Adhyaya 34
Brāhmaṇa-pūjā, Haviḥ-dāna, and the Vāsudeva–Pṛthivī Saṃvāda (Chapter 34)
Upa-parva: Dāna–Śrāddha–Brāhmaṇa-sevā Anuśāsana (Ethical discourse on honoring Brahmins and ritual giving)
Bhīṣma instructs that rulers should continually honor Brahmins with respect, protection, and material support, presenting them as pivotal agents in the moral economy of happiness and suffering. He links rāṣṭra-śānti (state tranquility) to the consistent veneration of Brahmins, analogizing their role to stabilizing divine governance. The discourse asserts that offerings given to Brahmins are accepted through them by deities and ancestors, and that neglect or hostility toward Brahmins disrupts ritual reciprocity, harming the patron’s post-mortem prospects. The chapter then introduces an old exemplum: Vāsudeva questions Earth (Pṛthivī) on how a householder removes sin; she answers that service to Brahmins is the highest purifier, generating prosperity, fame, and discernment, while Brahmin-disapproval leads to rapid decline. The unit concludes with an exhortation to the listener (addressed as Pārtha) to persistently honor eminent Brahmins to attain well-being (śreyas).
Chapter Arc: युधिष्ठिर के प्रश्न के उत्तर में भीष्म एक प्राचीन इतिवृत्त का द्वार खोलते हैं—देवर्षि नारद और वासुदेव कृष्ण का संवाद, जिसमें ‘पूजनीय पुरुष’ की पहचान और पूजन का फल बताया जाता है। → कृष्ण नारद को हाथ जोड़कर श्रेष्ठ द्विजों को नमस्कार करते देख पूछते हैं—‘भगवन्, आप किन्हें नमस्कार करते हैं?’ प्रश्न के साथ ही मान-प्रतिष्ठा का मर्म उठता है: कौन वास्तव में लोक-पूज्य है—जन्म से, ज्ञान से, या आचरण से? → नारद का निर्णायक कथन—वे उन ऋषियों/ब्राह्मणों को नित्य नमस्कार करते हैं जो ‘लोककर’ हैं, ‘तमोघ्न’ हैं, और जिनका जीवन शम, अनसूया, नित्य स्वाध्याय, शिष्टाचार तथा माता-पिता-गुरु के प्रति सम्यक् वृत्ति से प्रकाशित है; ऐसे मान्य पुरुष इहलोक-परलोक दोनों में सुखप्रदा होते हैं। → नारद कृष्ण को उपदेश देते हैं कि वे भी देव, पितृ, द्विज और अतिथि का नित्य सम्यक् पूजन करें—यही इष्ट गति का साधन है; पूजन का फल केवल पुण्य नहीं, समाज-धर्म की स्थिरता और आत्मशुद्धि भी है।
Shlokas
Verse 1
ऑपन--माज बछ। जि एकत्रिशो< ध्याय: नारदजीके द्वारा पूजनीय पुरुषोंके लक्षण तथा उनके आदर-सत्कार और पूजनसे प्राप्त होनेवाले लाभका वर्णन युधिछिर उवाच के पूज्या वै त्रिलोकेडस्मिन् मानवा भरतर्षभ । विस्तरेण तदाचक्ष्व न हि तृप्पामि कथ्यत:
យុធិષ્ઠិរ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះអង្គជាវីរបុរសដ៏ឧត្តមក្នុងវង្សភារតៈ! ក្នុងលោកទាំងបីនេះ មនុស្សប្រភេទណាខ្លះដែលគួរឲ្យគោរពបូជា? សូមពន្យល់ឲ្យលម្អិត ព្រោះខ្ញុំមិនដែលឆ្អែតចិត្តទេ ដោយគ្រាន់តែស្តាប់អំពីរឿងនេះ»។
Verse 2
भीष्म उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् | नारदस्य च संवाद वासुदेवस्य चोभयो:
ភីෂ្ម បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «យុធិષ્ઠិរ! ក្នុងរឿងនេះ បណ្ឌិតទាំងឡាយតែងយកគំរូពីប្រវត្តិដ៏បុរាណមួយ—រឿងសក្ការៈដ៏ចាស់—គឺសន្ទនារវាងទេវឥសី នារ៉ដ និង វាសុទេវ (ព្រះស្រីក្រឹෂ್ಣ) ដែលទាំងពីរបានពោល ដើម្បីជាឧទាហរណ៍សម្រាប់ប្រធានបទនេះ»។
Verse 3
नारदं प्राउ्जलिं दृष्टवा पूजयान द्विजर्षभान् । केशव: परिपप्रच्छ भगवन् कान् नमस्यसि
ភីෂ្ម បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ម្តងមួយ ព្រះឥសី នារ៉ដ បានឃើញដោយភ្នែកថា កំពុងដាក់ដៃប្រណម្យ បូជាគោរពព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ឧត្តម។ ព្រះកេសវ (ក្រឹෂ್ಣ) ឃើញហើយ ក៏សួរថា៖ ‘ឱ ព្រះគ្រូដ៏គួរគោរព! អ្នកកំពុងប្រណម្យចំពោះអ្នកណា?’»
