Prakarana 10
सोपान-प्रथम: ‘भक्ति का जन्म’ और ‘श्रद्धा का संस्कार’। बालकाण्ड में जगत्-व्यवस्था (विधि), गुरु-वाक्य, और कथा-श्रवण की पात्रता निर्मित होती है। शिव–पार्वती संवाद के माध्यम से साधक के भीतर संशय→विश्वास, भय→समर्पण, और लोक-लज्जा→ईश-लीला-बोध का रूपांतरण होता है—यही मुक्ति-सीढ़ी का प्रथम पायदान है।
ಈ ಖಂಡ-ಪ್ರಸಂಗದ ಪ್ರಧಾನ ರಸ ‘ಹಾಸ್ಯ’ ಮತ್ತು ‘ಅದ್ಭುತ’ಗಳೊಂದಿಗೆ ‘ಕರುಣ’ದ ಸಂಯೋಗ—ಹಾಸ್ಯ ಭವಾನಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಡಂಬನೆಯಲ್ಲಿ, ಅದ್ಭುತ ಶಿವ-ಬರಾತಿನ ವಿಕಟ-ಭವ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ಕರುಣ ಮೈನೆಯ ಮಾತೃ-ಭಯ ಹಾಗೂ ಲೋಕ-ಲಜ್ಜೆಯಲ್ಲಿ. ತುಲಸಿದಾಸರು ಇಲ್ಲಿ ಲೋಕ-ಮನದ ಸಹಜ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ (ಭಯ/ನಗು/ವಿಸ್ಮಯ)ಯನ್ನು ಸಾಧನಾ-ಶಾಸ್ತ್ರವಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಿಸುತ್ತಾರೆ: ಅಸಂಗತವೆಂದು ತೋರುವ ದೃಶ್ಯವೇ ಈಶ-ಲೀಲೆಯ ‘ಸತ್ಯ’. ನಾರದನ ಉಪದೇಶ ‘ಸ್ಮೃತಿ-ಇತಿಹಾಸ’ (ಸತಿ-ಪ್ರಸಂಗ)ವನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಜಗದಂಬಾ-ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸುತ್ತದೆ—ಇದು ಶೈವ-ವೈಷ್ಣವ ಸಮನ್ವಯದ ಸೂಚನೆಯೂ ಹೌದು, ಏಕೆಂದರೆ ವಿವಾಹ-ಲೀಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ, ದೇವ-ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಶಿವ-ಗಣ ಸಮಾನವಾಗಿ ಭಾಗಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸೋಪಾನ-ತರ್ಕದಲ್ಲಿ ಈ ಹಂತ ಸಾಧಕನನ್ನು ‘ರೂಪ-ವಿರೋಧ’ (ವಿಕಟ ವೇಷ)ದ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಿ ‘ತತ್ತ್ವ-ದರ್ಶನ’ (ಶಕ್ತಿ-ಶಿವ-ಅರ್ಧಾಂಗ)ದ ಕಡೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.
Verses
ಚೌಪಾಯಿ 90.1-4
सुनि बोलीं मुसकाइ भवानी।उचित कहेहु मुनिबर बिग्यानी।।
तुम्हरें जान कामु अब जारा।अब लगि संभु रहे सबिकारा।।
हमरें जान सदा सिव जोगी।अज अनवद्य अकाम अभोगी।।
जौं मैं सिव सेये अस जानी।प्रीति समेत कर्म मन बानी।।
तौ हमार पन सुनहु मुनीसा।करिहहिं सत्य कृपानिधि ईसा।।
तुम्ह जो कहा हर जारेउ मारा।सोइ अति बड़ अबिबेकु तुम्हारा।।
तात अनल कर सहज सुभाऊ।हिम तेहि निकट जाइ नहिं काऊ।।
गएँ समीप सो अवसि नसाई।असि मन्मथ महेस की नाई।।
suni bolīṁ musakāi bhavānī |ucita kahehu munibar bigyānī ||
tumhareṁ jān kāmu aba jārā |aba lagi saṁbhu rahe sabikārā ||
hamareṁ jān sadā siva jogī |aja anavadya akāma abhogī ||
jauṁ maiṁ siva seyeṁ asa jānī |prīti sameta karma mana bānī ||
tau hamāra pana sunahu munīsā |karihahiṁ satya kṛpānidhi īsā ||
tumha jo kahā hari jāreu mārā |soi ati baṛa abibeku tumhārā ||
tāta anala kara sahaja subhāū |him tehi nikaṭa jāi nahiṁ kāū ||
gaēṁ samīpa so avasi nasāī |asi manmatha mahesa kī nāī ||
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭವಾನಿ ನಗುತ್ತಾ ಮಾತನಾಡಿದಳು: ವಿವೇಕಿಗಳಾದ ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನೀನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದೀಯೆ. ನಿನ್ನ ತಿಳಿವಳಿಕಿನ ಪ್ರಕಾರ, ಶಂಭು ಈಗಲೇ ಕಾಮನನ್ನು ಸುಟ್ಟನು, ಈವರೆಗೆ ಅವನು ಕಾಮಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದನು. ಆದರೆ ನನ್ನ ತಿಳಿವಳಿಕಿನ ಪ್ರಕಾರ ಶಿವ ಎಂದಿಗೂ ಯೋಗಿ, ಅಜನ, ದೋಷರಹಿತ, ಕಾಮರಹಿತ, ಭೋಗವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸದವನು. ಅವನು ಹಾಂತವನು ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಶಿವನನ್ನು ನಾನು ಕರ್ಮ, ಮನಸ್ಸು, ವಾಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸಿದ್ದರೆ, ಹಾಗಾದರೆ, ಮುನೀಶರೇ, ಕೇಳು: ಕರುಣೆಯ ಭಂಡಾರವಾದ ಈಶನು ನನ್ನ ವ್ರತವನ್ನು ಸತ್ಯಮಾಡುವನು. ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಹರನು ಕಾಮನನ್ನು ಸುಟ್ಟನು ಎಂಬುದು, ನಿನ್ನ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ವಿವೇಕರಹಿತತೆಯಾಗಿದೆ. ತಾತಾ, ಬೆಂಕಿಗೆ ಸಹಜವಾದ ಗುಣವಿದು: ಹಿಮವು ಅದರ ಹತ್ತಿರ ಎಂದಿಗೂ ಹೋಗಲಾರದು. ಹತ್ತಿರ ಹೋದರೆ ಖಂಡಿತ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹೇಶನ ಮುಂದೆ ಮನ್ಮಥನಿಗೂ ಹೀಗೇ ಆಯಿತು.
ದೋಹಾ 90
हियँ हरषे मुनि बचन सुनि देखि प्रीति बिस्वास॥
चले भवानिहि नाइ सिर गए हिमाचल पास॥90॥
hiyaṁ haraṣe muni bacana suni dekhi prīti bisvāsa |cale bhavānihi nāi sira gae himācala pāsa ||90||
ಮುನಿಗಳು ಆಕೆಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆಕೆಯ ಪ್ರೀತಿ ಮತ್ತು ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ತಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಭವಾನಿಗೆ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ಹೊರಟು ಹಿಮಾಚಲನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು.
