Prakarana 9

Verse 156 (दोहा/सोरठा)

सुनि दसकंठ रिसान अति तेहिं मन कीन्ह बिचार। राम दूत कर मरौं बरु यह खल रत मल भार।।56।।

suni dasakaṇṭha risāna ati tehiṃ mana kīnha bicāra | rāma dūta kari marauṃ baru yaha khala rata mala bhāra ||56||

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ದಶಕಂಠ ರಾವಣನು ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ರಾಮನ ದೂತನನ್ನು ನಾನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಉತ್ತಮ - ಈ ದುಷ್ಟನು, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಲಿನತೆಯ ಭಾರವಾಗಿದ್ದಾನೆ.' (56)

Verse 157 (चौपाई)

अस कहि चला रचिसि मग माया। सर मंदिर बर बाग बनाया।। मारुतसुत देखा सुभ आश्रम। मुनिहि बूझि जल पियौं जाइ श्रम।। राच्छस कपट बेष तहँ सोहा। मायापति दूतहि चह मोहा।। जाइ पवनसुत नायउ माथा। लाग सो कहै राम गुन गाथा।। होत महा रन रावन रामहिं। जितहहिं राम न संसय या महिं।। इहाँ भएँ मैं देखेउँ भाई। ग्यान दृष्टि बल मोहि अधिकाई।। मागा जल तेहिं दीन्ह कमंडल। कह कपि नहिं अघाउँ थोरें जल।। सर मज्जन करि आतुर आवहु। दिच्छा देउँ ग्यान जेहिं पावहु।।

asa kahi calā racisi maga māyā | sara mandira bara bāga banāyā || mārutasuta dekhā subha āśrama | muni-hi būjhi jala piyauṃ jāi śrama || rācchasa kapaṭa beṣa tahaṃ sohā | māyāpati dūtahi caha mohā || jāi pavanasuta nāyu mathā | lāga so kahai rāma guna gāthā || hota mahā rana rāvana rāmahiṃ | jitahahiṃ rāma na saṃsaya yā mahiṃ || ihāṃ bhaeṃ maiṃ dekheuṃ bhāī | gyāna dṛṣṭi bala mohi adhikāī || māgā jala tehiṃ dīnha kamaṇḍala | kaha kapi nahiṃ aghāuṃ thoreṃ jala || sara majjana kari ātura āvahu | dicchā deuṃ gyāna jehiṃ pāvahu ||

ಹಾಗೆ ಹೇಳಿ, ಅವನು ಹೊರಟು ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸರೋವರ, ದೇವಾಲಯ ಮತ್ತು ಸುಂದರ ಉದ್ಯಾನವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ವಾಯುದೇವನ ಮಗನು ಸುಂದರ ಆಶ್ರಮವನ್ನು ನೋಡಿದನು; 'ಮುನಿ'ಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ದಣಿವಾರಲು ನೀರನ್ನು ಕುಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಮೋಸದ ತಪಸ್ವಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದನು; ಮಾಯೆಯ ಸ್ವಾಮಿಯು ದೂತನನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸಲು ಬಯಸಿದನು. ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಹನುಮಂತನು ತಲೆ ಬಾಗಿದನು, ಮತ್ತು ಆ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ರಾಮನ ಗುಣಗಾಥೆಯನ್ನು ಹಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದನು: 'ರಾವಣ ಮತ್ತು ರಾಮನ ನಡುವೆ ಮಹಾ ಯುದ್ಧವಾಗುವುದು; ರಾಮನು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಗೆಲ್ಲುವನು - ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಅದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ, ಸ್ವಾಮಿ; ನನ್ನ ಜ್ಞಾನದೃಷ್ಟಿಯ ಶಕ್ತಿ ಮಹತ್ತರವಾದುದು.' ಹನುಮಂತನು ನೀರನ್ನು ಕೇಳಿದನು; ಅವನು ತನ್ನ ಕಮಂಡಲುವನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು, ಆದರೆ ವಾನರನು, 'ಸ್ವಲ್ಪ ನೀರು ನನಗೆ ಸಾಲದು. ಸರೋವರದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಬೇಗನೆ ಬಾ; ನಾನು ನಿನಗೆ ದೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಕೊಡುವೆನು, ಅದರಿಂದ ನೀನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವಿ' ಎಂದನು.

Verse 158 (दोहा/सोरठा)

सर पैठत कपि पद गहा मकरीं तब अकुलान। मारी सो धरि दिव्य तनु चली गगन चढ़ि जान।।57।।

sara paiṭhata kapi pada gahā makarīṃ taba akulāna | mārī so dhari divya tanu calī gagana caṛhi jāna ||57||

ಕಪಿ ಸರೋವರಕ್ಕೆ ಕಾಲಿಟ್ಟಾಗ, ಮಕರಿಯೊಂದು ಅವನ ಕಾಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕಾಡಿತು. ಹನುಮಂತನು ಅದನ್ನು ಹೊಡೆದು ಬೀಳಿಸಿದನು; ಆಕೆ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಆಕಾಶಾರೋಹಣ ಮಾಡಿ ಹೊರಟಳು.

Verse 159 (चौपाई)

कपि तव दरस भइउँ निष्पापा। मिटा तात मुनिबर कर सापा।। मुनि न होइ यह निसिचर घोरा। मानहु सत्य बचन कपि मोरा।। अस कहि गई अपछरा जबहीं। निसिचर निकट गयउ कपि तबहीं।। कह कपि मुनि गुरदछिना लेहू। पाछें हमहि मंत्र तुम्ह देहू।। सिर लंगूर लपेटि पछारा। निज तनु प्रगटेसि मरती बारा।। राम राम कहि छाड़ेसि प्राना। सुनि मन हरषि चलेउ हनुमाना।। देखा सैल न औषध चीन्हा। सहसा कपि उपारि गिरि लीन्हा।। गहि गिरि निसि नभ धावत भयऊ। अवधपुरी उपर कपि गयऊ।।

kapi tava darasa bhaiuṃ niṣpāpā | miṭā tāta munibara kara sāpā || muni na hoi yaha nisicara ghorā | mānahu satya bacana kapi morā || asa kahi gaī apacharā jabahīṃ | nisicara nikaṭa gayau kapi tabahīṃ || kaha kapi muni gurudachinā lehū | pācheṃ hamahi mantra tumha dehū || sira laṅgūra lapeṭi pachārā | nija tanu pragaṭesi maratī bārā || rāma rāma kahi chāṛesi prānā | suni mana haraṣi caleu hanumānā || dekhā saila na auṣadha cīnhā | sahasā kapi upāri giri līnhā || gahi giri nisi nabha dhāvata bhayū | avadhapurī upara kapi gayū ||

'ಓ ವಾನರ, ನಿನ್ನ ದರ್ಶನದಿಂದ ನಾನು ಪಾಪರಹಿತನಾದೆನು; ತಾತ, ಮಹಾಮುನಿಯ ಶಾಪವು ನಿವಾರಣೆಯಾಯಿತು.' 'ಇವನು ಮುನಿಯಲ್ಲ - ಇವನು ಭಯಂಕರ ರಾಕ್ಷಸ; ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ನಂಬು, ಓ ವಾನರ.' ಹಾಗೆ ಹೇಳಿ, ಅಪ್ಸರೆಯು ಹೊರಟಳು; ಮತ್ತು ತಕ್ಷಣವೇ ವಾನರನು ರಾಕ್ಷಸನ ಬಳಿ ಹೋದನು. ವಾನರನು ಹೇಳಿದನು, 'ಓ ಮುನಿ, ನಿನ್ನ ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ನಂತರ ನನಗೆ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೊಡು.' ತನ್ನ ಬಾಲವನ್ನು ಅವನ ತಲೆಯ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತಿ, ಅವನನ್ನು ನೆಲಕ್ಕೆ ಹೊಡೆದನು; ಮತ್ತು ಅವನು ಸಾಯುವಾಗ, ರಾಕ್ಷಸನು ತನ್ನ ನಿಜವಾದ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು. 'ರಾಮ, ರಾಮ' ಎಂದು ಕೂಗಿ ಅವನು ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟನು; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಹನುಮಂತನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋದನು. ಅವನು ಪರ್ವತವನ್ನು ನೋಡಿದನು ಆದರೆ ಔಷಧಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ತಕ್ಷಣವೇ ವಾನರನು ಇಡೀ ಶಿಖರವನ್ನು ಕಿತ್ತನು. ಪರ್ವತವನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅವನು ರಾತ್ರಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರಿ, ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಮೇಲೆ ಹೋದನು.

