Sarga 3
यौवराज्याभिषेक-उपकल्पनम् (Preparations for Rama’s Installation as Yuvaraja)
अयोध्याकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಯೋಧ್ಯೆಯ ಪೌರರು ಅಂಜಲಿ ಬದ್ಧರಾಗಿ ಮಹಾರಾಜ ದಶರಥನನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನ ಯುವರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾರೆ; ರಾಜನು ಸಹ ಪ್ರಿಯಹಿತ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅನಂತರ ದಶರಥನು ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ವಾಮದೇವರನ್ನು ವಿಧಿ-ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಿ, ಚೈತ್ರಮಾಸದ ಪುಣ್ಯತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ—“ರಾಮನ ಯುವರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಲ್ಪಡಲಿ” ಎಂದು ರಾಜಾಜ್ಞೆಯನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಸಿಷ್ಠನು ಅಮಾತ್ಯರಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ಅಗ್ನ್ಯಾಗಾರಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಣ-ರತ್ನ, ಔಷಧಿ, ಶುಕ್ಲಮಾಲ್ಯ, ಲಾಜ, ಮಧು-ಘೃತ, ವಸ್ತ್ರಗಳು; ರಥ-ಆಯುಧ, ಚತುರಂಗಬಲ, ಶುಭಲಕ್ಷಣ ಗಜಗಳು; ಚಾಮರ-ಧ್ವಜ-ಛತ್ರ; ಶಾತಕುಂಭದ ಅನೇಕ ಕಲಶಗಳು; ಹಿರಣ್ಯಶೃಂಗ ಋಷಭ, ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮ ಇತ್ಯಾದಿಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಬೇಕು. ನಗರ ದ್ವಾರಗಳ ಅಲಂಕಾರ ಚಂದನಮಾಲೆ ಮತ್ತು ಧೂಪಗಳಿಂದ, ದ್ವಿಜಭೋಜನ-ದಾನ-ದಕ್ಷಿಣಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ-ನಿಮಂತ್ರಣ-ಆಸನ ಕಲ್ಪನೆ, ರಾಜಮಾರ್ಗ ಸಿಂಚನ ಮತ್ತು ಪತಾಕಾಬಂಧನ, ನಾಟ್ಯ-ತಾಳ ಹಾಗೂ ಸೇವಕ-ಗಣಿಕಾ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ದೇವಾಲಯ-ಚೈತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಉಪಸ್ಥಾಪನೆ, ಸನ್ನದ್ಧ ಯೋಧರ ಪ್ರವೇಶ—ಇಂತೆ ಅಭಿಷೇಕದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಸಮನ್ವಯ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ವಸಿಷ್ಠ-ವಾಮದೇವರು “ಕೃತಂ” ಎಂದು ರಾಜನಿಗೆ ನಿವೇದಿಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಸುಮಂತ್ರನು ರಾಮನನ್ನು ಕರೆತರುತ್ತಾನೆ; ವಿವಿಧ ದೇಶಗಳ ಭೂಪಾಲರು ದಶರಥನನ್ನು ದೇವೇಂದ್ರನಂತೆ ಉಪಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನ ಆಗಮನವು ರೂಪ-ಗುಣ ವರ್ಣನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರವಾಗಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತದೆ; ದಶರಥನು ಪುತ್ರನನ್ನು ಆಲಿಂಗಿಸಿ ಆಸನ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಪುಷ್ಯಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯುವರಾಜ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿ ರಾಜೋಪದೇಶ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಇಂದ್ರಿಯನಿಗ್ರಹ, ಕಾಮ-ಕ್ರೋಧತ್ಯಾಗ, ಅಮಾತ್ಯ-ಪ್ರಕೃತಿ ರಂಜನೆ, ಕೋಷ್ಠಾಗಾರ-ಆಯುಧಾಗಾರ ಸಂಚಯ, ಮಿತ್ರತೋಷ ಇತ್ಯಾದಿ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮಮಿತ್ರರು ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವಳು ದೂತರನ್ನು ದಾನಗಳಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾಳೆ; ರಾಮನು ರಾಜನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ವಗೃಹಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ; ಪೌರರು ದೇವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗುತ್ತಾರೆ.
