Prakarana 10

Verse 185 (दोहा/सोरठा)

रघुपति चरन नाइ सिरु चलेउ तुरंत अनंत। अंगद नील मयंद नल संग सुभट हनुमंत।।75।।

raghupati carana nāi siru caleu turaṁta anaṁta | aṅgada nīla mayaṁda nala saṅga subhaṭa hanumaṁta ||75||

ರಘುಪತಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಶಿರಸಾ ವಂದಿಸಿ ಅನಂತ (ಲಕ್ಷ್ಮಣ) ತಕ್ಷಣವೇ ಹೊರಟನು—ಅಂಗದ, ನೀಲ, ಮಯಂದ, ನಲ ಮತ್ತು ಪರಾಕ್ರಮಿ ಹನುಮಂತನೊಡನೆ.

Verse 186 (चौपाई)

जाइ कपिन्ह सो देखा बैसा। आहुति देत रुधिर अरु भैंसा।। कीन्ह कपिन्ह सब जग्य बिधंसा। जब न उठइ तब करहिं प्रसंसा।। तदपि न उठइ धरेन्हि कच जाई। लातन्हि हति हति चले पराई।। लै त्रिसुल धावा कपि भागे। आए जहँ रामानुज आगे।। आवा परम क्रोध कर मारा। गर्ज घोर रव बारहिं बारा।। कोपि मरुतसुत अंगद धाए। हति त्रिसूल उर धरनि गिराए।। प्रभु कहँ छाँड़ेसि सूल प्रचंडा। सर हति कृत अनंत जुग खंडा।। उठि बहोरि मारुति जुबराजा। हतहिं कोपि तेहि घाउ न बाजा।। फिरे बीर रिपु मरइ न मारा। तब धावा करि घोर चिकारा।। आवत देखि क्रुद्ध जनु काला। लछिमन छाड़े बिसिख कराला।। देखेसि आवत पबि सम बाना। तुरत भयउ खल अंतरधाना।। बिबिध बेष धरि करइ लराई। कबहुँक प्रगट कबहुँ दुरि जाई।। देखि अजय रिपु डरपे कीसा। परम क्रुद्ध तब भयउ अहीसा।। लछिमन मन अस मंत्र दृढ़ावा। एहि पापिहि मैं बहुत खेलावा।। सुमिरि कोसलाधीस प्रतापा। सर संधान कीन्ह करि दापा।। छाड़ा बान माझ उर लागा। मरती बार कपटु सब त्यागा।।

jāi kapinh so dekhā baisā. āhuti deta rudhira aru bhainsā.. kīnha kapinh saba jagya bidhansā. jaba na uṭhai taba karahiṃ prasaṃsā.. tadapi na uṭhai dharenhi kaca jāī. lātanhi hati-hati cale parāī.. lai trisula dhāvā kapi bhāge. āe jahã rāmānuja āge.. āvā parama krodha kari mārā. garja ghora rava bārahiṃ-bārā.. kopi marutasuta aṅgada dhāe. hati trisūla ura dharani girāe.. prabhu kahã chā̃ḍesi sūla pracaṇḍā. sara hati kṛta anaṃta juga khaṇḍā.. uṭhi bahori māruti jubarājā. hatahiṃ kopi tehi ghāu na bājā.. phire bīra ripu marai na mārā. taba dhāvā kari ghora cikārā.. āvata dekhi kruddha janu kālā. lachimana chā̃ḍe bisikha karālā.. dekhasi āvata pabi-sama bānā. turata bhayu khal antaradhānā.. bibidha beṣa dhari karai larāī. kabahũka pragaṭa kabahũ duri jāī.. dekhi ajaya ripu ḍarape kīsā. parama kruddha taba bhayu ahīsā.. lachimana mana asa maṃtra dṛṛhāvā. ehi pāpihi maiṃ bahuta khelāvā.. sumiri kosalādhīsa pratāpā. sara saṃdhāna kīnha kari dāpā.. chā̃ḍā bāna mājha ura lāgā. maratī bāra kapaṭu saba tyāgā..

ವಾನರರು ಹೋಗಿ ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರು, ಅವನು ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಎಮ್ಮೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವರು ಇಡೀ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದರು; ಅವನು ಎದ್ದೇಳದಿದ್ದಾಗ, ಅವರು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಅಭಿನಂದನೆ ಮಾಡಲಾರಂಭಿಸಿದರು. ಇನ್ನೂ ಅವನು ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ; ಆಗ ಅವರು ಅವನ ಕೂದಲನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಒದೆಯುತ್ತಾ ಓಡಿಹೋದರು. ಅವನು ತನ್ನ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಅವರ ಹಿಂದೆ ಧಾವಿಸಿದನು; ವಾನರರು ಓಡಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನಿಂತಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದರು. ಅವನು ಉಗ್ರ ಕೋಪದಿಂದ ಬಂದು ಹೊಡೆದನು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಭಯಾನಕವಾಗಿ ಗರ್ಜಿಸಿದನು. ಕೋಪಗೊಂಡ ಹನುಮಂತ ಮತ್ತು ಅಂಗದರು ಮುಂದೆ ಹಾರಿ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಕೆಡವಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಸಿದರು. ಅವನು ಬಲಿಷ್ಠ ತ್ರಿಶೂಲವನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು; ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಬಾಣದಿಂದ ಹೊಡೆದು ಅದನ್ನು ಅನಂತ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಮುರಿದಂತೆ ಮುರಿದನು. ಅಂಗದನು ಮತ್ತೆ ಕೋಪದಿಂದ ಎದ್ದನು; ಅವನು ಹೊಡೆದನು, ಆದರೆ ಹೊಡೆತ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿಲ್ಲ. ವೀರನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿದನು - ಸಾಯದೆ, ಸಾಯಿಸಲ್ಪಡದೆ - ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ಕೂಗಿನೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದನು. ಅವನು ಬರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಸಾವಿನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದನು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಭಯಾನಕ ಬಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟನು. ದುಷ್ಟನು ವಜ್ರದಂತಹ ಬಾಣ ಬರುವುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಅವನು ತಕ್ಷಣ ಅದೃಶ್ಯನಾದನು. ಅನೇಕ ವೇಷಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವನು ಹೋರಾಡಿದನು - ಈಗ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು, ಈಗ ಮರೆಯಾಗಿ. ಗೆಲ್ಲಲಾಗದ ಶತ್ರುವನ್ನು ನೋಡಿ, ವಾನರರು ಭಯಭೀತರಾದರು; ಆಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನ್ಯಾಯಯುತ ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದನು. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಈ ಸಂಕಲ್ಪದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿದನು: 'ಈ ಪಾಪಿಯೊಂದಿಗೆ ನಾನು ಸಾಕಷ್ಟು ಆಡಿದ್ದೇನೆ.' ಕೋಸಲದ ಅಧಿಪತಿ ರಾಮನ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ನೆನೆದು, ಅವನು ತನ್ನ ಬಾಣವನ್ನು ದೃಢ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದನು. ಅವನು ಬಾಣ ಹಾರಿಸಿದನು; ಬಾಣವು ಅವನ ಎದೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ತಾಕಿತು, ಮತ್ತು ಸಾವಿನ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ವಂಚನೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು.

Verse 187 (दोहा/सोरठा)

रामानुज कहँ रामु कहँ अस कहि छाँड़ेसि प्रान। धन्य धन्य तव जननी कह अंगद हनुमान।।76।।

rāmānuja kahã rāmu kahã asa kahi chā̃ḍesi prāna. dhanya dhanya tava jananī kaha aṅgada hanumān..76..

“ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ? ರಾಮ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ?” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವನು ಪ್ರಾಣ ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಅಂಗದನೂ ಹನುಮಾನನೂ ಹೇಳಿದರು—“ಧನ್ಯಳು, ಧನ್ಯಳು ನಿನ್ನ ತಾಯಿ!”

Verse 188 (चौपाई)

बिनु प्रयास हनुमान उठायो। लंका द्वार राखि पुनि आयो।। तासु मरन सुनि सुर गंधर्बा। चढ़ि बिमान आए नभ सर्बा।। बरषि सुमन दुंदुभीं बजावहिं। श्रीरघुनाथ बिमल जसु गावहिं।। जय अनंत जय जगदाधारा। तुम्ह प्रभु सब देवन्हि निस्तारा।। अस्तुति करि सुर सिद्ध सिधाए। लछिमन कृपासिन्धु पहिं आए।। सुत बध सुना दसानन जबहीं। मुरुछित भयउ परेउ महि तबहीं।। मंदोदरी रुदन कर भारी। उर ताड़न बहु भाँति पुकारी।। नगर लोग सब ब्याकुल सोचा। सकल कहहिं दसकंधर पोचा।।

binu prayāsa hanumān uṭhāyo. laṅkā dvāra rākhi puni āyo.. tāsu marana suni sur gandharbā. caṛhi bimāna āe nabha sarbā.. baraṣi sumana duṃdubhīṃ bajāvahiṃ. śrīraghunātha bimala jasu gāvahiṃ.. jaya anaṃta jaya jagadādhārā. tumha prabhu saba devanha niṣṭārā.. astuti kari sur siddha sidhāe. lachimana kṛpāsindhu pahiṃ āe.. suta badha sunā dasānana jabahīṃ. muruchita bhayu pareu mahi tabahīṃ.. mandodarī rudana kara bhārī. ura tāṛana bahu bhā̃ti pukārī.. nagara loga saba byākula socā. sakala kahahiṃ dasakandhara pochā..

