Adhyaya 131

Verse 1

षड्विशवत्याधेकशततमो< ध्याय: विष्णु, बलदेव, देवगण, धर्म, अग्नि, विश्वामित्र, गोसमुदाय और ब्रद्माजीके द्वारा धर्मके गूढ़ रहस्यका वर्णन भीष्म उवाच केन ते च भवेत्‌ प्रीति: कथं तुष्टिं तु गच्छसि । इति पृष्ट: सुरेन्द्रेण प्रोवाच हरिरी श्वर:,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठिर! प्राचीन कालकी बात है, एक बार देवराज इन्द्रने भगवान्‌ विष्णुसे पूछा--“भगवन्‌! आप किस कर्मसे प्रसन्न होते हैं? किस प्रकार आपको संतुष्ट किया जा सकता है?' सुरेन्द्रके इस प्रकार पूछनेपर जगदीश्वर श्रीहरिने कहा

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದ ನಿಮಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ? ಹೇಗೆ ನೀವು ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತೀರಿ?” ಎಂದು ಸುರೇಂದ್ರ ಇಂದ್ರನು ಕೇಳಿದಾಗ, ಜಗದೀಶ್ವರ ಹರಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 2

विष्णुरुवाच ब्राह्मणानां परीवादो मम विद्वेषणं महत्‌ । ब्राह्मणै: पूजितैर्नित्यं पूजितो5हं न संशय:,भगवान्‌ विष्णु बोले--इन्द्र! ब्राह्मणोंकी निन्दा करना मेरे साथ महान्‌ द्वेष करनेके समान है तथा ब्राह्मणोंकी पूजा करनेसे सदा मेरी भी पूजा हो जाती हैं--इसमें संशय नहीं है

ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ಹೇಳಿದರು—ಇಂದ್ರಾ! ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನಿಂದಿಸುವುದು ನನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಮಹಾದ್ವೇಷ ತಾಳಿದಂತೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನಿತ್ಯ ಪೂಜಿಸಿದರೆ ನನ್ನನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿದಂತೇ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 3

नित्याभिवाद्या विप्रेन्द्रा भुक्‍त्वा पादौ तथात्मन: । तेषां तुष्यामि मर्त्यानां यश्षक्रे च बलिं हरेत्‌,श्रेष्ठ ब्राह्मणोंकोी प्रतिदिन प्रणाम करना चाहिये। भोजनके पश्चात्‌ अपने दोनों पैरोंकी भी सेवा करे अर्थात्‌ पैरोंको भलीभाँति धो ले तथा तीर्थकी मृत्तिकासे सुदर्शन चक्र बनाकर उसपर मेरी पूजा करे और नाना प्रकारकी भेंट चढ़ावे। जो ऐसा करते हैं, उन मनुष्योंपर मैं सन्तुष्ट होता हूँ

ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಬೇಕು. ಊಟವಾದ ಬಳಿಕ ತನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನೂ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತೊಳೆದು ಶುದ್ಧವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಿಯಮಬದ್ಧ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನಿಗೂ ಯಥೋಚಿತ ಬಲಿಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಮನುಷ್ಯರ ಮೇಲೆ ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗುತ್ತೇನೆ.

Verse 4

वामनं ब्राह्म॒णं दृष्टवा वराहं च जलोत्थितम्‌ । उद्धृतां धरणीं चैव मूर्ध्ना धारयते तु यः

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ವಾಮನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನೂ, ಜಲದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ವರಾಹನನ್ನೂ ಕಂಡು, ಭಗವಂತನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ತನ್ನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಧರಿಸಿದ್ದಾನೆಂದು ಅರಿಯುವವನು—ಜಗದ್ಧಾರಕ ರಕ್ಷಕನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 5

अश्वत्थं रोचनां गां च पूजयेद्‌ यो नर: सदा

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ಸದಾ ಅಶ್ವತ್ಥ ವೃಕ್ಷವನ್ನೂ, ರೋಚನಾವನ್ನೂ, ಹಸುವನ್ನೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸುತ್ತಾನೋ.

Verse 6

तेन रूपेण तेषां च पूजां गृह्नामि तत्त्वतः

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವರ ಪೂಜೆಯನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ, ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 7

अन्यथा हि वृथा मर्त्या: पूजयन्त्यल्पबुद्धयः,अल्पबुद्धि मानव अन्य प्रकारसे मेरी व्यर्थ पूजा करते हैं। मैं उसे ग्रहण नहीं करता हूँ। वह पूजा मुझे संतोष प्रदान करनेवाली नहीं हैं

ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯ ಮನುಷ್ಯರ ಪೂಜೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂಥ ಭ್ರಾಂತ ಪೂಜೆ ನನಗೆ ತಲುಪದು; ನಾನು ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅದರಿಂದ ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿಯೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 8

नाहं तत्‌ प्रतिगृह्ञामि न सा तुष्टिकरी मम,अल्पबुद्धि मानव अन्य प्रकारसे मेरी व्यर्थ पूजा करते हैं। मैं उसे ग्रहण नहीं करता हूँ। वह पूजा मुझे संतोष प्रदान करनेवाली नहीं हैं

ನಾನು ಆ ವಿಧದ ಅರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯವರು ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರ ಪೂಜೆ ಫಲರಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 9

इन्द्र उवाच चक्र पादौ वराहं च ब्राह्मणं चापि वामनम्‌ | उद्धृतां धरणीं चैव किमर्थ त्वं प्रशंससि,इन्द्रने पूछा--भगवन्‌! आप चक्र, दोनों पैर, बौने ब्राह्मण, वराह और उनके द्वारा उठायी हुई मिट्टीकी प्रशंसा किसलिये करते हैं?

ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಭಗವನ್! ನೀವು ಚಕ್ರವನ್ನು, ಎರಡು ಪಾದಗಳನ್ನು, ವರಾಹವನ್ನು, ವಾಮನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ಎತ್ತಲ್ಪಟ್ಟ ಭೂಮಿಯನ್ನು—ಯಾವ ಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತೀರಿ?

Verse 10

भवान्‌ सृजति भूतानि भवान्‌ संहरति प्रजा: । प्रकृति: सर्वभूतानां समर्त्यानां सनातनी

ನೀವು ಭೂತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತೀರಿ; ನೀವೇ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತೀರಿ. ಮರಣಧರ್ಮಿಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳ ಸನಾತನ ಪ್ರಕೃತಿ ನೀವೇ.