Shlokas
Verse 1
तेषामञ्जलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः।प्रतिगृह्याब्रवीद्राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः।।।।
ಅವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಎತ್ತಿಹಿಡಿದ ಅಂಜಲಿಪದ್ಮಗಳನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ರಾಜನು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯವೂ ಹಿತವೂ ಆದ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
Verse 2
अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम।यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ।।।।
ಅಹೋ! ನಾನು ಪರಮವಾಗಿ ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಪ್ರಭಾವವೂ ಅತೂಲವಾಗಿದೆ—ನೀವು ನನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪುತ್ರನನ್ನು ಯುವರಾಜ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ.
Verse 3
इति प्रत्यर्च्य तान्राजा ब्राह्मणानिदमब्रवीत्।वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम्।।।।
ಹೀಗೆ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿ ಪ್ರತಿಪೂಜಿಸಿ ರಾಜನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು—ಇತರರು ಕೇಳುತ್ತಿರಲು ವಸಿಷ್ಠನನ್ನೂ ವಾಮದೇವನನ್ನೂ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ।
Verse 4
चैत्रश्श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः।यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम्।।।।राज्ञस्तूपरते वाक्ये जनघोषो महानभूत्।
“ಶ್ರೀಮಂತ ಚೈತ್ರಮಾಸವು ಪುಣ್ಯಮಯ; ಪುಷ್ಪಿತ ಕಾನನಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ. ರಾಮನ ಯೌವರಾಜ್ಯಾಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ಧತೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರಿ.” ರಾಜನ ವಾಕ್ಯ ಮುಗಿದ ತಕ್ಷಣ ಜನರಿಂದ ಮಹಾ ಜಯಘೋಷ ಎದ್ದಿತು।
Verse 5
शनैस्तस्मिन्प्रशान्ते च जनघोषे जनाधिपः।।।।वसिष्ठं मुनिशार्दूलं राजा वचनमब्रवीत्।
ಜನರ ಘೋಷವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶಮನವಾದಾಗ, ಪ್ರಜಾಧಿಪತಿಯಾದ ರಾಜನು ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲ ವಸಿಷ್ಠನಿಗೆ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 6
अभिषेकाय रामस्य यत्कर्म सपरिच्छदम्।।।।तदद्य भगवन् सर्वमाज्ञापयितु मर्हसि।
ಭಗವನ್! ರಾಮನ ಅಭಿಷೇಕಕ್ಕಾಗಿ ಪರಿಕರಗಳೊಡನೆ ಬೇಕಾದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನೂ ಇಂದು ದಯವಿಟ್ಟು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿರಿ.
Verse 7
तच्छ्रुत्वा भूमिपालस्य वसिष्ठो द्विजसत्तमः।।।।आदिदेशाग्रतो राज्ञ स्स्थितान्युक्तान् कृताञ्जलीन्।
ರಾಜನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಸಿಷ್ಠನು ರಾಜನ ಮುಂದೆ ಕೈಮುಗಿದು ನಿಂತಿದ್ದ ನಿಯುಕ್ತ ಅಧಿಕಾರಿಗಳಿಗೆ ಆದೇಶಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು.
Verse 8
सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।।।शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी।अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।।।चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।।।शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्।हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।।।उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।
ಮಹೀಪತೇ! ನಾಳೆ ಪ್ರಾತಃ ರಾಜನ ಅಗ್ನ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ—ಸುವರ್ಣಾದಿ ರತ್ನಗಳು, ಬಲಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ವ ಔಷಧಿಗಳು; ಶ್ವೇತ ಮಾಲೆಗಳು, ಲಾಜ ಮತ್ತು ಮಧು-ಸರ್ಪಿಷ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ; ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ರಥ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಯುಧಗಳು; ಚತುರಂಗ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಶುಭಲಕ್ಷಣದ ಗಜ; ಶ್ವೇತ ಚಾಮರ-ವ್ಯಜನಗಳು, ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಪಾಂಡುರ ಛತ್ರ; ಅಗ್ನಿವರ್ಚಸ್ಸುಳ್ಳ ಶಾತಕುಂಭದ ನೂರು ಕುಂಭಗಳು; ಹಿರಣ್ಯಶೃಂಗವಿರುವ ಋಷಭ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ತರಿರಿ.