ಪ್ರಯತ್ನವಿಲ್ಲದೆ ಹನುಮಂತನು ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಲಂಕೆಯ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಹಿಂದಿರುಗಿದನು. ಅವನ ಸಾವನ್ನು ಕೇಳಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ಗಂಧರ್ವರು ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಬಂದರು. ಅವರು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿ ದಿವ್ಯ ಡೋಲುಗಳನ್ನು ಬಾರಿಸಿ, ಶ್ರೀ ರಘುನಾಥನ ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡಿದರು: 'ಅನಂತನಿಗೆ ಜಯ, ಜಗತ್ತಿನ ಆಧಾರನಿಗೆ ಜಯ! ನೀವು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರಭು.' ಸ್ತುತಿಸಿದ ನಂತರ, ಸಿದ್ಧರು ಹೊರಟರು; ಅವರು ಕರುಣೆಯ ಸಾಗರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದರು. ರಾವಣನು ತನ್ನ ಮಗನ ಸಾವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವನು ಮೂರ್ಛೆ ಹೋಗಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದನು. ಮಂದೋದರಿಯು ಮಹಾ ವಿಲಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದಳು, ತನ್ನ ಎದೆಯನ್ನು ಬಡಿದುಕೊಂಡು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಗಿದಳು. ನಗರದ ಜನರು, ಆತಂಕ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ, ಎಲ್ಲರೂ 'ದಶಕಂಠನು ಮುಗಿದ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

Verse 189 (दोहा/सोरठा)

तब दसकंठ बिबिध बिधि समुझाईं सब नारि। नस्वर रूप जगत सब देखहु हृदयँ बिचारि।।77।।

taba dasakaṇṭha bibidha bidhi samujhāīṃ saba nāri. nasvara rūpa jagata saba dekhahu hṛdayã bicāri..77..

ಆಮೇಲೆ ದಶಕಂಠನು ಅನೇಕ ವಿಧವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ಹೇಳಿದನು: “ಲೋಕದ ಎಲ್ಲ ರೂಪಗಳನ್ನೂ ನಾಶವಂತವೆಂದು ನೋಡು—ಇದನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸು.”

Verse 190 (चौपाई)

तिन्हहि ग्यान उपदेसा रावन। आपुन मंद कथा सुभ पावन।। पर उपदेस कुसल बहुतेरे। जे आचरहिं ते नर न घनेरे।। निसा सिरानि भयउ भिनुसारा। लगे भालु कपि चारिहुँ द्वारा।। सुभट बोलाइ दसानन बोला। रन सन्मुख जा कर मन डोला।। सो अबहीं बरु जाउ पराई। संजुग बिमुख भएँ न भलाई।। निज भुज बल मैं बयरु बढ़ावा। देहउँ उतरु जो रिपु चढ़ि आवा।। अस कहि मरुत बेग रथ साजा। बाजे सकल जुझाऊ बाजा।। चले बीर सब अतुलित बली। जनु कज्जल कै आँधी चली।। असगुन अमित होहिं तेहि काला। गनइ न भुजबल गर्ब बिसाला।।

tinhahi gyāna upadesā rāvana. āpuna manda kathā subha pāvana.. para upadesa kusala bahutere. je ācarahiṃ te nara na ghanere.. nisā sirāni bhayu bhinusārā. lage bhālu kapi cārihũ dvārā.. subhaṭ bolāi dasānana bolā. rana sanmukha jā kara mana ḍolā.. so abahīṃ baru jāu parāī. saṃjuga bimukha bhaẽ na bhalāī.. nija bhuja bala maiṃ bayaru baṛhāvā. dehaũ utaru jo ripu chaṛhi āvā.. asa kahi maruta bega ratha sājā. bāje sakala jujhāū bājā.. cale bīra saba atulita balī. janu kajjala kai ā̃dhī calī.. asaguna amita hohiṃ tehi kālā. ganai na bhujabala garba bisālā..

ರಾವಣನು ಅವರಿಗೆ 'ಜ್ಞಾನ'ದಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದನು, ಆದರೆ ಅವನ ಸ್ವಂತ ಮಾತು ಮಂದವಾಗಿತ್ತು, ಶುಭ ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರವೆಂದು ವೇಷ ಧರಿಸಿತ್ತು. ಇತರರಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುವುದರಲ್ಲಿ ಅನೇಕರು ಚತುರರು; ತಾವು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರು ಕಡಿಮೆ. ರಾತ್ರಿ ಮುಗಿದು ಬೆಳಕು ಬಂತು; ಕರಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾನರರು ನಾಲ್ಕೂ ದ್ವಾರಗಳಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು. ತನ್ನ ವೀರರನ್ನು ಕರೆದು, ದಶಮುಖನು ಘೋಷಿಸಿದನು: 'ಯುದ್ಧದ ಮುಂದೆ ಯಾವನ ಹೃದಯ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅವನು ಈಗಲೇ ಬೇರೆ ದೇಶಕ್ಕೆ ಹೋಗಲಿ; ಯುದ್ಧದಿಂದ ಮುಖ ತಿರುಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ತೋಳುಗಳ ಬಲದಿಂದ ನಾನು ಈ ಶತ್ರುತ್ವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಶತ್ರು ಮೇಲೆ ಬಂದರೆ ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ.' ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಅವನು ಗಾಳಿಯಂತೆ ವೇಗವಾದ ತನ್ನ ರಥವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದನು; ಎಲ್ಲಾ ಯುದ್ಧ ಡೋಲುಗಳು ಧ್ವನಿಸಿದವು. ಅತುಲನೀಯ ಬಲದ ಎಲ್ಲಾ ವೀರರು, ಕಪ್ಪು ಧೂಳಿನ ಚಂಡಮಾರುತದಂತೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರು. ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಅಶುಭ ಸೂಚನೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡವು, ಆದರೆ ತನ್ನ ಬಲದ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಉಬ್ಬಿದ್ದ ಅವನು ಗಮನಹರಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 191 (छंद)

अति गर्ब गनइ न सगुन असगुन स्त्रवहिं आयुध हाथ ते॥ भट गिरत रथ ते बाजि गज चिक्करत भाजहिं साथ ते॥॥ गोमाय गीध कराल खर रव स्वान बोलहिं अति घने॥ जनु कालदूत उलूक बोलहिं बचन परम भयावने॥॥

ati garba ganai na saguna asaguna stravahiṃ āyudha hātha te. bhaṭ girata ratha te bāji gaja cikkarata bhājahiṃ sātha te.. gomāya gīdha karāla khara rava svāna bolahiṃ ati ghane. janu kāladūta ulūka bolahiṃ bacana parama bhayāvane..

ಅತಿಯಾದ ಹೆಮ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ಶುಭ ಅಥವಾ ಅಶುಭ ಸಂಕೇತಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಆಯುಧಗಳು ಅವರ ಕೈಗಳಿಂದ ಜಾರಿ ಹರಿಯುತ್ತಿದ್ದವು. ಯೋಧರು ರಥಗಳಿಂದ ಉರುಳುತ್ತಿದ್ದರು; ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳು ಕಿರುಚಿ ಓಡಿಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು. ನರಿಗಳು ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ರಣಹದ್ದುಗಳು ಕರ್ಕಶ ಧ್ವನಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು; ನಾಯಿಗಳು ದಟ್ಟವಾಗಿ ಬೊಗಳುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಾವಿನ ದೂತರಂತೆ, ಗೂಬೆಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದವು.

Verse 192 (दोहा/सोरठा)

ताहि कि संपति सगुन सुभ सपनेहुँ मन बिश्राम। भूत द्रोह रत मोहबस राम बिमुख रति काम।।78।।

tāhi ki saṃpati saguna subha sapanehuṃ mana bisrāma. bhūta droha rata mohavasa rāma bimukha rati kāma..78..

ಮೋಹದ ದಾಸನಾಗಿ, ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುವುದಲ್ಲೇ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ರಾಮನಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗಿ ಕಾಮದಲ್ಲೇ ರಮಿಸುವವನಿಗೆ—ಶುಭಲಕ್ಷ್ಮಿಯೇ ಹೇಗೆ? ಶುಭಶಕುನವೇ ಹೇಗೆ? ಕನಸಲ್ಲಾದರೂ ಮನಶ್ಶಾಂತಿ ಹೇಗೆ ದೊರೆಯುವುದು?

