Prakarana 8

Verse 133 (दोहा/सोरठा)

भुज बल रिपु दल दलमलि देखि दिवस कर अंत। कूदे जुगल बिगत श्रम आए जहँ भगवंत।।45।।

bhuja bala ripu dala dalamali dekhi divasa kara aṃta | kūde jugala bigata śrama āe jahã bhagavaṃta ||45||

ಭುಜಬಲದಿಂದ ಶತ್ರುಪಂಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನುಚ್ಚುಚೂರಾಗಿ ಮಾಡಿ, ದಿನ ಮುಗಿಯಲು ಬಂದಿತೆಂದು ಕಂಡು, ಆ ಜೋಡಿ ದಣಿವು ಮಾಯವಾಗಿ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಹಾರಿ, ಪ್ರಭುವಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬಂದರು. (45)

Verse 134 (चौपाई)

प्रभु पद कमल सीस तिन्ह नाए। देखि सुभट रघुपति मन भाए।। राम कृपा करि जुगल निहारे। भए बिगतश्रम परम सुखारे।। गए जानि अंगद हनुमाना। फिरे भालु मर्कट भट नाना।। जातुधान प्रदोष बल पाई। धाए करि दससीस दोहाई।। निसिचर अनी देखि कपि फिरे। जहँ तहँ कटकटाइ भट भिरे।। द्वौ दल प्रबल पचारि पचारी। लरत सुभट नहिं मानहिं हारी।। महाबीर निसिचर सब कारे। नाना बरन बलीमुख भारे।। सबल जुगल दल समबल जोधा। कौतुक करत लरत करि क्रोधा।। प्राबिट सरद पयोद घनेरे। लरत मनहुँ मारुत के प्रेरे।। अनिप अकंपन अरु अतिकाया। बिचलत सेन कीन्हि इन्ह माया।। भयउ निमिष महँ अति अँधियारा। बृष्टि होइ रुधिरोपल छारा।।

prabhu pada kamala sīsa tinh nāe | dekhi subhaṭ raghupati mana bhāe || rāma kṛpā kari jugala nihāre | bhae bigataśrama parama sukhāre || gae jāni aṅgada hanumānā | phire bhālu markaṭ bhaṭ nānā || jātudhāna pradoṣa bala pāī | dhāe kari dasa-sīsa dohāī || nisicara anī dekhi kapi phire | jahã tahã kaṭakaṭāi bhaṭ bhire || dvau dala prabala pacāri-pacārī | larata subhaṭ nahiṃ mānahiṃ hārī || mahābīra nisicara saba kāre | nānā barana balīmukha bhāre || sabala jugala dala samabala jodhā | kautuka karata larata kari krodhā || prābiṭ sarada payoda ghanere | larata manahũ māruta ke prere || anipa akaṃpana aru atikāyā | bicalata sena kīnhi inh māyā || bhayau nimiṣa mãha ati ãdhiyārā | bṛṣṭi hoi rudhiropala chārā ||

ಅವರು ಪ್ರಭುವಿನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಿದರು; ಆ ವೀರರನ್ನು ನೋಡಿ ರಘುಪತಿಯ ಹೃದಯ ಸಂತೋಷಗೊಂಡಿತು. ರಾಮನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ನೋಡಿದನು, ಅವರ ಆಯಾಸವು ಮಾಯವಾಯಿತು, ಅವರು ಪರಮ ಸುಖಿಗಳಾದರು. ಅಂಗದ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತರು ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಅನೇಕ ಕರಡಿ ಮತ್ತು ವಾನರ ಯೋಧರು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದರು. ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಬಲ ಪಡೆದು, ದಶಶೀರ್ಷಿ ರಾಜನ ಘೋಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು. ರಾಕ್ಷಸ ಸೇನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ವಾನರರು ತಿರುಗಿದರು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಯೋಧರು ಕಿರಿಚುತ್ತಾ ಘರ್ಷಿಸಿದರು. ಎರಡು ಬಲಿಷ್ಠ ಸೇನೆಗಳು ಸವಾಲು ಹಾಕಿದವು; ವೀರರು ಸೋಲನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ ಹೋರಾಡಿದರು. ಮಹಾವೀರ ರಾಕ್ಷಸರು ಎಲ್ಲರೂ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದವರಾಗಿದ್ದರು; ವಾನರ ಮುಖಗಳು ಅನೇಕ ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದವು. ಎರಡೂ ಕಡೆ - ಸಮಾನ ಬಲದವರು - ಕೋಪದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರು, ಆದರೆ ಆಟದಂತೆ. ದಟ್ಟವಾದ ಶರತ್ಕಾಲದ ಮೋಡಗಳು ಸೇರಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು; ಅವರು ಗಾಳಿಯಿಂದ ಓಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಹೋರಾಡಿದರು. ಇಂದ್ರಜಿತ್, ಅಕಂಪನ ಮತ್ತು ಅತಿಕಾಯ, ಸೇನೆ ಅಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ತಮ್ಮ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರು: ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಕತ್ತಲೆ ಆವರಿಸಿತು, ಮತ್ತು ರಕ್ತಮಳೆ ಮತ್ತು ಧೂಳಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು.