Verse 4
बहुमानपरस्तेषु भगवन् यान् नमस्यसि । शव्यं चेच्छोतुमस्माभिर््रह्वेतद् धर्मवित्तम
ភីෂ្ម បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ព្រះគ្រូដ៏គួរគោរព! អ្នកដែលអ្នកមានការគោរពយ៉ាងខ្លាំងចំពោះពួកគេ—អ្នកដែលអ្នកផ្ទាល់ក៏កោតសំពះ—ពួកគេជានរណា? ប្រសិនបើអ្នកឃើញថាសមរម្យឲ្យយើងស្តាប់ នោះឱ អ្នកដឹងធម៌ សូមបើកបង្ហាញរឿងជ្រាលជ្រៅនេះ និងណែនាំអំពីបុរសដ៏គួរបូជាទាំងនោះ»។
Verse 5
नारद उवाच शृणु गोविन्द यानेतान् पूजयाम्यरिमर्दन । त्वत्तोडन्य: कः पुमॉल्लोके श्रोतुमेतदिहाहति
នារ៉ដ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ស្តាប់ចុះ ឱ គោវិន្ទ ឱ អ្នកបំបាក់សត្រូវ! ខ្ញុំនឹងពណ៌នាអំពីអ្នកដែលខ្ញុំបូជាគោរព។ ព្រោះក្នុងលោកនេះ ក្រៅពីអ្នក តើមានបុរសណាទៀតដែលសមស្របពិតប្រាកដក្នុងការស្តាប់រឿងនេះនៅទីនេះ?»
Verse 6
वरुणं वायुमादित्यं पर्जन्यं जातवेदसम् | स्थाणुं स्कन्दं तथा लक्ष्मी विष्णु ब्रह्माणमेव च
នារទៈ បានមានពាក្យថា៖ «គួរគោរពរំលឹកដល់ វរុណៈ វាយុ អាទិត្យ (ព្រះអាទិត្យ) បរជញ្ញៈ (ទេវតានៃភ្លៀង) ជាតវេទស (អគ្គិ) ស្ថាណុ (សិវៈ) ស្កន្ទៈ ហើយដូចគ្នានោះដល់ លក្ស្មី—ទាំង វិស្ណុ និង ព្រហ្មា ផងដែរ»។
Verse 7
वाचस्पतिं चन्द्रमसमप: पृथ्वीं सरस्वतीम् | सततं ये नमस्यन्ति तान् नमस्याम्यहं विभो
នារទៈ បានមានពាក្យថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់! ខ្ញុំសូមកោតគោរពចំពោះអ្នកទាំងឡាយដែលតែងតែថ្វាយនមស្ការ—ដល់ វាចស្បតិ (ម្ចាស់នៃពាក្យសម្តី) ដល់ព្រះចន្ទ ដល់ទឹក ដល់ផែនដី និងដល់ សរស្វតី»។
Verse 8
जो लोग वरुण, वायु, आदित्य, पर्जन्य, अग्नि, रुद्र, स्वामी कार्तिकेय, लक्ष्मी, विष्णु, ब्रह्मा, बृहस्पति, चन्द्रमा, जल, पृथ्वी और सरस्वतीको सदा प्रणाम करते हैं, प्रभो! मैं उन्हीं पूज्य पुरुषोंको मस्तक झुकाता हूँ ।।
នារទៈ បានមានពាក្យថា៖ «ឱ វីរបុរសអ្នកបំផ្លាញសត្រូវ ឱ ខ្លាធំក្នុងវ្រឹṣṇិ! ខ្ញុំតែងតែគោរពបូជាអ្នកទាំងឡាយដែលជាទាបសៈ មានតបស្យាជាទ្រព្យសម្បត្តិពិត—អ្នកដឹងវេទ និងអ្នកដែលឈរជាប់លើធម៌តាមវេទជានិច្ច។ បុរសទាំងនោះគួរឲ្យគោរពយ៉ាងខ្ពង់ខ្ពស់ ហើយខ្ញុំសូមកោតគោរពថ្វាយបង្គំដល់ពួកគេម្តងហើយម្តងទៀត»។
Verse 9
अभुकक्त्वा देवकार्याणि कुर्वते येडविकत्थना: । संतुष्ट श्च क्षमायुक्तास्तान् नमस्याम्यहं विभो
នារទៈ បានមានពាក្យថា៖ «ឱ ព្រះអម្ចាស់ដ៏មហិទ្ធិឫទ្ធិ! ខ្ញុំសូមកោតគោរពចំពោះអ្នកទាំងឡាយដែលមុនពេលបរិភោគអាហារ តែងធ្វើកិច្ចបូជាដល់ទេវតាជាមុន; មិនអួតអាងខ្លួនឯង; រស់ដោយសេចក្តីសន្តោស; ហើយមានចិត្តអត់ឱនអភ័យទោស។ អ្នកទាំងនោះជាអ្នកប្រកាន់ធម៌ដោយស្ងប់ស្ងាត់»។