Verse 193 (चौपाई)

चलेउ निसाचर कटकु अपारा। चतुरंगिनी अनी बहु धारा।। बिबिध भाँति बाहन रथ जाना। बिपुल बरन पताक ध्वज नाना।। चले मत्त गज जूथ घनेरे। प्राबिट जलद मरुत जनु प्रेरे।। बरन बरद बिरदैत निकाया। समर सूर जानहिं बहु माया।। अति बिचित्र बाहिनी बिराजी। बीर बसंत सेन जनु साजी।। चलत कटक दिगसिधुंर डगहीं। छुभित पयोधि कुधर डगमगहीं।। उठी रेनु रबि गयउ छपाई। मरुत थकित बसुधा अकुलाई।। पनव निसान घोर रव बाजहिं। प्रलय समय के घन जनु गाजहिं।। भेरि नफीरि बाज सहनाई। मारू राग सुभट सुखदाई।। केहरि नाद बीर सब करहीं। निज निज बल पौरुष उच्चरहीं।। कहइ दसानन सुनहु सुभट्टा। मर्दहु भालु कपिन्ह के ठट्टा।। हौं मारिहउँ भूप द्वौ भाई। अस कहि सन्मुख फौज रेंगाई।। यह सुधि सकल कपिन्ह जब पाई। धाए करि रघुबीर दोहाई।।

caleu nisācara kaṭaku apārā. caturaṅginī anī bahu dhārā.. bibidha bhā̃ti bāhana ratha jānā. bipula barana patāka dhvaja nānā.. cale matta gaja jūtha ghanere. prābiṭa jalada maruta janu prere.. barana barada biradaita nikāyā. samara sūra jānahiṃ bahu māyā.. ati bicitra bāhinī बिरājī. bīra basanta sena janu sājī.. calata kaṭaka digasidhũra ḍagahīṃ. chubhita payodhi kudhara ḍagamagahīṃ.. uṭhī renu rabi gayau chapāī. maruta thakita basudhā akulāī.. panava nisāna ghora rava bājahiṃ. pralaya samaya ke ghana janu gājahiṃ.. bherī naphīri bāja sahanāī. mārū rāga subhaṭa sukhadāī.. keharii nāda bīra saba karahīṃ. nija nija bala pauruṣa uccarahīṃ.. kahai dasānana sunahu subhaṭṭā. mardahu bhālu kapinha ke ṭhaṭṭā.. hauṃ mārihauṃ bhūpa dvau bhāī. asa kahi sanmukha phauja reṃgāī.. yaha sudhi sakala kapinha jaba pāī. dhāe kari raghubīra dohāī..

ರಾಕ್ಷಸ ಸೈನ್ಯವು ಹೊರಟಿತು - ಅಗಾಧವಾಗಿ - ಚತುರಂಗ ಸೈನ್ಯದ ಅನೇಕ ಧಾರೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯೂಹ ರಚಿಸಿತು. ಅವರ ಸವಾರಿ ಮತ್ತು ರಥಗಳು ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದವು; ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಬ್ಯಾನರ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ವಜಗಳು ಸುಂದರ ಬಣ್ಣಗಳಲ್ಲಿದ್ದವು. ಮದದ ಆನೆಗಳ ದಟ್ಟ ತುಕಡಿಗಳು ಚಲಿಸಿದವು, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಚಲಿಸುವ ಮಳೆ ಮೋಡಗಳಂತೆ. ಅವರ ಸಾಲುಗಳು ತಮ್ಮ ಬಣ್ಣಗಳು ಮತ್ತು ಹೆಮ್ಮೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದವು; ಅನುಭವಿ ಯೋಧರು ಯುದ್ಧದ ಅನೇಕ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರು. ಸೈನ್ಯವು ಅದ್ಭುತ ವೈವಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಿನುಗಿತು, ವಸಂತವೇ ವೀರರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿದಂತೆ. ಸೈನ್ಯವು ಮುಂದುವರಿದಂತೆ, ಲೋಕದ ಆನೆಗಳೇ ಅಲುಗಾಡುವಂತೆ ಕಂಡಿತು; ಸಾಗರವು ಕಡೆದುಹೋಯಿತು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳು ಕಂಪಿಸಿದವು. ಧೂಳು ಏಳಿ ಸೂರ್ಯನು ಮರೆಯಾದನು; ಗಾಳಿಯು ದಣಿದಿತ್ತು ಮತ್ತು ಭೂಮಿ ಕಳವಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ಡೋಲುಗಳು ಮತ್ತು ಯುದ್ಧ ಸಂಕೇತಗಳು ಪ್ರಳಯ ಕಾಲದ ಮೋಡಗಳಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿದವು. ನಗಾರಿಗಳು, ಕಹಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಶಹನಾಯಿಗಳು ಧ್ವನಿಸಿದವು - ಯೋಧರನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸುವ ಮಾರು ರಾಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲಾ ವೀರರು ಸಿಂಹಗಳಂತೆ ಗರ್ಜಿಸಿದರು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಬಲ ಮತ್ತು ಪೌರುಷವನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು. ಆಗ ದಶಾನನನು ಕೂಗಿದನು, 'ಕೇಳಿ ಬಹಾದ್ದೂರರೇ - ಈ ಕರಡಿ ಮತ್ತು ವಾನರರ ಗುಂಪನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ! ನಾನು ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಜ ಸಹೋದರರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ!' ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಅವನು ತನ್ನ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ಮುಂದೆ ತಳ್ಳಿದನು. ಎಲ್ಲಾ ವಾನರರು ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಅವರು ರಘುವೀರನ ಹೆಸರನ್ನು ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು.

Verse 194 (छंद)

धाए बिसाल कराल मर्कट भालु काल समान ते। मानहुँ सपच्छ उड़ाहिं भूधर बृंद नाना बान ते।। नख दसन सैल महाद्रुमायुध सबल संक न मानहीं। जय राम रावन मत्त गज मृगराज सुजसु बखानहीं।।

dhāe bisāla karāla markaṭa bhālu kāla samāna te. mānahuṃ sapaccha uṛāhiṃ bhūdhara bṛṃda nānā bāna te.. nakha dasana saila mahādrumāyudha sabala saṅka na mānahīṃ. jaya rāma rāvana matta gaja mṛgarāja sujasu bakhānahīṃ..

ಬೃಹತ್ ಮತ್ತು ಭಯಾನಕ ವಾನರರು ಮತ್ತು ಕರಡಿಗಳು ಸಾವಿನಂತೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದರು. ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಪರ್ವತಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಹಾರುವಂತೆ ಕಂಡಿತು - ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಬಾಣಗಳಂತೆ ಚಿಮ್ಮಿದವು. ಉಗುರುಗಳು ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳು, ಬಂಡೆಗಳು ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠ ಮರಗಳು ಆಯುಧಗಳಾಗಿ, ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿ ಮತ್ತು ಹಿಂಜರಿಯದೆ, ಅವರು ಭಯವನ್ನು ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. 'ರಾಮನಿಗೆ ಜಯ' ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾ ಅವರು ರಾಜರ ಸಿಂಹನ ಉತ್ತಮ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಘೋಷಿಸಿದರು, ರಾವಣನು ಮದದ ಆನೆಯಂತೆ ಉದ್ರಿಕ್ತನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 195 (दोहा/सोरठा)

दुहु दिसि जय जयकार करि निज निज जोरी जानि। भिरे बीर इत रामहि उत रावनहि बखानि।।79।।

duhu disi jaya jayakāra kari nija nija jorī jāni. bhire bīra ita rāmahi uta rāvanahi bakhāni..79..

ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲೂ “ಜಯ! ಜಯ!” ಎಂಬ ಘೋಷಣೆ ಏರಿತು—ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನೂ ತನ್ನ ಪಕ್ಷವನ್ನು ಅರಿತು. ವೀರರು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದರು—ಇಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಅಲ್ಲಿ ರಾವಣನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾ.