Verse 11

आप ही प्राणियोंकी सृष्टि करते हैं, आप ही समस्त प्रजाका संहार करते हैं और आप ही मनुष्योंसहित सम्पूर्ण प्राणियोंकी सनातन प्रकृति (मूल कारण) हैं ।। भीष्म उवाच सम्प्रहस्य ततो विष्णुरिदं वचनमत्रवीत्‌ । चक्रेण निहता दैत्या: पदभ्यां क्रान्ता वसुन्धरा,भीष्मजी कहते हैं--राजन्‌! तब भगवान्‌ विष्णुने हँसकर इस प्रकार कहा--*देवराज! मैंने चक्रसे दैत्योंको मारा है। दोनों पैरोंसे पृथ्वीको आक्रान्त किया है। वाराहरूप धारण करके हिरण्याक्ष दैत्यको धराशायी किया है और वामन ब्राह्मणका रूप ग्रहण करके मैंने राजा बलिको जीता है

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಆಮೇಲೆ ಭಗವಾನ್ ವಿಷ್ಣು ನಗುತ್ತಾ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದರು—ದೇವರಾಜ! ನಾನು ಚಕ್ರದಿಂದ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದೆ; ನನ್ನ ಎರಡು ಪಾದಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದೆ. ವರಾಹರೂಪ ಧರಿಸಿ ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷನನ್ನು ನಾನು ಪತನಗೊಳಿಸಿದೆ; ವಾಮನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಬಲಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡೆ.

Verse 12

वाराहं रूपमास्थाय हिरण्याक्षो निपातित: । वामनं रूपमास्थाय जितो राजा मया बलि:,भीष्मजी कहते हैं--राजन्‌! तब भगवान्‌ विष्णुने हँसकर इस प्रकार कहा--*देवराज! मैंने चक्रसे दैत्योंको मारा है। दोनों पैरोंसे पृथ्वीको आक्रान्त किया है। वाराहरूप धारण करके हिरण्याक्ष दैत्यको धराशायी किया है और वामन ब्राह्मणका रूप ग्रहण करके मैंने राजा बलिको जीता है

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ವರಾಹರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಾನು ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ ದಾನವನನ್ನು ಪತನಗೊಳಿಸಿದೆನು; ವಾಮನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ರಾಜ ಬಲಿಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡೆನು।

Verse 13

परितुष्टो भवाम्येवं मानुषाणां महात्मनाम्‌ | तन्मां ये पूजयिष्यन्ति नास्ति तेषां पराभव:,इन्द्रका भगवान्‌ विष्णुके साथ प्रश्नोत्तर इस तरह इन सबकी पूजा करनेसे मैं महामना मनुष्योंपर संतुष्ट होता हूँ। जो मेरी पूजा करेंगे, उनका कभी पराभव नहीं होगा

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಾನು ಮಹಾತ್ಮರಾದ ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾಗುತ್ತೇನೆ. ನನ್ನನ್ನು ಪೂಜಿಸುವವರಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಪರಾಭವವಿಲ್ಲ.

Verse 14

अपि वा ब्राह्माणं दृष्टवा ब्रह्मचारिणमागतम्‌ । ब्राह्मणाग्रयाहुतिं दत्त्वा अमृतं तस्य भोजनम्‌,“ब्रह्मचारी ब्राह्मगको घरपर आया देख गृहस्थ पुरुष ब्राह्मणको प्रथम भोजन कराये, तत्पश्चात्‌ स्वयं अवशिष्ट अन्नको ग्रहण करे तो उसका वह भोजन अमृतके समान माना गया है

ಬಂದಿರುವ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕಂಡು ಗೃಹಸ್ಥನು ಮೊದಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಹಾರವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ತಾನು ಉಳಿದುದನ್ನು ಭುಂಜಿಸಿದರೆ—ಅವನ ಆ ಭೋಜನ ಅಮೃತಸಮಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

Verse 15

ऐन्द्रीं संध्यामुपासित्वा आदित्याभिमुख: स्थित: । सर्वतीर्थेषु स स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषै:,'जो प्रातःकालकी संध्या करके सूर्यके सम्मुख खड़ा होता है, उसे समस्त तीथोमें स्नानका फल मिलता है और वह सब पापोंसे छुटकारा पा जाता है

ಯಾರು ಐಂದ್ರಿ (ಪ್ರಾತಃ) ಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ಉಪಾಸಿಸಿ ಸೂರ್ಯಾಭಿಮುಖವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೋ, ಅವನಿಗೆ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನದ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಅವನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಕಲ್ಮಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 16

एतद्‌ व: कथितं गुह्ममखिलेन तपोधना: । संशयं पृच्छमानानां कि भूय: कथयाम्यहम्‌,“तपोधनो! तुमलोगोंने जो संशय पूछा है, उसके समाधानके लिये मैंने यह सारा गूढ़ रहस्य तुम्हें बताया है। बताओ और क्या कहूँ”

ಓ ತಪೋಧನರೇ! ನೀವು ಕೇಳಿದ ಸಂಶಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಈ ಸಂಪೂರ್ಣ ಗುಹ್ಯೋಪದೇಶವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಿಬಿಟ್ಟೆನು. ಇನ್ನೇನು ಹೇಳಲಿ ನಾನು?

Verse 17

बलदेव उवाच श्रूयतां परमं गुहां मानुषाणां सुखावहम्‌ । अजानन्तो यदबुधा: क्लिश्यन्ते भूतपीडिता:,बलदेवजीने कहा--जो मनुष्योंको सुख देनेवाला है तथा मूर्ख मानव जिसे न जाननेके कारण भूतोंसे पीड़ित हो नाना प्रकारके कष्ट उठाते रहते हैं, वह परम गोपनीय विषय मैं बता रहा हूँ; उसे सुनो

ಬಲದೇವನು ಹೇಳಿದರು—ಕೇಳಿರಿ; ಮಾನವರಿಗೆ ಸುಖಕರವಾದ ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ವಿಷಯವನ್ನು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಮೂಢರು ಭೂತಪೀಡಿತರಾಗಿ ನಾನಾವಿಧ ದುಃಖಗಳಿಂದ ಕ್ಲೇಶಪಡುತ್ತಾರೆ; ಅದನ್ನೇ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 18