Verse 9
सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।2.3.8।। शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी। अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।2.3.9।। चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्। चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।2.3.10।। शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्। हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।2.3.11।। उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।
ಮಹೀಪತೇ! ನಾಳೆ ಪ್ರಾತಃ ರಾಜನ ಅಗ್ನ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ—ಸುವರ್ಣಾದಿ ರತ್ನಗಳು, ಬಲಿ ಹಾಗೂ ಸರ್ವ ಔಷಧಿಗಳು; ಶ್ವೇತ ಮಾಲೆಗಳು, ಲಾಜ ಮತ್ತು ಮಧು-ಸರ್ಪಿಷ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ; ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ರಥ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಯುಧಗಳು; ಚತುರಂಗ ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಶುಭಲಕ್ಷಣದ ಗಜ; ಶ್ವೇತ ಚಾಮರ-ವ್ಯಜನಗಳು, ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಪಾಂಡುರ ಛತ್ರ; ಅಗ್ನಿವರ್ಚಸ್ಸುಳ್ಳ ಶಾತಕುಂಭದ ನೂರು ಕುಂಭಗಳು; ಹಿರಣ್ಯಶೃಂಗವಿರುವ ಋಷಭ ಮತ್ತು ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ ತರಿರಿ.
Verse 10
सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।2.3.8।। शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी। अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।2.3.9।। चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्। चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।2.3.10।। शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्। हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।2.3.11।। उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।
ಪ್ರಾತಃಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಹೀಪತಿಯ ಅಗ್ನ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರಿ—ಸುವರ್ಣಾದಿ ಧಾತುಗಳು, ರತ್ನಗಳು, ಬಲಿದ್ರವ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ವ ಔಷಧಿಗಳು; ಶುಕ್ಲ ಮಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಜಗಳು; ಮಧು ಮತ್ತು ಸರ್ಪಿಷನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ; ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ರಥ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಯುಧಗಳು; ಚತುರಂಗ ಸೇನೆ ಹಾಗೂ ಶುಭಲಕ್ಷಣದ ಗಜ; ಶ್ವೇತ ಚಾಮರ-ವ್ಯಜನಗಳು, ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಪಾಂಡುರ ಛತ್ರ; ಅಗ್ನಿವರ್ಚಸ್ಸಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಶಾತಕುಂಭದ ನೂರು ಕುಂಭಗಳು; ಸುವರ್ಣಶೃಂಗವಿರುವ ಸಮಗ್ರ ವೃಷಭ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವೂ।
Verse 11
सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि।।2.3.8।।शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी।अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि।।2.3.9।।चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम्।चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम्।।2.3.10।।शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम्।हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च।।2.3.11।।उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः।
ಪ್ರಾತಃಕಾಲಕ್ಕೆ ಮಹೀಪತಿಯ ಅಗ್ನ್ಯಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರಿ—ಸುವರ್ಣಾದಿ ಧಾತುಗಳು, ರತ್ನಗಳು, ಬಲಿದ್ರವ್ಯಗಳು ಹಾಗೂ ಸರ್ವ ಔಷಧಿಗಳು; ಶುಕ್ಲ ಮಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಲಾಜಗಳು; ಮಧು ಮತ್ತು ಸರ್ಪಿಷನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ; ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರಗಳು, ರಥ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಯುಧಗಳು; ಚತುರಂಗ ಸೇನೆ ಹಾಗೂ ಶುಭಲಕ್ಷಣದ ಗಜ; ಶ್ವೇತ ಚಾಮರ-ವ್ಯಜನಗಳು, ಧ್ವಜ ಮತ್ತು ಪಾಂಡುರ ಛತ್ರ; ಅಗ್ನಿವರ್ಚಸ್ಸಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಶಾತಕುಂಭದ ನೂರು ಕುಂಭಗಳು; ಸುವರ್ಣಶೃಂಗವಿರುವ ಸಮಗ್ರ ವೃಷಭ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಘ್ರಚರ್ಮವೂ।
Verse 12
यच्चान्यत्किञ्चिदेष्टव्यं तत्सर्वमुपकल्प्यताम्।।।।अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च।चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः।।।।
ಇನ್ನೇನಾದರೂ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಾದರೆ, ಅಲ್ಪವಾದರೂ ಸಹ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರಿ. ಅಂತಃಪುರದ ಹಾಗೂ ಸಮಗ್ರ ನಗರದ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಚಂದನಸ್ರಗಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಘ್ರಾಣಹಾರಿಯಾದ ಧೂಪಗಳಿಂದ ಸುಗಂಧಿತಗೊಳಿಸಿರಿ.
