Rig Veda 1.52.2: Mandala 1, Sukta 52, Mantra 2

Sukta 1.52

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

स पर्वतो न धरुणेष्वच्युतः सहस्रमूतिस्तविषीषु वावृधे । इन्द्रो यद्वृत्रमवधीन्नदीवृतमुब्जन्नर्णांसि जर्हृषाणो अन्धसा ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.52.2

Transliteration

sá párvato ná dharuṇéṣv ácyutaḥ sahásramūtis táviṣīṣu vāvṛdhe | índro yád vṛtrám ávadhīn nadīvṛ́tam ubjánn arṇā́ṃsi járhṛṣāṇo ándhasā ||

Translation

ಅವನು ಪರ್ವತದಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದಾನೆ—ಆಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಚಲ; ಸಹಸ್ರ-ಸಹಾಯವಂತನು ತನ್ನ ತವಿಷಿ (ಪರಾಕ್ರಮ-ಶಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ) ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಂದ್ರನು ನದಿಗಳನ್ನು ತಡೆದಿಟ್ಟ ವೃತ್ರನನ್ನು ವಧಿಸಿದಾಗ, ಜಲಪ್ರವಾಹಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೊರತೆಗೆಯಿದನು—ಸೋಮದ ಆನಂದ (ಅಂಧಸ)ದಲ್ಲಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡು.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• सः: he
• सः: Kartā
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• पर्वतः: (like) a mountain
• पर्वतः: Kartā (उपमान/विशेष्य) अथवा विशेषण-रूपेण
• Type: Noun
• Root: पर्वत (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)

• धरुणेषु: in/among the supports, foundations
• धरुणेषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: धरुण (प्रातिपदिक) < धृ (धारणे)

• अच्युतः: unshaken, immovable
• अच्युतः: Kartā (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: अच्युत (कृदन्त-प्रातिपदिक) < च्युत (√च्यु, चलने) + अ-

• सहस्रमूतिः: of a thousand impulses/powers
• सहस्रमूतिः: Kartā (विशेषण-रूपेण इन्द्रस्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: सहस्र-मूति (समास-प्रातिपदिक) [मूति < √मव्/√मु? ‘प्रेरणे/वृद्धौ’ इत्यादि; वैदिके ‘प्रेरणा/उत्साह/शक्ति’]

• तविषीषु: in (his) mighty powers
• तविषीषु: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: तविषी (प्रातिपदिक) < √तव् (बलवृद्धौ)

• वावृधे: grew, waxed strong
• वावृधे: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √वृध् (वृद्धौ) [वेदिक-रूप: वावृधे]

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• यत्: when, as
• यत्: —
• Type: Indeclinable/Relative
• Root: यद् (सम्बन्ध/काल-निपात)

• वृत्रम्: Vṛtra
• वृत्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वृत्र (प्रातिपदिक) < √वृ (वरणे) ‘आवरणकर्ता’

• अवधीत्: slew
• अवधीत्: Kriyā
• Type: Verb
• Root: √वध् (हिंसायाम्) [अव-उपसर्ग]

• नदीवृतम्: who had enclosed the rivers
• नदीवृतम्: Karma (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: नदी-वृत (समास-प्रातिपदिक) [नदी + वृत < √वृ (वरणे)]

• उब्जन्: pressing down, crushing
• उब्जन्: Kartā (सहायक-क्रिया) / Karaṇa-भावः
• Type: Verbal participle
• Root: √उब्ज् (पीडने/निग्रहे) [वेदिक-रूप]

• अर्णांसि: the floods, waters
• अर्णांसि: Karma
• Type: Noun
• Root: अर्ण (प्रातिपदिक) ‘तरङ्ग/प्रवाह/जल’

• जर्हृषाणः: rejoicing, exulting
• जर्हृषाणः: Kartā (भाव-विशेषणम् इन्द्रस्य)
• Type: Participle
• Root: √हृष् (हर्षे) [जर्हृष् = लिट्-आवृत्ति/तीव्रता-प्रयोगः]

• अन्धसा: with soma (intoxicating drink)
• अन्धसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: अन्धस् (प्रातिपदिक) ‘सोमरस/उत्साहजनक-पेय’