Verse 10
सम्यग् यजन्ति ये चेष्टी: क्षान्ता दान्ता जितेन्द्रिया: । सत्यं धर्म क्षितिं गाश्न॒ तान् नमस्यामि यादव
នារទៈ បានមានពាក្យថា៖ «ឱ យាទវៈ! ខ្ញុំសូមកោតគោរពចំពោះអ្នកទាំងឡាយដែលប្រតិបត្តិយញ្ញ និងពិធីសក្ការៈដោយត្រឹមត្រូវ; ដែលអត់ធ្មត់ ស្ងប់ស្ងាត់ មានវិន័យ និងឈ្នះអារម្មណ៍ទាំងប្រាំ; ហើយគោរពបូជាសេចក្តីពិត ធម៌ ផែនដី និងគោ។ អ្នកទាំងនោះជាអ្នកគាំទ្ររបៀបរបបសីលធម៌ ហើយសមគួរទទួលនមស្ការ»។
Verse 11
ये वै तपसि वर्तन्ते वने मूलफलाशना: । असंचया: क्रियावन्तस्तान् नमस्यामि यादव
នារ៉ដៈបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំចំពោះអ្នកទាំងឡាយដែលរស់នៅក្នុងតបៈ—ស្នាក់នៅព្រៃ ញ៉ាំតែឫស និងផ្លែឈើ មិនសន្សំស្តុកសម្រាប់ថ្ងៃក្រោយ ហើយឈរជាប់ក្នុងកិច្ចវិន័យតាមធម៌។ ឱ យាទវៈ អ្នកអាសេតិកទាំងនោះមានការគ្រប់គ្រងខ្លួន និងកម្លាំងខាងក្នុង ដោយរស់នៅក្នុងកាតព្វកិច្ច។»
Verse 12
यादव! जो लोग वनमें फल-मूल खाकर तपस्यामें लगे रहते हैं, किसी प्रकारका संग्रह नहीं रखते और क्रियानिष्ठ होते हैं, उन्हींको मैं मस्तक झुकाता हूँ ।।
នារ៉ដៈបាននិយាយថា៖ «ឱ យាទវៈ ខ្ញុំសូមឱនក្បាលចំពោះអ្នកដែលស្នាក់នៅព្រៃ ញ៉ាំផ្លែឈើ និងឫស បន្តតបៈដោយមិនសន្សំស្តុក ហើយស្មោះត្រង់ចំពោះកិច្ចធម៌។ ហើយខ្ញុំក៏សូមក្រាបបង្គំចំពោះអ្នកដែលអាចចិញ្ចឹមអ្នកពឹងផ្អែក—មាតាបិតា គ្រួសារ និងអ្នកបម្រើ—ដែលបានស្បថថានឹងបម្រើភ្ញៀវជានិច្ច ហើយបរិភោគតែអាហារដែលនៅសល់ក្រោយការថ្វាយបូជាទេវតា។ មនុស្សដូច្នេះបង្ហាញទាំងការគ្រប់គ្រងខ្លួន និងសប្បុរសភាពដោយទំនួលខុសត្រូវ។»
Verse 13
ये वेदं प्राप्य दुर्धर्षा वाम्मिनो ब्रह्म॒चारिण: । याजनाध्यापने युक्ता नित्यं तान् पूजयाम्यहम्
នារ៉ដៈបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំសូមគោរពបូជាជានិច្ចចំពោះអ្នកដែលបានសិក្សាវេទៈ ហើយក្លាយជាមនុស្សមិនងាយឲ្យអ្នកដទៃឈ្នះបាន មានវោហារស្ទាត់ជំនាញ រក្សាព្រហ្មចរិយៈ និងប្រកបការងារប្រពៃណី—ធ្វើពិធីយជ្ញៈជាអ្នកបូជាចារ្យ និងបង្រៀនវេទៈ។»
Verse 14
प्रसन्नहृददया श्चैव सर्वसत्त्वेषु नित्यश: । आपूृष्ठतापात् स्वाध्याये युक्तास्तान् पूजयाम्पहम्
នារ៉ដៈបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំគោរពបូជាចំពោះអ្នកដែលមានចិត្តរីករាយ និងមេត្តាករុណាចំពោះសត្វមានជីវិតទាំងអស់ជានិច្ច ហើយចាប់ពីព្រឹករហូតដល់ថ្ងៃត្រង់ ប្រកបដោយការសូត្រ និងសិក្សាវេទៈដោយខិតខំ។ ការមានមេត្តាដ៏ថេរនិងការសិក្សាដ៏មានវិន័យដូច្នេះ គួរឲ្យគោរពយ៉ាងខ្លាំង។»