Verse 135 (दोहा/सोरठा)

देखि निबिड़ तम दसहुँ दिसि कपिदल भयउ खभार। एकहि एक न देखई जहँ तहँ करहिं पुकार।।46।।

dekhi nibiṛ tama dasahũ disi kapidala bhayau khabhāra | ekahi eka na dekhī jahã tahã karahiṃ pukāra ||46||

ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ದಟ್ಟ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ಕಂಡು ವಾನರಸೇನೆ ಗಾಬರಿಗೊಂಡಿತು; ಯಾರಿಗೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕೂಗು-ಕೇಕೆಗಳು ಎದ್ದವು. (46)

Verse 136 (चौपाई)

सकल मरमु रघुनायक जाना। लिए बोलि अंगद हनुमाना।। समाचार सब कहि समुझाए। सुनत कोपि कपिकुंजर धाए।। पुनि कृपाल हँसि चाप चढ़ावा। पावक सायक सपदि चलावा।। भयउ प्रकास कतहुँ तम नाहीं। ग्यान उदयँ जिमि संसय जाहीं।। भालु बलीमुख पाइ प्रकासा। धाए हरष बिगत श्रम त्रासा।। हनूमान अंगद रन गाजे। हाँक सुनत रजनीचर भाजे।। भागत पट पटकहिं धरि धरनी। करहिं भालु कपि अद्भुत करनी।। गहि पद डारहिं सागर माहीं। मकर उरग झष धरि धरि खाहीं।।

sakala maramu raghunāyaka jānā | liye boli aṅgada hanūmānā || samācāra saba kahi samujhāe | sunata kopi kapikuñjara dhāe || puni kṛpāla haṁsi cāpa caṛhāvā | pāvaka sāyaka sapadi calāvā || bhayu prakāsa katahuṁ tama nāhīṁ | gyāna udayaṁ jimi saṁsaya jāhīṁ || bhālu balīmukha pāi prakāsā | dhāe haraṣa bigata śrama trāsā || hanūmāna aṅgada rana gāje | hāṁka sunata rajanīcara bhāje || bhāgata paṭa paṭakahiṁ dhari dharanī | karahiṁ bhālu kapi adbhuta karanī || gahi pada ḍārahiṁ sāgara māhīṁ | makara uraga jhaṣa dhari-dhari khāhīṁ ||

ರಘುನಾಥನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿತನು. ಅಂಗದ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತರನ್ನು ಕರೆದು ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡನು. ಅವರು ಎಲ್ಲ ವರದಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ವಿವರಿಸಿದರು; ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೋಪದಿಂದ ಮಹಾವಾನರ ಮುಖಂಡರು ಧಾವಿಸಿದರು. ನಂತರ ಕರುಣಾಮಯಿ ಭಗವಂತನು ನಗುತ್ತಾ ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಬಿಗಿದು, ಅಗ್ನಿಯಂತಹ ಬಾಣವನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬೆಳಕು ಹರಡಿತು; ಎಲ್ಲೂ ಕತ್ತಲೆ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಗಿ ಸಂಶಯಗಳು ದೂರವಾದಂತೆ. ಕರಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಬಲವಾನ್ ವಾನರರು ಆ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಕಂಡು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಧಾವಿಸಿದರು, ಅವರ ಆಯಾಸ ಮತ್ತು ಭಯ ನಾಶವಾಯಿತು. ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ಅಂಗದರು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸಿದರು; ಅವರ ಕೂಗು ಕೇಳಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಓಡಿಹೋದರು. ಅವರು ಓಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹೊಡೆದು ಭೂಮಿಗೆ ಉರುಳಿಸಲಾಯಿತು; ಕರಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾನರರು ಅದ್ಭುತ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಅವರ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಎಸೆದರು, ಅಲ್ಲಿ ಮೊಸಳೆಗಳು, ಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ಮೀನುಗಳು ಹಿಡಿದು ತಿಂದವು.

Verse 137 (दोहा/सोरठा)

कछु मारे कछु घायल कछु गढ़ चढ़े पराइ। गर्जहिं भालु बलीमुख रिपु दल बल बिचलाइ।।47।।

kachu māre kachu ghāyala kachu gaṛha caṛhe parāi | garjahiṁ bhālu balīmukha ripu dala bala bicalāi ||47||

ಕೆಲವರು ಸಂಹಾರಗೊಂಡರು, ಕೆಲವರು ಗಾಯಗೊಂಡರು; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಮುಂದುವರಿದು ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಏರಿ ಹೋದರು. ಕರಡಿಗಳೂ ಮಹಾವಾನರರೂ ಘರ್ಜಿಸಿ, ಶತ್ರುಸೇನೆಯ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಿದರು. (47)

Verse 138 (चौपाई)

निसा जानि कपि चारिउ अनी। आए जहाँ कोसला धनी।। राम कृपा करि चितवा सबही। भए बिगतश्रम बानर तबही।। उहाँ दसानन सचिव हँकारे। सब सन कहेसि सुभट जे मारे।। आधा कटकु कपिन्ह संघारा। कहहु बेगि का करिअ बिचारा।। माल्यवंत अति जरठ निसाचर। रावन मातु पिता मंत्री बर।। बोला बचन नीति अति पावन। सुनहु तात कछु मोर सिखावन।। जब ते तुम्ह सीता हरि आनी। असगुन होहिं न जाहिं बखानी।। बेद पुरान जासु जसु गायो। राम बिमुख काहुँ न सुख पायो।।

nisā jāni kapi cāriu anī | āe jahāṁ kosalā dhanī || rāma kṛpā kari citavā sabahī | bhae bigata-śrama bānara tabahī || uhāṁ dasānana saciva haṁkāre | saba sana kahesi subhaṭa je māre || ādhā kaṭaku kapinha saṅghārā | kahahu begi kā kari'a bicārā || mālyavanta ati jaraṭha nisācara | rāvana mātu-pitā maṁtrī bara || bolā bacana nīti ati pāvana | sunahu tāta kachu mora sikhāvana || jaba te tumha sītā hari ānī | asaguna hohiṁ na jāhiṁ bakhānī || beda purāna jāsu jasu gāyo | rāma bimukha kāhūṁ na sukha pāyo ||

ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ತಿಳಿದು ನಾಲ್ಕು ವಾನರ ದಳಗಳು ಕೋಸಲಾಧೀಶನಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದವು. ರಾಮನು ಕರುಣೆಯಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ನೋಡಿದನು; ತಕ್ಷಣವೇ ವಾನರರ ಆಯಾಸ ಮಾಯವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ತನ್ನ ಮಂತ್ರಿಗಳನ್ನು ಕರೆದು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟ ಯೋಧರ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಿದನು. 'ನಮ್ಮ ಸೈನ್ಯದ ಅರ್ಧಭಾಗವನ್ನು ವಾನರರು ನಾಶಮಾಡಿದ್ದಾರೆ, ಬೇಗನೆ ಹೇಳಿ, ಏನು ಸಲಹೆ ಕೊಡಬೇಕು?' ಮಾಲ್ಯವಂತ, ತುಂಬಾ ವೃದ್ಧ ರಾಕ್ಷಸ, ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿ, ರಾವಣನ ತಾಯಿಯ ತಂದೆ, ಶುದ್ಧ ನೀತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು: 'ಕೇಳು ಮಗನೇ, ನನ್ನ ಸ್ವಲ್ಪ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ನೀನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ತಂದ ದಿನದಿಂದ, ವರ್ಣಿಸಲಾಗದ ಅಶುಭಗಳು ಉಂಟಾಗಿವೆ. ವೇದ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಗಳು ಯಾರ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡುತ್ತವೋ, ರಾಮನಿಂದ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸುವವನು ಎಂದೂ ಸುಖ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.'