Verse 13
यच्चान्यत्किञ्चिदेष्टव्यं तत्सर्वमुपकल्प्यताम्।।2.3.12।।अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च।चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः।।2.3.13।।
ಇನ್ನೇನಾದರೂ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದಾದರೆ, ಅಲ್ಪವಾದರೂ ಸಹ, ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿರಿ. ಅಂತಃಪುರದ ಹಾಗೂ ಸಮಗ್ರ ನಗರದ ದ್ವಾರಗಳನ್ನು ಚಂದನಸ್ರಗಗಳಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, ಘ್ರಾಣಹಾರಿಯಾದ ಧೂಪಗಳಿಂದ ಸುಗಂಧಿತಗೊಳಿಸಿರಿ.
Verse 14
प्रशस्तमन्नं गुणवद्दधिक्षीरोपसेचनम्।द्विजानां शतसाहस्रे यत्प्रकाममलं भवेत्।।।।
ಉತ್ತಮ ಅನ್ನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಿ—ಮೊಸರು ಮತ್ತು ಹಾಲಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಶುಭ್ರ ಅನ್ನಾದಿ—ಅದು ಲಕ್ಷ ದ್ವಿಜ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮನಬಂದಂತೆ ನಿರ್ಮಲವಾಗಿ ಭೋಜನ ಮಾಡಿ ತೃಪ್ತರಾಗುವಷ್ಟು ಸಾಕಾಗಲಿ.
Verse 15
सत्कृत्य द्विजमुख्यानां श्वःप्रभाते प्रदीयताम्।घृतं दधि च लाजाश्च दक्षिणाश्चापि पुष्कलाः।।।।
ಮುಖ್ಯ ದ್ವಿಜರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ ಗೌರವಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ನಾಳೆ ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ತುಪ್ಪ, ಮೊಸರು, ಲಾಜಾ (ಭಜ್ಜಿದ ಧಾನ್ಯ) ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲಿ.
Verse 16
सूर्येऽभ्युदितमात्रे श्वो भविता स्वस्तिवाचनम्।ब्राह्मणाश्च निमन्त्र्यन्तां कल्प्यन्तामासनानि च।।।।
ನಾಳೆ ಸೂರ್ಯನು ಕೇವಲ ಉದಯಿಸಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನ (ಮಂಗಳಪಾಠ) ನಡೆಯಲಿ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಅವರಿಗೆ ಆಸನಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಲಿ.
Verse 17
आबध्यन्तां पताकाश्च राजमार्गश्च सिंच्यताम्।सर्वे च तालावचरा गणिकाश्च स्वलङ्कृताः।।।।कक्ष्यां द्वितीयामासाद्य तिष्ठन्तु नृपवेश्मनः।
ಧ್ವಜಪತಾಕೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಲಿ ಮತ್ತು ರಾಜಮಾರ್ಗವನ್ನು ನೀರಿನಿಂದ ಸಿಂಪಡಿಸಲಿ. ಎಲ್ಲ ತಾಳಾವಚರರು (ವಾದ್ಯ-ನೃತ್ಯ ಕಲಾವಿದರು) ಹಾಗೂ ಗಣಿಕೆಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಲಂಕರಿತರಾಗಿ, ರಾಜಭವನದ ಎರಡನೇ ಅಂಗಳವನ್ನು ತಲುಪಿ ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರಲಿ.