कल्य उत्थाय यो मर्त्य: स्पृशेद्‌ गां वै घृतं दधि । सर्षपं च प्रियज्ूं च कल्मषात्‌ प्रतिमुच्यते,जो मनुष्य प्रतिदिन प्रातः:काल उठकर गाय, घी, दही, सरसों और राईका स्पर्श करता है, वह पापसे मुक्त हो जाता है

ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಎದ್ದು ಗೋವು, ತುಪ್ಪ, ಮೊಸರು, ಸಾಸಿವೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಿಯಜೂ ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವ ಮನುಷ್ಯನು ಕಲ್ಮಷ—ಪಾಪದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 19

भूतानि चैव सर्वाणि अग्रत: पृष्ठतोडपि वा । उच्छिष्ट वापि चि्छिद्रेषु वर्जयन्ति तपोधना:,तपस्वी पुरुष आगे या पीछेसे आनेवाले सभी हिंसक जन्‍्तुओंको त्याग देते--उन्हें छोड़कर दूर हट जाते हैं। इसी प्रकार संकटके समय भी वे उच्छिष्ट वस्तुका सदा परित्याग ही करते हैं

ತಪೋಧನರು ಮುಂದೆ ಅಥವಾ ಹಿಂದೆ ಬರುವ ಎಲ್ಲಾ ಭೂತ-ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ವರ್ಜಿಸಿ ದೂರ ಸರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಆಪತ್ತಿನ ವೇಳೆಯಲ್ಲೂ ಅವರು ಉಚ್ಛಿಷ್ಟವಾದುದನ್ನೂ, ರಂಧ್ರಗಳಿರುವ (ಅಶುದ್ಧ) ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿರುವುದನ್ನೂ ಸದಾ ತ್ಯಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 20

देवा ऊचु प्रगृह्मौदुम्बरं पात्र तोयपूर्णमुदड्मुख: । उपवासं तु गृह्नीयाद्‌ यद्‌ वा संकल्पयेद्‌ व्रतम्‌,देवता बोले--मनुष्य जलसे भरा हुआ ताँबेका पात्र लेकर उत्तराभिमुख हो उपवासका नियम ले अथवा और किसी व्रतका संकल्प करे

ದೇವರು ಹೇಳಿದರು—ನೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಔದುಂಬರ (ಅತ್ತಿ ಮರದ) ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಉತ್ತರಮುಖನಾಗಿ ಉಪವಾಸದ ನಿಯಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು; ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ವ್ರತವನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು.

Verse 21

देवतास्तस्य तुष्यन्ति कामिकं चापि सिध्यति । अन्यथा हि वृथा मर्त्याः कुर्वते स्वल्पबुद्धयः,जो ऐसा करता है, उसके ऊपर देवता संतुष्ट होते हैं और उसकी सारी मनोवांछा सिद्ध हो जाती है; परन्तु मंदबुद्धि मानव ऐसा न करके व्यर्थ दूसरे-दूसरे कार्य किया करते हैं

ಇಂತೆ ಮಾಡುವವನ ಮೇಲೆ ದೇವರು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವನ ಯುಕ್ತವಾದ ಕಾಮನೆಯೂ ಸಿದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಲ್ಪಬುದ್ಧಿಯವರು ಹೀಗೆ ಮಾಡದೆ ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೆ.

Verse 22

उपवासे बलौ चापि ताम्रपात्रं विशिष्यते । बलिकभभिक्षा तथार्घ्य च पितृणां च तिलोदकम्‌,उपवासका संकल्प लेने और पूजाका उपचार समर्पित करनेमें ताम्रपात्रको उत्तम माना गया है। पूजन-सामग्री, भिक्षा, अर्घ्य तथा पितरोंके लिये तिल-मिश्रित जल ताम्रपात्रके द्वारा देने चाहिये अन्यथा उनका फल बहुत थोड़ा होता है। यह अत्यन्त गोपनीय बात बतायी गयी है। इसके अनुसार कार्य करनेसे देवता संतुष्ट होते हैं

ಬಲದೇವನು ಹೇಳಿದನು—ಉಪವಾಸಸಂಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಲಿಯರ್ಪಣಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಾಮ್ರಪಾತ್ರವು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಪೂಜೋಪಚಾರ, ಭಿಕ್ಷೆ, ಅರ್ಘ್ಯ ಹಾಗೂ ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ತಿಲಮಿಶ್ರಿತ ಜಲ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತಾಮ್ರಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕವೇ ನೀಡಬೇಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದರ ಫಲ ಅತಿ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಗುಹ್ಯವಾದ ಉಪದೇಶ. ಹೀಗೆ ಆಚರಿಸಿದರೆ ದೇವತೆಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 23

ताम्रपात्रेण दातव्यमन्यथाल्पफलं भवेत्‌ | गुहामेतत्‌ समुद्दिष्टं यथा तुष्यन्ति देवता:,उपवासका संकल्प लेने और पूजाका उपचार समर्पित करनेमें ताम्रपात्रको उत्तम माना गया है। पूजन-सामग्री, भिक्षा, अर्घ्य तथा पितरोंके लिये तिल-मिश्रित जल ताम्रपात्रके द्वारा देने चाहिये अन्यथा उनका फल बहुत थोड़ा होता है। यह अत्यन्त गोपनीय बात बतायी गयी है। इसके अनुसार कार्य करनेसे देवता संतुष्ट होते हैं

ತಾಮ್ರಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕವೇ ದಾನ-ಅರ್ಪಣೆ ಮಾಡಬೇಕು; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಫಲ ಅಲ್ಪವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಗುಹ್ಯೋಪದೇಶವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ದೇವತೆಗಳು ತೃಪ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 24

धर्म उवाच राजपौरुषिके विप्रे घाण्टिके परिचारिके । गोरक्षके वाणिजके तथा कारुकुशीलवे,पिण्डदास्तस्य हीयन्ते न च प्रीणाति वै पितृन्‌ । धर्मने कहा--ब्राह्मण यदि राजाका कर्मचारी हो, वेतन लेकर घण्टा बजानेका काम करता हो, दूसरोंका सेवक हो, गोरक्षा एवं वाणिज्यका व्यवसाय करता हो, शिल्पी या नट हो, मित्रद्रोही हो, वेद न पढ़ा हो अथवा शूद्र जातिकी स्त्रीका पति हो, ऐसे लोगोंको किसी तरह भी देवकार्य (यज्ञ) और पितृकार्य (श्राद्ध) का अन्न आदि नहीं देना चाहिये। जो इन्हें पिण्ड या अन्न देते हैं, उनकी अवनति होती है तथा उनके पितरोंको भी तृप्ति नहीं होती

