Adhyaya 79
Jayadratha-rakṣā: Conch Signals and Encirclement of Arjuna (Chapter 79)
Upa-parva: Jayadratha-rakṣā (Protective Encirclement Episode)
Saṃjaya reports that Kaurava champions, upon sighting the Vṛṣṇi-Andhaka leader (Kṛṣṇa) and the Kuru-foremost archer (Arjuna), advance with urgency, their ornamented chariots and formidable bows described through fire-and-serpent similes to mark brilliance and threat. A coalition of major rathins—Bhūriśravā, Śalya, Karṇa, Vṛṣasena, Jayadratha, Kṛpa, the Madra king, and Droṇa’s son (Drauṇi/Aśvatthāman)—closes in, supported by swift, regionally sourced horses. Conches and instruments surge: Kaurava conches answer, while Arjuna’s Devadatta and Kṛṣṇa’s Pāñcajanya dominate the soundscape, producing fear in the anxious and exhilaration in the resolute, and unsettling the opposing host’s animals and chariots. The tactical situation hardens into a protective ring around Jayadratha. Missile exchanges intensify: Drauṇi strikes Kṛṣṇa and Arjuna; Arjuna counters with dense arrow-showers, repeatedly targeting Karṇa and Vṛṣasena and severing Śalya’s bow at the grip, while also wounding Drauṇi and others. Bhūriśravā damages Kṛṣṇa’s goad and showers Arjuna; Arjuna, likened to a strong wind scattering clouds, checks the attackers with sharp, rapid volleys, demonstrating control under encirclement and the narrative logic of escalation-through-retaliation.
Chapter Arc: अभिमन्यु-वध का समाचार अभी ताज़ा है; केशव के वचनों को सुनते ही सुभद्रा शोक से विह्वल होकर पुत्र के लिए करुण विलाप आरम्भ करती है। → सुभद्रा बार-बार उस मुख का स्मरण करती है जो रण-रेणु से ढँक गया—नीलोत्पल-श्याम, चारुलोचन, सुन्दर दन्तपंक्ति—और पूछती है कि अब वह उसे निर्व्रण कैसे देखेगी; शोक के साथ अपराध-बोध, असहायता और मातृत्व की टूटन बढ़ती जाती है। → वह अभिमन्यु को ‘पितुस्तुल्य-पराक्रम’ कहकर पुकारती है और अपने भाग्य को धिक्कारती हुई उस वीर के रण में निपातित होने पर विलाप करती है—यही करुण-शिखर है, जहाँ मातृ-हृदय का समस्त संसार एक क्षण में ढह जाता है। → श्रीकृष्ण सुभद्रा तथा उपस्थित स्वजनों को आश्वासन देते हैं—धर्मनिष्ठ जीवन, माता-पिता की सेवा, दान-शील, ब्राह्मण-सत्कार, तीर्थ-सेवन आदि के पुण्य-मार्ग का स्मरण कराते हुए शोक को मर्यादा में बाँधते हैं; फिर राजाओं, बन्धुओं और अर्जुन से अनुमति लेकर अंतःपुर में प्रवेश करते हैं और सभा/जन अपने-अपने स्थान लौटते हैं। → अभिमन्यु-वध का प्रतिशोध और प्रतिज्ञा-धर्म अभी शेष है; शोक के नीचे प्रतिकार की अग्नि सुलगती रहती है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन-माज बछ। डे अष्टसप्ततितमो< ध्याय: सुभद्राका विलाप और श्रीकृष्णका सबको आश्वासन संजय उवाच एतच्छुत्वा वचस्तस्य केशवस्य महात्मन: । सुभद्रा पुत्रशोकार्ता विललाप सुदु:खिता
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ಮಹಾತ್ಮ ಕೇಶವನ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತಳಾದ ಸುಭದ್ರೆ ಈ ರೀತಿ ವಿಲಪಿಸತೊಡಗಿದಳು.
Verse 2
हा पुत्र मम मन्दाया: कथमेत्यासि संयुगे | निधन प्राप्तवांस्तात पितुस्तुल्यपराक्रम:,हा पुत्र! हा बेटा अभिमन्यु! तुम मुझ अभागिनीके गर्भमें आकर क्रमश: पिताके तुल्य पराक्रमी होकर युद्धमें मारे कैसे गये?
ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ! ನನ್ನಂತಹ ದುರ್ದೈವಿನಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ನೀನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬಂದೆ? ತಾತ, ತಂದೆಗೆ ಸಮಾನ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗಿದ್ದ ನೀನು ರಣದಲ್ಲಿ ಮರಣವನ್ನು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿದೆ?
Verse 3
कथमिन्दीवरश्यामं सुदष्ट्रं चारुलोचनम् । मुखं ते दृश्यते वत्स गुण्ठितं रणरेणुना
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ವತ್ಸ! ನೀಲಕಮಲದಂತೆ ಶ್ಯಾಮವರ್ಣ, ಸುಂದರ ದಂತಪಂಕ್ತಿಯಿಂದ ಶೋಭಿತ, ಮನೋಹರ ನೇತ್ರಗಳಿರುವ ನಿನ್ನ ಮುಖ ಇಂದು ಯುದ್ಧಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆಯೋ?
Verse 4
नूनं शूरं निपतितं त्वां पश्यन्त्यनिवर्तिनम् । सुशिरोग्रीवबाद्वंसं व्यूढोरस्क॑ नतोदरम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವರು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಿದ್ದಿರುವವನಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ—ನೀನು ಯುದ್ಧದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂದಿರುಗದ ಶೂರ. ನಿನ್ನ ಶಿರ, ಗ್ರೀವ, ಭುಜಗಳು ಮತ್ತು ಭುಜಸಂಧಿಗಳು ಸುಗಠಿತ; ವಕ್ಷ ವಿಶಾಲ; ಉದರ ಸ್ವಲ್ಪ ಒಳಗೆ ಒತ್ತಿಕೊಂಡಿತ್ತು.
Verse 5
चारूपचितसर्वःा्िं स्वक्षं शस्त्रक्षताचितम् | भूतानि त्वां निरीक्षन्ते नूनं चन्द्रमिवोदितम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನ್ನ ಸರ್ವಾಂಗವೂ ಸುಂದರವಾಗಿ ಪೋಷಿತ, ಮುಖವೂ ಮನೋಹರ; ಆದರೆ ಈಗ ಅದು ಶಸ್ತ್ರಘಾತಗಳ ಗಾಯಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ಉದಯಿಸಿದ ಚಂದ್ರನಂತೆ ನೋಟಹಾಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
Verse 6
शयनीयं पुरा यस्य स्पर्थ्यास्तरणसंवृतम् । भूमावद्य कथं शेषे विप्रविद्ध: सुखोचित:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರಿಗಾಗಿ ಹಿಂದೆ ಅಮೂಲ್ಯ ಹಾಸಿಗೆಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಶಯನವನ್ನು ಹಾಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತೋ, ಆ ಸುಖಾರ್ಹ ಅಭಿಮನ್ಯು ಇಂದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಹೇಗೆ ಮಲಗಿದ್ದಾನೋ?
Verse 7
यो<न्वास्यत पुरा वीरो वरस्त्रीभिर्महाभुज: । कथमन्वास्यते सो5द्य शिवाभि: पतितो मृथे
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುಂದರಿ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಿದ್ದರೋ, ಆ ಮಹಾಬಾಹು ವೀರನು ಇಂದು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಹೆಣ್ಣು ನರಿ(ಶಿವಾ)ಗಳಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಹೇಗೆ ಇರುವನು?
Verse 8
यो<स्तूयत पुरा हृष्टे: सूतमागधवन्दिभि: । सोड्द्य क्रव्यादगणैघोरिविनदद्धिरुपास्यते
ಯಾರನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹರ್ಷಭರಿತ ಸೂತರು, ಮಾಘಧರು, ವಂದಿಗಳು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೋ, ಅವನನ್ನೇ ಇಂದು ಭಯಾನಕ ಗರ್ಜನೆಯ ನಡುವೆ ಮಾಂಸಭಕ್ಷಕ ಕ್ರೂರ ಮೃಗಗಳ ಗುಂಪುಗಳು যেন ಪೂಜಿಸುವಂತೆ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿವೆ।
Verse 9
पाण्डवेषु च नाथेषु वृष्णिवीरेषु वा विभो । पज्चालेषु च वीरेषु हत: केनास्थनाथवत्,'शक्तिशाली पुत्र! तुम्हारे रक्षक पाण्डवों, वृष्णिवीरों तथा पांचालवीरोंके होते हुए भी तुम्हें अनाथकी भाँति किसने मारा?
ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ ಪುತ್ರನೇ! ರಕ್ಷಕರಾದ ಪಾಂಡವರು, ವೃಷ್ಣಿವೀರರು ಮತ್ತು ಪಾಂಚಾಲವೀರರು ಇದ್ದರೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಅನಾಥನಂತೆ ಯಾರು ಸಂಹರಿಸಿದರು?
Verse 10
अतृप्तदर्शना पुत्र दर्शनस्य तवानघ । मन्दभाग्या गमिष्यामि व्यक्तमद्य यमक्षयम्
ಮಗನೇ! ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುವ ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಇನ್ನೂ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಿಲ್ಲ; ಅವುಗಳ ದಾಹ ಶಮನವಾಗಿಲ್ಲ. ಅನಘನೇ! ನಾನು ಎಷ್ಟು ದುರ್ಭಾಗ್ಯವಂತಿ. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಇಂದು ಯಮನ ಅಕ್ಷಯ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೊರಟುಹೋಗುವೆನು.
Verse 11
विशालाक्षं सुकेशान्तं चारुवाक्यं सुगन्धि च । तव पुत्र कदा भूयो मुखं द्रक्ष्यामि निर्व्रणम्
ಮಗನೇ! ವಿಶಾಲ ನೇತ್ರಗಳು, ಸುಂದರ ಕೇಶಪ್ರಾಂತ, ಮಧುರ ವಾಕ್ಯ, ಸುಗಂಧದಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ನಿನ್ನ ಗಾಯರಹಿತ ಮುಖವನ್ನು ನಾನು ಮತ್ತೆ ಯಾವಾಗ ನೋಡುವೆನು?
Verse 12
धिग् बल॑ भीमसेनस्य धिक् पार्थस्य धनुष्मताम् | धिग् वीर्य वृष्णिवीराणां पञ्चालानां च धिग् बलम्
ಧಿಕ್ಕು ಭೀಮಸೇನನ ಬಲಕ್ಕೆ; ಧಿಕ್ಕು ಧನುರ್ಧರ ಪಾರ್ಥನ ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆಗೆ. ಧಿಕ್ಕು ವೃಷ್ಣಿವೀರರ ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ; ಧಿಕ್ಕು ಪಾಂಚಾಲರ ಬಲಕ್ಕೂ.
Verse 13
'भीमसेनके बलको धिक्कार है, अर्जुनके धनुष-धारणको धिककार है, वृष्णिवंशी वीरोंके पराक्रमको धिक्कार है तथा पांचालोंके बलको भी धिककार है! ।।
ಕೇಕಯರು, ಚೇದಿಗಳು, ಮತ್ಸ್ಯರು, ಸೃಂಜಯರು—ಇವರ ಮೇಲೆ ಧಿಕ್ಕಾರ; ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಿನ್ನಂತಹ ವೀರನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲಾರದೆ ಹೋದರು.
Verse 14
अद्य पश्यामि पृथिवीं शून्यामिव हतत्विषम् । अभिमन्युमपश्यन्ती शोकव्याकुललोचना,“अभिमन्युको न देखनेके कारण मेरे नेत्र शोकसे व्याकुल हो रहे हैं। आज मुझे सारी पृथ्वी सूनी एवं कान्तिहीन-सी दिखायी देती है
ಇಂದು ಭೂಮಿ ನನಗೆ ಶೂನ್ಯವಾಗಿಯೂ ಕಾಂತಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತೆಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ; ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ಕಾಣದೆ ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲವಾಗಿವೆ.
Verse 15
स्वस्त्रीयं वासुदेवस्य पुत्र गाण्डीवधन्चन: । कथं त्वातिरथं वीर द्रक्ष्याम्पद्य निपातितम्
ವಾಸುದೇವನ ಸ್ವಜನ, ಗಾಂಡೀವಧನ್ವಿ ಅರ್ಜುನನ ಪುತ್ರ, ಅತಿರಥ ವೀರ—ಇಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವಂತೆ ನಾನು ಹೇಗೆ ನೋಡಲಿ?