ಚೌಪಾಯಿ 91.1-4
सबु प्रसंगु गिरिपतिहि सुनावा।मदन दहन सुनि अति दुखु पावा।।
बहुरि कहेउ रति कर बरदाना।सुनि हिमवंत बहुत सुखु माना।।
हृदयँ बिचारि संभु प्रभुताई।सादर मुनिबर लिए बोलाई।।
सुदिनु सुनखतु सुघरी सोचाई।बेगि बेदबिधि लगन धराई।।
पत्री सप्तरिषिन्ह सोइ दीन्ही।गहि पद बिनय हिमाचल कीन्ही।।
जाइ बिधिहि दीन्हि सो पाती।बाचत प्रीति न हृदयँ समाती।।
लगन बाचि अज सबहि सुनाई।हरषे मुनि सब सुर समुदाई।।
सुमन बृष्टि नभ बाजन बाजे।मंगल कलस दसहुँ दिसि साजे।।
sabu prasaṅgu giripatihi sunāvā |madana-dahana suni ati dukhu pāvā ||
bahuri kaheu rati-kara baradānā |suni himavaṁta bahuta sukhu mānā ||
hṛdayaṁ bicāri sambhu prabhutāī |sādara munibara liye bolāī ||
sudinu sunakhatu sugharī socāī |begi beda-bidhi lagana dharāī ||
patrī saptar̥ṣinih soi dīnhī |gahi pada binaya himācala kīnhī ||
jāi bidhihi dīnhi so pātī |bācata prīti na hṛdayaṁ samātī ||
lagana bāci aja sabahi sunāī |haraṣe muni saba sura samudāī ||
sumana br̥ṣṭi nabha bājana bāje |maṅgala kalasa dasahuṁ disi sāje ||
ಮುನಿಗಳು ಪರ್ವತಪತಿಗೆ ಇಡೀ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಹೇಳಿದರು; ಮದನನ ದಹನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆತ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖ ಪಟ್ಟನು. ನಂತರ ರತಿಗೆ ನೀಡಿದ ವರದಾನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು; ಕೇಳಿ ಹಿಮವಂತನು ಬಹಳ ಸಂತೋಷ ಪಟ್ಟನು. ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಂಭುವಿನ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ಆಲೋಚಿಸಿ, ಮುನಿವರರನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕರೆದನು. ಶುಭ ದಿನ, ಶುಭ ನಕ್ಷತ್ರ, ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತವನ್ನು ಆರಿಸಿ, ವೇದವಿಧಿಯಂತೆ ಬೇಗನೆ ಲಗ್ನವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದನು. ಆ ಪತ್ರವನ್ನು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು; ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಹಿಮಾಚಲನು ವಿನಯದಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು. ಅವರು ಹೋಗಿ ಆ ಪತ್ರವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು; ಆತ ಓದಿದಾಗ ಹೃದಯದಲ್ಲಿನ ಪ್ರೀತಿ ಅಡಗಲಿಲ್ಲ. ಅಜನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಲಗ್ನವನ್ನು ಓದಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿಸಿದನು; ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಸಮೂಹವು ಆನಂದಿಸಿತು. ಆಕಾಶದಿಂದ ಹೂವಿನ ಮಳೆ ಸುರಿಯಿತು, ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗಿದವು; ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಮಂಗಳ ಕಲಶಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.
ದೋಹಾ 91
लगे सँवारन सकल सुर बाहन बिबिध बिमान।होहि सगुन मंगल सुभद करहिं अपछरा गान।।91।।
lage saṁvāran sakala sura bāhana bibidha bimāna |hohi saguna maṅgala subhada karahiṁ apacharā gāna ||91||
ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ತಮ್ಮ ವಿವಿಧ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಮಂಗಳಕರವಾದ ಶುಭ ಶಕುನಗಳು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದವು, ಅಪ್ಸರೆಯರು ಹಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ಚೌಪಾಯಿ 92.1-4
सिवहि संभु गन करहिं सिंगारा।जटा मुकुट अहि मौरु सँवारा।।
कुंडल कंकन पहिरे ब्याला।तन बिभूति पट केहरि छाला।।
ससि ललाट सुंदर सिर गंगा।नयन तीनि उपबीत भुजंगा।।
गरल कंठ उर नर सिर माला।असिव बेष सिवधाम कृपाला।।
कर त्रिसूल अरु डमरु बिराजा।चले बसहँ चढ़ि बाजहिं बाजा।।
देखि सिवहि सुरत्रिय मुसुकाहीं।बर लायक दुलहिनि जग नाहीं।।
बिष्नु बिरंचि आदि सुरब्राता।चढ़ि चढ़ि बाहन चले बराता।।
सुर समाज सब भाँति अनूपा।नहिं बरात दूलह अनुरूपा।।
sivahi sambhu-gana karahiṁ siṅgārā |jaṭā mukuṭ ahi mauru saṁvārā ||
kuṇḍala kaṅkana pahire byālā |tana bibhūti paṭ kehari chālā ||
sasi lalāṭa suṁdara sira gaṅgā |nayana tīni upabīta bhujaṅgā ||
garala kaṇṭha ura nara sira mālā |asiva beṣa sivadhāma kṛpālā ||
kara trisūla aru ḍamaru birājā |cale basahaṁ caṛhi bājahiṁ bājā ||
dekhi sivahi sura-triya musukāhīṁ |bara lāyaka dulahini jaga nāhīṁ ||
biṣṇu birañci ādi sura-bhrātā |caṛhi-caṛhi bāhana cale barātā ||
sura samāja saba bhāṁti anūpā |nahiṁ barāta dūlaha anurūpā ||
ಶಿವನನ್ನು ಶಂಭುವಿನ ಗಣಗಳು ಅಲಂಕರಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು; ಅವನ ಜಟಾಮುಕುಟವನ್ನು ಕಿರೀಟವಾಗಿಯೂ ಒಂದು ಸರ್ಪವನ್ನು ವಿವಾಹ ಮಕುಟವಾಗಿಯೂ ಸಿದ್ಧಮಾಡಿದರು. ಸರ್ಪಗಳನ್ನು ಕುಂಡಲಗಳಾಗಿಯೂ ಕಂಕಣಗಳಾಗಿಯೂ ಧರಿಸಿದನು; ದೇಹ ಭಸ್ಮದಿಂದ ಲೇಪಿತವಾಗಿತ್ತು, ವಸ್ತ್ರವು ಸಿಂಹದ ಚರ್ಮವಾಗಿತ್ತು. ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ, ಸುಂದರವಾದ ಗಂಗೆ ತಲೆಯಲ್ಲಿ; ಮೂರು ಕಣ್ಣುಗಳು, ಸರ್ಪ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವಾಗಿ. ಕಂಠದಲ್ಲಿ ವಿಷ, ಎದೆಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ತಲೆಬುರುಡೆಗಳ ಮಾಲೆ; ಅಶುಭವಾದ ವೇಷ, ಆದರೂ ಅವನೇ ಕೃಪಾಳುವಾದ ಶಿವ, ಶುಭದ ಧಾಮ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ತ್ರಿಶೂಲ ಮತ್ತು ಡಮರು ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದವು; ಎತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಏರಿ ಹೊರಟನು, ವಾದ್ಯಗಳು ಮೊಳಗಿದವು. ಶಿವನನ್ನು ನೋಡಿ ದೇವತೆಯರ ಪತ್ನಿಯರು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು, ಇಂಥ ವರನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಧು ಜಗತ್ತಿಲ್ಲ. ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ ಮುಂತಾದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಏರಿ ಬರಾತ್‌ನಲ್ಲಿ ಹೊರಟರು. ದೇವತೆಗಳ ಸಮೂಹವು ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನೂಪಮವಾಗಿತ್ತು, ಆದರೂ ಬರಾತ್ ವರನಿಗೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.