Verse 160 (दोहा/सोरठा)

देखा भरत बिसाल अति निसिचर मन अनुमानि। बिनु फर सायक मारेउ चाप श्रवन लगि तानि।।58।।

dekhā bharata bisāla ati nisicara mana anumāni | binu phara sāyaka māreu cāpa śravana lagi tāni ||58||

ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ಭರತನು—ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ “ಭಾರೀ ರಾಕ್ಷಸನು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ” ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ—ಧನುಸ್ಸಿನ ತಂತಿಯನ್ನು ಕಿವಿವರೆಗೆ ಎಳೆದು, ಮುನಿಯಿಲ್ಲದ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಡಿದನು.

Verse 161 (चौपाई)

परेउ मुरुछि महि लागत सायक। सुमिरत राम राम रघुनायक।। सुनि प्रिय बचन भरत तब धाए। कपि समीप अति आतुर आए।। बिकल बिलोकि कीस उर लावा। जागत नहिं बहु भाँति जगावा।। मुख मलीन मन भए दुखारी। कहत बचन भरि लोचन बारी।। जेहिं बिधि राम बिमुख मोहि कीन्हा। तेहिं पुनि यह दारुन दुख दीन्हा।। जौं मोरें मन बच अरु काया। प्रीति राम पद कमल अमाया।। तौ कपि होउ बिगत श्रम सूला। जौं मो पर रघुपति अनुकूला।। सुनत बचन उठि बैठ कपीसा। कहि जय जयति कोसलाधीसा।।

pareu muruchi mahi lāgata sāyaka | sumirata rāma rāma raghunāyaka || suni priya bacana bharata taba dhāe | kapi samīpa ati ātura āe || bikala biloki kīsa ura lāvā | jāgata nahiṃ bahu bhā̃ti jagāvā || mukha malīna mana bhae dukhārī | kahata bacana bhari locana bārī || jehiṃ bidhi rāma bimukha mohi kīnhā | tehiṃ puni yaha dāruna dukha dīnhā || jauṃ moreṃ mana baca aru kāyā | prīti rāma pada kamala amāyā || tau kapi hou bigata śrama sūlā | jauṃ mo para raghupati anukūlā || sunata bacana uṭhi baiṭha kapīsā | kahi jaya jayati kosalādhīsā ||

ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದಂತೆ, ಅವನು ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು, ಇನ್ನೂ 'ರಾಮ, ರಾಮ - ರಘುವಂಶದ ನಾಥ!' ಎಂದು ಪುನರುಚ್ಚರಿಸುತ್ತಾ. ಈ ಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭರತನು ಓಡಿ ಬಂದನು; ಅತ್ಯಂತ ಆತಂಕದಿಂದ ವಾನರನ ಬಳಿ ಬಂದನು. ಅವನು ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನನ್ನು ಎದೆಗೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು; ಆದರೆ ಹನುಮಂತನು ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ಭರತನ ಮುಖವು ಮಂದವಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವನ ಹೃದಯವು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿತು; ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಅವನು ಹೇಳಿದನು: 'ರಾಮನು ನನ್ನಿಂದ ದೂರ ಸರಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ, ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಮತ್ತೆ ನನಗೆ ಈ ಭಯಂಕರ ದುಃಖವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು, ವಾಣಿ ಮತ್ತು ದೇಹದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶುದ್ಧ ಪ್ರೇಮವಿದ್ದರೆ, ಆಗ, ಓ ವಾನರ, ನಿನ್ನ ದಣಿವು ಮತ್ತು ನೋವು ನಿವಾರಣೆಯಾಗಲಿ - ರಘುಪತಿಯು ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕೂಲನಾಗಿದ್ದರೆ.' ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಾನರಾಧಿಪತಿಯು ಎದ್ದು ಕುಳಿತನು, 'ಜಯ, ಜಯ ಕೋಸಲಾಧೀಶ!' ಎಂದು ಕೂಗಿದನು.

Verse 162 (दोहा/सोरठा)

लीन्ह कपिहि उर लाइ पुलकित तनु लोचन सजल। प्रीति न हृदयँ समाइ सुमिरि राम रघुकुल तिलक।।59।।

līnh kapihi ura lāi pulakita tanu locana sajala | prīti na hṛdayã samāi sumiri rāma raghukula tilaka ||59||

ಅವನು ಕಪಿಯನ್ನು ಎದೆಗೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು; ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚ ಉಕ್ಕಿತು, ಕಣ್ಣುಗಳು ತೇವಗೊಂಡವು. ರಘುವಂಶಶಿರೋಮಣಿಯಾದ ರಾಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದಾಗ, ಅವನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ತಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ. (59)

Verse 163 (चौपाई)

तात कुसल कहु सुखनिधान की। सहित अनुज अरु मातु जानकी।। कपि सब चरित समास बखाने। भए दुखी मन महुँ पछिताने।। अहह दैव मैं कत जग जायउँ। प्रभु के एकहु काज न आयउँ।। जानि कुअवसरु मन धरि धीरा। पुनि कपि सन बोले बलबीरा।। तात गहरु होइहि तोहि जाता। काजु नसाइहि होत प्रभाता।। चढ़ु मम सायक सैल समेता। पठवौं तोहि जहँ कृपानिकेता।। सुनि कपि मन उपजा अभिमाना। मोरें भार चलिहि किमि बाना।। राम प्रभाव बिचारि बहोरी। बंदि चरन कह कपि कर जोरी।।

tāta kusala kahu sukhanidhāna kī | sahita anuja aru mātu jānākī || kapi saba carita samāsa bakhāne | bhae dukhī mana mahũ pachatāne || ahah daiva maiṃ kata jaga jāyũ | prabhu ke ekahu kāja na āyũ || jāni kuavasaru mana dhari dhīrā | puni kapi sana bole balabīrā || tāta gaharu hoihi tohi jātā | kāju nasāihi hota prabhātā || caṛhu mama sāyaka sail sametā | paṭhavaũ tohi jahã kṛpāniketā || suni kapi mana upajā abhimānā | moreṃ bhāra calihi kimi bānā || rāma prabhāva bicāri bahorī | bandi carana kaha kapi kara jorī ||

'ತಾತ, ಸುಖನಿಧಾನನಾದ ರಾಮನ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಹೇಳು - ಅವನ ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಮಾತೆ ಜಾನಕಿಯೊಂದಿಗೆ.' ವಾನರನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸಿದನು; ಭರತನು ದುಃಖಿತನಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟನು: 'ಅಯ್ಯೋ, ಓ ದೈವ - ನಾನು ಏಕೆ ಈ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಬಂದೆ? ನನ್ನ ಪ್ರಭುವಿನ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ಕೂ ಉಪಯುಕ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ.' ಅಸಮಂಜಸವಾದ ಸಮಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಅವನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು; ನಂತರ ಮಹಾವೀರನು ಮತ್ತೆ ವಾನರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ತಾತ, ನಿನಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಭಾರವಾಗುವುದು; ಪ್ರಭಾತವಾದರೆ ಕಾರ್ಯ ನಾಶವಾಗಬಹುದು. ನನ್ನ ಬಾಣವನ್ನು ಏರು - ಹೌದು, ಪರ್ವತದೊಂದಿಗೆ - ಮತ್ತು ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕರುಣೆಯ ನಿವಾಸನಾದ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸುವೆನು.' ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಾನರನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನ ಮೂಡಿತು: 'ಬಾಣವು ಹೇಗೆ ನನ್ನ ತೂಕದಡಿಯಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಲಿಬಲ್ಲದು?' ಆದರೆ ನಂತರ, ರಾಮನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿ, ವಾನರನು ಭರತನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಕೈ ಜೋಡಿಸಿ ಹೇಳಿದನು.