Verse 16
एह्ोहि तृषितो वत्स स्तनौ पूर्णो पिबाशु मे । अड्कमारुह्ा मन्दाया हातृप्तायाश्न दर्शने
ಬಾ, ಬಾ ನನ್ನ ವತ್ಸ! ನೀನು ದಾಹಗೊಂಡಿರುವೆ; ನನ್ನ ಮಡಿಲೇರ—ನಿನ್ನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತವಕಿಸಿದ ಈ ದುರ್ದೈವಿ ತಾಯಿಯ ಹಾಲಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸ್ತನಗಳನ್ನು ಬೇಗ ಕುಡಿ.
Verse 17
हा वीर दृष्टो नष्टश्न धनं स्वप्न इवासि मे । अहो हानित्यं मानुष्यं जलबुदबुदचउ्चलम्
ಹಾಯ್ ವೀರಾ! ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ದೊರಕಿದ ಧನದಂತೆ ನೀನು ನನಗೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡು ತಕ್ಷಣವೇ ಅಳಿದುಹೋದೆ. ಅಹೋ, ಮಾನವಜೀವನ ಎಷ್ಟು ಅನಿತ್ಯ—ನೀರಿನ ಬುಬ್ಬುಳದಂತೆ ಚಂಚಲ!
Verse 18
इमां ते तरुणीं भार्या तवाधिभिरभिप्लुताम् । कथं संधारयिष्यामि विवत्सामिव धेनुकाम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಗನೇ! ನಿನ್ನ ಈ ಯೌವನವತಿ ಪತ್ನಿ ನಿನ್ನ ವಿರಹಶೋಕದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾಳೆ. ಕರುವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಸುವಿನಂತೆ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ನಾನು ಅವಳಿಗೆ ಹೇಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿ ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಲಿ?
Verse 19
(उत्तरामुत्तमां जात्या सुशीलां प्रियभाषिणीम् । शनकै: परिरभ्यैनां स्नुषां मम यशस्विनीम् ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಉತ್ತರಾ ಜನ್ಮತಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಳು, ಸುಶೀಲಳು, ಮಧುರಭಾಷಿಣಿ—ನನ್ನ ಯಶಸ್ವಿನಿ, ಪ್ರಿಯ ಸೊಸೆ. ಅವಳು ಸೂಕುಮಾರಿಣಿ; ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ; ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಮನೋಹರಮುಖಿ. ಅವಳ ಅಂಗಗಳು ನವಪಲ್ಲವಗಳಂತೆ ಸಣ್ಣದು-ಕೋಮಲ; ಮದಿಸಿದ ಆನೆಯಂತೆ ನಿಧಾನ, ಗಂಭೀರ ಗತಿಯುಳ್ಳವಳು; ಅವಳ ತುಟಿಗಳು ಬಿಂಬಫಲದಂತೆ ಕೆಂಪು. ಓ ಅಭಿಮನ್ಯು! ಅವಳನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಸಂತೋಷಪಡಿಸು. ಅಯ್ಯೋ ಮಗನೇ! ವಂಶಫಲ ದೊರಕಬೇಕಾದ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ, ನನ್ನನ್ನು ನಿನ್ನ ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹಾತೊರೆಯುವಂತೆ ಬಿಟ್ಟು ನೀನು ಅಕಾಲದಲ್ಲೇ ಹೊರಟುಹೋದೆ.
Verse 20
नूनं गति: कृतान्तस्य प्राजैरपि सुदुर्विदा । यत्र त्वं केशवे नाथे संग्रामेडनाथवद्धत:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕೃತಾಂತದ (ಕಾಲ-ಮರಣದ) ಗತಿ ಪ್ರಾಜ್ಞರಿಗೂ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ವಿದಿತ; ಏಕೆಂದರೆ ಕೇಶವನೇ ನಾಥ-ರಕ್ಷಕನಾಗಿದ್ದರೂ ನೀನು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅನಾಥನಂತೆ ಹತನಾದೆ.
Verse 21
यज्वनां दानशीलानां ब्राह्मणानां कृतात्मनाम् चरितत्रह्वाचर्याणां पुण्यतीर्थावगाहिनाम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು—ಯಜ್ಞಕರ್ತರು, ದಾನಶೀಲರು, ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಗಳು; ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರು, ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದವರು.
Verse 22
कृतज्ञानां वदान्यानां गुरुशुश्रूषिणामपि । सहस्रदक्षिणानां च या गतिस्तामवाप्रुहि
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಕೃತಜ್ಞರು, ಉದಾರರು, ಗುರುಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಠರು, ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವವರು—ಅವರು ಯಾವ ಗತಿಯನ್ನು, ಯಾವ ಅಂತಿಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ? ಅದನ್ನು ನನಗೆ ತಿಳಿಸು.
Verse 23
“वत्स! यज्ञकर्ता, दानी, जितेन्द्रिय, ब्रह्मवेत्ता ब्राह्मण, ब्रह्मचारी, पुण्यतीर्थोमें नहानेवाले, कृतज्ञ, उदार, गुरुसेवा-परायण और सहस्रोंकी संख्यामें दक्षिणा देनेवाले धर्मात्मा पुरुषोंको जो गति प्राप्त होती है, वही तुम्हें भी मिले ।।
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಗನೇ! ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರು, ದಾನಶೀಲರು, ಇಂದ್ರಿಯಜಯಿಗಳು, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಗಳು, ಪುಣ್ಯತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವವರು, ಕೃತಜ್ಞರು, ಉದಾರರು, ಗುರುಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾದವರು, ಸಾವಿರಾರು ದಕ್ಷಿಣೆಗಳನ್ನು ನೀಡುವ ಧರ್ಮಾತ್ಮರು ಪಡೆಯುವ ಅದೇ ಶುಭಗತಿ ನಿನಗೂ ದೊರಕಲಿ. ಹಾಗೆಯೇ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಹಿಂದೆ ಸರಿಯದ ವೀರರು—ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ತಾವೂ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಬೀಳುವವರು—ಪಡೆಯುವ ಗತಿಯನ್ನೇ ನೀನೂ ಪಡೆಯಲಿ.
Verse 24
गोसहस्रप्रदातृणां क्रतुदानां च या गति: । नैवेशिकं चाभिमतं ददतां या गति: शुभा
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸಾವಿರ ಗೋಗಳನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವರು, ಯಜ್ಞಾರ್ಥವಾಗಿ ದಾನ ನೀಡುವವರು, ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಎಲ್ಲ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳೊಡನೆ ನಿವಾಸವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವರು ಪಡೆಯುವ ಶುಭಗತಿ ನಿನಗೂ ದೊರಕಲಿ.
Verse 25
ब्राह्मणेभ्य: शरण्येभ्यो निधिं निदधतां च या । या चापि न्यस्तदण्डानां तां गतिं व्रज पुत्रक
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾಗಿದ್ದು ಅವರಿಗಾಗಿ ನಿಧಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವವರು, ಹಾಗೆಯೇ ದಂಡವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಗೂ ಹಾನಿ ಮಾಡದವರು ಪಡೆಯುವ ಗತಿಯನ್ನು, ಮಗನೇ, ನೀನೂ ಪಡೆಯಲಿ.
Verse 26
ब्रह्मचर्येण यां यान्ति मुनय: संशितब्रता: । एकपनन्यश्व यां यान्ति तां गतिं व्रज पुत्रक
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಗನೇ! ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾದ ವ್ರತಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಮುನಿಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಗತಿಯನ್ನೂ, ಏಕಪತಿವ್ರತೆಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯರು ಪಡೆಯುವ ಗತಿಯನ್ನೂ ನೀನೂ ಪಡೆಯಲಿ; ಆ ಪರಮ ಗುರಿ ನಿನಗೆ ಸುಲಭವಾಗಲಿ.