Verse 196 (चौपाई)

रावनु रथी बिरथ रघुबीरा। देखि बिभीषन भयउ अधीरा।। अधिक प्रीति मन भा संदेहा। बंदि चरन कह सहित सनेहा।। नाथ न रथ नहिं तन पद त्राना। केहि बिधि जितब बीर बलवाना।। सुनहु सखा कह कृपानिधाना। जेहिं जय होइ सो स्यंदन आना।। सौरज धीरज तेहि रथ चाका। सत्य सील दृढ़ ध्वजा पताका।। बल बिबेक दम परहित घोरे। छमा कृपा समता रजु जोरे।। ईस भजनु सारथी सुजाना। बिरति चर्म संतोष कृपाना।। दान परसु बुधि सक्ति प्रचंड़ा। बर बिग्यान कठिन कोदंडा।। अमल अचल मन त्रोन समाना। सम जम नियम सिलीमुख नाना।। कवच अभेद बिप्र गुर पूजा। एहि सम बिजय उपाय न दूजा।। सखा धर्ममय अस रथ जाकें। जीतन कहँ न कतहुँ रिपु ताकें।।

rāvanu rathī biratha raghubīrā | dekhi bibhīṣana bhayu adhīrā || adhika prīti mana bhā sandehā | bandi carana kaha sahita sanehā || nātha na ratha nahiṁ tana pada-trānā | kehi bidhi jitaba bīra balavānā || sunahu sakhā kaha kṛpānidhānā | jehiṁ jaya hoi so syaṁdana ānā || sauraja dhīraja tehi ratha cākā | satya sīla dṛḍha dhvajā patākā || bala bibeka dama parahita ghore | kṣamā kṛpā samatā raju jore || īsa-bhajanu sārathī sujānā | birati carma santoṣa kṛpānā || dāna parasu budhi sakti pracaṁḍā | bara bigyāna kaṭhina kodaṁḍā || amala acala mana trona samānā | sama jama niyama silīmukha nānā || kavaca abheda bipra gura pūjā | ehi sama bijaya upāya na dūjā || sakhā dharmamaya asa ratha jākeṁ | jītana kahaṁ na katahuṁ ripu tākeṁ ||

ರಾವಣನು ರಥಾರೂಢನಾಗಿದ್ದನು; ರಘುವಂಶದ ವೀರನು ರಥವಿಲ್ಲದೆ ನಿಂತಿದ್ದನು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿ ವಿಭೀಷಣನು ಅಶಾಂತನಾದನು. ಅತಿದೀಪ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನ ಮನದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯ ಉದಯವಾಯಿತು; ರಾಮನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಸ्नेಹದಿಂದ ಹೇಳಿದನು: “ಪ್ರಭು, ನಿಮಗೆ ರಥವಿಲ್ಲ, ಕವಚವಿಲ್ಲ, ಪಾದರಕ್ಷೆಯ ರಕ್ಷೆಯೂ ಇಲ್ಲ—ಈ ಮಹಾವೀರನನ್ನು ನೀವು ಹೇಗೆ ಜಯಿಸುವಿರಿ?” ಕರುಣಾನಿಧಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು: “ಸ್ನೇಹಿತ, ಕೇಳು: ಜಯವನ್ನು ತರುವುದೇ ನಿಜವಾದ ರಥ. ಶೌರ್ಯ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯ ಅದರ ಚಕ್ರಗಳು; ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರ ಅದರ ದೃಢ ಧ್ವಜ-ಪತಾಕೆಗಳು. ಬಲ, ವಿವೇಕ, ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಪರಹಿತಚಿಂತನೆ ಅದರ ಅಶ್ವಗಳು; ಕ್ಷಮೆ, ಕರುಣೆ ಮತ್ತು ಸಮಭಾವ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಂಧಿಸುವ ಲಗಾಮು. ಭಗವದ್ಭಕ್ತಿ ಅದರ ಜ್ಞಾನಿ ಸಾರಥಿ; ವೈರಾಗ್ಯ ಅದರ ಗುರಾಣಿ, ಸಂತೋಷ ಅದರ ರಕ್ಷಾಕವಚ. ದಾನ ಅದರ ಪರಶು; ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಅದರ ಭಯಂಕರ ಆಯುಧಗಳು; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಜ್ಞಾನ ಅದರ ಮುರಿಯಲಾರದ ಧನುಸ್ಸು. ಕಲಂಕವಿಲ್ಲದ, ಅಚಲ ಮನಸ್ಸು ಅದರ ಬಾಣಕೋಶ; ಶಾಂತಿ, ಸಂಯಮ, ನಿಯಮ ಅದರ ಅನೇಕ ಬಾಣಗಳು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಗುರುವಿನ ಪೂಜೆ—ಇವೇ ಅದರ ಭೇದ್ಯವಲ್ಲದ ಕವಚ. ಜಯಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಸಮಾನವಾದ ಉಪಾಯ ಮತ್ತಿಲ್ಲ. ಸ್ನೇಹಿತ, ಧರ್ಮಮಯವಾದ ಇಂತಹ ರಥವನ್ನು ಹೊಂದಿದವನ ಜಯವನ್ನು—ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವ ಶತ್ರುವೂ ತಡೆಯಲಾರನು.”

Verse 197 (दोहा/सोरठा)

महा अजय संसार रिपु जीति सकइ सो बीर। जाकें अस रथ होइ दृढ़ सुनहु सखा मतिधीर।।80(क)।। सुनि प्रभु बचन बिभीषन हरषि गहे पद कंज। एहि मिस मोहि उपदेसेहु राम कृपा सुख पुंज।।80(ख)।। उत पचार दसकंधर इत अंगद हनुमान। लरत निसाचर भालु कपि करि निज निज प्रभु आन।।80(ग)।।

mahā ajaya saṁsāra ripu jīti sakai so bīra | jākeṁ asa ratha hoi dṛḍha sunahu sakhā matidhīra ||80(ka)|| suni prabhu bacana bibhīṣana haraṣi gahe pada kaṁja | ehi misa mohi upadesahu rāma kṛpā sukha puṁja ||80(kha)|| uta pacāra dasakaṁdhara ita aṁgada hanumān | larata nisācara bhālu kapi kari nija-nija prabhu āna ||80(ga)||

ಅವನೊಬ್ಬನೇ ವೀರನು ಈ ಮಹಾ, ಗೆಲ್ಲಲಾಗದ ಶತ್ರುವನ್ನು - ಜಗತ್ತನ್ನು - ಗೆಲ್ಲಬಲ್ಲ. ಕೇಳು, ಸ್ಥಿರ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ನೇಹಿತನೇ: ಅಂತಹ ರಥವನ್ನು (ಧರ್ಮದ) ದೃಢವಾಗಿ ಹೊಂದಿರುವವನು ಅವನೇ. ಪ್ರಭುವಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಿಭೀಷಣನು ಆನಂದದಿಂದ ಕಮಲದಂತಹ ಪಾದಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡನು. 'ಈ ನೆಪದಿಂದ, ರಾಮ - ಕೃಪೆಯ ಸುಖದ ರಾಶಿ - ನೀವು ನನಗೆ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದ್ದೀರಿ.' ಅಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ತನ್ನ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಕೂಗಿದನು; ಇಲ್ಲಿ ಅಂಗದ ಮತ್ತು ಹನುಮಂತರಿದ್ದರು. ರಾಕ್ಷಸರು, ಕರಡಿಗಳು ಮತ್ತು ವಾನರರು ಹೋರಾಡಿದರು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪ್ರಭುವಿನ ಗೌರವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದರು.

Verse 198 (चौपाई)

सुर ब्रह्मादि सिद्ध मुनि नाना। देखत रन नभ चढ़े बिमाना।। हमहू उमा रहे तेहि संगा। देखत राम चरित रन रंगा।। सुभट समर रस दुहु दिसि माते। कपि जयसील राम बल ताते।। एक एक सन भिरहिं पचारहिं। एकन्ह एक मर्दि महि पारहिं।। मारहिं काटहिं धरहिं पछारहिं। सीस तोरि सीसन्ह सन मारहिं।। उदर बिदारहिं भुजा उपारहिं। गहि पद अवनि पटकि भट डारहिं।। निसिचर भट महि गाड़हि भालू। ऊपर ढारि देहिं बहु बालू।। बीर बलिमुख जुद्ध बिरुद्धे। देखिअत बिपुल काल जनु क्रुद्धे।।

sura brahmādi siddha muni nānā | dekhata rana nabha caṛhe bimānā || hamahū̃ umā rahe tehi saṅgā | dekhata rāma carita rana raṅgā || subhaṭ samara rasa duhu disi māte | kapi jayasīla rāma bala tāte || eka eka sana bhirahiṁ pacārahiṁ | ekanha eka mardi mahi pārahiṁ || mārahiṁ kāṭahiṁ dharahiṁ pachārahiṁ | sīsa tori sīsanha sana mārahiṁ || udara bidārahiṁ bhujā upārahiṁ | gahi pada avani paṭaki bhaṭa ḍārahiṁ || nisicara bhaṭa mahi gāṛahi bhālū | ūpara ḍhāri dehiṁ bahu bālū || bīra balimukha juddha biruddhe | dekhiata bipula kāla janu kruddhe ||

ದೇವತೆಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮರು ಮತ್ತು ಇತರರು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಮುನಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಯುದ್ಧವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಲು ಬಂದರು. "ನಾವೂ ಸಹ, ಓ ಉಮೆ, ಅವರೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದೆವು, ರಾಮನ ಕಾರ್ಯಗಳ ಯುದ್ಧಭೂಮಿ ನಾಟಕವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ. ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ವೀರರು ಯುದ್ಧದ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಮತ್ತಲಾಗಿದ್ದರು; ವಾನರರು, ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಜನಿಸಿದವರು, ರಾಮನು ನೀಡಿದ ಬಲದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರು. ಅವರು ಮನುಷ್ಯನಿಂದ ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕೂಗಿದರು; ಒಬ್ಬರು ಇನ್ನೊಬ್ಬರನ್ನು ಪ್ರಹರಿಸಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಎಸೆದರು. ಅವರು ಹೊಡೆದು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಹಿಡಿದು ಎಸೆದರು; ತಲೆಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು, ಆ ತಲೆಗಳಿಂದಲೇ ಇತರರನ್ನು ಹೊಡೆದರು. ಅವರು ಹೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಹರಿದು, ತೋಳುಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತರು; ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಯೋಧರನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಹೊಡೆದರು. ಭಲ್ಲೂಕರು ರಾಕ್ಷಸ ಸೈನಿಕರನ್ನು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಹೂತು, ನಂತರ ಅವರ ಮೇಲೆ ಮರಳಿನ ರಾಶಿಗಳನ್ನು ಸುರಿದರು. ಮಹಾವೀರರ ಯುದ್ಧವು ಬೃಹತ್ ಮೃತ್ಯುವಿನಂತೆ ಕಂಡಿತು - ಸಿಟ್ಟಿಗೆ ಬಂದ ಕಾಲ.