Verse 15
गुरुप्रसादे स्वाध्याये यतन्तो ये स्थिरव्रता: । शुश्रूषवो5नसूयन्तस्तान् नमस्यामि यादव
នារ៉ដៈបាននិយាយថា៖ «ឱ យាទវៈ អលង្ការនៃវង្សយទុ! ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំចំពោះអ្នកដែលឈរជាប់ក្នុងវ្រតៈ—ដែលខិតខំជានិច្ចដើម្បីធ្វើឲ្យគ្រូពេញចិត្ត និងប្រកបស្វាធ្យាយៈ (ការសិក្សាខ្លួនឯង) ដែលវ្រតៈមិនដែលបាក់បែក ដែលបម្រើគ្រូ និងអ្នកចាស់ទុំដោយស្មោះស្ម័គ្រ ហើយមិនស្វែងរកកំហុស ឬច្រណែនអ្នកដទៃ។»
Verse 16
सुव्रता मुनयो ये च ब्राह्मणा: सत्यसंगरा: । वोढारो हव्यकव्यानां तान् नमस्यामि यादव
នារដៈ បានមានពាក្យថា៖ «ឱ យាទវៈ! ឱ អ្នកជាទីរីករាយនៃពួកយទុ! ខ្ញុំសូមឱនក្បាលគោរពចំពោះព្រះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ដែលមាំមួនក្នុងវ្រតដ៏ប្រសើរ ជាមុនីអ្នកសមាធិ និងការពិចារណា មាំមួនក្នុងសច្ចៈ និងពាក្យសន្យា ហើយប្រតិបត្តិថែរក្សាពិធីហាវ្យ និងកាវ្យ (បូជាចំពោះទេវតា និងបុព្វបុរស) ដោយត្រឹមត្រូវជានិច្ច»។
Verse 17
भैक्ष्यचर्यासु निरता: कृशा गुरुकुलाश्रया: । निः:सुखा निर्धना ये तु तान् नमस्यामि यादव
នារដៈ បានមានពាក្យថា៖ «ឱ យាទវៈ អលង្ការនៃវង្សយទុ! ខ្ញុំសូមគោរពចំពោះអ្នកទាំងឡាយ ដែលស្នាក់នៅក្នុងគ្រូគុល (គេហដ្ឋានគ្រូ) ហើយឧស្សាហ៍ក្នុងវិន័យនៃការរស់ដោយបិណ្ឌបាត; រាងកាយស្គមស្គាំងដោយតបស្យា; និងអ្នកដែលមិនខ្វល់អំពីទ្រព្យសម្បត្តិ ឬសុខស្រួលលោកិយឡើយ»។
Verse 18
निर्ममा निष्प्रतिद्वन्द्धा नि्ींका निष्प्रयोजना: । ये वेदं प्राप्य दुर्धर्षा वाग्मिनो ब्रह्मवादिन:
នារដៈ បានមានពាក្យថា៖ «ពួកគេគ្មានមមាញឹកក្នុងការកាន់កាប់ (គ្មានមមតា) គ្មានគូប្រជែង គ្មានភ័យ ហើយគ្មានបំណងលាក់លៀម។ ពេលបានឈានដល់វេទៈ ពួកគេក្លាយជាអ្នកមិនអាចឈ្នះបាន—ពូកែក្នុងវាចា និងមាំមួនក្នុងការប្រកាសព្រះព្រហ្ម (សច្ចៈដ៏ខ្ពស់)»។
Verse 19
अहिंसानिरता ये च ये च सत्यव्रता नरा: । दान्ता: शमपराश्वैव तान् नमस्यामि केशव
នារដៈ បានមានពាក្យថា៖ «ឱ កេសវៈ! ខ្ញុំសូមគោរពចំពោះបុរសទាំងឡាយ ដែលឧស្សាហ៍ក្នុងអហിംសា (មិនហិង្សា) ដែលបានប្តេជ្ញាវ្រតសច្ចៈ ជាអ្នកសង្រ្គោះខ្លួន (ដន្តៈ) ហើយឧទ្ទិសទាំងស្រុងចំពោះសមៈ—សេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ខាងក្នុង»។
Verse 20
केशव! जिनके मनमें ममता नहीं है