ದೋಹಾ 92
बिष्नु कहा अस बिहसि तब बोलि सकल दिसिराज।बिलग बिलग होइ चलहु सब निज निज सहित समाज।।92।।
biṣṇu kahā asa bihasi taba boli sakala disirāja |bilaga bilaga hoi calahu saba nija nija sahita samāja ||92||
ಆಗ ವಿಷ್ಣು ನಗುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು, ಎಲ್ಲಾ ದಿಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ಕರೆದು: ನೀವೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ, ನಿಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ಸಮೂಹದೊಂದಿಗೆ ಹೋಗಿ.
ಚೌಪಾಯಿ 93.1-4
बर अनुहारि बरात न भाई।हँसी करैहहु पर पुर जाई।।
बिष्नु बचन सुनि सुर मुसकाने।निज निज सेन सहित बिलगाने।।
मनहीं मन महेसु मुसुकाहीं।हरि के बिंग्य बचन नहिं जाहीं।।
अति प्रिय बचन सुनत प्रिय केरे।भृंगिहि प्रेरि सकल गन टेरे।।
सिव अनुसासन सुनि सब आए।प्रभु पद जलज सीस तिन्ह नाए।।
नाना बाहन नाना बेषा।बिहसे सिव समाज निज देखा।।
कोउ मुखहीन बिपुल मुख काहू।बिनु पद कर कोउ बहु पद बाहू।।
बिपुल नयन कोउ नयन बिहीना।रिष्टपुष्ट कोउ अति तनखीना।।
bara anuhāri barāta na bhāī |hãsī karaihhū para pura jāī ||
biṣṇu bacana suni sura musakāne |nija nija sena sahita bilagāne ||
manahī̃ mana mahesu musukāhī̃ |hari ke biṅgya bacana nahĩ jāhī̃ ||
ati priya bacana sunata priya kere |bhṛṅgihi preri sakala gana ṭere ||
siva anusāsana suni saba āe |prabhu pada jalaja sīsa tinha nāe ||
nānā bāhana nānā beṣā |bihase siva samāja nija dekhā ||
kou mukhahīna bipula mukha kāhū |binu pada kara kou bahu pada bāhū ||
bipula nayana kou nayana bihīnā |riṣṭapuṣṭa kou ati tanakhīnā ||
ವರನಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವ ವರನ ಮೆರವಣಿಗೆ ಇದಲ್ಲ, ಸಹೋದರರೇ. ಅನ್ಯ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ನೀವು ನಗೆಪಾಟಾಗುವಿರಿ. ವಿಷ್ಣುವಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ದೇವರು ನಕ್ಕರು, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸೈನ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೊರಟರು. ಮಹೇಶನೂ ತನಗಳ್ಳಗೆ ನಕ್ಕನು; ಹರಿಯ ವ್ಯಂಗ್ಯ ಮಾತುಗಳು ಅವನಿಗೆ ತಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಮಿತ್ರನ ಬಹಳ ಇಷ್ಟವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಶಿವ ಭೃಂಗಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಸೇವಕರನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ಶಿವನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲರೂ ಬಂದು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾಮಿಯ ಕಮಲ ಪಾದಗಳಿಗೆ ತಲೆಬಾಗಿದರು. ನಾನಾ ಬಗೆಯ ವಾಹನಗಳು, ನಾನಾ ಬಗೆಯ ವೇಷಗಳು ಅವರು ಬಂದರು; ಶಿವ ತನ್ನ ಸಮೂಹವನ್ನು ನೋಡಿ ನಕ್ಕನು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಬಾಯಿ ಇಲ್ಲ, ಕೆಲವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಬಾಯಿಗಳು; ಕೆಲವರಿಗೆ ಕಾಲು ಕೈ ಇಲ್ಲ, ಕೆಲವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಾಲು ಕೈಗಳು. ಕೆಲವರಿಗೆ ಅನೇಕ ಕಣ್ಣುಗಳು, ಕೆಲವರಿಗೆ ಕಣ್ಣು ಇಲ್ಲ; ಕೆಲವರು ಬಹಳ ದಪ್ಪಗೆ ಬಲಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ಬಹಳ ಸಪ್ಪಾಗಿದ್ದರು.
ಛಂದ 93
तन खीन कोउ अति पीन पावन कोउ अपावन गति धरें।भूषन कराल कपाल कर सब सद्य सोनित तन भरें।।
खर स्वान सुअर सृकाल मुख गन बेष अगनित को गनै।बहु जिनस प्रेत पिसाच जोगि जमात बरनत नहिं बनै।।
tana khīna kou ati pīna pāvana kou apāvana gati dhareṃ |bhūṣana karāla kapāla kara saba sadya sonita tana bhareṃ ||
khara svāna suara sṛkāla mukha gana beṣa aganita ko ganai |bahu jinsa preta pisāca jogi jamāta baranata nahiṃ banai ||
ಕೆಲವರು ಕೃಶವಾದ ದೇಹವನ್ನು, ಕೆಲವರು ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥೂಲವಾದ ದೇಹವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು; ಕೆಲವರು ಪವಿತ್ರವಾದ ರೂಪವನ್ನು, ಕೆಲವರು ಅಪವಿತ್ರವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು. ಅವರ ಆಭರಣಗಳು ಭಯಂಕರವಾಗಿದ್ದವು; ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಒಂದು ತಲೆಬುರುಡೆ ಇತ್ತು, ಅವರ ದೇಹಗಳು ಹೊಸ ರಕ್ತದಿಂದ ಪೂಸಿ ತುಂಬಿದ್ದವು. ಕೆಲವರು ಕತ್ತೆ, ನಾಯಿ, ಹಂದಿ, ನರಿಯ ಮುಖಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು; ಅವರ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲದ ರೂಪಗಳನ್ನು, ವೇಷಗಳನ್ನು ಯಾರು ಎಣಿಕೆ ಮಾಡಲಿಕ್ಕರು? ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಭೂತಗಳು, ಪಿಶಾಚಗಳು, ಪ್ರೇತಗಳು, ಯೋಗಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳು ಇದ್ದವು; ಆ ಸಮೂಹವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ಸೋರಠಾ 93
नाचहिं गावहिं गीत परम तरंगी भूत सब।देखत अति बिपरीत बोलहिं बचन बिचित्र बिधि।।93।।
nāca-hiṃ gāva-hiṃ gīta parama taraṅgī bhūta saba.dekhata ati biparīta bola-hiṃ bacana bicitra bidhi..93..
ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಆನಂದದಿಂದ ಕುಣಿದು ಹಾಡಿದವು. ಅವು ನೋಡಲು ಬಹಳ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದ್ದವು, ಅವು ನಾನಾ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದವು.
ಚೌಪಾಯಿ 94.1-4
जस दूलहु तसि बनी बराता।कौतुक बिबिध होहिं मग जाता।।
इहाँ हिमाचल रचेउ बिताना।अति बिचित्र नहिं जाइ बखाना।।
सैल सकल जहँ लगि जग माहीं।लघु बिसाल नहिं बरनि सिराहीं।।
बन सागर सब नदीं तलावा।हिमगिरि सब कहुँ नेवत पठावा।।
कामरूप सुंदर तन धारी।सहित समाज सहित बर नारी।।
गए सकल तुहिनाचल गेहा।गावहिं मंगल सहित सनेहा।।
प्रथमहिं गिरि बहु गृह सँवराए।जथाजोगु तहँ तहँ सब छाए।।
पुर सोभा अवलोकि सुहाई।लागइ लघु बिरंचि निपुनाई।।
jasa dūlahu tasi banī barātā |kautuka bibidha hohiṁ maga jātā ||
ihāṁ himācala raceu bitānā |ati bicitra nahiṁ jāi bakhānā ||
saila sakala jahaṁ lagi jaga māhīṁ |laghu bisāla nahiṁ barani sirāhīṁ ||
bana sāgara saba nadīṁ talāvā |himagiri saba kahuṁ nevata paṭhāvā ||
kāmarūpa sundara tana dhārī |sahita samāja sahita bara nārī ||
gae sakala tuhinācala gehā |gāvahiṁ maṅgala sahita sanehā ||
prathamahiṁ giri bahu gṛha saṁvarāe |jathāyogu tahaṁ tahaṁ saba chāe ||
pura sobhā avaloki suhāī |lāgai laghu birañci nipunāī ||
ವರನು ಹೇಗಿದ್ದನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಬರಾತ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಹೋಗುವ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಅದ್ಭುತಗಳು ನಡೆದವು. ಇಲ್ಲಿ ಹಿಮಾಲಯವು ಒಂದು ಪಂದಿರನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿತು, ಅದು ಮಿಕ್ಕಿಲು ವಿಚಿತ್ರವಾದದ್ದು, ವರ್ಣಿಸಲಾಗದಷ್ಟು. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಪರ್ವತಗಳಿವೆಯೋ, ಅವೆಲ್ಲವೂ, ಸಣ್ಣವೂ ದೊಡ್ಡವೂ ಆಗಿ, ವರ್ಣಿಸಿ ಹೊಗಳಲಾಗದವು. ಕಾಡುಗಳು, ಸಾಗರಗಳು, ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳು, ಕೆರೆಗಳು, ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಹಿಮಗಿರಿಯು ಆಮಂತ್ರಣ ಕಳುಹಿಸಿತು. ಕಾಮರೂಪವಾಗಿ ಸುಂದರ ದೇಹಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಸಮಾಜದೊಂದಿಗೆ, ಉತ್ತಮ ಸ್ತ್ರೀಯರೊಂದಿಗೆ, ಎಲ್ಲರೂ ಹಿಮಾಚಲನ ಮನೆಗೆ ಹೋದರು, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಮಂಗಳ ಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ. ಮೊದಲು ಪರ್ವತರಾಜನು ಅನೇಕ ಮನೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದನು, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ತಕ್ಕಂತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ನಗರದ ಸುಂದರವಾದ ಶೋಭೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ನೈಪುಣ್ಯವೂ ಸಣ್ಣದೆಂದು ಕಾಣಿಸಿತು.
ಛಂದ 94
लघु लाग बिधि की निपुनता अवलोकि पुर सोभा सही।बन बाग कूप तड़ाग सरिता सुभग सब सक को कही।।
मंगल बिपुल तोरन पताका केतु गृह गृह सोहहीं।बनिता पुरुष सुंदर चतुर छबि देखि मुनि मन मोहहीं।।
laghu lāga bidhi kī nipunatā avaloki pura sobhā sahī |bana bāga kūpa taṛāga saritā subhaga saba saka ko kahī ||
maṅgala bipula torana patākā ketu gṛha gṛha sohahīṃ |banitā puruṣa sundara catura chabi dekhi muni mana mohahīṃ ||
ನಗರದ ನಿಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಕೌಶಲ್ಯ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿತು. ಸುಂದರವಾದ ಕಾಡುಗಳು, ಉದ್ಯಾನಗಳು, ಬಾವಿಗಳು, ಕೆರೆಗಳು, ನದಿಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಎಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿವೆ ಎಂದು ಯಾರು ವರ್ಣಿಸಲು ಸಾಧ್ಯ? ಮಂಗಳಕರವಾದ ವಸ್ತುಗಳು ಹೇರಳವಾಗಿ, ತೋರಣಗಳು, ಧ್ವಜಗಳು, ಕೇತುಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿ ಮನೆಯೂ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿತ್ತು. ಸುಂದರರಾದ ಮತ್ತು ಚತುರರಾದ ಸ್ತ್ರೀ ಪುರುಷರ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ, ಮುನಿಗಳ ಮನಸ್ಸೂ ಮೋಹಿತವಾಯಿತು.
ದೋಹಾ 94
जगदंबा जहँ अवतरी सो पुरु बरनि कि जाइ।रिद्धि सिद्धि संपत्ति सुख नित नूतन अधिकाइ।।94।।
jagadambā jahã avatari so puru barani ki jāi |ṛddhi siddhi sampatti sukha nita nūtana adhikāi ||94||
ಜಗದಂಬೆ ಅವತರಿಸಿದ ಆ ಪುರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಅಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತು, ಸಿದ್ಧಿಗಳು, ಐಶ್ವರ್ಯ, ಸುಖಗಳು ಪ್ರತಿದಿನ ಹೊಸದಾಗಿ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.