Verse 199 (छंद)

क्रुद्धे कृतांत समान कपि तन स्त्रवत सोनित राजहीं। मर्दहिं निसाचर कटक भट बलवंत घन जिमि गाजहीं।। मारहिं चपेटन्हि डाटि दातन्ह काटि लातन्ह मीजहीं। चिक्करहिं मर्कट भालु छल बल करहिं जेहिं खल छीजहीं।। धरि गाल फारहिं उर बिदारहिं गल अँतावरि मेलहीं। प्रहलादपति जनु बिबिध तनु धरि समर अंगन खेलहीं।। धरु मारु काटु पछारु घोर गिरा गगन महि भरि रही। जय राम जो तृन ते कुलिस कर कुलिस ते कर तृन सही।।

kruddhe kṛtānta samāna kapi tana stravata sonita rājahīṁ | mardahiṁ nisācara kaṭaka bhaṭa balavanta ghana jimi gājahīṁ || mārahiṁ capeṭanhi ḍāṭi dātanha kāṭi lātanha mījahīṁ | cikkarahiṁ markaṭa bhālu chala bala karahiṁ jehiṁ khala chījahīṁ || dhari gāla phārahiṁ ura bidārahiṁ gala ãtāvari melahīṁ | prahalādapati janu bibidha tanu dhari samara aṅgana khelahīṁ || dharu māru kāṭu pachāru ghora girā gagana mahi bhari rahī | jaya rāma jo tṛna te kulisa kara kulisa te kara tṛna sahī ||

Verse 200 (दोहा/सोरठा)

निज दल बिचलत देखेसि बीस भुजाँ दस चाप। रथ चढ़ि चलेउ दसानन फिरहु फिरहु करि दाप।।81।।

nija dala bicalata dekhesi bīsa bhujā̃ dasa cāpa | ratha caṛhi caleu dasānana phirahu phirahu kari dāpa ||81||

Verse 201 (चौपाई)

धायउ परम क्रुद्ध दसकंधर। सन्मुख चले हूह दै बंदर।। गहि कर पादप उपल पहारा। डारेन्हि ता पर एकहिं बारा।। लागहिं सैल बज्र तन तासू। खंड खंड होइ फूटहिं आसू।। चला न अचल रहा रथ रोपी। रन दुर्मद रावन अति कोपी।। इत उत झपटि दपटि कपि जोधा। मर्दै लाग भयउ अति क्रोधा।। चले पराइ भालु कपि नाना। त्राहि त्राहि अंगद हनुमाना।। पाहि पाहि रघुबीर गोसाई। यह खल खाइ काल की नाई।। तेहि देखे कपि सकल पराने। दसहुँ चाप सायक संधाने।।

dhāyu parama kruddha dasakaṃdhara | sanmukha cale hūha dai bandara || gahi kara pādapa upala pahārā | ḍārenhi tā para ekahiṃ bārā || lāgahiṃ saila bajra tana tāsū | khaṇḍa khaṇḍa hoi phūṭahiṃ āsū || calā na acala rahā ratha ropī | raṇa durmada rāvaṇa ati kopī || ita uta jhapaṭi dapaṭi kapi jodhā | mardai lāga bhayau ati krodhā || cale parāi bhālu kapi nānā | trāhi trāhi aṅgada hanumānā || pāhi pāhi raghubīra gosāī | yaha khala khāi kāla kī nāī || tehi dekhe kapi sakala parāne | dasahuṃ cāpa sāyaka saṃdhāne ||

ರಾವಣನು ಪರಮ ಕೋಪದಿಂದ ಧಾವಿಸಿದನು; ವಾನರರು ಘರ್ಜಿಸುತ್ತಾ ಅವನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರು. ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಆಯುಧಗಳಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಅವರು ಅವುಗಳನ್ನು ಮತ್ತತ್ತ ಮತ್ತತ್ತ ಅವನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದರು. ಬಂಡೆಗಳು ಅವನ ವಜ್ರದಂತಹ ದೇಹಕ್ಕೆ ಬಡಿದು ತಕ್ಷಣವೇ ಚೂರುಗಳಾಗಿ ಒಡೆದವು. ಅವನು ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ ಅಥವಾ ಅಲುಗಾಡಲಿಲ್ಲ, ತನ್ನ ರಥದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಿರನಾಗಿದ್ದನು - ರಾವಣನು, ಯುದ್ಧೋನ್ಮಾದದಿಂದ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದನು. ಎಲ್ಲ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾ, ವಾನರ ಯೋಧರು ಒತ್ತಿ ಬಂದರು; ಅವರ ಕೋಪವು ತೀವ್ರವಾಯಿತು. ಅನೇಕ ಜಾತಿಯ ಭಲ್ಲೂಕರು ಮತ್ತು ವಾನರರು ಓಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು, "ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ಅಂಗದ! ಹನುಮಂತ!" ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾ. ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವರು ಕೂಗಿದರು, "ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ರಘುವೀರ ಪ್ರಭು; ಈ ದುಷ್ಟನು ಮೃತ್ಯುವಿನಂತೆ ನುಂಗುತ್ತಾನೆ!" ರಾವಣನು ಎಲ್ಲ ವಾನರರು ಚದುರಿದುದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ, ಅವನು ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಹತ್ತು ಬಿಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೂಡಿ ಗುರಿ ಹಿಡಿದನು.

Verse 202 (छंद)

संधानि धनु सर निकर छाड़ेसि उरग जिमि उड़ि लागहीं। रहे पूरि सर धरनी गगन दिसि बिदसि कहँ कपि भागहीं।। भयो अति कोलाहल बिकल कपि दल भालु बोलहिं आतुरे। रघुबीर करुना सिंधु आरत बंधु जन रच्छक हरे।।

saṃdhāni dhanu sara nikara chāṛesi uraga jimi uṛi lāgahiṃ | rahe pūri sara dharanī gagana disi bidasi kahaṃ kapi bhāgahiṃ || bhayo ati kolāhala bikala kapi dala bhālu bolahiṃ āture | raghubīra karuṇā siṃdhu ārata baṃdhu jana racchaka hare ||

ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲುಗಳಿಗೆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹೂಡಿ, ಅವನು ಬಾಣಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಹಾರಿಸಿದನು, ಅವು ಸರ್ಪಗಳಂತೆ ಹಾರಿ ಹೊಡೆದವು. ಬಾಣಗಳು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶವನ್ನು ತುಂಬಿದವು; ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ವಾನರರು ಓಡಿದರು. ಮಹಾ ಕೋಲಾಹಲವು ಎದ್ದಿತು; ವಾನರ ಸೇನೆಯು ಭೀತಿಗೊಂಡಿತು, ಮತ್ತು ಭಲ್ಲೂಕರು ವೇದನೆಯಿಂದ ಕೂಗಿದರು: "ರಘುವೀರ - ಓ ಕರುಣೆಯ ಸಾಗರ, ನಿನ್ನ ಜನರ ರಕ್ಷಕ, ಸಂಕಟಗ್ರಸ್ತರ ಮಿತ್ರ - ನಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು!"

Verse 203 (दोहा/सोरठा)

निज दल बिकल देखि कटि कसि निषंग धनु हाथ। लछिमन चले क्रुद्ध होइ नाइ राम पद माथ।।82।।

nija dala bikala dekhi kaṭi kasi niṣaṅga dhanu hātha | lachimana cale kruddha hoi nāi rāma pada mātha ||82||

ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ಸೇನೆಯು ಗೊಂದಲಕ್ಕೊಳಗಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ತನ್ನ ಸೊಂಟದ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಗಿದನು, ಬಿಲ್ಲು ಮತ್ತು ಬತ್ತಳಿಕೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದನು. ಕೋಪಗೊಂಡು, ಅವನು ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದನು - ಮೊದಲು ರಾಮನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅವನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲಿರಿಸಿಕೊಂಡನು.