នារដៈ បានមានពាក្យថា៖ «ឱ កេសវៈ! ខ្ញុំសូមនមស្ការចំពោះអ្នកទាំងឡាយ ដែលមមតាបានស្លាប់ក្នុងចិត្ត—រួចផុតពីគូទ្វេ (សុខ-ទុក្ខ ជាដើម) ឡើងលើសពីអៀនខ្មាស ហើយគ្មានគោលបំណងអាត្មានិយមនៅទីណាទាំងអស់។ ដោយកម្លាំងនៃចំណេះដឹងវេទៈ ពួកគេក្លាយជាអ្នកមិនអាចឈ្នះបាន; ពូកែក្នុងការបង្រៀន និងនិយាយអំពីព្រះព្រហ្ម។ ឧស្សាហ៍ក្នុងអហിംសា ពួកគេបានយកវ្រតសច្ចៈជាវ្រតជីវិត ហើយនៅតែចូលរួមក្នុងវិន័យនៃការគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍ និងការគ្រប់គ្រងចិត្ត។ ហើយឱ យាទវៈ! ខ្ញុំក៏សូមឱនក្បាលចំពោះគ្រហស្ថទាំងឡាយ ដែលរស់តាម ‘វត្តកបូត’—ពេញចិត្តតិចតួច—ហើយឧស្សាហ៍ក្នុងការបូជាទេវតា និងការគោរពទទួលភ្ញៀវ»។
Verse 21
जिनके कार्योमें धर्म, अर्थ और काम तीनोंका निर्वाह होता है, किसी एककी भी हानि नहीं होने पाती तथा जो सदा शिष्टाचारमें ही संलग्न रहते हैं, उनको मैं नमस्कार करता हूँ
នារទៈបានមានព្រះវាចា៖ ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំចំពោះអ្នកទាំងឡាយ ដែលក្នុងកិច្ចការរបស់ពួកគេ បានថែរក្សាគោលបំណងបីនៃជីវិត—ធម៌ អត្ថ និងកាម—ឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់ ដោយមិនឲ្យគោលបំណងណាមួយរងការខូចខាត ឬត្រូវបានមើលរំលង ហើយដែលតែងតែអនុវត្តសុជីវធម៌ និងគោរពច្បាប់ប្រពៃណីរបស់អ្នកមានគុណធម៌ជានិច្ច។
Verse 22
ब्राह्मणा: श्रुतसम्पन्ना ये त्रिवर्गमनुछिता: । अलोलुपा: पुण्यशीलास्तान् नमस्यामि केशव
នារទៈ បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ កេសវ! ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំចំពោះព្រាហ្មណ៍ទាំងឡាយ ដែលសម្បូរដោយចំណេះដឹងវេដៈ និងសាស្ត្រ, ដែលប្រកបដោយការប្រតិបត្តិគោលបំណងបី—ធម៌ អត្ថ និងកាម—ដោយសមរម្យ មិនលើសលប់, ដែលឥតលោភលន់ ហើយដែលសុចរិតធម៌ជាធម្មជាតិ»។
Verse 23
अब्भक्षा वायुभक्षाश्न सुधाभक्षाश्न ये सदा । व्रतैश्न विविधैर्युक्तास्तान्ू नमस्यामि माधव
នារទៈ បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ មាធវ! ខ្ញុំសូមក្រាបនៅជើងអ្នកសង្ឃសីលទាំងឡាយ ដែលមាំមួនក្នុងវ្រតជាច្រើនប្រភេទ រស់នៅដោយផឹកតែទឹក ឬសូម្បីតែដោយខ្យល់ប៉ុណ្ណោះ; ហើយចំពោះអ្នកដែលតែងតែបរិភោគតែអាហារដែលនៅសល់ក្រោយយញ្ញ។ ការអត់ធ្មត់ដ៏តឹងរឹង និងការគោរពកាតព្វកិច្ចសក្ការៈរបស់ពួកគេ ជារូបនៃការគ្រប់គ្រងខ្លួន និងភាពបរិសុទ្ធដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់»។
Verse 24
अयोनीन ग्नियोनींश्र ब्रह्मयोनींस्तथैव च । सर्वभूतात्मयोनींश्व॒ तान् नमस्याम्यहं सदा
