Rig Veda 10.13.5: Mandala 10, Sukta 13, Mantra 5

Sukta 10.13

Devata: Indeterminate/Composite; verse speaks in a symbolic register of Father–Son powers with Marut-force; associated with Ṛta and dual principles

Chandas: Trishtubh (probable, based on RV 10 style and cadence; requires pada-count verification)

Samhita Patha (Devanagari)

सप्त क्षरन्ति शिशवे मरुत्वते पित्रे पुत्रासो अप्यवीवतन्नृतम् । उभे इदस्योभयस्य राजत उभे यतेते उभयस्य पुष्यतः ॥

Transliteration

saptá kṣáranti śíśave marútvate pitré putrā́so ápy avīvatan ṛtám | ubhé íd asyóbháyasya rājata ubhé yatete ubháyasya púṣyataḥ ||

Translation

ಮರುತಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾದ ಪಿತೃಗಾಗಿ, ಭವನೆಯ ಶಿಶುವಿಗಾಗಿ ಏಳು ಧಾರೆಗಳು ಹರಿಯುತ್ತವೆ; ಪುತ್ರರೂ ಸಹ ಋತವನ್ನು (ಸತ್ಯ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು) ಮುಂದಕ್ಕೆ ಚಲಿಸಿ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿಸಿದರು. ಅವನ ದ್ವಿಸ್ವಭಾವದ ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತವೆ; ಎರಡೂ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತವೆ, ಎರಡೂ ಪೋಷಿತವಾಗಿ ಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತವೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सप्त: seven
• सप्त: विशेषण (संख्या-विशेषण) / कर्म-विशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: सप्तन् (संख्या-प्रातिपदिक)

• क्षरन्ति: they flow, they stream
• क्षरन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √क्षर् (क्षरणे)

• शिशवे: to/for the child
• शिशवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: शिशु (प्रातिपदिक)

• मरुत्वते: to the Marut-possessing one (attended by the Maruts)
• मरुत्वते: सम्प्रदान (शिशवे इति सह विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मरुत्वन्त् (विशेषण-प्रातिपदिक; मरुत् + वत्)

• पित्रे: to/for the father
• पित्रे: सम्प्रदान (शिशवे इति सह समन्वयः)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• पुत्रासः: the sons
• पुत्रासः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)

• अपि: also, moreover
• अपि: सम्बन्ध/उपपद-निपात
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (निपात)

• अवीवतन्: they caused to blow/stir; they set in motion
• अवीवतन्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √वी (वे/वायने/विगमने; कारणे-प्रयोगः) / √वय् इति परम्परया व्याख्येयम्

• ऋतम्: ṛta (cosmic order, truth)
• ऋतम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• उभे: both (two)
• उभे: कर्तृ
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: उभ (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)

• इत्: indeed, just
• इत्: सम्बन्ध (बलार्थक)
• Type: Indeclinable
• Root: इद्/इत् (निपात; emphatic)

• अस्य: of this (one)
• अस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम)

• उभयस्य: of both, of the twofold
• उभयस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun/Adjective
• Root: उभय (प्रातिपदिक)

• राजत: they two shine, are resplendent
• राजत: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √राज् (दीप्तौ/शोभायाम्)

• उभे: both (two)
• उभे: कर्तृ
• Type: Pronoun/Adjective
• Root: उभ (सर्वनाम/विशेषण-प्रातिपदिक)

• यतेते: they two strive/press on
• यतेते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √यत् (प्रयत्ने) + √इ (गत्यर्थ; आत्मनेपद) (यत्-इते इति द्विधा व्याख्या)

• उभयस्य: of both
• उभयस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun/Adjective
• Root: उभय (प्रातिपदिक)

• पुष्यतः: they two prosper/nourish, they two make thrive
• पुष्यतः: क्रिया
• Type: Verb
• Root: √पुष् (पुष्टौ/वर्धने)