Verse 204 (चौपाई)

रे खल का मारसि कपि भालू। मोहि बिलोकु तोर मैं कालू।। खोजत रहेउँ तोहि सुतघाती। आजु निपाति जुड़ावउँ छाती।। अस कहि छाड़ेसि बान प्रचंडा। लछिमन किए सकल सत खंडा।। कोटिन्ह आयुध रावन डारे। तिल प्रवान करि काटि निवारे।। पुनि निज बानन्ह कीन्ह प्रहारा। स्यंदनु भंजि सारथी मारा।। सत सत सर मारे दस भाला। गिरि सृंगन्ह जनु प्रबिसहिं ब्याला।। पुनि सत सर मारा उर माहीं। परेउ धरनि तल सुधि कछु नाहीं।। उठा प्रबल पुनि मुरुछा जागी। छाड़िसि ब्रह्म दीन्हि जो साँगी।।

re khala kā mārasi kapi bhālū | mohi biloku tora maiṃ kālū || khojata raheuṃ tohi sutaghātī | āju nipāti juṛāvuṃ chātī || asa kahi chāṛesi bāna pracaṇḍā | lachimana kiye sakala sata khaṇḍā || koṭinha āyudha rāvan ḍāre | tila pravāna kari kāṭi nivāre || puni nija bānanh kīnha prahārā | syaṃdanu bhaṃji sārathī mārā || sata sata sara māre dasa bhālā | giri sṛṅganha janu prabisahiṃ byālā || puni sata sara mārā ura māhīṃ | pareu dharani tala sudhi kachu nāhīṃ || uṭhā prabala puni muruchā jāgī | chāṛisi brahma dīnhi jo sāṅgī ||

"ಓ ದುಷ್ಟ - ನೀನು ವಾನರರನ್ನು ಮತ್ತು ಭಲ್ಲೂಕರನ್ನು ಏಕೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತೀ? ನನ್ನನ್ನು ನೋಡು: ನಾನು ನಿನ್ನ ಮೃತ್ಯುವು! ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದೆ, ನನ್ನ ಪುತ್ರನ ಹಂತಕ; ಇಂದು ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೆಡವಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಎದೆಗೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವೆ." ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಅವನು ಭೀಕರ ಬಾಣವನ್ನು ಹಾರಿಸಿದನು; ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅದನ್ನು ನೂರು ತುಂಡುಗಳಾಗಿ ಮುರಿದನು. ರಾವಣನು ಲಕ್ಷಾಂತರ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಎಸೆದನು; ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅವುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಎಳ್ಳಿನಷ್ಟು ಕೂಡ ಉಳಿಸಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು, ರಥವನ್ನು ಮುರಿದನು, ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು. ಅವನು ನೂರಾರು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಾರಿಸಿದನು, ಮತ್ತು ರಾವಣನ ಹತ್ತು ಭಲ್ಲೆಗಳು ಪರ್ವತ ಶಿಖರಗಳನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸರ್ಪಗಳಂತೆ ಕಂಡವು. ಮತ್ತೆ ಅವನು ನೂರು ಬಾಣಗಳನ್ನು ರಾವಣನ ಎದೆಗೆ ಹಾರಿಸಿದನು; ಅವನು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು, ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಲ್ಲದೆ. ಆದರೆ ತೀವ್ರ ಮೂರ್ಛೆ ಕಳೆದಂತೆ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಎದ್ದನು, ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನು ನೀಡಿದ ಭರ್ಜಿಯನ್ನು ಎಸೆದನು.

Verse 205 (छंद)

सो ब्रह्म दत्त प्रचंड सक्ति अनंत उर लागी सही। पर्यो बीर बिकल उठाव दसमुख अतुल बल महिमा रही।। ब्रह्मांड भवन बिराज जाकें एक सिर जिमि रज कनी। तेहि चह उठावन मूढ़ रावन जान नहिं त्रिभुअन धनी।।

so brahma datta pracaṇḍa sakti anaṃta ura lāgī sahī | paryo bīra bikala uṭhāva dasamukha atula bala mahimā rahī || brahmāṇḍa bhavana birāja jākeṃ eka sira jimi raja kanī | tehi caha uṭhāvana mūṛha rāvan jāna nahiṃ tribhuana dhanī ||

ಬ್ರಹ್ಮನು ನೀಡಿದ ಆ ಭಯಂಕರ ಶಕ್ತಿಯ ಭರ್ಜಿಯು ಅನಂತನ ಎದೆಗೆ ಬಡಿಯಿತು ಮತ್ತು ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ವೀರನು ಬಿದ್ದನು, ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟನು; ನಂತರ ದಶಮುಖನು ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಿದನು - ಅವನ ಅತುಲವಾದ ಬಲವು ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಯಿತು. ಅವನಿಗೆ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದೊಳಗಿನ ನಿವಾಸಗಳು ಒಂದೇ ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಧೂಳಿನ ಕಣದಂತಿವೆ; ಆದರೆ ಮೂರ್ಖ ರಾವಣನು ಅವನನ್ನು ಎತ್ತಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ - ಅವನನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯನನ್ನು.

Verse 206 (दोहा/सोरठा)

देखि पवनसुत धायउ बोलत बचन कठोर। आवत कपिहि हन्यो तेहिं मुष्टि प्रहार प्रघोर।।83।।

dekhi pavanasuta dhāyu bolata bacana kaṭhora | āvata kapi-hi hanyō tehiṁ muṣṭi prahāra praghora ||83||

ವಾಯುಪುತ್ರನು ಕಠಿಣ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಾ ಧಾವಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಶತ್ರುವು, ವಾನರನು ಮುಂದೆ ಬರುವಾಗ, ಅವನಿಗೆ ಭಯಂಕರವಾದ ಮುಷ್ಟಿ ಪ್ರಹಾರವನ್ನು ಹೊಡೆದನು.

Verse 207 (चौपाई)

जानु टेकि कपि भूमि न गिरा। उठा सँभारि बहुत रिस भरा।। मुठिका एक ताहि कपि मारा। परेउ सैल जनु बज्र प्रहारा।। मुरुछा गै बहोरि सो जागा। कपि बल बिपुल सराहन लागा।। धिग धिग मम पौरुष धिग मोही। जौं तैं जिअत रहेसि सुरद्रोही।। अस कहि लछिमन कहुँ कपि ल्यायो। देखि दसानन बिसमय पायो।। कह रघुबीर समुझु जियँ भ्राता। तुम्ह कृतांत भच्छक सुर त्राता।। सुनत बचन उठि बैठ कृपाला। गई गगन सो सकति कराला।। पुनि कोदंड बान गहि धाए। रिपु सन्मुख अति आतुर आए।।

jānu ṭeki kapi bhūmi na girā | uṭhā saṁbhāri bahuta risa bharā || muṭhikā eka tāhi kapi mārā | pareu saila janu bajra prahārā || muruchā gai bahori so jāgā | kapi bala bipula sarāhana lāgā || dhiga dhiga mama pauruṣa dhiga mohī | jauṁ taiṁ jiyata rahesi suradrohī || asa kahi lachimana kahuṁ kapi lyāyō | dekhi dasānana bisamaya pāyō || kaha raghubīra samujhu jiyaṁ bhrātā | tumha kṛtānta bhacchaka sura trātā || sunata bacana uṭhi baiṭha kṛpālā | gaī gagana so sakati karālā || puni kodaṇḍa bāna gahi dhāē | ripu sanmukha ati ātura āē ||

ಕಪಿ ತಾನು ತಡೆದುಕೊಂಡಂತೆ ನೆಲಕ್ಕೆ ಬೀಳಲಿಲ್ಲ; ತಾನೇ ತಾನು ಸಂಭಾಳಿಸಿಕೊಂಡು ಎದ್ದು ನಿಂತನು, ಉಗ್ರ ಕೋಪದಿಂದ ತುಂಬಿ. ಒಂದೇ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಶತ್ರುವಿಗೆ ಹೊಡೆದನು; ವಜ್ರಾಘಾತದಿಂದ ಹೊಡೆದ ಪರ್ವತದಂತೆ ಅವನು ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದನು. ಮೂರ್ಚ್ಛೆಗೊಂಡವನು ಮತ್ತೆ ಚೇತನಗೊಂಡು, ವಾನರನ ಅಪಾರ ಬಲವನ್ನು ಹೊಗಳತೊಡಗಿದನು. “ಧಿಕ್ಕಾರ ನನಗೆ—ಧಿಕ್ಕಾರ ನನ್ನ ಪುರುಷತ್ವಕ್ಕೆ! ಸ್ವರ್ಗದ ಶತ್ರು ನೀನು ಜೀವಂತನಾಗಿ ಉಳಿದರೆ ನನಗೆ ಲಜ್ಜೆ!” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅವನು ವಾನರನನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಬಳಿಗೆ ತಂದನು. ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ದಶಮುಖನು ಆಶ್ಚರ್ಯಚಕಿತನಾದನು. ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು: “ಸೋದರಾ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತಿಳಿದುಕೋ—ನೀನು ಮೃತ್ಯುವನ್ನೇ ಭಕ್ಷಿಸುವವನು, ದೇವತೆಗಳ ರಕ್ಷಕನು.” ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕರುಣಾಮಯನು ಎದ್ದು ಕುಳಿತುಕೊಂಡನು; ಆ ಭಯಂಕರ ಶಕ್ತಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿ ಹೋಯಿತು. ಬಳಿಕ ಧನುಸ್ಸು-ಬಾಣಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಮಹಾ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಓಡಿ ಶತ್ರುವಿನ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದನು.