Verse 139 (दोहा/सोरठा)

हिरन्याच्छ भ्राता सहित मधु कैटभ बलवान। जेहि मारे सोइ अवतरेउ कृपासिंधु भगवान।।48(क)।। कालरूप खल बन दहन गुनागार घनबोध। सिव बिरंचि जेहि सेवहिं तासों कवन बिरोध।।48(ख)।।

hiraṇyāccha bhrātā sahita madhu kaiṭabha balavān | jehi māre soi avatareu kṛpāsiṁdhu bhagavān ||48(ka)|| kālarūpa khala-bana-dahana guṇa-āgāra ghanabodha | śiva birañci jehi sevahiṁ tāsoṁ kavan birodha ||48(kha)||

ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನನ್ನೂ ಅವನ ಸಹೋದರನನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಹಾಬಲಿಗಳಾದ ಮಧು–ಕೈಟಭರನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿದವನೇ— ಅದೇ ಕರುಣಾಸಾಗರನಾದ ಪ್ರಭು ಈಗ ಅವತರಿಸಿದ್ದಾನೆ. (48ಕ) ಕಾಲಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ದುಷ್ಟರ ಅರಣ್ಯವನ್ನು ದಹಿಸುವವನು, ಗುಣಗಳ ನಿಧಿ, ಘನ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪ— ಶಿವ–ಬ್ರಹ್ಮರೂ ಪೂಜಿಸುವ ಆತನ ಎದುರು ವಿರೋಧವೆಲ್ಲಿ? (48ಖ)

Verse 140 (चौपाई)

परिहरि बयरु देहु बैदेही। भजहु कृपानिधि परम सनेही।। ताके बचन बान सम लागे। करिआ मुह करि जाहि अभागे।। बूढ़ भएसि न त मरतेउँ तोही। अब जनि नयन देखावसि मोही।। तेहि अपने मन अस अनुमाना। बध्यो चहत एहि कृपानिधाना।। सो उठि गयउ कहत दुर्बादा। तब सकोप बोलेउ घननादा।। कौतुक प्रात देखिअहु मोरा। करिहउँ बहुत कहौं का थोरा।। सुनि सुत बचन भरोसा आवा। प्रीति समेत अंक बैठावा।। करत बिचार भयउ भिनुसारा। लागे कपि पुनि चहूँ दुआरा।। कोपि कपिन्ह दुर्घट गढ़ु घेरा। नगर कोलाहलु भयउ घनेरा।। बिबिधायुध धर निसिचर धाए। गढ़ ते पर्बत सिखर ढहाए।।

parihari bayaru dehu baidehī | bhajahu kṛpānidhi parama sanehī || tāke bacana bāna sama lāge | kariyā muha kari jāhi abhāge || būṛha bhaesi na ta marateuṁ tohī | aba jani nayana dekhāvasi mohī || tehi apane mana asa anumānā | badhyo cahata ehi kṛpānidhānā || so uṭhi gayau kahata durbādā | taba sakopa boleu ghananādā || kautuka prāta dekhi'ahu morā | karihauṁ bahuta kahauṁ kā thorā || suni suta bacana bharosā āvā | prīti sameta aṅka baiṭhāvā || karata bicāra bhayu bhinusārā | lāge kapi puni cahuṁ duārā || kopi kapinha durghaṭa gaṛhu gherā | nagara kolāhalu bhayu ghanerā || bibidhāyudha dhari nisicara dhāe | gaṛha te parabata sikhara ḍhahāe ||

ಶತ್ರುತ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸು, ಕರುಣೆಯ ಭಂಡಾರ, ಪರಮ ಪ್ರೇಮಿ ಭಗವಂತನನ್ನು ಭಜಿಸು. ಆ ಮಾತುಗಳು ಬಾಣದಂತೆ ಬಡಿದವು; ಮುಖ ಕಪ್ಪುಗಟ್ಟಿ ಆ ದುರ್ಮಾರ್ಗಿ ಹೊರಟುಹೋದನು. 'ನೀನು ವೃದ್ಧನಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ನಿನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದೆ; ಈಗ ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಮುಖ ತೋರಿಸಬೇಡ!' ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅವನು ಅಂದುಕೊಂಡನು: 'ಈ ಕರುಣಾಸಾಗರ ನನ್ನ ಸಾವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.' ಎದ್ದು ಅವಮಾನದ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಾ ಹೋದನು; ನಂತರ ಘನನಾದನು ಕೋಪದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು: 'ಬೆಳಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಆಟ ನೋಡು; ನಾನು ಬಹಳದ್ದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ, ಏಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೇಳುವುದು?' ತನ್ನ ಮಗನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನ ವಿಶ್ವಾಸ ಹೆಚ್ಚಿತು; ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡನು. ಅವರು ಇನ್ನೂ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಬೆಳಕು ಬಂತು; ವಾನರರು ಮತ್ತೆ ನಾಲ್ಕು ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತರು. ಕೋಪದಿಂದ ವಾನರರು ದುರ್ಭೇದ್ಯ ಕೋಟೆಯನ್ನು ಸುತ್ತುವರೆದರು; ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಕೋಲಾಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು. ರಾಕ್ಷಸರು ವಿವಿಧ ಆಯುಧಗಳೊಂದಿಗೆ ಧಾವಿಸಿದರು, ಕೋಟೆಯಿಂದ ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿದರು.

Verse 141 (छंद)

ढाहे महीधर सिखर कोटिन्ह बिबिध बिधि गोला चले॥ घहरात जिमि पबिपात गर्जत जनु प्रलय के बादले॥ मर्कट बिकट भट जुटत कटत न लटत तन जर्जर भए॥ गहि सैल तेहि गढ़ पर चलावहिं जहँ सो तहँ निसिचर हए॥

ḍhāhe mahīdhara sikhara koṭinh bibidha bidhi golā cale. ghaharāta jimi pabi-pāta garjata janu pralaya ke bādale. markaṭ bikaṭ bhaṭ juṭata kaṭata na laṭata tana jarjara bhae. gahi sail tehi gaṛha para calāvahiṃ jahã so tahã nisi-cara hae.

ಅವರು ಕೋಟ್ಯಾನುಕೋಟಿ ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಎಸೆದರು. ಅದರ ಸದ್ದು ವಜ್ರಾಯುಧದಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿತು, ಪ್ರಳಯದ ಮೋಡಗಳು ಸಿಡಿಯುತ್ತಿರುವಂತೆ. ಉಗ್ರ ವಾನರ ಯೋಧರು ಹತ್ತಿರವಾದರು, ಕತ್ತರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರು, ಹರಿದುಹೋದರು, ಆದರೂ ಅವರ ದೇಹಗಳು ಮುರಿದುಹೋದರೂ ಅಲುಗಾಡಲಿಲ್ಲ. ಬಂಡೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕೋಟೆಯ ಮೇಲೆ ಎಸೆದರು, ರಾಕ್ಷಸರು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹೊಡೆತಕ್ಕೊಳಗಾದರು.

Verse 142 (दोहा/सोरठा)

मेघनाद सुनि श्रवन अस गढ़ु पुनि छेंका आइ। उतर्यो बीर दुर्ग तें सन्मुख चल्यो बजाइ।।49।।

meghanāda suni śravaṇa asa gaṛhu puni chẽkā āi. utaryo bīra durga tẽ sanmukha calyo bajāi. ||49||

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೇಘನಾದನು ಬಂದು ಮತ್ತೆ ಕೋಟೆಯನ್ನು ತಡೆದನು; ಆ ವೀರನು ದುರ್ಗದಿಂದ ಇಳಿದು ಯುದ್ಧಘೋಷದೊಂದಿಗೆ ಮುಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಮುಂದಾದನು.

Verse 143 (चौपाई)

कहँ कोसलाधीस द्वौ भ्राता। धन्वी सकल लोक बिख्याता।। कहँ नल नील दुबिद सुग्रीवा। अंगद हनूमंत बल सींवा।। कहाँ बिभीषनु भ्राताद्रोही। आजु सबहि हठि मारउँ ओही।। अस कहि कठिन बान संधाने। अतिसय क्रोध श्रवन लगि ताने।। सर समुह सो छाड़ै लागा। जनु सपच्छ धावहिं बहु नागा।। जहँ तहँ परत देखिअहिं बानर। सन्मुख होइ न सके तेहि अवसर।। जहँ तहँ भागि चले कपि रीछा। बिसरी सबहि जुद्ध कै ईछा।। सो कपि भालु न रन महँ देखा। कीन्हेसि जेहि न प्रान अवसेषा।।

kahã kosalādhīsa dvau bhrātā. dhanvī sakala loka bikhyātā. kahã nala nīla dubida sugrīvā. aṅgada hanūmaṃta bala sī̃vā. kahã bibhīṣanu bhrātā-drohī. āju sabahi haṭhi māraũ ohī. asa kahi kaṭhina bāna saṃdhāne. atisaya krodha śravaṇa lagi tāne. sara samuha so chāṛai lāgā. janu sa-paccha dhāvahiṃ bahu nāgā. jahã tahã parata dekhi'ahiṃ bānara. sanmukha hoi na sake tehi avasara. jahã tahã bhāgi cale kapi rīchā. bisarī sabahi juddha kai īchā. so kapi bhālu na rana mahã dekhā. kīnhesi jehi na prāna avaseṣā.

'ಕೋಸಲಾಧೀಶ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರರು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ, ಆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಬಿಲ್ಲುಗಾರರು? ನಲ ಮತ್ತು ನೀಲ, ದ್ವಿವಿದ ಮತ್ತು ಸುಗ್ರೀವ, ಅಂಗದ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತ, ಬಲದ ಮಿತಿಗಳು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ? ಮತ್ತು ವಿಭೀಷಣ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ, ಆ ಸಹೋದರ ದ್ರೋಹಿ? ಇಂದು ನಾನು ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ!' ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನು ಗಟ್ಟಿ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಹಾಕಿ ಕಿವಿಯವರೆಗೆ ಕೋಪದಿಂದ ಎಳೆದನು. ನಂತರ ಅವನು ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯನ್ನು ಸುರಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದನು, ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಅನೇಕ ಸರ್ಪಗಳು ಧಾವಿಸುತ್ತಿರುವಂತೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ವಾನರರು ಬೀಳುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣಿಸಿತು; ಆ ಕ್ಷಣ ಅವನ ಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲಲು ಯಾರಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ವಾನರರು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಓಡಿಹೋದರು, ಯುದ್ಧದ ಬಯಕೆ ಅವರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟುಹೋಯಿತು. ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವ ವಾನರ ಅಥವಾ ಕರಡಿ ಕಾಣಿಸಲಿಲ್ಲ, ಅವನು ಹೊಡೆಯದವರು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ, ಪ್ರಾಣ ಉಳಿದವರು ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ.

Verse 144 (दोहा/सोरठा)

दस दस सर सब मारेसि परे भूमि कपि बीर। सिंहनाद करि गर्जा मेघनाद बल धीर।।50।।

dasa-dasa sara saba māresi pare bhūmi kapi bīra. siṃha-nāda kari garjā meghanāda bala dhīra. ||50||

ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನನ್ನೂ ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು ವಾನರಯೋಧರನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದನು; ಬಳಿಕ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯಿ ಮೇಘನಾದನು ಸಿಂಹಘರ್ಜನೆ ಮಾಡಿದನು.