នារទៈ បានមានព្រះវាចា៖ «ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំជានិច្ចចំពោះអ្នកទាំងឡាយ ដែលមិនកើតពីគភ៌ (អ្នកកើតដោយខ្លួនឯង), ចំពោះអ្នកដែលមានប្រភពពីអគ្គីសក្ការៈ, ចំពោះអ្នកដែលកើតពីព្រហ្ម, និងចំពោះអ្នកដែលមានប្រភពជាព្រះអាត្មានៃសត្វទាំងអស់—ដោយទទួលស្គាល់ព្រះអាត្មាអតីត (បរមាត្មា) ជាមូលហេតុចុងក្រោយនៃសព្វសត្វទាំងឡាយ»។
Verse 25
नित्यमेतान् नमस्यामि कृष्ण लोककरानृषीन् । लोकज्येष्ठान् कुलज्येष्ठांस्तमोघ्नाललोकभास्करान्
នារទៈ បានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រះស្រីក្រឹષ્ણ! ខ្ញុំសូមឱនក្បាលគោរពជានិច្ចចំពោះឥសីទាំងឡាយ ដែលជាអ្នកបង្កើត និងថែរក្សាលោក, ជាអ្នកចាស់ទុំដ៏ប្រសើរបំផុតក្នុងលោក, ជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងវង្សកុលដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់; ដែលបំផ្លាញភាពងងឹតនៃអវិជ្ជា ហើយដូចព្រះអាទិត្យ បញ្ចេញពន្លឺចំណេះដឹងទៅលើសត្វទាំងអស់»។
Verse 26
तस्मात् त्वमपि वार्ष्णेय द्विजान् पूजय नित्यदा । पूजिता: पूजनार्हा हि सुखं दास्यन्ति तेडनघ
ដូច្នេះ អ្នកផងដែរ ឱ វារិស្នេយៈ ត្រូវគោរពបូជាពួកទ្វិជៈ (ព្រះព្រាហ្មណ៍) ជានិច្ច។ ព្រោះអ្នកដែលសមគួរទទួលបូជា ពេលបានទទួលបូជា នឹងប្រទានសុខដល់អ្នកដោយពរ និងព្រះពរ ឱ អ្នកគ្មានបាប។
Verse 27
अस्मिल्लोंके सदा होते परत्र च सुखप्रदा: । चरन्ते मान्यमाना वै प्रदास्यन्ति सुखं तव
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ «នៅក្នុងលោកនេះ និងនៅលោកក្រោយ មានអ្នកខ្លះដែលដើរទៅមកជានិច្ច ដើម្បីប្រទានសុខ។ ពេលអ្នកដូច្នោះត្រូវបានគោរព និងទទួលការគាប់គោរពត្រឹមត្រូវ ពួកគេនឹងប្រទានសុខដល់អ្នកជាក់ជាមិនខាន»។
Verse 28
ये सर्वातिथयो नित्यं गोषु च ब्राह्मणेषु च । नित्यं सत्ये चाभिरता दुर्गाण्यतितरन्ति ते,जो सबका अतिथि सत्कार करते तथा गौ-ब्राह्मण और सत्यपर प्रेम रखते हैं वे बड़े- बड़े संकटसे पार हो जाते हैं
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ អ្នកដែលជានិច្ចទទួលភ្ញៀវទាំងអស់ដោយសេចក្តីស្វាគមន៍ អ្នកដែលតែងគោរពថែរក្សាគោ និងព្រះព្រាហ្មណ៍ ហើយអ្នកដែលឈរជាប់លើសេចក្តីពិត—អ្នកដូច្នោះឆ្លងផុតបានសូម្បីតែគ្រោះថ្នាក់ និងវិបត្តិធំៗ។
Verse 29
नित्यं शमपरा ये च तथा ये चानसूयका: । नित्यस्वाध्यायिनो ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