Verse 27
राज्ञां सुचरितैर्या च गतिर्भवति शाश्वती । चतुराश्रमिणां पुण्यै: पावितानां सुरक्षितै:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಗನೇ! ರಾಜರು ಸದುಚರಿತದಿಂದ ಪಡೆಯುವ ಶಾಶ್ವತ ಗತಿಯೂ, ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಪವಿತ್ರರಾಗಿ ರಕ್ಷಿತರಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ಆಶ್ರಮಗಳವರು ಪಡೆಯುವ ಸನಾತನ ಗತಿಯೂ—ಅದೇ ಗತಿ ನಿನಗೂ ದೊರಕಲಿ.
Verse 28
दीनानुकम्पिनां या च सततं संविभागिनाम् | पैशुन्याच्च निवृत्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಪುತ್ರಾ, ದೀನರ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರುವವರು, ತಮ್ಮಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಸದಾ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವವರು, ಅಪವಾದ–ಚಾಡಿಮಾತಿನಿಂದ ದೂರಿರುವವರು ಪಡೆಯುವ ಶಾಶ್ವತ ಗತಿಯನ್ನು ನೀನೂ ಪಡೆಯಲಿ।
Verse 29
व्रतिनां धर्मशीलानां गुरुशुश्रूषिणामपि । अमोघातिथिनां या च तां गतिं व्रज पुत्रक
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ವತ್ಸಾ, ವ್ರತನಿಷ್ಠರು, ಧರ್ಮಶೀಲರು, ಗುರುಶುಶ್ರೂಷೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರರು, ಅತಿಥಿಯನ್ನು ನಿರಾಶನಾಗಿ ಕಳುಹಿಸದವರು ಪಡೆಯುವ ಗತಿಯನ್ನು ನೀನೂ ಪಡೆಯಲಿ।
Verse 30
कृच्छेषु या धारयतामात्मानं व्यसनेषु च । गति: शोकाग्निदग्धानां तां गतिं व्रज पुत्रक
ಪುತ್ರಾ, ಭಾರೀ ಕಷ್ಟಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಪತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ, ಶೋಕಾಗ್ನಿಯಿಂದ ದಗ್ಧರಾದರೂ ಧೈರ್ಯ ಧರಿಸಿ ತಮ್ಮನ್ನು ತಾವೇ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕಾಯುವವರು ಪಡೆಯುವ ಗತಿಯನ್ನು ನೀನೂ ಪಡೆಯಲಿ।
Verse 31
मातापित्रोश्व शुश्रूषां कल्पयन्तीह ये सदा । स्वदारनिरतानां च या गतिस्तामवाप्लुहि
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸದಾ ತಾಯಿ-ತಂದೆಗಳಿಗೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸೇವೆ ಮಾಡುವವರು ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಧರ್ಮಪತ್ನಿಯಲ್ಲೇ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದಿರುವವರು ಪಡೆಯುವ ಗತಿಯನ್ನು—ನೀನು ಕೂಡ ಅದೇ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ।
Verse 32
ऋतुकाले स्वकां भार्या गच्छतां या मनीषिणाम् | परस्त्री भ्यो निवृत्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक
ಪುತ್ರಾ, ಋತು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮದೇ ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸಮೀಪಿಸುವವರು, ಪರಸ್ತ್ರೀಯರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರಿರುವವರು ಎಂಬ ಮನುಷ್ಯಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪಡೆಯುವ ಗತಿಯನ್ನು ನೀನೂ ಪಡೆಯಲಿ।
Verse 33
साम्ना ये सर्वभूतानि पश्यन्ति गतमत्सरा: । नारुंतुदानां क्षमिणां या गतिस्तामवाप्रुहि
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅಸೂಯಾರಹಿತರಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡುವವರು, ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಇತರರ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನಗಳನ್ನು ನೋಯಿಸದವರು, ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಕ್ಷಮಾಶೀಲರಾಗಿರುವವರು—ಅವರಿಗೆ ದೊರಕುವ ಆ ಗತಿಯನ್ನೇ ನೀನೂ ಪಡೆಯು।
Verse 34
मधुमांसनिवृत्तानां मदाद् दम्भात् तथानृतात् । परोपतापत्यक्तानां तां गतिं व्रज पुत्रक