Verse 164 (दोहा/सोरठा)

तव प्रताप उर राखि प्रभु जेहउँ नाथ तुरंत। अस कहि आयसु पाइ पद बंदि चलेउ हनुमंत।।60(क)।। भरत बाहु बल सील गुन प्रभु पद प्रीति अपार। मन महुँ जात सराहत पुनि पुनि पवनकुमार।।60(ख)।।

tava pratāpa ura rākhi prabhu jehaũ nātha turanta | asa kahi āyasu pāi pada bandi caleu hanumanta ||60(ka)|| bharata bāhu bala sīla guna prabhu pada prīti apāra | mana mahũ jāta sarāhata puni puni pavanakumāra ||60(kha)||

“ಪ್ರಭುವೇ, ನಿಮ್ಮ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿಕೊಂಡು, ನಾನು ತಕ್ಷಣ ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ.” ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಹನುಮಂತನು ಭರತನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಹೊರಟನು. (60ಕ) ಹೋಗುತ್ತಾ, ಪವನಸುತನು ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಮರುಮರು ಭರತನ ಭುಜಬಲ, ಉದಾತ್ತ ಸ್ವಭಾವ, ಗುಣಗಳು ಮತ್ತು ಪ್ರಭುಪಾದಗಳ ಮೇಲಿನ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. (60ಖ)

Verse 165 (चौपाई)

उहाँ राम लछिमनहिं निहारी। बोले बचन मनुज अनुसारी।। अर्ध राति गइ कपि नहिं आयउ। राम उठाइ अनुज उर लायउ।। सकहु न दुखित देखि मोहि काऊ। बंधु सदा तव मृदुल सुभाऊ।। मम हित लागि तजेहु पितु माता। सहेहु बिपिन हिम आतप बाता।। सो अनुराग कहाँ अब भाई। उठहु न सुनि मम बच बिकलाई।। जौं जनतेउँ बन बंधु बिछोहू। पिता बचन मनतेउँ नहिं ओहू।। सुत बित नारि भवन परिवारा। होहिं जाहिं जग बारहिं बारा।। अस बिचारि जियँ जागहु ताता। मिलइ न जगत सहोदर भ्राता।। जथा पंख बिनु खग अति दीना। मनि बिनु फनि करिबर कर हीना।। अस मम जिवन बंधु बिनु तोही। जौं जड़ दैव जिआवै मोही।। जैहउँ अवध कवन मुहु लाई। नारि हेतु प्रिय भाइ गँवाई।। बरु अपजस सहतेउँ जग माहीं। नारि हानि बिसेष छति नाहीं।। अब अपलोकु सोकु सुत तोरा। सहिहि निठुर कठोर उर मोरा।। निज जननी के एक कुमारा। तात तासु तुम्ह प्रान अधारा।। सौंपेसि मोहि तुम्हहि गहि पानी। सब बिधि सुखद परम हित जानी।। उतरु काह दैहउँ तेहि जाई। उठि किन मोहि सिखावहु भाई।। बहु बिधि सिचत सोच बिमोचन। स्त्रवत सलिल राजिव दल लोचन।। उमा एक अखंड रघुराई। नर गति भगत कृपाल देखाई।।

uhā̃ rāma lachimanahiṃ nihārī | बोले bacana manuja anusārī || ardha rāti gai kapi nahiṃ āyu | rāma uṭhāi anuj ura lāyu || sakahu na dukhita dekhi mohi kāu | bandhu sadā tava mṛdula subhāu || mama hita lāgi tajehu pitu mātā | sahehu bipina him ātapa bātā || so anurāga kahā̃ aba bhāī | uṭhahu na suni mama baca bikalāī || jauṃ janateũ bana bandhu bichohū | pitā bacana manateũ nahiṃ ohū || suta bita nāri bhavana parivārā | hohiṃ jāhiṃ jaga bārahiṃ bārā || asa bicāri jiyã jāgahu tātā | milai na jagata sahodara bhrātā || jathā paṃkha binu khaga ati dīnā | mani binu phani karibara kara hīnā || asa mama jivana bandhu binu tohī | jauṃ jaṛa daiva jiāvai mohī || jaihaũ avadha kavan muhu lāī | nāri hetu priya bhāi gãvāī || baru apajasa sahateũ jaga māhīṃ | nāri hāni biseṣa chati nāhīṃ || aba apaloku soku suta torā | sahihi niṭhura kaṭhora ura morā || nija jananī ke eka kumārā | tāta tāsu tumha prāna adhārā || sauṃpesi mohi tumhahi gahi pānī | saba bidhi sukhada parama hita jānī || utaru kāha daihaũ tehi jāī | uṭhi kina mohi sikhāvahu bhāī || bahu bidhi sicata soca bimocana | stravata salila rājiva dala locana || umā eka akhaṇḍa raghurāī | nara gati bhagata kṛpāla dekhāī ||

ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮರು ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ನೋಡಿ ಮಾನವ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಅರ್ಧರಾತ್ರಿ ಕಳೆದರೂ ವಾನರ ಬರಲಿಲ್ಲ; ರಾಮರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಎದೆಗೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡರು. "ನನ್ನನ್ನು ದುಃಖಿತನಾಗಿ ನೋಡಿ ಯಾರೂ ಸಹಿಸಲಾರರು - ಅಂತಹದು ನಿಮ್ಮ ಸದಾ ಮೃದು ಸ್ವಭಾವ, ತಮ್ಮಾ. ನನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನೀವು ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳನ್ನು ತೊರೆದಿರಿ; ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಚಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸಹಿಸಿದಿರಿ. ಆ ಪ್ರೀತಿ ಈಗ ಎಲ್ಲಿದೆ, ತಮ್ಮಾ? ನನ್ನ ವ್ಯಾಕುಲ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿಯೂ ನೀವು ಎದ್ದೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಹೋದರನಿಂದ ಬೇರ್ಪಡುವುದು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ, ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮಗ, ಸಂಪತ್ತು, ಹೆಂಡತಿ, ಮನೆ, ಕುಟುಂಬ - ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಲೇ ಇರುವುವು; ಆದರೆ ಪ್ರಿಯ ತಮ್ಮಾ, ಎದ್ದು ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿ: ಸಹೋದರನಂತಹವನು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಸಿಗನು. ಪಕ್ಷಿಗೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ದೀನಾವಸ್ಥೆ, ಸರ್ಪಕ್ಕೆ ಮಣಿಯಿಲ್ಲದೆ, ಆನೆಗೆ ಸೊಂಡಿಲಿಲ್ಲದೆ ಹೇಗೆ ಹೀನಾವಸ್ಥೆ - ಹಾಗೆಯೇ ನಿಮ್ಮಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಜೀವನ, ತಮ್ಮಾ, ಮಂದ ದೈವವು ನನ್ನನ್ನು ಬದುಕಿಸಿದರೆ. ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಹೇಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವುದು, ಯಾವ ಮುಖದಿಂದ - ಹೆಂಡತಿಯ ಸಲುವಾಗಿ ಪ್ರಿಯ ತಮ್ಮನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು? ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಪಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಸಹಿಸುವುದೇ ಮೇಲು; ಸ್ತ್ರೀಯ ನಷ್ಟವು ವಿಶೇಷ ನಾಶವಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಂತರ: ಪರಲೋಕದ ನಾಶ, ಶೋಕ, ನಿಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ದುಃಖ - ನನ್ನ ಕಠಿಣ, ಕ್ರೂರ ಹೃದಯವು ಸಹಿಸಲಾರದು. ನೀವು ನಿಮ್ಮ ತಾಯಿಯ ಏಕೈಕ ಪುತ್ರ; ಪ್ರಿಯವನೇ, ನೀವು ಅವಳ ಪ್ರಾಣದ ಆಧಾರ. ಅವಳು ನಿಮ್ಮನ್ನು ನನ್ನ ಕೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದಳು, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಸುಖದಾಯಕವೆಂದು ಪರಮ ಹಿತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಅವಳಿಗೆ ಏನು ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದು? ಏಕೆ ಎದ್ದು ನನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ತಮ್ಮಾ?" ಅನೇಕ ರೀತಿಯಿಂದ ಅವರು ಶೋಕವನ್ನು ಹರಿಸಿದರು; ಅವರ ಕಮಲ ದಳದಂತಹ ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ನೀರು ಹರಿಯಿತು. ಓ ಉಮೆ, ಇಲ್ಲಿ ಅಖಂಡ ರಘುಪತಿಯು ಮಾನವ ಗತಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ಕರುಣಾ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.

Verse 166 (दोहा/सोरठा)

प्रभु प्रलाप सुनि कान बिकल भए बानर निकर। आइ गयउ हनुमान जिमि करुना महँ बीर रस।।61।।

prabhu pralāpa suni kāna bikala bhae bānara nikara | āi gayau hanumāna jimi karunā maham̐ bīra rasa ||61||

ಪ್ರಭುವಿನ ವಿಲಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಾನರಸಮೂಹವೆಲ್ಲ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಅಶಾಂತವಾಯಿತು; ಮತ್ತು ಹನುಮಂತನು ಆಗಮಿಸಿದನು—ಕರುಣೆಯೊಳಗೇ ಉದಯಿಸುವ ವೀರೋತ್ಸಾಹದಂತೆ.