នារ៉ទៈបាននិយាយថា៖ អ្នកដែលជានិច្ចឧស្សាហ៍ក្នុងសេចក្តីស្ងប់ស្ងាត់ខាងក្នុង អ្នកដែលមិនចាប់កំហុស និងគ្មានការច្រណែន ហើយអ្នកដែលរៀនសូត្រព្រះធម៌ដោយខ្លួនឯងរៀងរាល់ថ្ងៃ—អ្នកដូច្នោះឆ្លងផុតបានពីផ្លូវលំបាក និងពេលវេលាគ្រោះថ្នាក់។
Verse 30
इस प्रकार श्रीमह्याभारत अनुशासनपर्वके अन्तर्गत दानधर्मपर्वमें वीतहव्यका उपाख्याननागमक तीसवाँ अध्याय पूरा हुआ,सर्वान् देवान् नमस्यन्ति ये चैक वेदमाश्रिता: । श्रद्धधानाश्ष दान्ताश्न दुर्गाण्यतितरन्ति ते
ភីស្មៈបាននិយាយថា៖ អ្នកដែលកោតគោរពទេវតាទាំងអស់ ហើយយកវេទតែមួយជាទីពឹង—មានសទ្ធា និងការគ្រប់គ្រងខ្លួន—អ្នកដូច្នោះឆ្លងផុតបានពីផ្លូវលំបាក និងឧបសគ្គគ្រោះថ្នាក់។ ព្រះបន្ទូលនេះបង្ហាញថា ការគោរព ការយកគម្ពីរជាមូលដ្ឋាន និងវិន័យក្នុងការប្រព្រឹត្ត រួមគ្នាជាមធ្យោបាយឲ្យឆ្លងកាត់ទុក្ខលំបាកនៃជីវិតដោយសុវត្ថិភាព។
Verse 31
जो सब देवताओंको प्रणाम करते हैं, एकमात्र वेदका आश्रय लेते, श्रद्धा रखते और इन्द्रियोंको वशमें रखते हैं वे भी दुस्तर संकटसे छुटकारा पा जाते हैं ।।
នារទៈ បានមានពាក្យថា៖ អ្នកណាដែលគោរពបូជាទេវតាទាំងអស់ យកវេទតែមួយជាទីពឹង មានសទ្ធា និងគ្រប់គ្រងអារម្មណ៍របស់ខ្លួន—មនុស្សដូច្នោះក៏រួចផុតពីគ្រោះមហន្តរាយដ៏លំបាកឆ្លងផងដែរ។ ដូចគ្នានេះ អ្នកណាដែលមានវិន័យក្នុងវ្រត បូជាគោរពព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ ហើយរីករាយក្នុងការផ្តល់ទានដល់ពួកគេ—អ្នកទាំងនោះឆ្លងកាត់គ្រោះថ្នាក់ដ៏ធ្ងន់ធ្ងរបាន។
Verse 32
तपस्विनश्न ये नित्यं कौमारब्रह्मचारिण: । तपसा भावितात्मानो दुर्गाण्यतितरन्ति ते,जो तपस्वी, आबालब्रह्मचारी और तपस्यासे शुद्ध अन्तःकरणवाले हैं वे दुर्गमण संकटसे पार हो जाते हैं
នារទៈ បានមានពាក្យថា៖ អ្នកបួសដែលប្រកាន់ព្រហ្មចារីជានិច្ច តាំងពីកុមារភាពរហូតដល់ជីវិតទាំងមូល ហើយមានចិត្តខាងក្នុងត្រូវបានបរិសុទ្ធ និងរឹងមាំដោយតបៈ—អ្នកទាំងនោះអាចឆ្លងកាត់ផ្លូវដ៏លំបាកបំផុត គឺគ្រោះថ្នាក់ និងវិបត្តិដែលលំបាកឈ្នះបាន។
Verse 33
देवतातिथि भृत्यानां पितृणां चार्चने रता: । शिष्टान्नभोजिनो ये च दुर्गाण्यतितरन्ति ते
នារទៈ បានមានពាក្យថា៖ អ្នកណាដែលឧស្សាហ៍ក្នុងការគោរពបូជាទេវតា ទទួលភ្ញៀវ ថែទាំអ្នកនៅក្រោមការពឹងផ្អែក និងអ្នកបម្រើ ហើយបូជាបិតុបុព្វបុរស—ហើយបរិភោគតែអាហារដែលជាសេសសល់ពីយជ្ញ—មនុស្សដូច្នោះឆ្លងកាត់គ្រោះវិបត្តិដ៏លំបាកបាន។
Verse 34
अग्निमाधाय विधिवत् प्रणता धारयन्ति ये । प्राप्ता: सोमाहुतिं चैव दुर्गाण्यतितरन्ति ते