Verse 18
देवायतनचैत्येषुसान्नभक्षा स्सदक्षिणाः।।।।उपस्थापयितव्या स्स्युर्माल्ययोग्याः पृथक्पृथक्।
ದೇವಾಲಯಗಳಲ್ಲೂ ಚೈತ್ಯಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲೂ, ಅನ್ನ-ಭಕ್ಷ್ಯಗಳೊಂದಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿದ ಸೇವಕರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಯೋಜಿಸಲಿ—ಅವರು ಮಾಲ್ಯ ಅರ್ಪಿಸಲು ಯೋಗ್ಯರಾಗಿರಲಿ (ಪೂಜಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ).
Verse 19
दीर्घासिबद्धा योधाश्च सन्नद्धा मृष्टवाससः।।।।महाराजाङ्गणं सर्वे प्रविशन्तु महोदयम्।
ದೀರ್ಘ ಖಡ್ಗಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು, ಸಂಪೂರ್ಣ ಸನ್ನದ್ಧರಾಗಿ, ಶುಚಿಯಾದ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾದ ಎಲ್ಲ ಯೋಧರೂ ಮಹಾರಾಜನ ಮಹಿಮಾಮಯ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿ.
Verse 20
एवं व्यादिश्य विप्रौ तौ क्रियास्तत्र सुनिष्ठितौ।।।।चक्रतुश्चैव यच्छेषं पार्थिवाय निवेद्य च।
ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಕುರಿತು ಆದೇಶಿಸಿ, ಸುನಿಷ್ಠಿತರಾದ ಆ ಇಬ್ಬರು ವಿಪ್ರರು ಉಳಿದಿದ್ದ ವಿಧಿಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಭೂಪತಿಗೆ ನಿವೇದಿಸಿದರು.
Verse 21
कृतमित्येव चाब्रूतां अभिगम्य जगत्पतिम्।।।।यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजर्षभौ।
ಜಗತ್ಪತಿಯಂತಿರುವ ಭೂಪತಿಯನ್ನು ಸಮೀಪಿಸಿ, ಯಥೋಕ್ತ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ, ಪ್ರೀತಿಯೂ ಹರ್ಷವೂ ತುಂಬಿದ ಆ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರು ‘ಕೃತಂ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು—ಕಾರ್ಯ ಸಂಪನ್ನವಾಯಿತು ಎಂದು.
Verse 22
ततस्सुमन्त्रं द्युतिमान्राजा वचनमब्रवीत्।रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति।।।।
ನಂತರ ದ್ಯುತಿಮಾನ ರಾಜನು ಸುಮಂತ್ರನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು: “ನಿನ್ನಿಂದ ಕೃತಾತ್ಮನಾದ ರಾಮನನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕರೆತರಲಿ.”
Verse 23
स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात्।।।।रामं तत्रानयाञ्चक्रे रथेन रथिनां वरम्।
‘ತಥೇತಿ’ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು, ರಾಜಾಜ್ಞೆಯಂತೆ, ರಥಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸುಮಂತ್ರನು ರಥದಲ್ಲಿ ರಾಮನನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕರೆತಂದನು.
Verse 24
अथ तत्र समासीना स्तदा दशरथं नृपम्।।।।प्राच्योदीच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः।म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः।।।।उपासाञ्चक्रिरे सर्वे तं देवा इव वासवम्।
ಅಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿದ್ದ ದಶರಥ ನೃಪನಿಗೆ ಪೂರ್ವ‑ಉತ್ತರ‑ಪಶ್ಚಿಮ‑ದಕ್ಷಿಣದ ಭೂಪಾಲರು, ಮ್ಲೇಚ್ಛರೂ ಆರ್ಯರೂ ಹಾಗೂ ವನ‑ಶೈಲಾಂತ ನಿವಾಸಿಗಳಾದ ಇತರರೂ—ಎಲ್ಲರೂ ದೇವರುಗಳು ವಾಸವ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಉಪಾಸನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
Verse 25
अथ तत्र समासीना स्तदा दशरथं नृपम्।।2.3.24।।प्राच्योदीच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः।म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः।।2.3.25।।उपासाञ्चक्रिरे सर्वे तं देवा इव वासवम्।
ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜರ್ಷಿ—ಮರುತ್ಗಣಗಳ ನಡುವೆ ಇಂದ್ರನಂತೆ—ಪ್ರಾಸಾದದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ರಥದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಂಡನು.