Verse 208 (छंद)

आतुर बहोरि बिभंजि स्यंदन सूत हति ब्याकुल कियो। गिर् यो धरनि दसकंधर बिकलतर बान सत बेध्यो हियो। सारथी दूसर घालि रथ तेहि तुरत लंका लै गयो। रघुबीर बंधु प्रताप पुंज बहोरि प्रभु चरनन्हि नयो।।

ātura bahori vibhaṁji syaṁdana sūta hati byākula kiyō | giryo dharani dasakaṁdhara bikalatara bāna sata bedhyō hiyō || sārathī dūsara ghāli ratha tehi turata laṅkā lai gayō | raghubīra baṁdhu pratāpa puṁja bahori prabhu carananhi nayō ||

ಆತುರದಲ್ಲಿ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ರಥವನ್ನು ಮುರಿದನು, ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಕೊಂದನು, ಮತ್ತು ಶತ್ರುವನ್ನು ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ದೂಡಿದನು. ದಶಕಂಠನು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು, ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ, ಅವನ ಹೃದಯವು ನೂರು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಛೇದಿತವಾಯಿತು. ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ರಥದ ಮೇಲೆ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಅವನನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಲಂಕೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ನಂತರ ರಘುವೀರನ ಸಹೋದರನು - ತೇಜಸ್ಸಿನ ಸಾಕಾರ ರೂಪ - ಮತ್ತೆ ಪ್ರಭುವಿನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.

Verse 209 (दोहा/सोरठा)

उहाँ दसानन जागि करि करै लाग कछु जग्य। राम बिरोध बिजय चह सठ हठ बस अति अग्य।।84।।

uhāṁ dasānana jāgi kari karai lāga kachu jagya | rāma birodha bijaya caha saṭha haṭha basa ati agya ||84||

ಅಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ಚೇತನಗೊಂಡು ಒಂದು ವಿಧಿವಿಧಾನವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು; ಹಠ ಮತ್ತು ಘೋರ ಅಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಆ ಮೂಢನು, ರಾಮನಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಜಯವನ್ನು ಬಯಸಿದನು.

Verse 210 (चौपाई)

इहाँ बिभीषन सब सुधि पाई। सपदि जाइ रघुपतिहि सुनाई।। नाथ करइ रावन एक जागा। सिद्ध भएँ नहिं मरिहि अभागा।। पठवहु नाथ बेगि भट बंदर। करहिं बिधंस आव दसकंधर। प्रात होत प्रभु सुभट पठाए। हनुमदादि अंगद सब धाए।। कौतुक कूदि चढ़े कपि लंका। पैठे रावन भवन असंका।। जग्य करत जबहीं सो देखा। सकल कपिन्ह भा क्रोध बिसेषा।। रन ते निलज भाजि गृह आवा। इहाँ आइ बक ध्यान लगावा।। अस कहि अंगद मारा लाता। चितव न सठ स्वारथ मन राता।।

ihāṁ bibhīṣana saba sudhi pāī | sapadi jāi raghupati-hi sunāī || nātha karai rāvan eka jāgā | siddha bhaeṁ nahiṁ marihi abhāgā || paṭhavahu nātha begi bhaṭa baṁdara | karahiṁ bidhaṁsa āva dasakaṁdhara || prāta hota prabhu subhaṭa paṭhāe | hanumad-ādi aṅgada saba dhāe || kautuka kūdi caṛhe kapi laṅkā | paiṭhe rāvan bhavana asaṅkā || jagya karata jaba hīṁ so dekhā | sakala kapinha bhā krodha bisēṣā || ran te nilaja bhāji gṛha āvā | ihāṁ āi baka dhyāna lagāvā || asa kahi aṅgada mārā lātā | citava na saṭha svāratha mana rātā ||

ಇಲ್ಲಿ ವಿಭೀಷಣನು ಎಲ್ಲ ಸುದ್ದಿಯನ್ನೂ ತಿಳಿದು ತಕ್ಷಣ ರಘುನಾಥನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು: “ಸ್ವಾಮಿ, ರಾವಣನು ಒಂದು ಯಾಗ-ಕರ್ಮವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಅದು ಸಿದ್ಧಿಯಾದರೆ ಆ ದುರಾತ್ಮನು ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ.” ಆಗ ಪ್ರಭು ಹೇಳಿದರು: “ಶೀಘ್ರವಾಗಿ, ಸ್ವಾಮಿ, ಯೋಧ ವಾನರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸು; ದಶಕಂಠನು ಬರುವ ಮುನ್ನವೇ ಅವರು ವಿನಾಶಮಾಡಲಿ.” ಬೆಳಗಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಪ್ರಭುವು ತನ್ನ ವೀರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಹನುಮಂತನೂ ಇತರರೂ, ಅಂಗದನೊಡನೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಧಾವಿಸಿದರು. ಧೈರ್ಯೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಹಾರಿ, ವಾನರರು ಲಂಕೆಯನ್ನು ಏರಿ, ಭಯವಿಲ್ಲದೆ ರಾವಣನ ಅರಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಅವನು ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಎಲ್ಲ ವಾನರರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷ ಕ್ರೋಧ ಉಕ್ಕಿತು. “ಲಜ್ಜೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯುದ್ಧದಿಂದ ಓಡಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದವನು; ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಕೊಕ್ಕಿನಂತೆ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ!” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಅಂಗದನು ಅವನಿಗೆ ಲಾತಿ ಹೊಡೆದನು; ಆದರೆ ಸ್ವಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಆ ದುಷ್ಟನು ತಲೆತ್ತಿಯೂ ನೋಡಲಿಲ್ಲ.

Verse 211 (चौपाई)

चले बान सपच्छ जनु उरगा। प्रथमहिं हतेउ सारथी तुरगा।। रथ बिभंजि हति केतु पताका। गर्जा अति अंतर बल थाका।। तुरत आन रथ चढ़ि खिसिआना। अस्त्र सस्त्र छाँड़ेसि बिधि नाना।। बिफल होहिं सब उद्यम ताके। जिमि परद्रोह निरत मनसा के।। तब रावन दस सूल चलावा। बाजि चारि महि मारि गिरावा।। तुरग उठाइ कोपि रघुनायक। खैंचि सरासन छाँड़े सायक।। रावन सिर सरोज बनचारी। चलि रघुबीर सिलीमुख धारी।। दस दस बान भाल दस मारे। निसरि गए चले रुधिर पनारे।। स्त्रवत रुधिर धायउ बलवाना। प्रभु पुनि कृत धनु सर संधाना।। तीस तीर रघुबीर पबारे। भुजन्हि समेत सीस महि पारे।। काटतहीं पुनि भए नबीने। राम बहोरि भुजा सिर छीने।। प्रभु बहु बार बाहु सिर हए। कटत झटिति पुनि नूतन भए।। पुनि पुनि प्रभु काटत भुज सीसा। अति कौतुकी कोसलाधीसा।। रहे छाइ नभ सिर अरु बाहू। मानहुँ अमित केतु अरु राहू।।

cale bāna sapaccha janu uragā | prathamahĩ hateu sārathī turagā || ratha bibhaṃji hati ketu patākā | garjā ati antara bala thākā || turata āna ratha caṛhi khisiānā | astra sastra chāṃṛesi bidhi nānā || biphala hohiṃ saba udyama tāke | jimi paradroha nirata manasā ke || taba rāvaṇa dasa sūla calāvā | bāji cāri mahi māri girāvā || turaga uṭhāi kopi raghunāyaka | khaiṃci sarāsana chāṃṛe sāyaka || rāvaṇa sira saroja bana-cārī | cali raghubīra silīmukha dhārī || dasa-dasa bāna bhāla dasa māre | nisari gae cale rudhira panāre || stravata rudhira dhāyu balavānā | prabhu puni kṛta dhanu sara saṃdhānā || tīsa tīra raghubīra pabāre | bhujanhi sameta sīsa mahi pāre || kāṭatahĩ puni bhae nabīne | rāma bahori bhujā sira chīne || prabhu bahu bāra bāhu sira hae | kaṭata jhaṭiti puni nūtana bhae || puni-puni prabhu kāṭata bhuja sīsā | ati kautukī kosalādhīsā || rahe chāi nabha sira aru bāhū | mānahuṃ amita ketu aru rāhū ||