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಗನೇ, ಮಧು ಮತ್ತು ಮಾಂಸವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವರು, ಮದ, ದಂಭ, ಅಸತ್ಯಗಳಿಂದ ದೂರಿರುವವರು, ಇತರರಿಗೆ ಕಷ್ಟ ಕೊಡದವರು—ಅವರಿಗೆ ದೊರಕುವ ಆ ಶುಭಗತಿಯನ್ನು ನೀನೂ ಪಡೆಯು।
Verse 35
ह्वीमन्त: सर्वशास्त्रज्ञा ज्ञानतृप्ता जितेन्द्रिया: । यां गतिं साधवो यान्ति तां गतिं व्रज पुत्रक
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಮಗನೇ, ಲಜ್ಜಾಶೀಲನಾಗಿ, ಎಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದವನಾಗಿ, ಜ್ಞಾನದಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದವನಾಗಿ—ಸಾಧುಗಳು ಸೇರುವ ಆ ಗತಿಯನ್ನು ನೀನೂ ಸೇರು।
Verse 36
एवं विलपतीं दीनां सुभद्रां शोककर्शिताम् अन्वपद्यत पाज्चाली वैराटीसहितां तदा,इस प्रकार उत्तरासहित विलाप करती हुई दीन-दुःखी एवं शोकसे दुर्बल सुभद्राके पास उस समय द्रौपदी भी आ पहुँची
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ, ದೀನಳಾಗಿ ಶೋಕದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಗೊಂಡ ಸುಭದ್ರೆಯ ಬಳಿಗೆ, ಆ ವೇಳೆಗೆ ವೈರಾಟಿಯ ಉತ್ತರೆಯೊಂದಿಗೆ ಪಾಂಚಾಲಿ ದ್ರೌಪದಿಯೂ ಬಂದಳು।
Verse 37
ता: प्रकामं रुदित्वा च विलप्य च सुदुःखिता: । उन्मत्तवत् तदा राजन् विसंज्ञान्यपतन् क्षितौ
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ, ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅತಿದುಗುಡದಿಂದ ಮನಸಾರೆ ಅತ್ತು ವಿಲಪಿಸಿದರು; ನಂತರ ಉನ್ಮತ್ತರಂತೆ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದುಹೋದರು।
Verse 38
सोपचारस्तु कृष्णश्न दुःखितां भृशदु:खित: । सिक्त्वाम्भसा समाश्चास्य तत्तदुक्त्वा हितं वच:
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಅತೀವ ಶೋಕದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ವ್ಯಾಕುಲರಾದವರನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ಮೃದುೋಪಚಾರಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು. ತನ್ನ ದುಃಖಿತ ಸಹೋದರಿ ಸುಭದ್ರೆಯ ಮೇಲೆ ಶೀತಲ ಜಲವನ್ನು ಛಿಟಕಿ, ಅನೇಕ ವಿಧದ ಹಿತವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಅವಳಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದನು. ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ಮರ್ಮವಿದ್ದಳಾದ ಅವಳು ಅಳುತ್ತಾ ನಡುಗುತ್ತಾ ಪ್ರಾಯಃ ಅಚೇತನ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ್ದಳು; ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನು ಅವಳಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು—
Verse 39
विसंज्ञकल्पां रुदतीं मर्मविद्धां प्रवेषतीम् । भगिनीं पुण्डरीकाक्ष इदं वचनमत्रवीत्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ವಿಸಂಜ್ಞೆಯಂತಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ, ಶೋಕದಿಂದ ಮರ್ಮವಿದ್ದಳಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಪುಂಡರೀಕಾಕ್ಷ (ಕಮಲನಯನ) ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಅವಳಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
Verse 40
सुभद्रे मा शुच:ः पुत्र पाउ्चाल्याश्वासयोत्तराम् । गतो5भिमन्यु: प्रथितां गतिं क्षत्रियपुज्रव:
“ಸುಭದ್ರೇ, ಪುತ್ರನಿಗಾಗಿ ಶೋಕಿಸಬೇಡ. ಹೇ ಪಾಂಚಾಲಿ, ಉತ್ತರಾಳಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬು. ಕ್ಷತ್ರಿಯಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಭಿಮನ್ಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾನೆ.”
