Rig Veda 1.182.2: Mandala 1, Sukta 182, Mantra 2

Sukta 1.182

Rishi: Agastya Māna (traditional; confirm via Anukramaṇī)

Devata: Aśvinau

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

इन्द्रतमा हि धिष्ण्या मरुत्तमा दस्रा दंसिष्ठा रथ्या रथीतमा । पूर्णं रथं वहेथे मध्व आचितं तेन दाश्वांसमुप याथो अश्विना ॥

Sanskrit recitationRig Veda 1.182.2

Transliteration

indra-tamā hi dhiṣṇyā marut-tamā dasrā daṃsiṣṭhā rathyā rathī-tamā | pūrṇaṃ rathaṃ vahethe madhva ācitaṃ tena dāśvāṃsam upa yātho aśvinā ||

Translation

ಓ ಅಶ್ವಿನರೇ, ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದ್ರಸಮಾನರು, ವೇಗ–ಪ್ರೇರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮರುತ್ಸಮಾನರು; ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ದಸ್ರರು, ಅದ್ಭುತಕರ್ಮಕರ್ತರು, ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿನಿಪುಣರು, ರಥವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು, ರಥಚಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಶ್ರೇಷ್ಠರು. ನೀವು ಮಧುರ ಮಧುವಿನಿಂದ ತುಂಬಿ ಆಚಿತವಾದ ಪೂರ್ಣ ರಥವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತೀರಿ; ಅದೇ ರಥದೊಂದಿಗೆ ದಾನಶೀಲ ದಾಶ್ವಾಂಸನ ಬಳಿಗೆ ಸಮೀಪಿಸಿ ಬನ್ನಿರಿ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• इन्द्रतमाः: most Indra-like / most powerful
• इन्द्रतमाः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्र- (प्रातिपदिक)

• हि: indeed, for
• हि: सम्बन्ध/हेतु-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: हि (निपात)

• धिष्ण्याः: strong, steadfast, energetic
• धिष्ण्याः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: धिष्ण्य- (प्रातिपदिक)

• मरुत्तमाः: most Marut-like / most stormy-swift
• मरुत्तमाः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: मरुत्- (प्रातिपदिक) + -तमा

• दस्राः: wondrous, skillful (helpers)
• दस्राः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: दस्र- (प्रातिपदिक)

• दंसिष्ठाः: most wondrous in deeds / most skillful
• दंसिष्ठाः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: दंस- (प्रातिपदिक; ‘कर्म/कौशल/अद्भुतकर्म’) + -इष्ठ

• रथ्याः: chariot-going / fit for the chariot
• रथ्याः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: रथ्य- (प्रातिपदिक; ‘रथ-सम्बद्ध/रथ-योग्य’)

• रथीतमाः: best charioteers
• रथीतमाः: विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
• Type: Adjective
• Root: रथिन्- (प्रातिपदिक; ‘रथी’=charioteer) + -तमा

• पूर्णम्: full, filled
• पूर्णम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण- (प्रातिपदिक; ppp of √पॄ ‘to fill’)

• रथम्: chariot
• रथम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रथ- (प्रातिपदिक)

• वहेथे: you two carry/drive
• वहेथे: क्रिया (कर्तृ: अश्विनौ)
• Type: Verb
• Root: √वह् (वहति)

• मध्वः: of honey/sweetness (mead)
• मध्वः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मधु- (प्रातिपदिक)

• आचितम्: heaped up, piled, filled
• आचितम्: विशेषण (कर्म-सम्बन्धी)
• Type: Participle
• Root: आ-√चि (चिनोति) → आचित (कृदन्त; क्त)

• तेन: with that (thereby)
• तेन: करण
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम)

• दाश्वांसम्: the worshipper/giver (patron)
• दाश्वांसम्: कर्म (उपयाथः इत्यस्य)
• Type: Noun (agentive) / Participle
• Root: √दाश्/√दश् (to give, worship) → दाश्वांस् (परिपूर्ण/परस्मैपदी परोक्ष-परिप्रत्ययवत् ‘giver’)

• उप: towards, near
• उप: दिशा/समीप्य
• Type: Indeclinable
• Root: उप (उपसर्ग/अव्यय)

• याथः: you two go/come
• याथः: क्रिया (कर्तृ: अश्विनौ)
• Type: Verb
• Root: √या (याति)

• अश्विना: O Aśvins
• अश्विना: सम्बोधन
• Type: Noun (dual address)
• Root: अश्विन्- (प्रातिपदिक)