Verse 167 (चौपाई)

हरषि राम भेंटेउ हनुमाना। अति कृतग्य प्रभु परम सुजाना।। तुरत बैद तब कीन्ह उपाई। उठि बैठे लछिमन हरषाई।। हृदयँ लाइ प्रभु भेंटेउ भ्राता। हरषे सकल भालु कपि ब्राता।। कपि पुनि बैद तहाँ पहुँचावा। जेहि बिधि तबहिं ताहि लइ आवा।। यह बृत्तांत दसानन सुनेऊ। अति बिषअद पुनि पुनि सिर धुनेऊ।। ब्याकुल कुंभकरन पहिं आवा। बिबिध जतन करि ताहि जगावा।। जागा निसिचर देखिअ कैसा। मानहुँ कालु देह धरि बैसा।। कुंभकरन बूझा कहु भाई। काहे तव मुख रहे सुखाई।। कथा कही सब तेहिं अभिमानी। जेहि प्रकार सीता हरि आनी।। तात कपिन्ह सब निसिचर मारे। महामहा जोधा संघारे।। दुर्मुख सुररिपु मनुज अहारी। भट अतिकाय अकंपन भारी।। अपर महोदर आदिक बीरा। परे समर महि सब रनधीरा।।

haraṣi rāma bheṇṭeu hanumānā | ati kṛtagya prabhu parama sujānā || turata baida taba kīnha upāī | uṭhi baiṭhe lachimana haraṣāī || hṛdayam̐ lāi prabhu bheṇṭeu bhrātā | haraṣe sakala bhālu kapi brātā || kapi puni baida tahām̐ pahum̐cāvā | jehi bidhi tabahiṁ tāhi lai āvā || yaha bṛttānta dasānana suneū | ati biṣāda puni-puni sira dhuneū || byākula kumbhakarana pahiṁ āvā | bibidha jatana kari tāhi jagāvā || jāgā nisi-cara dekhi-a kaisā | mānahum̐ kālu deha dhari baisā || kumbhakarana būjhā kahu bhāī | kāhe tava mukha rahe sukhāī || kathā kahī saba tehiṁ abhimānī | jehi prakāra sītā hari ānī || tāta kapinha saba nisi-cara māre | mahā-mahā jodhā saṅghāre || durmukha sura-ripu manuja ahārī | bhaṭa atikāya akaṁpana bhārī || apara mahodara ādika bīrā | pare samara mahi saba raṇadhīrā ||

ಶ್ರೀರಾಮರು ಆನಂದದಿಂದ ಹನುಮಂತನನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡರು; ಪ್ರಭುವು - ಪರಮ ಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿ - ಅತ್ಯಂತ ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿದ್ದನು. ತಕ್ಷಣವೇ ವೈದ್ಯನು ಔಷಧವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಎದ್ದು ಆನಂದದಿಂದ ಕುಳಿತನು. ಪ್ರಭುವು ತನ್ನ ತಮ್ಮನನ್ನು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡನು; ಎಲ್ಲಾ ಭಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ವಾನರರು ಆನಂದಪಟ್ಟರು. ವಾನರನು ನಂತರ ವೈದ್ಯನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕರೆತಂದನು, ಮೊದಲು ಕರೆತಂದ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ. ರಾವಣನು ಈ ವರದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವನು ಮಹಾ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಈಡಾದನು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ತಲೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದನು. ಚಂಚಲನಾಗಿ, ಅವನು ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಬಳಿ ಹೋದನು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದನು. ರಾಕ್ಷಸನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡಾಗ, ಅವನು ಹೇಗಿದ್ದನು ನೋಡಿ - ಸಾವು ದೇಹವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಕುಳಿತಿರುವಂತೆ. ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಕೇಳಿದನು, "ಹೇಳು, ಸಹೋದರ - ನಿನ್ನ ಮುಖ ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಒಣಗಿದೆ?" ಆ ಅಹಂಕಾರಿಯು ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳಿದನು: ಸೀತೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಅಪಹರಿಸಲಾಯಿತು, ಮತ್ತು ವಾನರರು ಹೇಗೆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದರು ಮತ್ತು ಮಹಾನ್ ವೀರರನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದರು - ದುರ್ಮುಖ, ಸುರಾರಿಪು, ಮನುಜಾಹಾರಿ, ಯೋಧರಾದ ಅತಿಕಾಯ ಮತ್ತು ಅಕಂಪನ, ಮತ್ತು ಮಹೋದರನಂತಹ ಇತರರು - ಶೌರ್ಯಶಾಲಿಗಳು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದವರು.

Verse 168 (दोहा/सोरठा)

सुनि दसकंधर बचन तब कुंभकरन बिलखान। जगदंबा हरि आनि अब सठ चाहत कल्यान।।62।।

suni dasakaṁdhara bacana taba kumbhakarana bilakhāna | jagadambā hari āni aba saṭha cāhata kalyāna ||62||

ದಶಕಂಠನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕುಂಭಕರ್ಣನು ವಿಲಾಪಿಸಿದನು: "ಜಗದಂಬೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ, ಈ ದುಷ್ಟನು ಈಗ ತನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ!

Verse 169 (चौपाई)

भल न कीन्ह तैं निसिचर नाहा। अब मोहि आइ जगाएहि काहा।। अजहूँ तात त्यागि अभिमाना। भजहु राम होइहि कल्याना।। हैं दससीस मनुज रघुनायक। जाके हनूमान से पायक।। अहह बंधु तैं कीन्हि खोटाई। प्रथमहिं मोहि न सुनाएहि आई।। कीन्हेहु प्रभू बिरोध तेहि देवक। सिव बिरंचि सुर जाके सेवक।। नारद मुनि मोहि ग्यान जो कहा। कहतेउँ तोहि समय निरबहा।। अब भरि अंक भेंटु मोहि भाई। लोचन सूफल करौ मैं जाई।। स्याम गात सरसीरुह लोचन। देखौं जाइ ताप त्रय मोचन।।

bhala na kīnha taiṁ nisi-cara nāhā | aba mohi āi jagāehi kāhā || ajahuṁ tāta tyāgi abhimānā | bhajahu rāma hoihi kalyānā || haiṁ dasasīsa manuja raghunāyaka | jāke hanūmāna se pāyaka || ahah bandhu taiṁ kīnhi khoṭāī | prathamahiṁ mohi na sunāehi āī || kīṇhehu prabhū birodha tehi devaka | siva birañci sura jāke sevaka || nārada muni mohi gyāna jo kahā | kahateuṁ tohi samaya nirabahā || aba bhari aṅka bheṇṭu mohi bhāī | locana sūphala karau maiṁ jāī || syāma gāta sarasīruha locana | dekhauṁ jāi tāpa traya mocana ||

'ನೀನು ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೀ, ಓ ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿ; ಈಗ ನನ್ನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲು ಬಂದಿರುವಿಯಾ? ಇನ್ನೂ, ಪ್ರಿಯ ಸಹೋದರ, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು - ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಭಜಿಸು, ನಿನಗೆ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗುವುದು. ಓ ದಶಶೀರ್ಷ, ರಘುನಾಯಕನು ಕೇವಲ ಮಾನವ - ಆದರೆ ಹನುಮಂತನಂತಹವನು ಅವನ ಸೇವಕ! ಅಯ್ಯೋ, ಸಹೋದರ, ನೀನು ಗಂಭೀರ ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ್ದೀ; ಮೊದಲೇ ನನಗೆ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ನೀನು ಆ ಪ್ರಭುವಿನ ವಿರುದ್ಧ ನಡೆದಿರಿ, ಶಿವ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಆತನ ಸೇವಕರು. ನಾರದ ಮುನಿಗಳು ನನಗೆ ಒಮ್ಮೆ ನೀಡಿದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು - ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳಿ ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಈಗ, ಸಹೋದರ, ನನ್ನನ್ನು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಿಕೊ; ನಾನು ಹೋಗಿ ಆತನನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವಾಗ ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಧನ್ಯಗೊಳಿಸು - ಕರಿಯ ದೇಹ, ಕಮಲನಯನ, ಮೂರು ತಾಪಗಳ ನಿವಾರಕನನ್ನು.'

Verse 170 (दोहा/सोरठा)

राम रूप गुन सुमिरत मगन भयउ छन एक। रावन मागेउ कोटि घट मद अरु महिष अनेक।।63।।

rāma rūpa guna sumirata magana bhayau chana eka | rāvana māgeu koṭi ghaṭa mada aru mahiṣa aneka ||63||

ಶ್ರೀರಾಮನ ರೂಪ ಮತ್ತು ಗುಣಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಮಗ್ನನಾದನು; ನಂತರ ರಾವಣನು ಕೋಟಿ ಕೋಟಿ ಮಡಕೆಗಳ ಮದ್ಯ ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಎಮ್ಮೆಗಳನ್ನು ಬೇಡಿದನು.