ಧರ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ರಾಜಸೇವೆಯಿಂದ ಬದುಕುವವನು, ಕೂಲಿಗಾಗಿ ಗಂಟೆ ಹೊಡೆಯುವವನು, ಪರಸೇವಕನು, ಗೋಸಂರಕ್ಷಕನು, ವ್ಯಾಪಾರಿಯು, ಶಿಲ್ಪಿ ಅಥವಾ ನಟ—ಇಂತಹವರಿಗೆ ಪಿಂಡ ನೀಡುವವನ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ; ಪಿತೃಗಳೂ ತೃಪ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 25

मित्रद्रुह्नन धीयाने यश्व स्वाद्‌ वृषलीपति: । एतेषु दैवं पित्रयं वा न देयं स्थात्‌ कथंचन

ಧರ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮಿತ್ರದ್ರೋಹಿ, ಅಧರ್ಮಬುದ್ಧಿ/ದುಶ್ಚರಿತ್ರ, ಅಥವಾ ‘ವೃಷಲೀಪತಿ’ (ನಿಂದ್ಯಾಚಾರದಲ್ಲಿ ರತ) —ಇಂತಹವರಿಗೆ ದೇವಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಲಿ ಪಿತೃಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ನೀಡಬಾರದು.

Verse 26

अतिथिर्यस्य भग्नाशो गृहात्‌ प्रतिनिवर्तते,जिसके घरसे अतिथि निराश लौट जाता है, उसके यहाँसे अतिथिका सत्कार न होनेके कारण देवता, पितर तथा अग्नि भी निराश लौट जाते हैं

ಧರ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಯಾರ ಮನೆಯಿನಿಂದ ಅತಿಥಿ ನಿರಾಶನಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೋ, ಅತಿಥಿಸತ್ಕಾರವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ ಅದೇ ಮನೆಯಿನಿಂದ ದೇವತೆಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯೂ ನಿರಾಶರಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 27

पितरस्तस्य देवाक्ष॒ अग्नयश्ष तथैव हि । निराशा: प्रतिगच्छन्ति अतिथेरप्रतिग्रहात्‌,जिसके घरसे अतिथि निराश लौट जाता है, उसके यहाँसे अतिथिका सत्कार न होनेके कारण देवता, पितर तथा अग्नि भी निराश लौट जाते हैं

ಯಾರ ಮನೆಯಿಂದ ಅತಿಥಿ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ವಾಗತ-ಸತ್ಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ನಿರಾಶನಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾನೋ, ಆ ಮನೆಯಿಂದ ದೇವರುಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯೂ ಸಹ ಹಾಗೆಯೇ ನಿರಾಶರಾಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 28

स्त्रीघ्नैगोघ्नै: कृतध्नैश्ष ब्रह्मघ्नैर्गुरुतल्पगै: । तुल्यदोषो भवत्येभिययस्यातिथिरनर्चित:,जिसके यहाँ अतिथिका सत्कार नहीं होता, उस पुरुषको स्त्रीहत्यारों, गोघातकों, कृतघ्नों, ब्रह्मघातियों और गुरुपत्नीगामियोंके समान पाप लगता है

ಯಾರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅತಿಥಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಪೂಜೆ-ಸತ್ಕಾರವಾಗದೆ ಹೋದರೆ, ಅವನು ಸ್ತ್ರೀಹಂತಕ, ಗೋಹಂತಕ, ಕೃತಘ್ನ, ಬ್ರಹ್ಮಹಂತಕ ಮತ್ತು ಗುರುತಲ್ಪಗಾಮಿ ಇವರಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ದೋಷವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ।

Verse 29

अग्निरुवाच पादमुद्यम्य यो मर्त्य: स्पृशेद्‌ गाश्न सुदुर्मति: । ब्राह्मणं वा महाभागं दीप्यमानं तथानलम्‌

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು—ದುರ್ಮತಿಯುಳ್ಳ ಯಾವ ಮನುಷ್ಯನು ಕಾಲೆತ್ತಿ ಹಸುವಿಗೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಾನನಾದ ಮಹಾಭಾಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಘೋರ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಎಸಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 30

दिवं स्पृशत्यशब्दो<स्य त्रस्यन्ति पितरश्न॒ वै,ऐसे मनुष्यकी अपकीर्ति स्वर्गतक फैल जाती है। उसके पितर भयभीत हो उठते हैं। देवताओंमें भी उसके प्रति भारी वैमनस्य हो जाता है तथा महातेजस्वी पावक उसके दिये हुए हविष्यको नहीं ग्रहण करते हैं

ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ತಲುಪುತ್ತದೆ; ಅವನ ಪಿತೃಗಳೂ ಭಯಪಡುವರು।

Verse 31

वैमनस्यं च देवानां कृतं भवति पुष्कलम्‌ | पावकश्च महातेजा हव्यं न प्रतिगृह्नति,ऐसे मनुष्यकी अपकीर्ति स्वर्गतक फैल जाती है। उसके पितर भयभीत हो उठते हैं। देवताओंमें भी उसके प्रति भारी वैमनस्य हो जाता है तथा महातेजस्वी पावक उसके दिये हुए हविष्यको नहीं ग्रहण करते हैं

ದೇವರುಗಳಲ್ಲಿ ಅವನ ಕುರಿತು ಮಹಾ ವೈಮನಸ್ಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಪಾವಕನೂ ಅವನು ಅರ್ಪಿಸಿದ ಹವಿಸ್ಸನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 32

आजन्मनां शतं चैव नरके पच्यते तु सः । निष्कृतिं च न तस्यापि अनुमन्यन्ति कहिचित्‌

ಧರ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೂರು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೇಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಅವನಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಯಾರೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಅನುಮೋದಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 33