Verse 145 (चौपाई)

देखि पवनसुत कटक बिहाला। क्रोधवंत जनु धायउ काला।। महासैल एक तुरत उपारा। अति रिस मेघनाद पर डारा।। आवत देखि गयउ नभ सोई। रथ सारथी तुरग सब खोई।। बार बार पचार हनुमाना। निकट न आव मरमु सो जाना।। रघुपति निकट गयउ घननादा। नाना भाँति करेसि दुर्बादा।। अस्त्र सस्त्र आयुध सब डारे। कौतुकहीं प्रभु काटि निवारे।। देखि प्रताप मूढ़ खिसिआना। करै लाग माया बिधि नाना।। जिमि कोउ करै गरुड़ सैं खेला। डरपावै गहि स्वल्प सपेला।।

dekhi pavanasuta kaṭaka bihālā. krodhavanta janu dhāyau kālā. mahāsaila eka turata upārā. ati risa meghanāda para ḍārā. āvata dekhi gayau nabha soī. ratha sārathī turaga saba khoī. bāra-bāra pacāra hanumānā. nikaṭa na āva maramu so jānā. raghupati nikaṭa gayau ghananādā. nānā bhā̃ti karesi durbādā. astra sastra āyudha saba ḍāre. kautukahī̃ prabhu kāṭi nivāre. dekhi pratāpa mūṛha khisiānā. karai lāga māyā bidhi nānā. jimi kou karai garuṛa saĩ khelā. ḍarapāvai gahi svalpa sapelā.

ವಾಯುಪುತ್ರ ಮತ್ತು ಸೈನ್ಯದ ಸಂಕಟವನ್ನು ಕಂಡು ಹನುಮಂತನು ಕೋಪದಿಂದ ಮೃತ್ಯುವಿನಂತೆ ಧಾವಿಸಿದನು. ಅವನು ತಕ್ಷಣವೇ ಒಂದು ಮಹಾಪರ್ವತವನ್ನು ಕಿತ್ತು, ತೀವ್ರ ಕೋಪದಿಂದ ಮೇಘನಾದನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು. ಅದು ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಅವನು ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಓಡಿಹೋದನು, ರಥ, ಸಾರಥಿ ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು. ಮತ್ತಮತ್ತೆ ಹನುಮಂತನು ಅವನನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡಿದನು, ಆದರೆ ಅವನು ಹತ್ತಿರ ಬರಲಿಲ್ಲ, ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು. ಘನನಾದನು ರಘುಪತಿಯ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅವಮಾನಕರ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿದನು. ಅವನು ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯ ಅಸ್ತ್ರ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಎಸೆದನು; ಭಗವಂತನು ಆಟದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತಿರುಗಿಸಿದನು. ಆ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಕಂಡು ಮೂರ್ಖನು ಹುಚ್ಚೆದ್ದು ಅನೇಕ ಮಾಯೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು. ಯಾರಾದರೂ ಗರುಡನೊಂದಿಗೆ ಆಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಂತೆ, ಸಣ್ಣ ಹಾವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಅವನನ್ನು ಹೆದರಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವಂತೆ.

Verse 146 (दोहा/सोरठा)

जासु प्रबल माया बल सिव बिरंचि बड़ छोट। ताहि दिखावइ निसिचर निज माया मति खोट।।51।।

jāsu prabala māyā-bala siva birañci baṛa choṭa | tāhi dikhāvai nisi-cara nija māyā mati khoṭa ||51||

ಯಾರ ಮಾಯಾಶಕ್ತಿಯ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಶಿವ–ಬ್ರಹ್ಮರೂ ದೊಡ್ಡವರಾಗಿಯೂ ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿಯೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವರೋ—ಅದೇ ಪ್ರಭುವಿನ ಮುಂದೆ, ತನ್ನ ವಕ್ರಮನಸ್ಸಿನ ಕಾರಣದಿಂದ, ಆ ರಾತ್ರಿಚರನು ತನ್ನ ಅಲ್ಪ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲು ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 147 (चौपाई)

नभ चढ़ि बरष बिपुल अंगारा। महि ते प्रगट होहिं जलधारा।। नाना भाँति पिसाच पिसाची। मारु काटु धुनि बोलहिं नाची।। बिष्टा पूय रुधिर कच हाड़ा। बरषइ कबहुँ उपल बहु छाड़ा।। बरषि धूरि कीन्हेसि अँधिआरा। सूझ न आपन हाथ पसारा।। कपि अकुलाने माया देखें। सब कर मरन बना एहि लेखें।। कौतुक देखि राम मुसुकाने। भए सभीत सकल कपि जाने।। एक बान काटी सब माया। जिमि दिनकर हर तिमिर निकाया।। कृपादृष्टि कपि भालु बिलोके। भए प्रबल रन रहहिं न रोके।।

nabha caṛhi baraṣa bipula aṅgārā | mahi te pragaṭa hohiṃ jala-dhārā || nānā bhā̃ti pisāca pisācī | māru kāṭu dhuni bolahiṃ nācī || biṣṭā pūya rudhira kaca hāṛā | baraṣai kabahũ upala bahu chāṛā || baraṣi dhūri kīnhe-si ãdhiārā | sūjha na āpana hātha pasārā || kapi akulāne māyā dekheṃ | saba kara marana banā ehi lekheṃ || kautuka dekhi rāma musukāne | bhae sabhīta sakala kapi jāne || eka bāna kāṭī saba māyā | jimi dinakara hara timira nikāyā || kṛpā-dṛṣṭi kapi bhālu biloke | bhae prabala rana rahahiṃ na roke ||

ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಏರಿ ಭಾರೀ ಅಂಗಾರದ ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು; ಭೂಮಿಯಿಂದಲೇ ನೀರಿನ ತೊರೆಗಳು ಹೊಮ್ಮಿದವು. ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಪಿಶಾಚಿಗಳು ಮತ್ತು ಪಿಶಾಚಿನಿಯರು ನರ್ತಿಸಿದರು, 'ಹೊಡೆ! ಕತ್ತರಿಸು!' ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾ. ಮಲ, ಕೀವು, ರಕ್ತ, ಕೂದಲು ಮತ್ತು ಮೂಳೆಗಳು ಸುರಿದವು; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೊಡ್ಡ ಆಲಿಕಲ್ಲುಗಳೂ ಎಸೆಯಲ್ಪಟ್ಟವು. ಧೂಳು ಸುರಿದು ಎಷ್ಟು ದಟ್ಟವಾದ ಕತ್ತಲೆ ಉಂಟಾಯಿತು, ಒಬ್ಬರ ಸ್ವಂತ ಕೈ ಚಾಚಿದರೂ ಕಾಣಿಸದಂತೆ. ವಾನರರು ಈ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಕಂಡು ವ್ಯಾಕುಲರಾದರು, ಎಲ್ಲರ ಸಾವು ಬರೆದಂತೆ. ರಾಮನು ಆ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಕೇವಲ ನಗುತ್ತಿದ್ದನು, ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ವಾನರರು ಭಯಭೀತರಾದರು. ಒಂದೇ ಬಾಣದಿಂದ ಅವನು ಇಡೀ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು, ಸೂರ್ಯನು ಸಂಚಿತ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಓಡಿಸುವಂತೆ. ಮತ್ತು ಅವನು ವಾನರರು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬೀರಿದಾಗ, ಅವರು ಬಲಶಾಲಿಗಳಾದರು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಿಂದ ತಡೆಯಲಾಗಲಿಲ್ಲ.

Verse 148 (दोहा/सोरठा)

आयसु मागि राम पहिं अंगदादि कपि साथ। लछिमन चले क्रुद्ध होइ बान सरासन हाथ।।52।।

āyasu māgi rāma pahiṃ aṅgadādi kapi sātha | lachimana cale kruddha hoi bāna sarāsana hātha ||52||

ರಾಮನ ಅನುಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು, ಅಂಗದ ಮತ್ತು ಇತರ ವಾನರರೊಂದಿಗೆ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕೋಪದಿಂದ ಮುಂದುವರಿದನು, ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು, ಬಾಣಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿಕೊಂಡು.

Verse 149 (चौपाई)

छतज नयन उर बाहु बिसाला। हिमगिरि निभ तनु कछु एक लाला।। इहाँ दसानन सुभट पठाए। नाना अस्त्र सस्त्र गहि धाए।। भूधर नख बिटपायुध धारी। धाए कपि जय राम पुकारी।। भिरे सकल जोरिहि सन जोरी। इत उत जय इच्छा नहिं थोरी।। मुठिकन्ह लातन्ह दातन्ह काटहिं। कपि जयसील मारि पुनि डाटहिं।। मारु मारु धरु धरु धरु मारू। सीस तोरि गहि भुजा उपारू।। असि रव पूरि रही नव खंडा। धावहिं जहँ तहँ रुंड प्रचंडा।। देखहिं कौतुक नभ सुर बृंदा। कबहुँक बिसमय कबहुँ अनंदा।।

chataj nayana ura bāhu bisālā | himagiri nibha tanu kachu eka lālā || ihã dāsānana subhaṭ paṭhāe | nānā astra sastra gahi dhāe || bhūdhara nakha biṭapa-āyudha dhārī | dhāe kapi jaya rāma pukārī || bhire sakala jorihi sana jorī | ita uta jaya icchā nahiṃ thorī || muṭhikanha lātanha dātanha kāṭahiṃ | kapi jaya-sīla māri puni ḍāṭahiṃ || māru māru dharu dharu dharu mārū | sīsa tori gahi bhujā upārū || asi rava pūri rahī nava khaṇḍā | dhāvahiṃ jahã tahã ruṇḍa pracaṇḍā || dekhahiṃ kautuka nabha sura bṛndā | kabahũka bisamaya kabahũ anandā ||

ತಾಮ್ರದಂತೆ ಕೆಂಗಣ್ಣುಗಳು, ಅಗಲವಾದ ಎದೆ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ ಭುಜಗಳು, ಹಿಮಾಲಯದಂತಹ ದೇಹ, ಅದರ ಮೇಲೆ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಕೆಂಪು ಮಿನುಗು, ಇಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ತನ್ನ ವೀರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು, ಅವರು ವಿವಿಧ ಅಸ್ತ್ರ ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಧಾವಿಸಿದರು. ವಾನರರೂ ಧಾವಿಸಿದರು, ಪರ್ವತಗಳನ್ನು, ಉಗುರುಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಮರಗಳನ್ನು ಆಯುಧಗಳಾಗಿ ಹಿಡಿದು, 'ರಾಮನಿಗೆ ಜಯ!' ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾ. ಎಲ್ಲರೂ ಡಿಕ್ಕಿ ಹೊಡೆದರು, ಬಲವನ್ನು ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರು; ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಗೆಲ್ಲುವ ಬಯಕೆ ತೀವ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಮುಷ್ಟಿ, ಒದೆ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳಿಂದ ಕತ್ತರಿಸಿದರು; ಜಯಕಾಂಕ್ಷಿ ವಾನರರು ಹೊಡೆದು ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿದರು. 'ಹೊಡೆ! ಹೊಡೆ! ಹಿಡಿ! ಹಿಡಿ! ಕೊಲ್ಲು!' ಎಂಬ ಕೂಗು ಎದ್ದಿತು, ತಲೆಗಳು ನುಚ್ಚುನೂರಾದವು, ತೋಳುಗಳು ಮುರಿದವು. ಆ ಘರ್ಜನೆ ಒಂಬತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ತುಂಬಿತು; ಎಲ್ಲೆಡೆ ತಲೆರಹಿತ ದೇಹಗಳು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಓಡಾಡಿದವು. ಆಕಾಶದಿಂದ ದೇವತೆಗಳ ಗಣ ಆ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರು, ಒಮ್ಮೆ ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತರಾದರು, ಒಮ್ಮೆ ಆನಂದಿಸಿದರು.