Verse 171 (चौपाई)

महिष खाइ करि मदिरा पाना। गर्जा बज्राघात समाना।। कुंभकरन दुर्मद रन रंगा। चला दुर्ग तजि सेन न संगा।। देखि बिभीषनु आगें आयउ। परेउ चरन निज नाम सुनायउ।। अनुज उठाइ हृदयँ तेहि लायो। रघुपति भक्त जानि मन भायो।। तात लात रावन मोहि मारा। कहत परम हित मंत्र बिचारा।। तेहिं गलानि रघुपति पहिं आयउँ। देखि दीन प्रभु के मन भायउँ।। सुनु सुत भयउ कालबस रावन। सो कि मान अब परम सिखावन।। धन्य धन्य तैं धन्य बिभीषन। भयहु तात निसिचर कुल भूषन।। बंधु बंस तैं कीन्ह उजागर। भजेहु राम सोभा सुख सागर।।

mahiṣa khāi kari madirā pānā | garjā bajrāghāta samānā || kumbhakarana durmada rana-raṅgā | calā durga taji sena na saṅgā || dekhi bibhīṣanu āgeṁ āyu | pareu carana nija nāma sunāyu || anuja uṭhāi hṛdayaṁ tehi lāyo | raghupati-bhakta jāni mana bhāyo || tāta lāta rāvana mohi mārā | kahata parama hita mantra bicārā || tehiṁ galāni raghupati pahiṁ āyuṁ | dekhi dīna prabhu ke mana bhāyuṁ || sunu suta bhayu kāla-basa rāvana | so ki māna aba parama sikhāvana || dhanya dhanya taiṁ dhanya bibhīṣana | bhayahu tāta nिसिचर kula bhūṣana || bandhu baṁsa taiṁ kīnha ujāgara | bhajehu rāma sobhā sukha-sāgara ||

ಎಮ್ಮೆಯ ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿಂದು ಬಲವಾದ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿದು, ಅವನು ವಜ್ರಾಘಾತದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿದನು. ಕುಂಭಕರ್ಣನು, ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹುಚ್ಚಾಗಿ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾ, ಕೋಟೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಯಾವ ಸೈನ್ಯವನ್ನೂ ಜೊತೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಳ್ಳದೆ ಹೊರಟನು. ವಿಭೀಷಣನು ತನ್ನ ಮುಂದೆ ಬಂದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನು ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡನು. ತಮ್ಮನು ಅವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡನು; ಅವನನ್ನು ರಘುಪತಿಯ ಭಕ್ತನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಿತು. "ಸಹೋದರ, ರಾವಣನು ನನಗೆ ಒದ್ದೆಸೆದನು, ನಾನು ಅವನ ಪರಮ ಹಿತದ ಮಾತನ್ನಾಡಿದರೂ. ಆ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಲ್ಲಿ ನಾನು ರಘುಪತಿಯ ಬಳಿ ಬಂದೆನು; ನನ್ನನ್ನು ದೀನನಾಗಿ ನೋಡಿ, ಪ್ರಭುವ ಹೃದಯ ಕರಗಿತು. ಕೇಳು, ನನ್ನ ಮಗನೇ: ರಾವಣನು ಕಾಲನ ವಶವಾಗಿದ್ದಾನೆ - ಈಗ ಅವನು ಪರಮ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಒಪ್ಪುವನೇ? ಧನ್ಯ, ಧನ್ಯ - ಮೂರು ಬಾರಿ ಧನ್ಯನಾಗಿರು ವಿಭೀಷಣ; ಪ್ರಿಯವನೇ, ರಾಕ್ಷಸ ಕುಲದ ನಿಜವಾದ ಅಲಂಕಾರವಾಗು. ನೀನು ನಿನ್ನ ಕುಟುಂಬದ ನಿಜವಾದ ಗೌರವವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ್ದೀ; ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಭಜಿಸು, ಅವನು ಕೀರ್ತಿ ಮತ್ತು ಆನಂದದ ಸಾಗರ."

Verse 172 (दोहा/सोरठा)

बचन कर्म मन कपट तजि भजेहु राम रनधीर। जाहु न निज पर सूझ मोहि भयउँ कालबस बीर।।64।।

bacana karma mana kapaṭa taji bhajehu rāma rana-dhīra | jāhu na nija para sūjha mohi bhayu kāla-basa bīra ||64||

ಮಾತು, ಕೃತ್ಯ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಪಟವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು; ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು ಭಜಿಸು, ಓ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞ ಯೋಧ. ನಿನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಬಯಸಬೇಡ - ವೀರ, ನಾನು ಕಾಲನ ವಶವಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 173 (चौपाई)

बंधु बचन सुनि चला बिभीषन। आयउ जहँ त्रैलोक बिभूषन।। नाथ भूधराकार सरीरा। कुंभकरन आवत रनधीरा।। एतना कपिन्ह सुना जब काना। किलकिलाइ धाए बलवाना।। लिए उठाइ बिटप अरु भूधर। कटकटाइ डारहिं ता ऊपर।। कोटि कोटि गिरि सिखर प्रहारा। करहिं भालु कपि एक एक बारा।। मुर् यो न मन तनु टर् यो न टार् यो। जिमि गज अर्क फलनि को मार्यो।। तब मारुतसुत मुठिका हन्यो। पर् यो धरनि ब्याकुल सिर धुन्यो।। पुनि उठि तेहिं मारेउ हनुमंता। घुर्मित भूतल परेउ तुरंता।। पुनि नल नीलहि अवनि पछारेसि। जहँ तहँ पटकि पटकि भट डारेसि।। चली बलीमुख सेन पराई। अति भय त्रसित न कोउ समुहाई।।

bandhu bacana suni calā bibhīṣana | āyu jahaṁ trailoka-bibhūṣana || nātha bhūdharākāra sarīrā | kumbhakarana āvata rana-dhīrā || etanā kapinha sunā jaba kānā | kilakilāi dhāe balavānā || lie uṭhāi biṭapa aru bhūdhara | kaṭakaṭāi ḍārahiṁ tā ūpara || koṭi koṭi giri-sikhara prahārā | karahiṁ bhālu kapi eka-eka bārā || muryo na mana tanu ṭaryo na ṭāryo | jimi gaja arka-phalani ko māryo || taba māruta-suta muṭhikā hanyō | paryo dharani byākula sira dhunyō || puni uṭhi tehiṁ māreu hanumaṁtā | ghurmita bhūtala pareu turaṁtā || puni nala nīlahi avani pachāresi | jahaṁ tahaṁ paṭaki paṭaki bhaṭ ḍāresi || calī balīmukha sen parāī | ati bhaya trasita na kou samuhāī ||

ತನ್ನ ಸಹೋದರನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಿಭೀಷಣನು ಹೊರಟನು ಮತ್ತು ಶ್ರೀರಾಮನಿರುವಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದನು - ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಅಲಂಕಾರ. "ಸ್ವಾಮಿ, ಕುಂಭಕರ್ಣನು - ಪರ್ವತದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವನು - ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ." ವಾನರರು ಇಷ್ಟನ್ನು ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಅವರು ಕಿರುಚಿಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಬಲದಿಂದ ಧಾವಿಸಿದರು. ಮರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು, ಹಲ್ಲು ಕಡಿದು, ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದರು. ಅವರು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದರು; ಭಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ವಾನರರು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೊಡೆದರು. ಆದರೆ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಕದಲಲಿಲ್ಲ, ಅವನ ದೇಹವು ಅಚಲವಾಗಿತ್ತು - ಆನೆಗೆ ಕೇವಲ ಅರ್ಕಫಲದಿಂದ ಹೊಡೆದಂತೆ. ಆಗ ವಾಯುಪುತ್ರನು ಅವನಿಗೆ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದನು; ಅವನು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದು, ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ತಲೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಾಡಿಸಿದನು. ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು, ಹನುಮಂತನಿಂದ ಹೊಡೆತವನ್ನು ತಿಂದು, ತಕ್ಷಣವೇ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಉರುಳಿದನು. ಮತ್ತೆ ನಳ ಮತ್ತು ನೀಲರನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಉರುಳಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಯೋಧರನ್ನು ಎಸೆದು ಪುಡಿಮಾಡಿದನು. ಬಲವಾದ ಮುಖದ ಶತ್ರು ಸೈನ್ಯವು ಮುಂದುವರಿಯಿತು; ಭಯಭೀತರಾಗಿ, ಯಾರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 174 (दोहा/सोरठा)

अंगदादि कपि मुरुछित करि समेत सुग्रीव। काँख दाबि कपिराज कहुँ चला अमित बल सींव।।65।।

aṅgadādi kapi muruchita kari sameta sugrīva | kāṁkha dābi kapi-rāja kahuṁ calā amita bala sīṁva ||65||

ಅಂಗದ ಮತ್ತು ಇತರ ವಾನರರನ್ನು ಮೂರ್ಛೆಗೊಳಿಸಿ, ಸುಗ್ರೀವನನ್ನೂ ಹಿಡಿದನು; ವಾನರ ರಾಜನನ್ನು ತನ್ನ ಕಂಕುಳಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಸಿ, ಅಳತೆಗೆ ಮೀರಿದ ಬಲದ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಡೆದನು.