Verse 26
तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः।।।।प्रासादस्थो रथगतं ददर्शायान्तमात्मजम्।
ಅವರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ರಾಜರ್ಷಿ—ಮರುತ್ಗಣಗಳ ನಡುವೆ ಇಂದ್ರನಂತೆ—ಪ್ರಾಸಾದದಲ್ಲಿ ನಿಂತು, ರಥದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಂಡನು.
Verse 27
गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम्।।।।दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्।चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम्।।।।रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्।घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः।।।।न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।
ರಾಮನು ಗಂಧರ್ವರಾಜನ ಪ್ರತಿಮೆಯಂತೆ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ—ದೀರ್ಘಬಾಹು, ಮಹಾಸತ್ತ್ವವಂತ, ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯ ಗಂಭೀರ ಗತಿಯಂತೆ ನಡೆಯುವವನು; ಚಂದ್ರಕಾಂತಿಯಂತೆ ಮುಖವಿರುವ, ಅತೀ ಪ್ರಿಯದರ್ಶನನಾಗಿದ್ದನು. ರೂಪ‑ಔದಾರ್ಯ‑ಗುಣಗಳಿಂದ ಪುರುಷರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಚಿತ್ತವನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವವನು; ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ತಪ್ತರಾದ ಪ್ರಜೆಗೆ ಮಳೆ ಹರ್ಷ ನೀಡುವಂತೆ ಜನತೆಯನ್ನು ಆನಂದಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದನು. ಅವನು ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ನೃಪತಿ ದಶರಥನು ತೃಪ್ತನಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 28
गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम्।।2.3.27।।दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्।चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम्।।2.3.28।।रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्।घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः।।2.3.29।।न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।
ರಾಘವನು—ನರಪುಂಗವನು—ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಂತೆ ಎತ್ತರವಾದ ಆ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು, ಸೂತನೊಂದಿಗೆ, ನೃಪನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಏರಿದನು.
Verse 29
गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम्।।2.3.27।।दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम्।चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम्।।2.3.28।।रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम्।घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः।।2.3.29।।न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः।
ಹೀಗೆ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿ ಪ್ರತಿಪೂಜಿಸಿ ರಾಜನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು—ಇತರರು ಕೇಳುತ್ತಿರಲು ವಸಿಷ್ಠನನ್ನೂ ವಾಮದೇವನನ್ನೂ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ।
Verse 30
अवतार्य सुमन्त्रस्तं राघवं स्यन्दनोत्तमात्।।।।पितुस्समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात्।
ಸುಮಂತ್ರನು ಆ ರಾಘವನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಥದಿಂದ ಇಳಿಸಿ, ರಾಮನು ತಂದೆಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಹಿಂದೆ ಹಿಂದೆ ಅನುಸರಿಸಿದನು.
Verse 31
स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं नरपुङ्गवः।।।।आरुरोह नृपं द्रष्टुं सह सूतेन राघवः।
ರಾಘವನು—ನರಪುಂಗವನು—ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರದಂತೆ ಎತ್ತರವಾದ ಆ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು, ಸೂತನೊಂದಿಗೆ, ನೃಪನ ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಏರಿದನು.