ಚೌಪಾಯಿ 95.1-4
नगर निकट बरात सुनि आई।पुर खरभरु सोभा अधिकाई।।
करि बनाव सजि बाहन नाना।चले लेन सादर अगवाना।।
हियँ हरषे सुर सेन निहारी।हरिहि देखि अति भए सुखारी।।
सिव समाज जब देखन लागे।बिडरि चले बाहन सब भागे।।
धरि धीरजु तहँ रहे सयाने।बालक सब लै जीव पराने।।
गएँ भवन पूछहिं पितु माता।कहहिं बचन भय कंपित गाता।।
कहिअ काह कहि जाइ न बाता।जम कर धार किधौं बरिआता।।
बरु बौराह बसहँ असवारा।ब्याल कपाल बिभूषन छारा।।
nagara nikaṭa barāta suni āī |pura kharabharu sobhā adhikāī ||
kari banāva saji bāhana nānā |cale lena sādara agavānā ||
hiyaṁ haraṣe sura sena nihārī |harihi dekhi ati bhae sukhārī ||
siva samāja jaba dekhana lāge |biḍari cale bāhana saba bhāge ||
dhari dhīraju tahaṁ rahe sayāne |bālaka saba lai jīva parāne ||
gaẽ bhavana pūchahiṁ pitu mātā |kahahiṁ bacana bhaya kaṁpita gātā ||
kahi-a kāha kahi jāi na bātā |jama kara dhāra kidhauṁ bariātā ||
baru baurāha basahaṁ asavārā |byāla kapāla bibhūṣana chārā ||
ಮದುಮಕ್ಕಳ ಮೆರವಣಿಗೆ ನಗರಕ್ಕೆ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬಂದಿತು ಎಂದು ಕೇಳಿ, ಪಟ್ಟಣ ಕುಳಿಕುಳಿಕೆಯಾಯಿತು, ಅದರ ವೈಭವ ಹೆಚ್ಚಿತು. ತಮ್ಮನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವು ವಾಹನಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಹೊರಟರು. ದೇವರ ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಹೃದಯ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟಿತು, ಹರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ಆದರೆ ಶಿವನ ಸಂಗಡವನ್ನು ನೋಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಎಲ್ಲ ವಾಹನಗಳು ಭಯದಿಂದ ಓಡಿಹೋದವು. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಧೈರ್ಯ ತಾಳಿ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದರು, ಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲರೂ ಪ್ರಾಣ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಓಡಿಹೋದರು. ಮನೆಗೆ ಹೋದಾಗ ತಂದೆಯರು ತಾಯಂದಿರು ಕೇಳಿದರು, ಅವರು ಭಯದಿಂದ ದೇಹ ನಡುಗುತ್ತಾ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಹೇಳಿದರು. "ಏನು ಹೇಳುವುದು? ಈ ವಿಷಯ ಹೇಳಲಾಗದು. ಇದು ಮದುಮಕ್ಕಳ ಮೆರವಣಿಗೆಯೇ, ಅಥವಾ ಯಮನ ಸೈನ್ಯವೇ?" "ವರನು ಹುಚ್ಚಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಎತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ, ಹಾವುಗಳು ತಲೆಬುರುಗಳು ಆಭರಣಗಳಾಗಿ, ಬೂದಿ ಪೂಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ."
ಛಂದ 95
तन छार ब्याल कपाल भूषन नगन जटिल भयंकरा।सँग भूत प्रेत पिसाच जोगिनि बिकट मुख रजनीचरा।।
जो जिअत रहिहि बरात देखत पुन्य बड़ तेहि कर सही।देखिहि सो उमा बिबाहु घर घर बात असि लरिकन्ह कही।।
tana chāra byāla kapāla bhūṣana nagana jaṭila bhayaṅkarā |saṅga bhūta preta pisāca jogini bikaṭa mukha rajanīcarā ||
jo jiata rahihi barāta dekhata pun̐ya baṛa tehi kara sahī |dekhihi so umā bibāhu ghara-ghara bāta asi larikanha kahī ||
ಅವನ ದೇಹ ಬೂದಿ ಹಚ್ಚಿದ್ದು, ಹಾವುಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆಬುರುಡೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿದ್ದಾನೆ; ನಗ್ನನಾಗಿ, ಜಟಾಜೂಟದಿಂದ, ಭಯಂಕರ ರೂಪದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಭೂತಗಳು, ಪ್ರೇತಗಳು, ಪಿಶಾಚಗಳು, ಯೋಗಿನಿಯರು, ಮತ್ತು ಭಯಂಕರ ಮುಖಗಳ ರಾತ್ರಿ ಸಂಚಾರಿ ರಾಕ್ಷಸರಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮದುವೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಬದುಕುಳಿಯುವವನಿಗೆ ಮಹಾ ಪುಣ್ಯವಿದೆ; ಅವನು ಮಾತ್ರ ಉಮೆಯ ಮದುವೆಯನ್ನು ನೋಡುವನು. ಹೀಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಮನೆ ಮನೆಗೆ ತಿರುಗಿ ಹೇಳಿದರು.
ದೋಹಾ 95
समुझि महेस समाज सब जननि जनक मुसुकाहिं।बाल बुझाए बिबिध बिधि निडर होहु डरु नाहिं।।95।।
samujhi mahesa samāja saba janani janaka musukāhiṁ |bāla bujhāe bibidha bidhi niḍara hohu ḍaru nāhiṁ ||95||
ಎಲ್ಲವೂ ಮಹೇಶನ ಸಂಗಾತ ಎಂದು ಅರಿತು, ತಾಯಂದಿರು ತಂದೆಯರು ನಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹಲವು ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಭಯಪಡಬೇಡಿ; ಭಯವಿಲ್ಲ ಎಂದರು.
ಚೌಪಾಯಿ 96.1-4
लै अगवान बरातहि आए।दिए सबहि जनवास सुहाए।।
मैनाँ सुभ आरती सँवारी।संग सुमंगल गावहिं नारी।।
कंचन थार सोह बर पानी।परिछन चली हरहि हरषानी।।
बिकट बेष रुद्रहि जब देखा।अबलन्ह उर भय भयउ बिसेषा।।
भागि भवन पैठीं अति त्रासा।गए महेसु जहाँ जनवासा।।
मैना हृदयँ भयउ दुखु भारी।लीन्ही बोलि गिरीसकुमारी।।
अधिक सनेहँ गोद बैठारी।स्याम सरोज नयन भरे बारी।।
जेहिं बिधि तुम्हहि रूपु अस दीन्हा।तेहिं जड़ बरु बाउर कस कीन्हा।।
lai agavāna barātahi āe.die sabahi janavāsa suhāe..
mainā̃ subha āratī sãvārī.saṅga sumaṅgala gāvahi nārī..
kañcana thāra soha bara pānī.parichana calī harahi haraṣānī..
bikaṭa beṣa rudrahi jaba dekhā.abalanh ura bhaya bhayau biseṣā..
bhāgi bhavana paiṭhī̃ ati trāsā.gae mahesu jahā̃ janavāsā..
mainā hṛdayã bhayau dukhu bhārī.līnhī boli girīsakumārī..
adhika sanehã goda baiṭhārī.syāma saroja nayana bhare bārī..
jehĩ bidhi tumhahi rūpu asa dīnhā.tehĩ jaṛa baru bāura kasa kīnhā..
ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಹೋದ ಮಹಿಳೆಯರು ಮದುವೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ತರಲು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಂದರವಾದ ತಂಗುವ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟರು. ಮೈನಾ ಶುಭವಾದ ಆರತಿ ದೀಪವನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿದಳು; ಮಹಿಳೆಯರು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಮಂಗಳ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿದರು. ಚಿನ್ನದ ತಟ್ಟೆ ಅವಳ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯಿತು; ಮೈನಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹರನನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಹೋದಳು. ಆದರೆ ರುದ್ರನ ಭಯಂಕರ ವೇಷವನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರು ನೋಡಿದಾಗ, ಅವರ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಭಯ ಉಂಟಾಯಿತು. ತೀವ್ರ ಭಯದಿಂದ ಅವರು ಓಡಿ ಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು; ಮಹೇಶ ತಂಗುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದ. ಮೈನಾಳ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ದುಃಖ ಉಂಟಾಯಿತು; ಅವಳು ಪರ್ವತರಾಜನ ಮಗಳನ್ನು ಕರೆದಳು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿಕೊಂಡಳು; ಅವಳ ಕಪ್ಪು ಕಮಲದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು. "ನಿನಗೆ ಈ ರೂಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟವನು, ಅದೇ ಮೂರ್ಖ ನಿನ್ನ ಗಂಡನನ್ನು ಹೇಗೆ ಹುಚ್ಚನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು?"
ಛಂದ 96
कस कीन्ह बरु बौराह बिधि जेहिं तुम्हहि सुंदरता दई।जो फलु चहिअ सुरतरुहिं सो बरबस बबूरहिं लागई।।
तुम्ह सहित गिरि तें गिरौं पावक जरौं जलनिधि महुँ परौं।घरु जाउ अपजसु होउ जग जीवत बिबाहु न हौं करौं।।
kasa kīnha baru baurāha bidhi jehiṃ tumhahi suṃdaratā daī |jo phalu cahi-a sura-taruhin so barabasa babūrahim̃ lāgaī ||
tumha sahita giri teṃ girauṃ pāvaka jarauṃ jala-nidhi mahuṃ parauṃ |gharu jāu apajasu hou jaga jīvata bibāhu na hauṃ karauṃ ||
ವಿಧಿ ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟು ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟವನು, ಹೇಗೆ ಒಬ್ಬ ಹುಚ್ಚನನ್ನು ನಿಮಗೆ ವರನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು? ಕಲ್ಪವೃಕ್ಷದಿಂದ ಬೇಕಾದ ಫಲವು, ಒತ್ತಾಯಪೂರ್ವಕ ಬಬೂಲ್ ಮುಳ್ಳಿನ ಮರಕ್ಕೆ ಆರೋಪಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆ. ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಪರ್ವತದಿಂದ ಧುಮ್ಮಿಕ್ಕುತ್ತೇನೆ, ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಡುತ್ತೇನೆ, ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು ಸಾಯುತ್ತೇನೆ. ಮನೆ ಹೋಗಲಿ, ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಹರಡಲಿ, ಆದರೆ ಬದುಕಿರುವವರೆಗೆ ಈ ಮದುವೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
ದೋಹಾ 96
भई बिकल अबला सकल दुखित देखि गिरिनारि।करि बिलापु रोदति बदति सुता सनेहु सँभारि।।96।।
bhaī bikala abalā sakala dukhita dekhi girināri |kari bilāpu rodati badati sutā sanehu sãbhāri ||96||
ಪರ್ವತ ರಾಜನ ಪತ್ನಿ ದುಃಖಿತಳಾಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಎಲ್ಲಾ ಸ್ತ್ರೀಯರು ದುಃಖಕ್ಕೆ ಈಡಾದರು. ತನ್ನ ಮಗಳ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅವಳು ವಿಲಾಪಿಸಿ, ಅತ್ತು, ಮಾತನಾಡಿದಳು.
ಚೌಪಾಯಿ 97.1-4
नारद कर मैं काह बिगारा।भवनु मोर जिन्ह बसत उजारा।।
अस उपदेसु उमहि जिन्ह दीन्हा।बौरे बरहि लगि तपु कीन्हा।।
साचेहुँ उन्ह के मोह न माया।उदासीन धनु धामु न जाया।।
पर घर घालक लाज न भीरा।बाझँ कि जान प्रसव कैं पीरा।।
जननिहि बिकल बिलोकि भवानी।बोली जुत बिबेक मृदु बानी।।
अस बिचारि सोचहि मति माता।सो न टरइ जो रचइ बिधाता।।
करम लिखा जौ बाउर नाहू।तौ कत दोसु लगाइअ काहू।।
तुम्ह सन मिटहिं कि बिधि के अंका।मातु ब्यर्थ जनि लेहु कलंका।।
nārada kari maiṁ kāhu bigārā |bhavanu mora jinha basata ujārā ||
a sa upadesu umāhi jinha dīnhā |baure barahi lagi tapu kīnhā ||
sācehuṁ unha ke moha na māyā |udāsīna dhanu dhāmu na jāyā ||
para-ghara ghālaka lāja na bhīrā |bājhaṁ ki jāna prasava kaiṁ pīrā ||
jananihi bikala biloki bhavānī |bolī juta bibeka mṛdu bānī ||
a sa bicāri socahi mati mātā |so na ṭarai jo racai bidhātā ||
karama likhā jau bāura nāhū |tau kata dosu lagāia kāhū ||
tumha sana miṭahiṁ ki bidhi ke aṅkā |mātu byartha jani lehu kalaṅkā ||
ನಾರದರಿಗೆ ನಾನು ಏನು ತೊಂದರೆ ಮಾಡಿದೆ? ನಾನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಮನೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಿದವರು ಅವರೇ. ಉಮೆಗೆ ಅವರು ಅಂತಹ ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದರು, ಅದರಿಂದ ಹುಚ್ಚ ಗಂಡನಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು. ನಿಜಕ್ಕೂ, ಅವರಿಗೆ ಮೋಹವೂ ಇಲ್ಲ ಕರುಣೆಯೂ ಇಲ್ಲ; ಉದಾಸೀನರು, ಸಂಪತ್ತೂ ಇಲ್ಲ, ಮನೆಯೂ ಇಲ್ಲ, ಹೆಂಡತಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಇತರರ ಮನೆಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡುವವರಿಗೆ ನಾಚಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲ ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಬಂಜೆ ಹೆಂಗಸಿಗೆ ಹೆರಿಗೆ ನೋವು ಗೊತ್ತೇ? ತಾಯಿ ಕಲಕ್ಕಿದ್ದನ್ನು ನೋಡಿ, ಭವಾನಿ ವಿವೇಚನೆ ತುಂಬಿದ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದಳು. ತಾಯೀ, ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಡ: ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಬರೆದದ್ದು ತಪ್ಪಲಾರದು. ನನ್ನ ಗಂಡ ಹುಚ್ಚ ಎಂದು ವಿಧಿ ಬರೆದಿದ್ದರೆ, ಯಾರ ಮೇಲೆ ಆರೋಪ ಹೊರಿಸುವುದು? ವಿಧಿ ಬರೆದ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ನೀನು ಅಳಿಸಬಲ್ಲೆಯಾ? ತಾಯೀ, ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ನಿಂದನೆ ತೆಗೊಳ್ಳಬೇಡ.