Verse 175 (चौपाई)

उमा करत रघुपति नरलीला। खेलत गरुड़ जिमि अहिगन मीला।। भृकुटि भंग जो कालहि खाई। ताहि कि सोहइ ऐसि लराई।। जग पावनि कीरति बिस्तरिहहिं। गाइ गाइ भवनिधि नर तरिहहिं।। मुरुछा गइ मारुतसुत जागा। सुग्रीवहि तब खोजन लागा।। सुग्रीवहु कै मुरुछा बीती। निबुक गयउ तेहि मृतक प्रतीती।। काटेसि दसन नासिका काना। गरजि अकास चलउ तेहिं जाना।। गहेउ चरन गहि भूमि पछारा। अति लाघवँ उठि पुनि तेहि मारा।। पुनि आयसु प्रभु पहिं बलवाना। जयति जयति जय कृपानिधाना।। नाक कान काटे जियँ जानी। फिरा क्रोध करि भइ मन ग्लानी।। सहज भीम पुनि बिनु श्रुति नासा। देखत कपि दल उपजी त्रासा।।

umā karata raghupati nara-līlā | khelata garuṛa jimi ahi-gana mīlā || bhṛkuṭi-bhaṅga jo kālahi khāī | tāhi ki sohāi aisī larāī || jaga-pāvani kīrati bistarihiṁ | gāi gāi bhava-nidhi nara tarihiṁ || muruchā gaī māruta-suta jāgā | sugrīvahi taba khojana lāgā || sugrīvahu kai muruchā bītī | nibuka gayau tehi mṛtaka pratītī || kāṭesi dasana nāsikā kānā | garaji akāsa calau tehiṁ jānā || gaheu carana gahi bhūmi pachārā | ati lāghavaṁ uṭhi puni tehi mārā || puni āyasu prabhu pahiṁ balavānā | jayati jayati jaya kṛpā-nidhānā || nāka kāna kāṭe jiyaṁ jānī | phirā krodha kari bhai mana glānī || sahaja bhīma puni binu śruti nāsā | dekhata kapi-dala upajī trāsā ||

ಓ ಉಮೆ, ರಘುಪತಿಯು ತನ್ನ ಮಾನವ ಲೀಲೆಯನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದನು - ಗರುಡನು ಸರ್ಪಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಆಡುವಂತೆ. ಅವನ ಕೇವಲ ಭ್ರೂಭಂಗವು ಕಾಲನನ್ನೇ ನುಂಗಬಲ್ಲದು - ಅಂತಹವನಿಗೆ ಈ ರೀತಿಯ ಯುದ್ಧ ಸಲ್ಲುವುದೇ? ಅವನ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುವ ಕೀರ್ತಿಯು ಹರಡುವುದು; ಅದನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹಾಡಿ, ಮಾನವರು ಭವಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟುವರು. ಹನುಮಂತನ ಮೂರ್ಛೆ ಕಳೆದು ಅವನು ಎಚ್ಚರಗೊಂಡನು; ಆಗ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಹುಡುಕತೊಡಗಿದನು. ಸುಗ್ರೀವನಿಗೂ ಮೂರ್ಛೆ ಕಳೆದಿತ್ತು; ಅವನ ದವಡೆ ಬಿದ್ದಿತ್ತು, ಅವನು ಸತ್ತವನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಹಲ್ಲು, ಮೂಗು ಮತ್ತು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು; ಗರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸಿದನು. ಅವನನ್ನು ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಭೂಮಿಗೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿದನು; ಮಹಾ ಚಾಣಕ್ಯತೆಯಿಂದ ಎದ್ದು ಮತ್ತೆ ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ನಂತರ ಬಲವಾದವನು ಪ್ರಭುವಿನ ಬಳಿ ಆಜ್ಞೆಗಾಗಿ ಬಂದನು: "ಜಯ, ಜಯ, ಜಯ ಕರುಣಾ ನಿಧಿಗೆ!" ತನ್ನ ಮೂಗು ಮತ್ತು ಕಿವಿಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದು, ಅವನು ಕೋಪದಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು - ಮತ್ತು ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಭಾರವಾಯಿತು. ಸಹಜವಾಗಿ ಭೀಕರನಾದವನು, ಈಗ ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಮೂಗಿಲ್ಲದೆ, ಕಂಡಾಗ ವಾನರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಯ ಉಂಟಾಯಿತು.

Verse 176 (दोहा/सोरठा)

जय जय जय रघुबंस मनि धाए कपि दै हूह। एकहि बार तासु पर छाड़ेन्हि गिरि तरु जूह।।66।।

jaya jaya jaya raghubaṃsa mani dhāe kapi dai hūha | ekahi bāra tāsu para chāṛhenhi giri taru jūha ||66||

ಜಯ ಜಯ ಜಯ ರಘುವಂಶದ ಮಣಿಯೇ! ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾ ವಾನರರು ಧಾವಿಸಿದರು; ಒಂದೇ ದಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಅವನ ಮೇಲೆ ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮರಗಳನ್ನು ರಾಶಿ ರಾಶಿಯಾಗಿ ಎಸೆದರು.

Verse 177 (चौपाई)

कुंभकरन रन रंग बिरुद्धा। सन्मुख चला काल जनु क्रुद्धा।। कोटि कोटि कपि धरि धरि खाई। जनु टीड़ी गिरि गुहाँ समाई।। कोटिन्ह गहि सरीर सन मर्दा। कोटिन्ह मीजि मिलव महि गर्दा।। मुख नासा श्रवनन्हि कीं बाटा। निसरि पराहिं भालु कपि ठाटा।। रन मद मत्त निसाचर दर्पा। बिस्व ग्रसिहि जनु एहि बिधि अर्पा।। मुरे सुभट सब फिरहिं न फेरे। सूझ न नयन सुनहिं नहिं टेरे।। कुंभकरन कपि फौज बिडारी। सुनि धाई रजनीचर धारी।। देखि राम बिकल कटकाई। रिपु अनीक नाना बिधि आई।।

kumbhakarana rana raṅga biruddhā | sanmukha calā kāla janu kruddhā || koṭi koṭi kapi dhari dhari khāī | janu ṭīṛī giri guhā̃ samāī || koṭinh gahi sarīra sana mardā | koṭinh mīji milava mahi gardā || mukha nāsā śravananh kī̃ bāṭā | nisari parāhiṃ bhālu kapi ṭhāṭā || rana mada matta nisācara darpā | bisva grasihi janu ehi bidhi arpā || mure subhaṭa saba phirahĩ na phere | sūjha na nayan sunahiṃ nahiṃ ṭere || kumbhakarana kapi phauja biḍārī | suni dhāī rajanīcara dhārī || dekhi rāma bikala kaṭakāī | ripu anīka nānā bidhi āī ||

ಯುದ್ಧರಂಗದ ಭೀಕರ ವರ್ಣವನ್ನೇ ಧರಿಸಿದಂತೆ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ನೇರವಾಗಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿದನು—ಕೋಪಗೊಂಡ ಯಮನಂತೆಯೇ. ಅವನು ಲಕ್ಷಾಂತರ ವಾನರರನ್ನು ಹಿಡಿದು ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟನು; ಪರ್ವತಗುಹೆಗಳೊಳಗೆ ಮಿಡತೆಗಳು ಮಾಯವಾಗುವಂತೆ ಅವರು ಅಂತರಧಾನರಾದರು. ಹಲವರನ್ನು ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ದೇಹಕ್ಕೆ ಒತ್ತಿ ನುಚ್ಚುಚೂರಾಗಿಸಿದನು; ಹಲವರನ್ನು ಅರೆದು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಧೂಳಿನ ಮೋಡಗಳನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದನು. ಬಾಯಿ, ಮೂಗು, ಕಿವಿಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಅವರಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿದನು—ಕರಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾನರರು ಗುಂಪುಗುಂಪಾಗಿ ಒಡೆದು ಹೊರಬಂದು ಓಡಿಹೋದರು. ಯುದ್ಧಮದದಿಂದ ಮದಿಸಿದ ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಜಗತ್ತನ್ನೇ ನುಂಗಿಬಿಡುವವನಂತೆ ಕಂಡನು. ಬಿದ್ದ ವೀರರು ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡುವುದೇ ಇಲ್ಲದೆ ಅಲೆದಾಡಿದರು—ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಏನೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ, ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಯಾರ ಕೂಗು ಕೂಡ ಕೇಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ಕುಂಭಕರ್ಣನು ವಾನರಸೈನ್ಯವನ್ನು ಚೂರುಮೂರಾಗಿಸಿದನು; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಶಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾದ ನಿಶಾಚರರು ಧಾವಿಸಿ ಬಂದರು. ರಾಮನ ಸೇನೆ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಶತ್ರುಪಕ್ಷದ ದಳಗಳು ಅನೇಕ ವಿನ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಸೇರಿ ಬಂದವು.