Verse 41
ये चान्येडपि कुले सन्ति पुरुषा नो वरानने । सर्वे ते तां गति यान्तु हभिमन्योर्यशस्विन:,'सुमुखि! हमारी इच्छा तो यह है कि हमारे कुलमें और भी जितने पुरुष हैं, वे सब यशस्वी अभिमन्युकी ही गति प्राप्त करें
“ಹೇ ವರಾನನೇ, ನಮ್ಮ ಕುಲದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಪುರುಷರೆಲ್ಲರೂ ಯಶಸ್ವಿ ಅಭಿಮನ್ಯುವು ಪಡೆದ ಅದೇ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಲಿ—ಇದೇ ನಮ್ಮ ಇಚ್ಛೆ.”
Verse 42
कुर्याम तद् वयं कर्म क्रियासु सुहृदश्च नः । कृतवान् यादृगद्यैकस्तव पुत्रो महारथ:,“तुम्हारे महारथी पुत्रने अकेले ही आज जैसा पराक्रम किया है, उसे हम और हमारे सुहृद् भी कार्यरूपमें परिणत करें"
“ಇಂದು ನಿನ್ನ ಮಹಾರಥಿ ಪುತ್ರನು ಒಬ್ಬನೇ ಮಾಡಿದಂತಹ ಸಾಹಸವನ್ನು, ನಾವು ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಸುಹೃದರೂ ಈಗ ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರೋಣ—ಮುಂದಿರುವ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸೋಣ.”
Verse 43
एवमाश्चास्य भगिनीं द्रौपदीमपि चोत्तराम् । पार्थस्यैव महाबाहु: पार्श्वमागादरिंदम:,इस प्रकार अपनी बहिन सुभद्रा, उत्तरा तथा द्रौपदीको आश्वासन देकर शत्रुदमन महाबाहु श्रीकृष्ण पुनः अर्जुनके ही पास चले आये
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರಿ ಸುಭದ್ರೆಯನ್ನೂ, ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನೂ, ಉತ್ತರೆಯನ್ನೂ ಧೈರ್ಯಪಡಿಸಿ, ಶತ್ರುದಮನ ಮಹಾಬಾಹು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಮತ್ತೆ ಪಾರ್ಥ (ಅರ್ಜುನ)ನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು।
Verse 44
ततो<भ्यनुज्ञाय नृपान् कृष्णो बन्धूंस्तथार्जुनम् । विवेशान्त:पुरे राजंस्ते च जम्मुर्यथालयम्
ಸಂಜಯನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನೇ! ನಂತರ ಕೃಷ್ಣನು ರಾಜರು, ಬಂಧುಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಜುನನಿಂದ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು ಅಂತಃಪುರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು; ಆ ರಾಜರೂ ತಮತಮ ವಾಸಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು।
Verse 77
इस प्रकार श्रीमहाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत प्रतिज्ञापर्वमें सुभद्राको श्रीकृष्णका आश्वासनविषयक सतहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೋಣಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪರ್ವದಲ್ಲಿ, ಸುಭದ್ರೆಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ನೀಡಿದ ಆಶ್ವಾಸನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಎಪ್ಪತ್ತೇಳನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 78
इति श्रीमहाभारते द्रोणपर्वणि प्रतिज्ञापर्वणि सुभद्राप्रविलापे अष्टसप्ततितमो<ध्याय:
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತೇ ದ್ರೋಣಪರ್ವಣಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಪರ್ವಣಿ ಸುಭದ್ರಾಪ್ರವಿಲಾಪೇ ಅಷ್ಟಸಪ್ತತಿತಮೋऽಧ್ಯಾಯಃ।
Frequently Asked Questions
The episode implies a tension between protective duty to an ally (Jayadratha-rakṣā) and the escalating retaliatory logic of battlefield necessity, where concentrated force and counter-force risk subordinating restraint to tactical urgency.
The chapter models how morale, communication (sound-signals), and disciplined coordination shape outcomes alongside personal valor; it also illustrates composure under encirclement as a strategic competence.
No explicit phalaśruti appears in this passage; its meta-significance lies in Saṃjaya’s archival narration, where acoustic imagery and tactical detail function as interpretive cues for understanding causality and escalation within the war.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.