वह सौ जन्मोंतक नरकमें पकाया जाता है। ऋषिगण कभी उसके उद्धारका अनुमोदन नहीं करते हैं ।। तस्माद्‌ गावो न पादेन स्प्रष्टव्या वै कदाचन । ब्राह्मणश्व महातेजा दीप्यमानस्तथानल:,इसलिये अपना हित चाहनेवाले श्रद्धालु पुरुषको गौओंका, महातेजस्वी ब्राह्मणका तथा प्रज्वलित अग्निका भी कभी पैरसे स्पर्श नहीं करना चाहिये। जो इन तीनोंपर पैर उठाता है, उसे प्राप्त होनेवाले इन दोषोंका मैंने वर्णन किया है

ಧರ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಅಂಥವನು ನೂರು ಜನ್ಮಗಳವರೆಗೆ ನರಕದಲ್ಲಿ ಬೇಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ; ಋಷಿಗಳು ಅವನ ಉದ್ಧಾರವನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅನುಮೋದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ತನ್ನ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸುವ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠನು ಯಾವಾಗಲೂ ಪಾದದಿಂದ ಗೋವುಗಳನ್ನು, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಮತ್ತು ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಬಾರದು. ಈ ಮೂರರ ಮೇಲೆ ಪಾದ ಎತ್ತುವವನಿಗೆ ಬರುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾನು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದೇನೆ.

Verse 34

श्रद्दधानेन मर्त्येन आत्मनो हितमिच्छता । एते दोषा मया प्रोक्तास्त्रिषु यः पादमुत्सूजेत्‌,इसलिये अपना हित चाहनेवाले श्रद्धालु पुरुषको गौओंका, महातेजस्वी ब्राह्मणका तथा प्रज्वलित अग्निका भी कभी पैरसे स्पर्श नहीं करना चाहिये। जो इन तीनोंपर पैर उठाता है, उसे प्राप्त होनेवाले इन दोषोंका मैंने वर्णन किया है

ಧರ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ಶ್ರದ್ಧೆಯುಳ್ಳ ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ನಿಜ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿದರೆ, ಈ ಮೂರು ಪವಿತ್ರ ವಸ್ತುಗಳ ಮೇಲೆ—ಗೋವುಗಳು, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿ—ಎಂದಿಗೂ ಪಾದವಿಡಬಾರದು. ಈ ಮೂರರ ಮೇಲೆ ಪಾದ ಎತ್ತುವವನಿಗೆ ಬರುವ ದೋಷಗಳು ಮತ್ತು ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ನಾನು ಈಗಾಗಲೇ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.

Verse 35

विश्वामित्र उवाच श्रूयतां परम गुह्ां रहस्यं धर्मसंहितम्‌ । परमान्नेन यो दद्यात्‌ पितृणामौपहारिकम्‌,विश्वामित्र बोले--देवताओ! यह धर्मसम्बन्धी परम गोपनीय रहस्य सुनो, जब भाद्रपदमासके कृष्णपक्षमें त्रयोदशी तिथिको मघा नक्षत्रका योग हो, उस समय जो मनुष्य दक्षिणाभिमुख हो कुतप कालमें (मध्याह्नके बाद आठवें मुहूर्तमे) जब कि हाथीकी छाया पूर्व दिशाकी ओर पड़ रही हो, उस छायामें ही स्थित हो पितरोंके निमित्त उपहारके रूपमें उत्तम अन्नका दान करता है, उस दानका जैसा विस्तृत फल बताया गया है, वह सुनो। दान करनेवाले उस पुरुषने इस जगतमें तेरह वर्षोंके लिये पितरोंका महान्‌ श्राद्ध सम्पन्न कर दिया, ऐसा जानना चाहिये

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು— ಕೇಳಿರಿ, ಧರ್ಮಸಂಹಿತವಾದ ಈ ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು. ಯಾರು ಪಿತೃಗಳ ನಿಮಿತ್ತ ಉಪಹಾರರೂಪವಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನ್ನವನ್ನು ದಾನಮಾಡುವನೋ, ಆ ದಾನದ ಫಲವು ಅತಿಶಯ ಮಹತ್ತೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 36

गजच्छायायां पूर्वस्यां कुतपे दक्षिणामुख: । यदा भाद्रपदे मासि भवते बहुले मघा,विश्वामित्र बोले--देवताओ! यह धर्मसम्बन्धी परम गोपनीय रहस्य सुनो, जब भाद्रपदमासके कृष्णपक्षमें त्रयोदशी तिथिको मघा नक्षत्रका योग हो, उस समय जो मनुष्य दक्षिणाभिमुख हो कुतप कालमें (मध्याह्नके बाद आठवें मुहूर्तमे) जब कि हाथीकी छाया पूर्व दिशाकी ओर पड़ रही हो, उस छायामें ही स्थित हो पितरोंके निमित्त उपहारके रूपमें उत्तम अन्नका दान करता है, उस दानका जैसा विस्तृत फल बताया गया है, वह सुनो। दान करनेवाले उस पुरुषने इस जगतमें तेरह वर्षोंके लिये पितरोंका महान्‌ श्राद्ध सम्पन्न कर दिया, ऐसा जानना चाहिये

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ದೇವತೆಗಳೇ, ಧರ್ಮಸಂಬಂಧವಾದ ಈ ಪರಮ ಗುಹ್ಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ಭಾದ್ರಪದ ಮಾಸದ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಮಘಾ ನಕ್ಷತ್ರಯೋಗ ಉಂಟಾಗುವಾಗ, ದಕ್ಷಿಣಮುಖನಾಗಿ ಕುತಪ ಕಾಲದಲ್ಲಿ—ಆನೆಯ ನೆರಳು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಬೀಳುವ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ—ಆ ನೆರಳಲ್ಲೇ ನಿಂತು ಪಿತೃಗಳ ನಿಮಿತ್ತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅನ್ನವನ್ನು ದಾನಮಾಡುವವನಿಗೆ, ಆ ದಾನದ ಫಲವು ವಿಶಾಲವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ: ಆ ಒಂದೇ ದಾನದಿಂದಲೇ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮಹಾಶ್ರಾದ್ಧ ಮಾಡಿದಂತೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

Verse 37

श्रूयतां तस्य दानस्य यादृशो गुणविस्तर: । कृतं तेन महच्छाद्धं वर्षाणीह त्रयोदश,विश्वामित्र बोले--देवताओ! यह धर्मसम्बन्धी परम गोपनीय रहस्य सुनो, जब भाद्रपदमासके कृष्णपक्षमें त्रयोदशी तिथिको मघा नक्षत्रका योग हो, उस समय जो मनुष्य दक्षिणाभिमुख हो कुतप कालमें (मध्याह्नके बाद आठवें मुहूर्तमे) जब कि हाथीकी छाया पूर्व दिशाकी ओर पड़ रही हो, उस छायामें ही स्थित हो पितरोंके निमित्त उपहारके रूपमें उत्तम अन्नका दान करता है, उस दानका जैसा विस्तृत फल बताया गया है, वह सुनो। दान करनेवाले उस पुरुषने इस जगतमें तेरह वर्षोंके लिये पितरोंका महान्‌ श्राद्ध सम्पन्न कर दिया, ऐसा जानना चाहिये

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ದಾನದ ಗುಣವಿಸ್ತಾರ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆ ಹೇಗಿದೆಯೋ ಕೇಳಿರಿ. ಆ ದಾನದಿಂದ ಆ ಪುರುಷನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೇ ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಹದಿಮೂರು ವರ್ಷಗಳ ಮಹಾಶ್ರಾದ್ಧವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದಂತಾಯಿತು.