ಛಂದ 97
जनि लेहु मातु कलंकु करुना परिहरहु अवसर नहीं॥
दुखु सुखु जो लिखा लिलार हमरें जाब जहँ पाउब तहीं॥॥
सुनि उमा बचन बिनीत कोमल सकल अबला सोचहीं॥
बहु भाँति बिधिहि लगाइ दूषन नयन बारि बिमोचहीं॥
jani lehu mātu kalaṅku karunā pariharahu avasara nahīṃ |dukhu sukhu jo likhā lilāra hamareṃ jāba jahã pāuba tahīṃ ||
suni umā bacana binīta komala sakala abalā sochahīṃ |bahu bhā̃ti bidhihi lagāi dūṣana nayana bāri bimochahīṃ ||
ತಾಯೇ, ಈ ಆರೋಪವನ್ನು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಡ; ಕರುಣೆಯನ್ನು ಬಿಡು, ಏಕೆಂದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಈಗ ಸಮಯವಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ದುಃಖವೋ ಸುಖವೋ ಯಾವುದೋ, ಅದು ಸಿಗುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ನಾನು ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ. ಉಮಾಳ ವಿನಮ್ರವಾದ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲಾ ಮಹಿಳೆಯರು ದುಃಖದಿಂದ ತುಂಬಿಹೋದರು. ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ದೂಷಿಸಿ, ಕಣ್ಣುಗಳಿಂದ ಕಣ್ಣೀರನ್ನು ಸುರಿಸಿದರು.
ದೋಹಾ 97
तेहि अवसर नारद सहित अरु रिषि सप्त समेत।समाचार सुनि तुहिनगिरि गवने तुरत निकेत।।97।।
tehi avasara nārada sahita aru ṛṣi sapta sameta |samācāra suni tuhina-giri gavane turata niketa ||97||
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಾರದರು ಮತ್ತು ಏಳು ಮುನಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬಂದರು; ಹಿಮಪರ್ವತದ ಒಡೆಯನಾದ ಹಿಮಾಲಯನು ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ತಕ್ಷಣವೇ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋದನು.
ಚೌಪಾಯಿ 98.1-4
तब नारद सबहि समुझावा।पूरुब कथाप्रसंगु सुनावा।।
मयना सत्य सुनहु मम बानी।जगदंबा तव सुता भवानी।।
अजा अनादि सक्ति अबिनासिनि।सदा संभु अरधंग निवासिनि।।
जग संभव पालन लय कारिनि।निज इच्छा लीला बपु धारिनि।।
जनमीं प्रथम दच्छ गृह जाई।नामु सती सुंदर तनु पाई।।
तहँहुँ सती संकरहि बिबाहीं।कथा प्रसिद्ध सकल जग माहीं।।
एक बार आवत सिव संगा।देखेउ रघुकुल कमल पतंगा।।
भयउ मोहु सिव कहा न कीन्हा।भ्रम बस बेषु सीय कर लीन्हा।।
taba nārada sabahi samujhāvā |pūruba kathā-prasaṅgu sunāvā ||
maynā satya sunahu mama bānī |jagadambā tava sutā bhavānī ||
ajā anādi sakti abināsini |sadā sambhu aradhaṅga nivāsini ||
jaga sambhava pālana laya kārini |nija icchā līlā bapu dhārini ||
janamīṁ prathama daccha gṛha jāī |nāmu satī sundara tanu pāī ||
tahāṁhuṁ satī saṅkarahi bibāhīṁ |kathā prasiddha sakala jaga māhīṁ ||
eka bāra āvata siva saṅgā |dekheu raghukula kamala pataṅgā ||
bhayu mohu siva kahā na kīnhā |bhrama basa beṣu sīya kara līnhā ||
ಆಗ ನಾರದರು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸಮಾಧಾನಗೊಳಿಸಿದರು, ಪೂರ್ವಕಾಲದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಮೈನಾ, ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳು, ಅವು ಸತ್ಯ: ಜಗದಂಬೆ ನಿನ್ನ ಮಗಳು ಭವಾನಿ. ಆಕೆ ಜನ್ಮವಿಲ್ಲದವಳು, ಆದಿಯಿಲ್ಲದವಳು, ನಾಶವಾಗದ ಶಕ್ತಿ, ಎಂದೂ ಶಂಭುವಿನ ದೇಹದ ಅರ್ಧಭಾಗವಾಗಿ ವಾಸಮಾಡುವವಳು. ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿ, ಪಾಲನೆ, ಲಯವನ್ನು ಮಾಡುವವಳು, ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಲೀಲೆಯಿಂದ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸುವವಳು. ಮೊದಲು ದಕ್ಷನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದಳು, ಸುಂದರವಾದ ದೇಹವನ್ನು ಪಡೆದಳು, ಆಕೆಯ ಹೆಸರು ಸತಿ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸತಿ ಶಂಕರನನ್ನು ವಿವಾಹವಾದಳು, ಆ ಕಥೆ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಬರುತ್ತಾ ರಘುಕುಲದ ಕಮಲಕ್ಕೆ ಸೂರ್ಯನಾದ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿದಳು. ಆಕೆಗೆ ಮೋಹ ಉಂಟಾಯಿತು, ಶಿವ ಹೇಳಿದಂತೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ; ಭ್ರಮದ ವಶದಿಂದ ಸೀತೆಯ ರೂಪವನ್ನು ತಳೆದಳು.
ಛಂದ 98
सिय बेषु सती जो कीन्ह तेहि अपराध संकर परिहरीं।हर बिरहँ जाइ बहोरि पितु कें जग्य जोगानल जरीं।।
अब जनमि तुम्हरे भवन निज पति लागि दारुन तपु किया।अस जानि संसय तजहु गिरिजा सर्बदा संकर प्रिया।।
siya beṣu satī jo kīnha tehi aparādha saṅkara pariharīṁ |hari birahaṁ jāi bahori pitu keṁ jagya jogānala jarīṁ ||
aba janami tumhare bhavana nija pati lāgi dāruna tapu kiyā |asa jāni saṁsaya tajahu girijā sarbadā saṅkara priyā ||
ಸೀತೆಯ ವೇಷವನ್ನು ಸತಿ ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಆ ಅಪರಾಧದಿಂದ ಶಂಕರನು ಅವಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು. ಹರನನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಯಜ್ಞಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಯೋಗಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟುಹೋದಳು. ಈಗ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ, ತನ್ನ ಪತಿಗಾಗಿ ಭಯಂಕರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡಿದಳು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಸಂಶಯವನ್ನು ಬಿಡಿರಿ: ಗಿರಿಜಾ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಶಂಕರನಿಗೆ ಪ್ರಿಯಳು.