នារទៈ បានមានពាក្យថា៖ អ្នកណាដែលតាំងអគ្គិ (ភ្លើងបរិសុទ្ធ) តាមពិធីវិធី ឱនក្បាលដោយក្តីគោរព ហើយថែរក្សា និងការពារភ្លើងនោះជានិច្ច—ទាំងបូជាសូមៈជាអាហុតិចូលទៅក្នុងភ្លើង—មនុស្សដូច្នោះឆ្លងផុតពីគ្រោះមហន្តរាយដ៏លំបាកឆ្លងបាន។
Verse 35
मातापित्रोर्गुरुषु च सम्यग् वर्तन्ति ये सदा । यथा त्वं वृष्णिशार्दटूलेत्युक्त्वैवे विरराम सः
នារទៈ បានមានពាក្យថា៖ «អ្នកណាដែលប្រព្រឹត្តដោយត្រឹមត្រូវជានិច្ចចំពោះមាតាបិតា និងចំពោះគ្រូអាចារ្យ ក៏ឆ្លងផុតពេលវេលានៃគ្រោះថ្នាក់បានដែរ—ដូចជាអ្នកនេះហើយ ឱ សីហានៃវೃಷ்ணិ!» និយាយដូច្នោះហើយ នារទៈ ក៏ស្ងៀមស្ងាត់។
Verse 36
तस्मात् त्वमपि कौन्तेय पितृदेवद्धिजातिथीन् । सम्यक् पूजयसे नित्यं गतिमिष्टामवाप्स्यसि
ដូច្នេះហើយ កូនកុន្តីអើយ បើអ្នកក៏គោរព និងបូជាដោយត្រឹមត្រូវជានិច្ច ចំពោះទេវតា បិត្របុព្វបុរស ព្រះព្រាហ្មណ៍ (អ្នកកើតពីរដង) និងភ្ញៀវទេសចរ នោះអ្នកនឹងបានសម្រេចគោលដៅដែលប្រាថ្នា។ ព្រះធម៌បង្ហាញថា ការគោរពស្មោះត្រង់ និងការទទួលភ្ញៀវដោយមេត្តា ចំពោះសសរស្តម្ភទាំងនេះ នាំឲ្យបានសេចក្តីល្អប្រសើរទាំងផ្លូវចិត្ត និងផ្លូវគុណធម៌។
Verse 231
येषां त्रिवर्ग: कृत्येषु वर्तते नोपहीयते । शिष्टाचारप्रवृत्ताश्न॒ तान् नमस्याम्यहं सदा
នារ៉ដៈបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំសូមក្រាបបង្គំជានិច្ច ចំពោះអ្នកទាំងឡាយដែលក្នុងកិច្ចការរបស់ខ្លួន បានថែរក្សាគោលបំណងបីនៃជីវិត—ធម៌ អត្ថ និងកាម—ឲ្យដំណើរការយ៉ាងត្រឹមត្រូវ មិនឲ្យធ្លាក់ចុះ ហើយប្រព្រឹត្តខ្លួនតាមទំនៀមទម្លាប់របស់អ្នកមានគុណធម៌»។
Frequently Asked Questions
The chapter instructs sustained honoring, protection, and support of Brahmins as a stabilizing norm for rulers and householders, linking this practice to ritual efficacy (deva/pitṛ satisfaction), public peace, and favorable long-term outcomes.
It presents Brahmins as the ritual conduit: offerings given to them are described as being received by deities and ancestors, while neglecting to feed or honor Brahmins is framed as breaking the reciprocity that sustains pitṛ-prīti and divine favor.
Yes: the text explicitly associates Brāhmaṇa-sevā with purification of sin for householders, growth in prosperity and reputation, avoidance of decline, and attainment of śreyas and an elevated post-mortem destination (paramā gati).