Previous Verse
Next Verse

Shloka 53

Rukmāṅgada–Vāmadeva Saṃvāda: Ahimsa, Hunting, and the Fruit of Dvādaśī-Bhakti

विनाग्निनापि सा विप्र साधयत्येव षड्रसम् । अन्नं पचति यत्स्वल्पं तस्मिन्भुञ्जंति कोटयः ॥ ५३ ॥

vināgnināpi sā vipra sādhayatyeva ṣaḍrasam | annaṃ pacati yatsvalpaṃ tasminbhuñjaṃti koṭayaḥ || 53 ||

ಹೇ ವಿಪ್ರ! ಅಗ್ನಿಯಿಲ್ಲದೆಯೂ ಅವಳು ಷಡ್ರಸಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳು ಬೇಯಿಸುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಅನ್ನದಲ್ಲೇ ಕೋಟ್ಯಂತರರು ಭೋಜನಮಾಡುತ್ತಾರೆ ॥೫೩॥

विनाwithout
विना:
Hetu-apavada (हेतु-अपवाद/विनार्थ)
TypeIndeclinable
Rootविना (अव्यय)
FormPrepositional indeclinable (उपसर्गसदृश/निपात), governs instrumental (तृतीया)
अग्निनाwith fire
अग्निना:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
FormParticle (निपात), concessive/emphatic
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
विप्रO brāhmaṇa
विप्र:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular
साधयतिprepares/accomplishes
साधयति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसाध् (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person, Singular, Parasmaipada
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारणार्थक निपात)
षड्रसम्the six tastes
षड्रसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootषट् + रस (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; Dvigu compound (‘six tastes’)
अन्नम्food
अन्नम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular
पचतिcooks
पचति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपच् (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person, Singular, Parasmaipada
यत्which/that
यत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular; relative pronoun used adjectivally with अन्नम्
स्वल्पम्little/small (amount)
स्वल्पम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्वल्प (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative, Singular; adjective agreeing with अन्नम्
तस्मिन्in that/therein
तस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; refers to that (food/amount)
भुञ्जन्तिeat/partake
भुञ्जन्ति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
FormPresent (लट्), 3rd person, Plural (बहुवचन), Parasmaipada
कोटयःcrores (multitudes)
कोटयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural

Narada (addressing a Vipra in the narrative frame)

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

It highlights the tirtha-mahima principle: in a sanctified context, limited material means can yield vast benefit, emphasizing faith, purity, and the dharmic power behind anna-dāna (food-giving).

By portraying abundance arising without ordinary causes (even without fire), the verse directs the mind toward divine agency—encouraging devotion and surrender rather than reliance solely on external resources.

Primarily ritual-dharma application rather than a Vedāṅga technicality: it underscores the practical discipline of anna-dāna and hospitality (atithi-satkāra) as a meritorious act within sacred observances.