Verse 150 (दोहा/सोरठा)

रुधिर गाड़ भरि भरि जम्यो ऊपर धूरि उड़ाइ। जनु अँगार रासिन्ह पर मृतक धूम रह्यो छाइ।।53।।

rudhira gāṛa bhari-bhari jamyo ūpara dhūri uṛāi | janu aṅgāra rāsinha para mṛtaka dhūma rahyo chāi ||53||

ರಕ್ತ, ದಟ್ಟವಾಗಿ ಗುಡಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿತು, ಧೂಳು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಸುಳಿದುಹೋಯಿತು, ಅಂಗಾರದ ರಾಶಿಗಳ ಮೇಲೆ ಸತ್ತವರ ಹೊಗೆ ಹರಡಿ ನೆಲೆಸಿದಂತೆ.

Verse 151 (चौपाई)

घायल बीर बिराजहिं कैसे। कुसुमित किंसुक के तरु जैसे।। लछिमन मेघनाद द्वौ जोधा। भिरहिं परसपर करि अति क्रोधा।। एकहि एक सकइ नहिं जीती। निसिचर छल बल करइ अनीती।। क्रोधवंत तब भयउ अनंता। भंजेउ रथ सारथी तुरंता।। नाना बिधि प्रहार कर सेषा। राच्छस भयउ प्रान अवसेषा।। रावन सुत निज मन अनुमाना। संकठ भयउ हरिहि मम प्राना।। बीरघातिनी छाड़िसि साँगी। तेज पुंज लछिमन उर लागी।। मुरुछा भई सक्ति के लागें। तब चलि गयउ निकट भय त्यागें।।

ghāyala bīra birājahĩ kaise | kusumita kiṁsuka ke taru jaise || lachimana meghnāda dvau jodhā | bhirahĩ parasapara kari ati krodhā || ekahi eka sakai nahĩ jītī | nisicara chala bala karai anītī || krodhavanta taba bhayu anantā | bhaṁjeu ratha sārathī turaṁtā || nānā bidhi prahāra kari seṣā | rācchasa bhayu prāna avaseṣā || rāvana suta nija mana anumānā | saṁkaṭa bhayu harihi mama prānā || bīraghātinī chāḍisi sāṅgī | teja puñja lachimana ura lāgī || muruchā bhaī sakti ke lāgẽ | taba cali gayu nikaṭa bhaya tyāgẽ ||

ಗಾಯಗೊಂಡ ವೀರರು ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ - ಪೂರ್ಣ ಕೆಂಪು ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಪಲಾಶ ಮರಗಳಂತೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಮೇಘನಾದ, ಆ ಇಬ್ಬರು ಮಹಾವೀರರು, ಪರಸ್ಪರ ತೀವ್ರ ಕೋಪದಿಂದ ಸೆಣಸಿದರು. ಒಬ್ಬರೂ ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ಜಯಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ; ರಾಕ್ಷಸನು ಮೋಸದ ಬಲ ಮತ್ತು ಅಧರ್ಮದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದನು. ನಂತರ, ಅನಂತ ಕೋಪದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ರಥ ಮತ್ತು ಸಾರಥಿಯನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಾಶಪಡಿಸಿದನು. ಅನೇಕ ರೀತಿಯ ಪ್ರಹಾರಗಳ ನಂತರ, ರಾಕ್ಷಸನು ಅಪಾರ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡನು. ರಾವಣನ ಮಗನು ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದನು: 'ಮಹಾ ಸಂಕಟ ಬಂದಿದೆ - ಅವನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವನು!' ಅವನು ವೀರರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಭರ್ಜಿಯನ್ನು ಎಸೆದನು; ಮಿಂಚಿನ ಕಾಂತಿಯ ರಾಶಿಯು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಎದೆಗೆ ಬಡಿಯಿತು. ಶಕ್ತಿ ಆಯುಧವು ಬಡಿದಾಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಮೂರ್ಛೆ ಹೋದನು; ಆದರೂ ಶತ್ರುವು ಭಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮುಂದೆ ಬಂದನು.

Verse 152 (दोहा/सोरठा)

मेघनाद सम कोटि सत जोधा रहे उठाइ। जगदाधार सेष किमि उठै चले खिसिआइ।।54।।

meghnāda sama koṭi sata jodhā rahe uṭhāi | jagadādhāra seṣa kimi uṭhai cale khisiāi ||54||

ಮೇಘನಾದನಂತಹ ನೂರಾರು ಕೋಟಿ ಯೋಧರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಅವರು ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ತನ್ನು ಹೊರುವ ಶೇಷನೂ ಸಹ ಅವನನ್ನು ಹೇಗೆ ಎತ್ತಬಲ್ಲನು? ಅವರು ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು. (54)

Verse 153 (चौपाई)

सुनु गिरिजा क्रोधानल जासू। जारइ भुवन चारिदस आसू।। सक संग्राम जीति को ताही। सेवहिं सुर नर अग जग जाही।। यह कौतूहल जानइ सोई। जा पर कृपा राम कै होई।। संध्या भइ फिरि द्वौ बाहनी। लगे सँभारन निज निज अनी।। ब्यापक ब्रह्म अजित भुवनेस्वर। लछिमन कहाँ बूझ करुनाकर।। तब लगि लै आयउ हनुमाना। अनुज देखि प्रभु अति दुख माना।। जामवंत कह बैद सुषेना। लंकाँ रहइ को पठई लेना।। धरि लघु रूप गयउ हनुमंता। आनेउ भवन समेत तुरंता।।

sunu girijā krodhānala jāsū | jārai bhuvana cāridasa āsū || saka saṅgrāma jīti ko tāhī | sevahĩ sura nara aga jaga jāhī || yaha kautūhala jānai soī | jā para kṛpā rāma kai hoī || saṁdhyā bhai phiri dvau bāhanī | lage saṁbhārana nija nija anī || byāpaka brahma ajita bhuvaneśvara | lachimana kahā̃ būjha karunākara || taba lagi lai āyu hanumāna | anuja dekhi prabhu ati dukha mānā || jāmavaṁta kaha baida suṣenā | laṅkā̃ rahai ko paṭhaī lenā || dhari laghu rūpa gayu hanumaṁtā | āneu bhavana sameta turaṁtā ||