Verse 38

गाव ऊचु: बहुले समंगे हाकुतो5भये च क्षेमे च सख्येव हि भूयसी च । यथा पुरा ब्रह्मपुरे सवत्सा शतक्रतोर्वज्ञधरस्य यज्ञे,गौओंने कहा--पूर्वकालमें ब्रह्मलोकके भीतर वज्रधारी इन्द्रके यज्ञमें “बहुले! समंगे! अकुतोभये! क्षेमे! सखी, भूयसी” इन नामोंका उच्चारण करके बछड़ोंसहित गौओंकी स्तुति की गयी थी, फिर जो-जो गौएँ आकाशमें स्थित थीं और जो सूर्यके मार्गमें विद्यमान थीं, नारदसहित सम्पूर्ण देवताओंने उनका 'सर्वसहा” नाम रख दिया

ಹಸುಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಬಹುಲಾ, ಸಮಂಗಾ, ಅಕುತೋಭಯಾ, ಕ್ಷೇಮಾ, ಸಖೀ ಮತ್ತು ಭೂಯಸೀ! ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮಪುರದಲ್ಲಿ ವಜ್ರಧಾರಿ ಶತಕ್ರತು ಇಂದ್ರನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಕರುಗಳೊಡನೆ ಹಸುಗಳನ್ನು ಇದೇ ಹೆಸರುಗಳ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದಂತೆ.

Verse 39

भूयश्व या विष्णुपदे स्थिता या विभावसोभ्षापि पथे स्थिता या । देवाश्व॒ सर्वे सह नारदेन प्रकुर्वते सर्वसहेति नाम,गौओंने कहा--पूर्वकालमें ब्रह्मलोकके भीतर वज्रधारी इन्द्रके यज्ञमें “बहुले! समंगे! अकुतोभये! क्षेमे! सखी, भूयसी” इन नामोंका उच्चारण करके बछड़ोंसहित गौओंकी स्तुति की गयी थी, फिर जो-जो गौएँ आकाशमें स्थित थीं और जो सूर्यके मार्गमें विद्यमान थीं, नारदसहित सम्पूर्ण देवताओंने उनका 'सर्वसहा” नाम रख दिया

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಮತ್ತೂ, ವಿಷ್ಣುಪದದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ವಿಭಾವಸು (ಸೂರ್ಯ)ನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವ ಹಸುಗಳು—ಅವಕ್ಕೆ ನಾರದನೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ‘ಸರ್ವಸಹಾ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ನೀಡಿದರು.

Verse 40

मन्त्रेणैतेनाभिवन्देत यो वै विमुच्यते पापकृतेन कर्मणा । लोकानवाप्रोति पुरंदरस्य गवां फलं चन्द्रमसो झ्युतिं च,ये दोनों श्लोक मिलकर एक मन्त्र है। उस मन्त्रसे जो गौओंकी वन्दना करता है, वह पापकर्मसे मुक्त हो जाता है। गोसेवाके फलस्वरूप उसे इन्द्रलोककी प्राप्ति होती है तथा वह चन्द्रमाके समान कान्तिलाभ करता है

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಅಭಿವಂದನೆ ಮಾಡುವವನು ಪಾಪಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಗೋಸೇವೆಯ ಫಲವಾಗಿ ಅವನು ಪುರಂದರ (ಇಂದ್ರ)ನ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನಂತೆಯೇ ಕಾಂತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.

Verse 41

एतं हि मन्त्र त्रिदशाभिजुष्टं पठेत य: पर्वसु गोष्ठमध्ये । न तस्य पाप॑ न भयं न शोक: सहस्रनेत्रस्य च याति लोकम्‌,जो पर्वके दिन गोशालामें इस देवसेवित मन्त्रका पाठ करता है, उसे न पाप होता है, न भय होता है और न शोक ही प्राप्त होता है। वह सहस्र नेत्रधारी इन्द्रके लोकमें जाता है

ಪರ್ವದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಶ್ಠದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ಮೆಚ್ಚಿದ ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಪಠಿಸುವವನಿಗೆ ಪಾಪವಿಲ್ಲ, ಭಯವಿಲ್ಲ, ಶೋಕವಿಲ್ಲ. ಅವನು ಸಹಸ್ರನೇತ್ರ ಇಂದ್ರನ ಲೋಕವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.

Verse 42

भीष्म उवाच अथ सप्त महाभागा ऋषयो लोकविश्रुता: । वसिष्ठप्रमुखा: सर्वे ब्रह्माणं पच्मसम्भवम्‌

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅನಂತರ ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತರಾದ ಏಳು ಮಹಾಭಾಗ ಋಷಿಗಳು—ವಸಿಷ್ಠಾದಿಗಳು—ಧರ್ಮಮಾರ್ಗ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಪಡೆಯಲು ಪದ್ಮಜ ಬ್ರಹ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರು।

Verse 43

न तेषामशुभं किंचित्‌ कल्मषं चोपपद्यते । जो मनुष्य बौने ब्राह्मण और पानीसे निकले हुए वराहको देखकर नमस्कार करता और उनकी उठायी मृत्तिकाको मस्तकसे लगाता है, ऐसे लोगोंको कभी कोई अशुभ या पाप नहीं प्राप्त होता,उवाच वचन तेषां वसिष्ठो ब्रह्म॒वित्तम:

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅಂತಹವರಿಗೆ ಯಾವ ಅಶುಭವೂ ಪಾಪಕಲ್ಮಷವೂ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವಾಮನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನೂ ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಬಂದ ವರಾಹನನ್ನೂ ಕಂಡು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವರು ಎತ್ತಿದ ಮಣ್ಣನ್ನು ತಲೆಗೆ ತಾಗಿಸುವವನಿಗೆ ಎಂದಿಗೂ ಅನಿಷ್ಟವೂ ಪಾಪವೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಮಾತನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 44

सर्वप्राणिद्िितं प्रश्न॑ ब्रह्मक्षत्रे विशेषत: | उनमेंसे ब्रह्मवेत्ताओंमें श्रेष्ठ वसिष्ठ मुनिने समस्त प्राणियोंके लिये हितकर तथा विशेषत: ब्राह्मण और क्षत्रियजातिके लिये लाभदायक प्रश्न उपस्थित किया-- || ४३ $ ।। द्रव्यहीना: कथं मर्त्या दरिद्रा: साधुवर्तिन:,“'भगवन! इस संसारमें सदाचारी मनुष्य प्रायः दरिद्र एवं द्रव्यहीन हैं। वे किस कर्मसे किस तरह यहाँ यज्ञका फल पा सकते हैं? उनकी यह बात सुनकर ब्रह्माजीने कहा

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಸರ್ವಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಮತ್ತು ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೆ ಉಪಕಾರವಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮವಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ವಸಿಷ್ಠ ಮುನಿಯು ಮುಂದಿಟ್ಟನು. ಅವನು ಕೇಳಿದನು—“ಭಗವನ್! ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸದಾಚಾರಿಗಳು ಬಹುಮಟ್ಟಿಗೆ ದರಿದ್ರರೂ ದ್ರವ್ಯಹೀನರೂ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದ, ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು?”

Verse 45

प्राप्रुवन्तीह यज्ञस्य फलं केन च कर्मणा । एतच्छुत्वा वचस्तेषां ब्रह्मा वचनमब्रवीत्‌,“'भगवन! इस संसारमें सदाचारी मनुष्य प्रायः दरिद्र एवं द्रव्यहीन हैं। वे किस कर्मसे किस तरह यहाँ यज्ञका फल पा सकते हैं? उनकी यह बात सुनकर ब्रह्माजीने कहा

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಇಲ್ಲಿ ಜನರು ಯಾವ ಕರ್ಮದಿಂದ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ?” ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು।

Verse 46

ब्रह्मोवाच अहो प्रश्नो महाभागा गूढार्थ: परम: शुभ: । सूक्ष्म: श्रेयांश्व॒ मर्दानां भवद्धिः समुदाह्ृत:

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—“ಅಹೋ! ಮಹಾಭಾಗರೇ, ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಗೂಢಾರ್ಥಯುಕ್ತ, ಪರಮ ಶುಭಕರ ಮತ್ತು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿದೆ. ಇದು ಮನುಷ್ಯರ ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುವುದು; ನೀವು ಇದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಮುಂದಿಟ್ಟಿದ್ದೀರಿ.”

Verse 47

ब्रह्माजी बोले--महान्‌ भाग्यशाली सप्तर्षियो! तुम लोगोंने परम शुभकारक, गूढ़ अर्थसे युक्त, सूक्ष्म एवं मनुष्योंके लिये कल्याणकारी प्रश्न सामने रखा है ।। श्रूयतां सर्वमाख्यास्थे नेखिलेन तपोधना: । यथा यज्ञफल मर्त्यो लभते नाज संशय:

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳಾದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳೇ! ನೀವು ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಪರಮ ಶುಭಕರವಾದ, ಗೂಢಾರ್ಥಯುಕ್ತವಾದ, ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಮತ್ತು ಮಾನವಹಿತಕರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟಿದ್ದೀರಿ. ತಪೋಧನರೇ, ಕೇಳಿರಿ—ಮರ್ತ್ಯನು ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 48

तपोधनो! मनुष्य जिस प्रकार बिना किसी संशयके यज्ञका फल पाता है, वह सब पूर्णरूपसे बताऊँगा, सुनो ।। पौषमासस्य शुक्‍ले वै यदा युज्येत रोहिणी । तेन नक्षत्रयोगेन आकाशशयनो भवेत्‌,पौषमासके शुक्ल पक्षमें जिस दिन रोहिणी नक्षत्रका योग हो, उस दिनकी रातमें मनुष्य स्नान आदिसे शुद्ध हो एक वस्त्र धारण करके श्रद्धा और एकाग्रताके साथ खुले मैदानमें आकाशके नीचे शयन करे और चन्द्रमाकी किरणोंका ही पान करता रहे। ऐसा करनेसे उसको महान्‌ यज्ञका फल मिलता है

ತಪೋಧನರೇ, ಕೇಳಿರಿ—ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ ಅದನ್ನು ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಪೌಷಮಾಸದ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ರೋಹಿಣೀ ನಕ್ಷತ್ರಯೋಗ ಬಂದ ದಿನ, ಆ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಾದ ಆಕಾಶದ ಕೆಳಗೆ ಶಯನಿಸಬೇಕು.

Verse 49

एकवस्त्र: शुचि: स्नात: श्रद्धान: समाहित: । सोमस्य रश्मय: पीत्वा महायज्ञफलं लभेत्‌,पौषमासके शुक्ल पक्षमें जिस दिन रोहिणी नक्षत्रका योग हो, उस दिनकी रातमें मनुष्य स्नान आदिसे शुद्ध हो एक वस्त्र धारण करके श्रद्धा और एकाग्रताके साथ खुले मैदानमें आकाशके नीचे शयन करे और चन्द्रमाकी किरणोंका ही पान करता रहे। ऐसा करनेसे उसको महान्‌ यज्ञका फल मिलता है

ಒಂದು ವಸ್ತ್ರ ಧರಿಸಿ, ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಸೋಮ (ಚಂದ್ರ)ನ ಕಿರಣಗಳನ್ನು ‘ಪಾನ’ ಮಾಡಿದಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮಹಾಯಜ್ಞಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 50

एतद्‌ व: परम॑ गुह्ां कथितं द्विजसत्तमा: । यन्मां भवन्तः पृच्छन्ति सूक्ष्मतत्त्वार्थदर्शिन:,विप्रवरो! तुमलोग सूक्ष्मतत्त्व एवं अर्थके ज्ञाता हो। तुमने मुझसे जो कुछ पूछा है, उसके अनुसार मैंने तुम्हें यह परम गूढ़ रहस्य बताया है

ಹೇ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠರೇ! ನೀವು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥದರ್ಶಿಗಳು. ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಏನು ಕೇಳಿದಿರೋ, ಅದರಂತೆ ಈ ಪರಮ ಗುಹ್ಯವನ್ನು ನಾನು ನಿಮಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.