Verse 32
स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके।।।।नाम स्वं श्रावयन्रामो ववन्दे चरणौ पितुः।
ರಾಮನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಮುಂದೆ ಬಂದು, ತಂದೆಯ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ದೀನವಾಗಿ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು; ತನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಹೇಳಿ, ತಂದೆಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ವಂದಿಸಿದನು।
Verse 33
तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः।।।।गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम्।
ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ನಿಂತ ಪ್ರಿಯ ಪುತ್ರನನ್ನು ಕಂಡು ರಾಜನು ಅವನ ಜೋಡಿಸಿದ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ತನ್ನತ್ತ ಎಳೆದು, ಸ्नेಹದಿಂದ ಆಲಿಂಗಿಸಿದನು।
Verse 34
तस्मै चाभ्युदितं दिव्यं मणिकाञ्चनभूषितम्।।।।दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम्।
ನಂತರ ರಾಜನು ರಾಮನಿಗಾಗಿ ರತ್ನ-ಕಾಂಚನಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾದ, ದಿವ್ಯವೂ ಉನ್ನತವೂ ಆದ ಅತ್ಯಂತ ರುಚಿರ ಪರಮಾಸನವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಬೇಕೆಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು।
Verse 35
तदासनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः।।।।स्वयैव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः।
ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಸನವನ್ನು ಪಡೆದ ರಾಘವನು ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು—ಉದಯಕಾಲದ ನಿರ್ಮಲ ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನದೇ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಮೇರುಪರ್ವತವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುವಂತೆ।
Verse 36
तेन विभ्राजता तत्र सा सभाऽभिव्यरोचत।।।।विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना।
ಅವನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಆ ಸಭೆಯೂ ಇನ್ನಷ್ಟು ದೀಪ್ತವಾಯಿತು—ನಿರ್ಮಲ ಗ್ರಹ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳಿಂದ ಹೊಳೆಯುವ ಶರದಾಕಾಶವು ಚಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವಂತೆ।
Verse 37
तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम्।।।।अलङ्कृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम्।
ಪ್ರಿಯ ಆತ್ಮಜನನ್ನು ನೋಡಿದ ರಾಜನು ಅಪಾರ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು—ಕನ್ನಡಿಯ ಮೇಲ್ಮೈಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಲಂಕರಿತ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೇ ನೋಡುವಂತೆ।
Verse 38
स तं सस्मितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः।।।।उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव काश्यपः।
ಸಸ್ಮಿತವಾಗಿ ಪುತ್ರನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ, ಪುತ್ರವಂತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ರಾಜನು ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು—ಕಶ್ಯಪನು ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ।
Verse 39
ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशस्सुतः।।।।उत्पन्नस्त्वं गुणश्रेष्ठो मम रामात्मजः प्रियः।
ಓ ರಾಮ! ನನ್ನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ—ಅವಳೇ ಯೋಗ್ಯಳಾದವಳಲ್ಲಿ—ನೀನು ಜನಿಸಿದ್ದೆ; ನೀನು ಯೋಗ್ಯ ಪುತ್ರ, ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಮತ್ತು ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಿಯ ಆತ್ಮಜನು।
Verse 40
यतस्त्वया प्रजाश्चेमा स्स्वगुणैरनुरञ्जिताः।।।।तस्मात्त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि।
ನಿನ್ನ ಸ್ವಗುಣಗಳಿಂದಲೇ ಈ ಪ್ರಜೆಗಳ ಹೃದಯಗಳನ್ನು ನೀನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿದ್ದೀಯ; ಆದಕಾರಣ ಪುಷ್ಯನಕ್ಷತ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಚಂದ್ರನು ಪುಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿದಾಗ, ನೀನು ಯುವರಾಜ್ಯವನ್ನು—ಯುವರಾಜಪದವನ್ನು—ಸ್ವೀಕರಿಸು.
Verse 41
कामतस्त्वं प्रकृत्यैव विनीतो गुणवानसि।।।।गुणवत्यपि तु स्नेहात्पुत्र वक्ष्यामि ते हितम्।
ಸ್ವಭಾವತಃ ನೀನು ವಿನೀತನೂ ಗುಣವಂತನೂ ಆಗಿದ್ದೀಯ; ಆದರೂ, ಪುತ್ರನೇ, ಸ್ನೇಹದಿಂದ ನಿನ್ನ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 42
भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः।।।।कामक्रोधसमुत्थानि त्यजेथा व्यसनानि च।
ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ವಿನಯವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಸದಾ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನಾಗಿರು; ಕಾಮಕ್ರೋಧಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ದೋಷಗಳನ್ನೂ ವ್ಯಸನಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸು.