ಕೇಳು, ಓ ಗಿರಿಜೆ: ಯಾವನ ಕೋಪದ ಅಗ್ನಿಯು ಚತುರ್ದಶ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಸುಡಬಲ್ಲದೋ - ಅವನು ಯುದ್ಧವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಬಲ್ಲನು; ದೇವತೆಗಳು, ಮನುಷ್ಯರು, ಅಗ್ನಿ ದೇವನೂ ಸಹ ಸಕಲ ಜಗತ್ತು ಅವನನ್ನು ಸೇವಿಸುವುದು. ರಾಮನ ಕೃಪೆ ಯಾರ ಮೇಲೆ ಇರುವುದೋ ಅವನು ಮಾತ್ರ ಈ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ಅರಿಯಬಲ್ಲನು. ಸಂಜೆಯಾಯಿತು; ಎರಡೂ ಸೈನ್ಯಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಪುನಃ ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರಂಭಿಸಿದವು. ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅಜೇಯ ಲೋಕೇಶ್ವರ - ಕರುಣಾಳುವಾದ ಆ ಭಗವಂತನು ಹೇಗೆ 'ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಎಲ್ಲಿ?' ಎಂದು ಕೇಳಬಲ್ಲನು? ಆಗ ಹನುಮಂತನು ಬಂದನು; ತಮ್ಮನನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರಭುವು ಅಪಾರ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು. ಜಾಂಬವಂತನು ಹೇಳಿದನು: 'ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುಷೇಣ ಎಂಬ ವೈದ್ಯನಿದ್ದಾನೆ - ಅವನನ್ನು ಕರೆಸು.' ಹನುಮಂತನು ಸಣ್ಣ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಹೋಗಿ, ಅವನನ್ನು ಅವನ ಮನೆಯೊಂದಿಗೆ ತಕ್ಷಣವೇ ತಂದನು.

Verse 154 (दोहा/सोरठा)

राम पदारबिंद सिर नायउ आइ सुषेन। कहा नाम गिरि औषधी जाहु पवनसुत लेन।।55।।

rāma padārabiṁda sira nāyu āi suṣena | kahā nāma giri auṣadhī jāhu pavanasuta lena ||55||

ಸುಷೇಣನು ಬಂದು ರಾಮನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳಿಗೆ ತಲೆ ಬಾಗಿದನು. ಅವನು ಪರ್ವತ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಯ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿದನು: 'ಹೋಗು, ಓ ವಾಯುಪುತ್ರ, ಅದನ್ನು ತರು.' (55)

Verse 155 (चौपाई)

राम चरन सरसिज उर राखी। चला प्रभंजन सुत बल भाषी।। उहाँ दूत एक मरमु जनावा। रावन कालनेमि गृह आवा।। दसमुख कहा मरमु तेहिं सुना। पुनि पुनि कालनेमि सिरु धुना।। देखत तुम्हहि नगरु जेहिं जारा। तासु पंथ को रोकन पारा।। भजि रघुपति करु हित आपना। छाँड़हु नाथ मृषा जल्पना।। नील कंज तनु सुंदर स्यामा। हृदयँ राखु लोचनाभिरामा।। मैं तैं मोर मूढ़ता त्यागू। महा मोह निसि सूतत जागू।। काल ब्याल कर भच्छक जोई। सपनेहुँ समर कि जीतिअ सोई।।

rāma carana sarasija ura rākhī | calā prabhañjana suta bala bhāṣī || uhā̃ dūta eka maramu janāvā | rāvana kālanemi gṛha āvā || dasamukha kahā maramu tehiṁ sunā | puni puni kālanemi siru dhunā || dekhata tumhahi nagaru jehiṁ jārā | tāsu pantha ko rokana pārā || bhaji raghupati karu hita āpanā | chā̃ḍahu nātha mṛṣā jalpanā || nīla kañja tanu suṁdara syāmā | hṛdayã rākhु locanābhirāmā || maĩ taĩ mora mūḍhatā tyāgū | mahā moha nisi sūtata jāgū || kāla byāla kara bhacchaka joī | sapanehũ samara ki jīti-a soī ||

ರಾಮನ ಪದ್ಮಪಾದಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಟ್ಟು, ವಾಯುಪುತ್ರನು ದೃಢ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಹೊರಟನು. ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ದೂತನು ಒಂದು ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು: ರಾವಣನು ಕಾಲನೇಮಿಯ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದನು. ಅವನಿಂದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ದಶಮುಖನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕಾಲನೇಮಿಯ ತಲೆಯನ್ನು ಆಡಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದನು. 'ನಿನ್ನ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆಯೇ ಅವನು ನಗರವನ್ನು ಸುಟ್ಟನು - ಅವನ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಯಾರು ತಡೆಯಲಿಬಲ್ಲರು? ರಘುಪತಿಯನ್ನು ಭಜಿಸಿ ನಿನ್ನ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಬಯಸು; ಓ ನಾಥ, ಈ ಸುಳ್ಳು ಸಲಹೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡು. ನೀಲ ಕಮಲದಂತಹ ಸುಂದರ ಕಪ್ಪು ರೂಪವನ್ನು, ಕಣ್ಣುಗಳಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುವಂಥದ್ದನ್ನು ನಿನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಡು. ನಾನು ನನ್ನ ಮೂರ್ಖತನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆನು; ಮಹಾ ಮೋಹದ ರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಎಚ್ಚರಗೊಳ್ಳುವೆನು. ಕಾಲಸರ್ಪನು ಭಕ್ಷಕನೆಂದು ನಾನು ಕಾಣುವೆನು - ಅವನನ್ನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯಿಸಲು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.'