Verse 56

पूजितं च जगत्‌ तेन सदेवासुरमानुषम्‌ । जो मनुष्य अश्व॒त्थ वृक्ष, गोरोचना और गौकी सदा पूजा करता है, उसके द्वारा देवताओं, असुरों और मनुष्योंसहित सम्पूर्ण जगत्‌की पूजा हो जाती है

ಅವನಿಂದ ದೇವರು-ಅಸುರ-ಮಾನವರೊಡನೆ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟಂತೆಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 63

पूजा ममैषा नास्त्यन्या यावल्‍लोका: प्रतिष्ठिता: । उस रूपमें उनके द्वारा की हुई पूजाको मैं यथार्थरूपसे अपनी पूजा मानकर ग्रहण करता हूँ। जबतक ये सम्पूर्ण लोक प्रतिष्ठित हैं, तबतक यह पूजा ही मेरी पूजा है। इससे भिन्न दूसरे प्रकारकी पूजा मेरी पूजा नहीं है

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಇದೇ ನನ್ನ ಪೂಜೆ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಇಲ್ಲ. ಈ ಲೋಕಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿರುವವರೆಗೆ, ಅವರು ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಈ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ನನಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಪೂಜೆಯೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಪೂಜೆ ನನ್ನ ಪೂಜೆ ಅಲ್ಲ.

Verse 125

इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें पितरोंका रहस्य नामक एक सौ पचीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಪಿತೃರಹಸ್ಯ’ ಎಂಬ ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.

Verse 126

इति श्रीमहाभारते अनुशासनपर्वणि दानधर्मपर्वणि देवरहस्ये षड्विंशत्यधिकशततमो<ध्याय:

ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ಅನುಶಾಸನಪರ್ವದ ದಾನಧರ್ಮಪರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ದೇವರಹಸ್ಯ’ ವಿಷಯದ ನೂರ ಇಪ್ಪತ್ತಾರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.

Verse 253

पिण्डदास्तस्य हीयन्ते न च प्रीणाति वै पितृन्‌ । धर्मने कहा--ब्राह्मण यदि राजाका कर्मचारी हो, वेतन लेकर घण्टा बजानेका काम करता हो, दूसरोंका सेवक हो, गोरक्षा एवं वाणिज्यका व्यवसाय करता हो, शिल्पी या नट हो, मित्रद्रोही हो, वेद न पढ़ा हो अथवा शूद्र जातिकी स्त्रीका पति हो, ऐसे लोगोंको किसी तरह भी देवकार्य (यज्ञ) और पितृकार्य (श्राद्ध) का अन्न आदि नहीं देना चाहिये। जो इन्हें पिण्ड या अन्न देते हैं, उनकी अवनति होती है तथा उनके पितरोंको भी तृप्ति नहीं होती

ಧರ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತಹ ಅಪಾತ್ರರಿಗೆ ಪಿಂಡದಾನ ಮಾಡುವವನ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತದೆ; ಪಿತೃಗಳೂ ತೃಪ್ತರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ರಾಜಸೇವಕನಾಗಿದ್ದರೂ, ವೇತನ ಪಡೆದು ಗಂಟೆ ಬಾರಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಪರಸೇವಕನಾಗಿದ್ದರೂ, ಗೋರಕ್ಷಣೆ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯವನ್ನು ಜೀವನೋಪಾಯವಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೂ, ಶಿಲ್ಪಿ ಅಥವಾ ನಟನಾಗಿದ್ದರೂ, ಮಿತ್ರದ್ರೋಹಿಯಾಗಿದ್ದರೂ, ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮಾಡದವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಅಥವಾ ಶೂದ್ರಜಾತಿಯ ಸ್ತ್ರೀಯ ಪತಿಯಾಗಿದ್ದರೂ—ಅಂತಹವರಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ದೇವಕಾರ್ಯ (ಯಜ್ಞ) ಮತ್ತು ಪಿತೃಕಾರ್ಯ (ಶ್ರಾದ್ಧ) ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಅನ್ನಾದಿಗಳನ್ನು ಕೊಡಬಾರದು. ಅವರಿಗೆ ಪಿಂಡವೋ ಅನ್ನವೋ ಕೊಡುವವರಿಗೆ ಅವನತಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅವರ ಪಿತೃಗಳಿಗೂ ತೃಪ್ತಿ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 293

तस्य दोषान्‌ प्रवक्ष्यामि तच्छुणुध्वं समाहिता: । अग्नि बोले--जो दुर्बुद्धि मनुष्य लात उठाकर उससे गौका, महाभाग ब्राह्मणका अथवा प्रज्वलित अग्निका स्पर्श करता है, उसके दोष बता रहा हूँ, सब लोग एकाग्रचित्त होकर सुनो

ಧರ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅದರ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾನು ಈಗ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ. ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯ ಮನುಷ್ಯನು ಕಾಲೆತ್ತಿ ಹಸುವನ್ನು, ಮಹಾಭಾಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಅಥವಾ ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೆ, ಅವನಿಗೆ ಉಂಟಾಗುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಎಲ್ಲರೂ ಸಮಾಹಿತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.

Verse 423

प्रदक्षिणमभ्रिक्रम्य सर्वे प्राजजलय: स्थिता: । भीष्मजी कहते हैं--राजन्‌! तदनन्तर महान्‌ सौभाग्यशाली विश्वविख्यात वसिष्ठ आदि सभी सप्तर्षियोंने कमलयोनि ब्रह्माजीकी प्रदक्षिणा की और सब-के-सब हाथ जोड़कर उनके सामने खड़े हो गये

ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ! ಅನಂತರ ವಸಿಷ್ಠಾದಿ ಲೋಕವಿಖ್ಯಾತ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಗಳಾದ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಕಮಲಯೋನಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಎಲ್ಲರೂ ಕೃತಾಂಜಲಿಗಳಾಗಿ ಅವನ ಮುಂದೆಯೇ ವಿನಯದಿಂದ ನಿಂತರು.