Verse 43
परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा।।।।अमात्यप्रभृतीस्सर्वाःप्रकृतीश्चानुरञ्जय।
ನಿನ್ನ ನಡೆನುಡಿಯಿಂದ—ಅವರು ಇಲ್ಲದಾಗಲೂ ಇದ್ದಾಗಲೂ—ಅಮಾತ್ಯರಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲ ವರ್ಗಗಳನ್ನೂ, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನೂ ಅನುರಂಜಿಸು, ಸಂತೃಪ್ತಗೊಳಿಸು.
Verse 44
कोष्ठागारायुधागारैःकृत्वा सन्निचयान्बहून्।।।।तुष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्।तस्यनन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वाऽमृतमिवामराः।।।।तस्मात्त्वमपि चात्मानं नियम्यैवं समाचर।
ಕೋಷ್ಟಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಯುಧಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅನುರಕ್ತರಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು—ಅವನ ಮಿತ್ರರು ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆದ ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೂ ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸು.
Verse 45
कोष्ठागारायुधागारैःकृत्वा सन्निचयान्बहून्।।2.3.44।।तुष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम्।तस्यनन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वाऽमृतमिवामराः।।2.3.45।।तस्मात्त्वमपि चात्मानं नियम्यैवं समाचर।
ಕೋಷ್ಟಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಆಯುಧಾಗಾರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡಿ, ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತರಾಗಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅನುರಕ್ತರಾಗಿ ಇಟ್ಟು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವನು—ಅವನ ಮಿತ್ರರು ಅಮೃತವನ್ನು ಪಡೆದ ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನೂ ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸು.
Verse 46
तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः।।।।त्वरिताः शीघ्रमभ्येत्य कौसल्यायै न्यवेदयन्।
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ, ರಾಮನ ಹಿತೈಷಿಗಳೂ ಪ್ರಿಯಕಾರಿಗಳಾದ ಸ್ನೇಹಿತರೂ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬಂದು ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.
Verse 47
सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च।।।।व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा।
ಆಗ ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯೆ, ಆನಂದದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ತಂದ ದೂತರಿಗೆ ಚಿನ್ನ, ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಧವಿಧವಾದ ರತ್ನಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಳು.
Verse 48
अथाऽभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः।।।।ययौ स्वं द्युतिमद्वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः।
ನಂತರ ರಾಘವನು ರಾಜನಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ರಥವನ್ನು ಏರಿ, ಜನಸಮೂಹದಿಂದ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ತನ್ನ ದ್ಯುತಿಮಾನ್ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
Verse 49
ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्तच्छृत्वा तथा लाभमिवेष्टमाशु।नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वादेवान्समानर्चुरतिप्रहृष्टाः।।।।
ನಗರವಾಸಿಗಳೂ ರಾಜನ ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅದನ್ನು ಇಷ್ಟವಾದ ಲಾಭದಂತೆ ಭಾವಿಸಿ ತಕ್ಷಣ ಹರ್ಷಗೊಂಡರು; ನರೇಂದ್ರನಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಿದರು.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is the state’s move from public petition to legally-ritually validated succession: Dasaratha converts civic enthusiasm into a dharmically regulated abhisheka plan, ensuring legitimacy through brahmin-led procedure, public order, and accountable provisioning.
Dasaratha’s upadesha frames rulership as disciplined stewardship: conquer the senses, abandon vices born of desire and anger, keep ministers and subjects satisfied by transparent conduct, maintain strategic reserves (granaries and arsenals), and thereby secure alliances and social stability.
Culturally salient sites include the agnyagara (royal sacred-fire space), devayatana and caitya (temples and shrines), the rajamarga (royal highway), and the antahpura gates—mapping how ritual, urban space, and governance are integrated in Ayodhya’s coronation ecology.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.