Verse 178 (दोहा/सोरठा)

सुनु सुग्रीव बिभीषन अनुज सँभारेहु सैन। मैं देखउँ खल बल दलहि बोले राजिवनैन।।67।।

sunu sugrīva bibhīṣana anuj saṃbhārehu sain | maiṃ dekhauṃ khala bala dalahi bole rājivanaina ||67||

‘ಕೇಳಿರಿ, ಸುಗ್ರೀವ—ವಿಭೀಷಣ—ಮತ್ತು ನೀನು, ನನ್ನ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ: ಸೇನೆಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿರಿ. ದುಷ್ಟ ಶತ್ರುವನ್ನೂ ಅವನ ಬಲವನ್ನೂ ನಾನು ತಾನೇ ಎದುರಿಸುವೆನು,’ ಎಂದು ಕಮಲನಯನ ಪ್ರಭು ಹೇಳಿದರು.

Verse 179 (चौपाई)

कर सारंग साजि कटि भाथा। अरि दल दलन चले रघुनाथा।। प्रथम कीन्ह प्रभु धनुष टँकोरा। रिपु दल बधिर भयउ सुनि सोरा।। सत्यसंध छाँड़े सर लच्छा। कालसर्प जनु चले सपच्छा।। जहँ तहँ चले बिपुल नाराचा। लगे कटन भट बिकट पिसाचा।। कटहिं चरन उर सिर भुजदंडा। बहुतक बीर होहिं सत खंडा।। घुर्मि घुर्मि घायल महि परहीं। उठि संभारि सुभट पुनि लरहीं।। लागत बान जलद जिमि गाजहीं। बहुतक देखी कठिन सर भाजहिं।। रुंड प्रचंड मुंड बिनु धावहिं। धरु धरु मारू मारु धुनि गावहिं।।

kara sāraṅga sāji kaṭi bhāthā | ari dala dalana cale raghunāthā || prathama kīnha prabhu dhanuṣ ṭaṅkorā | ripu dala badhira bhayau suni sorā || satyasaṃdha chā̃ṛe sara lacchā | kālasarpa janu cale sapacchā || jahã tahã cale bipula nārācā | lage kaṭana bhaṭ bikaṭa pisācā || kaṭahiṃ carana ura sira bhujadaṇḍā | bahutaka bīra hohiṃ sata khaṇḍā || ghurmi ghurmi ghāyala mahi parahīṃ | uṭhi saṃbhāri subhaṭa puni larahīṃ || lāgata bāna jalada jimi gājahīṃ | bahutaka dekhī kaṭhina sara bhājahīṃ || ruṇḍa pracaṇḍa muṇḍa binu dhāvahīṃ | dharu dharu mārū mārū dhuni gāvahīṃ ||

ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ, ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಣಕೋಶವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ರಘುನಾಥನು ಶತ್ರುಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಮುನ್ನಡೆದನು. ಮೊದಲು ಸ್ವಾಮಿ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಘೋಷೆ ಮಾಡಿಸಿದನು; ಆ ಗುಡುಗಿನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಶತ್ರುಸೇನೆ ಕಿವಿಮುಚ್ಚಿದಂತೆ ತತ್ತರಿಸಿತು. ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅವರು ಸಾಲುಸಾಲು ಬಾಣವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಸಿದರು—ಯಮನ ಪಂಖವಂತ ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದಂತೆಯೇ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಬ್ಬಿಣದ ಮುಳ್ಳುಗಳಿರುವ ಮಹಾಬಾಣಗಳು ಹಾರಾಡಿ, ಆ ಭಯಾನಕ ರಾಕ್ಷಸವೀರರನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಬಿಟ್ಟವು. ಕಾಲು, ಎದೆ, ತಲೆ, ಕೈಗಳು ಕಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟವು; ಅನೇಕ ವೀರರು ನೂರಾರು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಚೂರಾದರು. ಗಾಯಗೊಂಡವರು ತಿರುಗಾಡಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದರು; ಮತ್ತೆ ತಮಗೆ ತಾವೇ ಧೈರ್ಯ ತಂದು ವೀರರು ಪುನಃ ಯುದ್ಧಮಾಡಿದರು. ಬಾಣಗಳು ತಾಗುವಾಗ ಅವರು ಗುಡುಗುಮೋಡಗಳಂತೆ ಘರ್ಜಿಸಿದರು; ಅಂಥ ನಿರಂತರ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಹಲವರು ಓಡಿಹೋದರು. ತಲೆರಹಿತ ದೇಹಗಳು ಉನ್ಮತ್ತವಾಗಿ ಓಡಾಡಿದವು; ‘ಹಿಡಿ, ಹಿಡಿ! ಕೊಲ್ಲು, ಕೊಲ್ಲು!’ ಎಂಬ ಭೀಕರ ಕೂಗು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಎದ್ದಿತು.

Verse 180 (दोहा/सोरठा)

छन महुँ प्रभु के सायकन्हि काटे बिकट पिसाच। पुनि रघुबीर निषंग महुँ प्रबिसे सब नाराच।।68।।

chana mahũ prabhu ke sāyakanhi kāṭe bikaṭa pisāca | puni raghubīra niṣaṅga mahũ prabise saba nārāca ||68||

ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಬಾಣಗಳು ಆ ಕ್ರೂರ ರಾಕ್ಷಸವೀರರನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದವು; ಮತ್ತೆಲ್ಲ ಕಬ್ಬಿಣಮುಳ್ಳಿನ ಬಾಣಗಳು ರಘುವೀರನ ಬಾಣಕೋಶದಲ್ಲೇ ಸೇರಿಬಿಟ್ಟವು.

Verse 181 (दोहा/सोरठा)

गिरिजा जासु नाम जपि मुनि काटहिं भव पास। सो कि बंध तर आवइ ब्यापक बिस्व निवास।।73।।

girijā jāsu nāma japi muni kāṭahiṁ bhava pāsa | so ki bandha tara āvai byāpaka bisva nivāsa ||73||

ಓ ಗಿರಿಜೇ, ಯಾರ ನಾಮಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಋಷಿಗಳು ಸಂಸಾರದ ಪಾಶವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ—ಅಂಥ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ, ವಿಶ್ವದ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಆಶ್ರಯವಾದ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಬಂಧನ ಹೇಗೆ? ಅದನ್ನು ‘ದಾಟಬೇಕು’ ಎಂಬ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಹೇಗೆ?

Verse 182 (चौपाई)

चरित राम के सगुन भवानी। तर्कि न जाहिं बुद्धि बल बानी।। अस बिचारि जे तग्य बिरागी। रामहि भजहिं तर्क सब त्यागी।। ब्याकुल कटकु कीन्ह घननादा। पुनि भा प्रगट कहइ दुर्बादा।। जामवंत कह खल रहु ठाढ़ा। सुनि करि ताहि क्रोध अति बाढ़ा।। बूढ़ जानि सठ छाँड़ेउँ तोही। लागेसि अधम पचारै मोही।। अस कहि तरल त्रिसूल चलायो। जामवंत कर गहि सोइ धायो।। मारिसि मेघनाद कै छाती। परा भूमि घुर्मित सुरघाती।। पुनि रिसान गहि चरन फिरायौ। महि पछारि निज बल देखरायो।। बर प्रसाद सो मरइ न मारा। तब गहि पद लंका पर डारा।। इहाँ देवरिषि गरुड़ पठायो। राम समीप सपदि सो आयो।।

carita rāma ke saguna bhavānī | tarki na jāhiṁ buddhi bala bānī || asa bicāri je tagya birāgī | rāmahi bhajahiṁ tarka saba tyāgī || byākula kaṭaku kīnh ghananādā | puni bhā pragaṭa kahai durbādā || jāmavaṁta kaha khala rahu ṭhāḍhā | suni kari tāhi krodha ati bāḍhā || būṛha jāni saṭha chā̃ṛeüँ tohī | lāgesi adhama pacārai mohī || asa kahi tarala trisūla calāyo | jāmavaṁta kara gahi soi dhāyo || mārisi meghanāda kai chātī | parā bhūmi ghurmita suraghātī || puni risāna gahi carana phirāyau | mahi pachāri nija bala dekharāyo || bara prasāda so marai na mārā | taba gahi pada laṅkā para ḍārā || ihā̃ devariṣi garuṛa paṭhāyo | rāma samīpa sapadi so āyo ||

