Rig Veda 1.53.2: Mandala 1, Sukta 53, Mantra 2

Sukta 1.53

Rishi: Viśvāmitra Gāthina

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

दुरो अश्वस्य दुर इन्द्र गोरसि दुरो यवस्य वसुन इनस्पतिः । शिक्षानरः प्रदिवो अकामकर्शनः सखा सखिभ्यस्तमिदं गृणीमसि ॥

Recitation with translationRig Veda 1.53.2

Transliteration

duró aśvásya durá índra góḥ asi duró yávasya vásuna ináspátiḥ | śikṣānáraḥ pradívo ákāma-karśanaḥ sakhā sákhibhyas tám idáṃ gṛṇīmasi ||

Translation

ಓ ಇಂದ್ರನೇ, ನೀನು ಅಶ್ವದ ದ್ವಾರವೂ ಮಾರ್ಗವೂ; ನೀನು ಗೋವಿನ ದ್ವಾರವೂ; ನೀನು ಯವದ ದ್ವಾರವೂ—ವಸುಗಳ ಪ್ರೇರಕಸ್ವಾಮಿ (ಇನಸ್ಪತಿ). ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ತರಬೇತಿಗೊಳಿಸುವವನೇ, ಪರಮ ದ್ಯೌದಿಂದ ವ್ಯಾಪಿಸುವವನೇ, ಕಾಮರಹಿತವಾಗಿ (ಅಕಾಮಕರ್ಷಣ) ನಮ್ಮನ್ನು ಸೆಳೆದು ತರುವವನೇ—ಸಖನೇ, ಸಖರಿಗೆ ನಾವು ಈ ಸ್ತುತಿಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತೇವೆ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• दुरः: door; gate
• दुरः: Karma
• Type: Noun
• Root: दुर् (प्रातिपदिक) / द्वार (अर्थ)

• अश्वस्य: of the horse
• अश्वस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• दुरः: door
• दुरः: Karma
• Type: Noun
• Root: दुर् (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: Sambodhana
• Type: Noun (proper)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• गोरसि: you are (the) door of the cow
• गोरसि: Sambandha (Genitive) + Kartā (of ‘असि’)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• असि: you are
• असि: (Copula)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• दुरः: door
• दुरः: Karma
• Type: Noun
• Root: दुर् (प्रातिपदिक)

• यवस्य: of barley
• यवस्य: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: यव (प्रातिपदिक)

• वसुनः: of wealth; of treasure
• वसुनः: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: वसु (प्रातिपदिक)

• इनस्पतिः: lord of strength/wealth (epithet)
• इनस्पतिः: Kartā (of implied ‘असि’)
• Type: Noun (epithet)
• Root: इनस्-पति (प्रातिपदिक; इनस् ‘बल/समृद्धि/रस’ + पति)

• शिक्षानरः: the instructing/disciplining man (i.e., Indra as trainer)
• शिक्षानरः: Kartā (apposition to Indra)
• Type: Adjective/Participle (compound)
• Root: शिक्ष् (धातु) → शिक्षाण (कृदन्त) + नर (प्रातिपदिक)

• प्रदिवः: of the fore-heaven; of the lofty sky
• प्रदिवः: Sambandha (Genitive)
• Type: Noun
• Root: प्र + दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘दिव्/द्यौ’)

• अकामकर्शनः: who drags/pulls (foes) against their will
• अकामकर्शनः: Kartā (apposition to Indra)
• Type: Adjective (compound)
• Root: कृष् (धातु ‘कर्षति’) + अ-काम (निषेध) (समास)

• सखा: friend
• सखा: Kartā (apposition)
• Type: Noun
• Root: सखि/सखा (प्रातिपदिक)

• सखिभ्यः: to the friends
• सखिभ्यः: Sampradāna (dative sense)
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)

• तम्: him
• तम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• इदम्: this
• इदम्: Karma (object of ‘गृणीमसि’ as ‘this (hymn)’)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम)

• गृणीमसि: we praise; we sing
• गृणीमसि: (Verb; kartā = वयम् implied)
• Type: Verb
• Root: गॄ/गृ (धातु; ‘to sing/praise’)