ದೋಹಾ 98
सुनि नारद के बचन तब सब कर मिटा बिषाद।छन महुँ ब्यापेउ सकल पुर घर घर यह संबाद।।98।।
suni nārada ke bacana taba saba kara miṭā biṣāda |chana mahũ byāpeu sakala pura ghara-ghara yaha saṃbāda ||98||
ನಾರದರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಎಲ್ಲರ ದುಃಖವು ಕಳೆಯಿತು; ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಸುದ್ದಿ ಇಡೀ ಪಟ್ಟಣದಾದ್ಯಂತ ಮನೆ ಮನೆಗೆ ಹರಡಿತು.
ಚೌಪಾಯಿ 99.1-4
तब मयना हिमवंतु अनंदे।पुनि पुनि पारबती पद बंदे।।
नारि पुरुष सिसु जुबा सयाने।नगर लोग सब अति हरषाने।।
लगे होन पुर मंगलगाना।सजे सबहि हाटक घट नाना।।
भाँति अनेक भई जेवराना।सूपसास्त्र जस कछु ब्यवहारा।।
सो जेवनार कि जाइ बखानी।बसहिं भवन जेहिं मातु भवानी।।
सादर बोले सकल बराती।बिष्नु बिरंचि देव सब जाती।।
बिबिधि पाँति बैठी जेवनारा।लागे परुसन निपुन सुआरा।।
नारिबृंद सुर जेवँत जानी।लगीं देन गारीं मृदु बानी।।
taba mainā himavantu anaṁde |puni puni pārabatī pada baṁde ||
nāri puruṣa sisu jubā sayāne |nagara loga saba ati haraṣāne ||
lage hona pura maṁgala-gānā |saje sabahi hāṭaka ghaṭa nānā ||
bhāṁti aneka bhaī jevar-ānā |sūpa-sāstra jasa kachu byavahārā ||
so jevanāra ki jāi bakhānī |basahiṁ bhavana jehiṁ mātu bhavānī ||
sādara bole sakala barātī |biṣṇu biraṁci deva saba jātī ||
bibidha pāṁti baiṭhī jevanārā |lāge parusana nipuna suārā ||
nāribṛṁda sur jevaṁta jānī |lagīṁ dena gārīṁ mṛdu bānī ||
ಆಗ ಮೈನಾ ಮತ್ತು ಹಿಮವಂತ ಆನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿದರು, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಪಾರ್ವತಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ವಂದಿಸಿದರು. ಹೆಂಗಾರು, ಗಂಡಸರು, ಮಕ್ಕಳು, ಯುವಕರು, ವೃದ್ಧರು, ನಗರದ ಜನರೆಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಂಗಳಗೀತೆಗಳು ಹಾಡಲು ಆರಂಭವಾದವು, ಎಲ್ಲರೂ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ ಚಿನ್ನದ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು. ಅನೇಕ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಔತಣ ತಯಾರಾಯಿತು, ಪಾಕಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಯಮಗಳು ಯಾವುವೋ ಅವುಗಳಂತೆ. ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಭವಾನಿ ಸ್ವತಃ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಅಲ್ಲಿ ಔತಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಿ? ಗೌರವದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಬರಾತಿಗಳನ್ನು ಕರೆಯಲಾಯಿತು: ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವರ್ಗದ ದೇವತೆಗಳು. ವಿವಿಧ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಔತಣಕ್ಕೆ ಕುಳಿತರು, ನಿಪುಣ ಅಡುಗೆಯವರು ಬಡಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ದೇವತೆಗಳು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಹೆಂಗರ ಸಮೂಹ ಮೃದುವಾದ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಗೇಲಿ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.
ಛಂದ 99
गारीं मधुर स्वर देहिं सुंदरि बिंग्य बचन सुनावहीं।भोजनु करहिं सुर अति बिलंबु बिनोदु सुनि सचु पावहीं।।
जेवँत जो बढ्यो अनंदु सो मुख कोटिहूँ न परै कह्यो।अचवाँइ दीन्हे पान गवने बास जहँ जाको रह्यो।।
gārīṁ madhura svara dehiṁ sundari biṅgya bacana sunāvahīṁ |bhojanu karahiṁ sura ati bilaṁbu binodu suni sacu pāvahīṁ ||
jevaṁta jo baḍhyo anaṁdu so mukha koṭihūṁ na parai kahyo |acavāṁi dīnhe pāna gavane bāsa jahaṁ jāko rahyo ||
ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಮಧುರವಾದ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಲಿ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾಡಿ, ಕುಹಕ ಮತ್ತು ಗೇಲಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದರು. ದೇವತೆಗಳು ಭೋಜನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ತಡಮಾಡಿ, ಆ ಸಂಭ್ರಮವನ್ನು ಕೇಳಿ ಆನಂದಿಸಿದರು. ಅವರು ಊಟ ಮಾಡುತ್ತಾ ಬೆಳೆದ ಆನಂದವನ್ನು ಕೋಟಿ ಬಾಯಿಗಳಿಂದಲೂ ಹೇಳಲಾಗದು. ಬಾಯಿ ತೊಳೆಯಲು ನೀರು ಮತ್ತು ಬೀಡಾ ಕೊಟ್ಟ ನಂತರ, ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮಗೆ ನಿಯೋಜಿಸಲಾದ ವಸತಿಗೆ ಹೋದರು.
ದೋಹಾ 99
बहुरि मुनिन्ह हिमवंत कहुँ लगन सुनाई आइ।समय बिलोकि बिबाह कर पठए देव बोलाइ।।99।।
bahuri muninh himavanta kahũ lagana sunāī āi |samaya biloki bibāha kara paṭhae deva bolāi ||99||
ಮತ್ತೆ ಮುನಿಗಳು ಹಿಮವಂತನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು ಮದುವೆಯ ಸಮಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದರು. ಮದುವೆಗೆ ಸಮಯ ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವನು ದೇವರುಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಕರೆಯಿಸಿದನು.
Frequently Asked Questions
परंपरा में शिव-पार्वती विवाह-प्रसंग का पाठ ‘गृह-मंगल’, ‘विवाह-विघ्न-निवारण’, तथा मन के भय/संशय-क्षय हेतु फलदायी माना जाता है; विशेषतः दोहा 98 के ‘अजा-अनादि शक्ति’ उपदेश से श्रद्धा स्थिर होती है।
सामान्यतः ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’ या ‘श्रीरामचंद्र कृपालु भज मन’ जैसे नाम-संपुट चलन में हैं; शिव-प्रसंग में कई पाठ-परंपराएँ ‘ॐ नमः शिवाय’/‘जय गिरिजापति दीनदयाला’ को भी संपुट-रूप में जोड़ती हैं (स्थानीय संप्रदायानुसार)।
Ask anything about Prakarana 10 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