ಓ ಭವಾನೀ, ಅವತಾರರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಶ್ರೀರಾಮನ ಲೀಲೆಯನ್ನು ತರ್ಕದಿಂದಲೂ, ಬುದ್ಧಿಯ ಬಲದಿಂದಲೂ, ವಾಣಿಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದಲೂ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲಾಗದು. ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಿ, ನಿಜವಾದ ವೈರಾಗ್ಯವಂತರಾದ ಸಂನ್ಯಾಸಿಗಳು ಎಲ್ಲ ವಾದವಿವಾದಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ರಾಮನನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತ ಸೇನೆ ಗರ್ಜನೆಯೊಡನೆ ಗೊಂದಲಕ್ಕೀಡಾಯಿತು; ಆಗ ಮೇಘನಾದನು ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ಅಹಂಕಾರದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಎಸೆದನು. ಜಾಂಬವಂತನು ಹೇಳಿದನು: ‘ದುಷ್ಟನೆ, ನಿಂತಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲು!’ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನ ಕೋಪ ಮತ್ತಷ್ಟು ಉಕ್ಕಿತು: ‘ನೀನು ವೃದ್ಧನೆಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟೆ; ಈಗ ಈ ನೀಚನು ನನ್ನನ್ನು ಕೆಣಕಲು ಬಂದಾನೇ!’ ಹೀಗೆಂದು ಆ ಅವಿವೇಕಿ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಎಸೆದನು; ಜಾಂಬವಂತನು ಅದನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲೇ ಹಿಡಿದು ಮುನ್ನುಗ್ಗಿದನು. ಅವನು ಮೇಘನಾದನ ಎದೆಗೆ ಹೊಡೆದನು; ದೇವಹಂತಕನು ತತ್ತರಿಸಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದನು. ಮತ್ತೆ ಕೋಪಗೊಂಡು ಅವನು ಜಾಂಬವಂತನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸುತ್ತಿಸಿ, ತನ್ನ ಬಲ ತೋರಲು ಭೂಮಿಗೆ ಬಡಿದನು. ಆದರೆ ವರದಾನದ ಬಲದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲ, ಅವನಿಂದಲೂ ಕೊಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ಆಗ ಅವನು ಜಾಂಬವಂತನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಲಂಕೆಯ ಕೋಟೆಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು. ಇದಾದ ಮೇಲೆ ದಿವ್ಯ ಋಷಿಯು ಗರುಡನನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿದನು; ಗರುಡನು ತಕ್ಷಣವೇ ರಾಮನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದನು.

Verse 183 (दोहा/सोरठा)

खगपति सब धरि खाए माया नाग बरूथ। माया बिगत भए सब हरषे बानर जूथ।।74(क)।। गहि गिरि पादप उपल नख धाए कीस रिसाइ। चले तमीचर बिकलतर गढ़ पर चढ़े पराइ।।74(ख)।।

khagapati saba dhari khāe māyā nāga barūtha | māyā bigata bhae saba haraṣe bānara jūtha ||74(ka)|| gahi giri pādapa upala nakha dhāe kīsa risāi | cale tamīcara bikalatara gaṛha para caṛhe parāi ||74(kha)||

ಪಕ್ಷಿರಾಜ ಗರುಡನು ಸರ್ಪಬಂಧಗಳ ಮಾಯಾಬಟಾಲಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟನು. ಮಾಯೆ ತೊಲಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾನರಸೇನೆ ಹರ್ಷಗೊಂಡಿತು. ಪರ್ವತ, ಮರ, ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ವಾನರರು ಕೋಪದಿಂದ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು; ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಾಬರಿಗೊಂಡ ರಾಕ್ಷಸರು ಓಡಿ ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದರು.

Verse 184 (चौपाई)

मेघनाद के मुरछा जागी। पितहि बिलोकि लाज अति लागी।। तुरत गयउ गिरिबर कंदरा। करौं अजय मख अस मन धरा।। इहाँ बिभीषन मंत्र बिचारा। सुनहु नाथ बल अतुल उदारा।। मेघनाद मख करइ अपावन। खल मायावी देव सतावन।। जौं प्रभु सिद्ध होइ सो पाइहि। नाथ बेगि पुनि जीति न जाइहि।। सुनि रघुपति अतिसय सुख माना। बोले अंगदादि कपि नाना।। लछिमन संग जाहु सब भाई। करहु बिधंस जग्य कर जाई।। तुम्ह लछिमन मारेहु रन ओही। देखि सभय सुर दुख अति मोही।। मारेहु तेहि बल बुद्धि उपाई। जेहिं छीजै निसिचर सुनु भाई।। जामवंत सुग्रीव बिभीषन। सेन समेत रहेहु तीनिउ जन।। जब रघुबीर दीन्हि अनुसासन। कटि निषंग कसि साजि सरासन।। प्रभु प्रताप उर धरि रनधीरा। बोले घन इव गिरा गँभीरा।। जौं तेहि आजु बधें बिनु आवौं। तौ रघुपति सेवक न कहावौं।। जौं सत संकर करहिं सहाई। तदपि हतउँ रघुबीर दोहाई।।

meghanāda ke murachā jāgī | pitahi biloki lāja ati lāgī || turata gayau giribara kaṁdarā | karauṁ ajaya makha asa mana dharā || ihā̃ bibhīṣana maṁtra bicārā | sunahu nātha bala atula udārā || meghanāda makha karai apāvana | khala māyāvī deva satāvana || jauṁ prabhu siddha hoi so pāihi | nātha begi puni jīti na jāihi || suni raghupati atisaya sukha mānā | बोले aṅgadādi kapi nānā || lachimana saṅga jāhu saba bhāī | karahu bidhaṁsa jagya kara jāī || tumha lachimana mārehu rana ohī | dekhi sabhaya sura dukha ati mohī || mārehu tehi bala buddhi upāī | jehiṁ chījai nisicara sunu bhāī || jāmavaṁta sugrīva bibhīṣana | sena sameta rahehu tīniü jana || jaba raghubīra dīnhi anusāsana | kaṭi niṣaṅga kasi sāji sarāsana || prabhu pratāpa ura dhari ranadhīrā | बोले ghana iva girā gaṁbhīrā || jauṁ tehi āju badheṁ binu āvauṁ | tau raghupati sevaka na kahāvauṁ || jauṁ sata saṅkara karahiṁ sahāī | tadapi hataüँ raghubīra dohāī ||

ಮೇಘನಾದನು ಚೇತನಗೊಂಡು ತಂದೆಯನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅವನಿಗೆ ತೀವ್ರ ಲಜ್ಜೆಯಾಯಿತು. ತಕ್ಷಣವೇ ಅವನು ಪರ್ವತಗುಹೆಗೆ ಹೋಗಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ‘ಅಜೇಯನಾಗಿಸುವ ಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು’ ಎಂದು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಿದನು. ಇಲ್ಲಿ ವಿಭೀಷಣನು ಚಿಂತಿಸಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದನು: ‘ಅಪಾರ ಉದಾರ ಪರಾಕ್ರಮದ ಪ್ರಭುವೇ, ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳಿರಿ. ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುವ, ಮಾಯೆಯ ದುಷ್ಟಾಧಿಪತಿಯಾದ ಮೇಘನಾದನು ಅಪವಿತ್ರ ಕರ್ಮಯಾಗವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅದು ಪೂರ್ಣವಾದರೆ ಅವನ ಉದ್ದೇಶ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ; ಆಗ, ಸ್ವಾಮಿ, ಅವನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಜಯಿಸಲಾಗದು.’ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ರಘುಪತಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟು ಅಂಗದಾದಿ ವಾನರರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು: ‘ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ; ಆ ಯಾಗವನ್ನು ಧ್ವಂಸಮಾಡಿರಿ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನೀನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಬೇಕು—ಇದನ್ನು ಕಂಡರೆ ಭೀತಿದಾಯಕ ದೇವತೆಗಳ ದುಃಖ ಬಹಳ ತಗ್ಗುವುದು. ಬಲ, ಬುದ್ಧಿ, ಉಪಾಯ—ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬಳಸಿ, ಸಹೋದರ, ಆ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸು.’ ‘ಜಾಂಬವಂತ, ಸುಗ್ರೀವ, ವಿಭೀಷಣ—ನೀವು ಮೂವರೂ ಸೇನೆಯೊಡನೆ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಇರಿ.’ ರಘುವೀರನು ಈ ಆಜ್ಞೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಕಟಿಯಲ್ಲಿ ಬಾಣಕೋಶವನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಿ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿದನು. ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ, ಸ್ಥಿರವೀರನು ಗುಡುಗುಮೋಡದಂತ ಗಂಭೀರ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದನು: ‘ಇಂದು ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲದೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರೆ, ನಾನು ರಘುಪತಿಯ ದಾಸನೆಂದು ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರೆ. ಧರ್ಮಾತ್ಮ ಶಂಕರನೇ ಅವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೂ ನಾನು ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುವೆನು—ರಘುವೀರನ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ಪ್ರಮಾಣ!’