ಬಾಣಗಳು ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ಸರ್ಪಗಳಂತೆ ಹಾರಿದವು. ಮೊದಲ ದಾಳಿಯಲ್ಲೇ ಅವನು ಸಾರಥಿಯನ್ನೂ ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸಿದನು. ರಥವನ್ನು ಚೂರಾಗಿ, ಧ್ವಜ-ಪತಾಕೆಗಳನ್ನು ಕೆಡವಿದನು; ಆದರೂ ಶತ್ರು ಗರ್ಜಿಸಿದನು—ಆಂತರ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಲ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ. ತಕ್ಷಣವೇ ಉನ್ಮತ್ತನಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ಅನೇಕ ವಿಧದ ಅಸ್ತ್ರ-ಶಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಎಸೆದನು. ಆದರೆ ಅವನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಯಿತು—ದ್ರೋಹಮನಸ್ಸಿನ ಕುಯುಕ್ತಿಗಳಂತೆ. ಆಮೇಲೆ ರಾವಣನು ಹತ್ತು ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಎಸೆದು ನಾಲ್ಕು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದನು. ಕೋಪಗೊಂಡ ರಘುನಾಥನು ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಧನುಸ್ಸು ಎಳೆದು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡಿದನು. ರಘುವೀರನು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಮುಂದುವರಿದನು; ರಾವಣನ ಕಮಲಸದೃಶ ಶಿರಗಳು ಬಾಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳು ಹತ್ತು ಲಲಾಟಗಳಿಗೆ ತಾಗಿದವು; ರಕ್ತವು ಧಾರೆಯಾಗಿ ಹರಿಯಿತು. ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುತ್ತಾ ಮಹಾಬಲವಂತನು ಧಾವಿಸಿದನು; ಪ್ರಭುವು ಮತ್ತೆ ಬಾಣವನ್ನು ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದನು. ರಘುವೀರನು ಮുപ്പತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡಿ, ಶಿರಗಳನ್ನೂ ಭುಜಗಳನ್ನೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿಸಿದನು. ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವು ಮತ್ತೆ ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದವು; ರಾಮನು ಮತ್ತೆ ಶಿರ-ಭುಜಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸಿದನು. ಮರುಮರು ಪ್ರಭುವು ಶಿರಗಳನ್ನೂ ಭುಜಗಳನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸಿದನು; ಅವು ಕ್ಷಿಪ್ರವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಬೆಳೆದವು. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೌಸಲ್ಯಾಧಿಪತಿ—ಲೀಲಾಮಯ ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತನು—ಅವುಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದನು. ಶಿರಗಳೂ ಭುಜಗಳೂ ಆಕಾಶವನ್ನು ತುಂಬಿ ನೆರಳಿಟ್ಟವು; ಅನೇಕ ರಾಹು-ಕೇತುಗಳೇ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಂತಾಯಿತು.

Verse 212 (छंद)

जनु राहु केतु अनेक नभ पथ स्त्रवत सोनित धावहीं। रघुबीर तीर प्रचंड लागहिं भूमि गिरन न पावहीं।। एक एक सर सिर निकर छेदे नभ उड़त इमि सोहहीं। जनु कोपि दिनकर कर निकर जहँ तहँ बिधुंतुद पोहहीं।।

janu rāhu ketu aneka nabha patha stravata sonita dhāvahīṃ | raghubīra tīra pracaṇḍa lāgahĩ bhūmi girana na pāvahīṃ || eka-eka sara sira nikara chede nabha uṛata imi sohahīṃ | janu kopi dinakara kara nikara jahāṃ-tahāṃ bidhuntuda pohahīṃ ||

ಆಕಾಶ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ರಾಹುಗಳು ಮತ್ತು ಕೇತುಗಳು ಓಡುತ್ತಿರುವಂತೆ, ರಕ್ತವನ್ನು ಸುರಿಸುತ್ತಾ. ರಘುವೀರನ ಭೀಕರ ಬಾಣಗಳಿಗೆ ಹೊಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟು, ಅವರು ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಲೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ತಲೆಗಳ ಗುಂಪುಗಳು, ಪ್ರತಿಯೊಂದೂ ಬಾಣದಿಂದ ಛೇದಿತವಾಗಿ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೋಪದಿಂದ, ರಾಹುವು ಸೂರ್ಯನ ಕಿರಣಗಳ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ, ಚಂದ್ರನನ್ನು ನುಂಗುವವನು ಒಂದು ಕಡೆಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆಗೆ ಹಾರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಂಡಿತು.

Verse 213 (दोहा/सोरठा)

जिमि जिमि प्रभु हर तासु सिर तिमि तिमि होहिं अपार। सेवत बिषय बिबर्ध जिमि नित नित नूतन मार।।92।।

jimi jimi prabhu hara tāsu sira timi timi hohiṃ apāra | sevata biṣaya bibardha jimi nita nita nūtana māra ||92||

ಪ್ರಭುವು ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಅವನ ಶಿರಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸಿದರೋ, ಅಷ್ಟೇ ಬಾರಿ ಅವು ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟಿದವು. ಇಂದ್ರಿಯಸುಖಗಳನ್ನು ಸೇವಿಸಿದಂತೆ ಅವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಗುವಂತೆ—ಪ್ರತಿದಿನ ಹೊಸಹೊಸ ಆಘಾತಗಳನ್ನು ತರುತ್ತವೆ.

Verse 214 (चौपाई)

दसमुख देखि सिरन्ह कै बाढ़ी। बिसरा मरन भई रिस गाढ़ी।। गर्जेउ मूढ़ महा अभिमानी। धायउ दसहु सरासन तानी।। समर भूमि दसकंधर कोप्यो। बरषि बान रघुपति रथ तोप्यो।। दंड एक रथ देखि न परेऊ। जनु निहार महुँ दिनकर दुरेऊ।। हाहाकार सुरन्ह जब कीन्हा। तब प्रभु कोपि कारमुक लीन्हा।। सर निवारि रिपु के सिर काटे। ते दिसि बिदिस गगन महि पाटे।। काटे सिर नभ मारग धावहिं। जय जय धुनि करि भय उपजावहिं।। कहँ लछिमन सुग्रीव कपीसा। कहँ रघुबीर कोसलाधीसा।।

dasamukha dekhi siranha kai bāṛhī | bisarā marana bhaī risa gāṛhī || garjeu mūṛha mahā abhimānī | dhāyu dasahu sarāsana tānī || samara bhūmi dasakaṃdhara kopyo | baraṣi bāna raghupati ratha topyo || daṃḍa eka ratha dekhi na pareū | janu nihāra mahuṃ dinakara dureū || hāhākāra suranha jaba kīnhā | taba prabhu kopi kāramuka līnhā || sara nivāri ripu ke sira kāṭe | te disi bidisa gagana mahi pāṭe || kāṭe sira nabha māraga dhāvahĩ | jaya jaya dhuni kari bhaya upajāvahĩ || kahaँ lachimana sugrīva kapīsā | kahaँ raghubīra kosalādhīsā ||

ತನ್ನ ತಲೆಗಳ ಹೆಚ್ಚಳವನ್ನು ನೋಡಿ, ದಶಮುಖನು ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ಮರೆತನು; ಅವನ ಕೋಪವು ಘನೀಭವಿಸಿತು. ಆ ಮೂಢ, ಮಹಾ ಅಭಿಮಾನಿಯು ಗರ್ಜಿಸಿ ಧಾವಿಸಿದನು, ಎಲ್ಲ ಹತ್ತು ಬಿಲ್ಲುಗಳನ್ನು ಎಳೆದನು. ಯುದ್ಧ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ದಶಕಂಠನು ರೋಷಗೊಂಡನು ಮತ್ತು, ಬಾಣಗಳನ್ನು ಸುರಿಸಿ, ರಘುಪತಿಯ ರಥವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದನು. ರಥದ ಒಂದೇ ಒಂದು ಕಂಬವೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ - ಮಂಜಿನಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನು ಮರೆಯಾದಂತೆ. ದೇವತೆಗಳು ಹಾಹಾಕಾರ ಮಾಡಿದಾಗ, ಪ್ರಭುವು ಕೋಪದಿಂದ ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡನು. ಬಾಣಗಳನ್ನು ತಡೆದು, ಅವನು ಶತ್ರುವಿನ ತಲೆಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು; ಅವು ಪ್ರತಿ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ತುಂಬಿದವು. ಕತ್ತರಿಸಿದ ತಲೆಗಳು ಆಕಾಶ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಓಡಿದವು, 'ಜಯ! ಜಯ!' ಎಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾ ಭಯವನ್ನು ಹರಡಿದವು. ಈಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸುಗ್ರೀವ, ವಾನರೇಂದ್ರರು ಎಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ - ಮತ್ತು ರಘುವೀರ, ಕೋಸಲಾಧೀಶ್ವರ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ?