
सूर्यरथ-रचना, ध्रुव-प्रेरणा, मास-गणाः च (Jyotish-chakra: Surya’s Motion and Monthly Retinues)
សូត្រាប្រាប់ដោយភាសាកោស្មវិទ្យាខ្លីៗ អំពីព្រះអាទិត្យធ្វើដំណើរនៅលើមេឃដោយរថកង់តែមួយ៖ រចនាសម្ព័ន្ធកង់ វិមាត្រដែលវាស់បាន និងសេះ៧ក្បាលបង្កើតពីឆន្ទៈវេដៈ។ ចលនាត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយធ្រុវៈជាចំណុចបង្វិលលោក; កាំរស្មី និងខ្សែចងពណ៌នាថាចងយ៉ុក ឲ្យរថបង្វិលជុំ ហើយផ្លូវខាងក្នុង/ខាងក្រៅដែលមើលឃើញ ស្មើនឹងការប្រែរដូវ (ឧត្តរាយណ/ទក្ខិណាយណ)។ បន្ទាប់មកពន្យល់អំពីការគ្រប់គ្រងបរិសុទ្ធ៖ វដ្ត១២ខែត្រូវបានថែរក្សាដោយក្រុមប្តូរវេន—អាទិត្យ/ទេវៈ ឥសី គន្ធរវៈ អប្សរា នាគ ក្រាមណី/យក្ស និងយាទុធាន—ដែលរៀងរាល់ខែបូជា ច្រៀង រាំ ប្រមូលកាំរស្មី ដឹក និងការពារព្រះសូរ្យ ដើម្បីបង្កើនតេជៈរបស់ភាស្ករ។ ចប់ដោយបញ្ជាក់ថាទេវតាស្ថានទាំងនេះកើតឡើងវិញក្នុងមន្វន្តរៈទាំងឡាយ ហើយព្រះអាទិត្យជាមួយសេះពណ៌បៃតងស្រាល និងកង់តែមួយ ឆ្លងកាត់ទ្វីប៧ និងមហាសមុទ្រ ដើម្បីនាំទៅកាន់ការពិភាក្សាពេលវេលា និងតេជៈក្រោមឥស្វរ។
Verse 1
इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ज्योतिश्चक्रे सूर्यगत्यादिकथनं नाम चतुःपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सूत उवाच छरिओत् ओफ़् सूर्य सौरं संक्षेपतो वक्ष्ये रथं शशिन एव च ग्रहाणाम् इतरेषां च यथा गच्छति चाम्बुपः
ដូច្នេះ ក្នុង «ស្រីលិង្គមហាបុរាណ» ភាគបូរវៈ ក្នុងផ្នែក «ចក្រពន្លឺ» ចាប់ផ្តើមជំពូកទី៥៤ ស្តីពីដំណើររបស់ព្រះអាទិត្យ និងរឿងពាក់ព័ន្ធ។ សូតាបាននិយាយថា៖ «ខ្ញុំនឹងពណ៌នាឲ្យខ្លីអំពីរថរបស់ព្រះអាទិត្យ និងរថរបស់ព្រះចន្ទ ហើយទាំងរបៀបដែលភពផ្សេងៗធ្វើដំណើរតាមផ្លូវរបស់ខ្លួនក្នុងមេឃ»។
Verse 2
सौरस्तु ब्रह्मणा सृष्टो रथस्त्वर्थवशेन सः संवत्सरस्यावयवैः कल्पितश् च द्विजर्षभाः
ឱ ព្រះឥសីទ្វិជៈដ៏ប្រសើរ ព្រះសូរ្យ (សૌរ) ត្រូវបានព្រះព្រហ្មា បង្កើតឡើង; រថរបស់ទ្រង់ ក៏ត្រូវបានរៀបចំតាមគោលបំណង ហើយបង្កប់ពីអវយវៈនៃឆ្នាំ ដើម្បីឲ្យកាលៈដំណើរទៅតាមលំដាប់វិន័យ។
Verse 3
त्रिनाभिना तु चक्रेण पञ्चारेण समन्वितः सौवर्णः सर्वदेवानाम् आवासो भास्करस्य तु
លំនៅរបស់ព្រះភាស្ករ (ព្រះអាទិត្យ) ជាមាសភ្លឺរលោង មានកង់មួយមានមជ្ឈដ្ឋានបី និងកាំប្រាំ; វាជាទីស្នាក់នៅរបស់ទេវទាំងអស់។
Verse 4
नवयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः द्विगुणो ऽपि रथोपस्थाद् ईषादण्डः प्रमाणतः
ទទឹង និងប្រវែងរបស់វា ត្រូវបានបង្រៀនថា មាន៩ពាន់យោជនៈ; ហើយតាមមាត្រដ្ឋានដែលបាននិយាយ ដំបងសសៃរថ (īṣā-daṇḍa) ដែលលាតចេញពីជាន់រថ គេថា វាមានប្រវែងទ្វេដងនៃមាត្រនោះ។
Verse 5
असङ्गैस्तु हयैर्युक्तो यतश्चक्रं ततः स्थितैः वाजिनस्तस्य वै सप्त छन्दोभिर् निर्मितास्तु ते
រថនោះ ត្រូវបានចងភ្ជាប់ដោយសេះដែលមិនជាប់ពាក់ (អសង្គ) ហើយឈរនៅទីដែលកង់របស់វាតាំងស្ថិត; សេះប្រាំពីររបស់វា ពិតជាត្រូវបានបង្កើតពីឆន្ទៈ (chandas) នៃវេទ។
Verse 6
चक्रपक्षे निबद्धास्तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः सहाश्वचक्रो भ्रमते सहाक्षो भ्रमते ध्रुवः
អ័ក្សរថ ត្រូវបានចងភ្ជាប់នៅចំហៀងកង់ ហើយដាក់អាស្រ័យលើធ្រុវ (ផ្កាយប៉ូល); ជាមួយសេះ និងកង់ វាវិលជុំ; ហើយជាមួយអ័ក្ស ធ្រុវក៏ត្រូវបានពិពណ៌នាថាវិលដែរ តាមព្រះបញ្ជារបស់ព្រះអម្ចាស់ ដែលថែរក្សាលំដាប់លោកទាំងឡាយ។
Verse 7
अक्षः सहैकचक्रेण भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः प्रेरको ज्योतिषां धीमान् ध्रुवो वै वातरश्मिभिः
ដោយធ្រ៊ូវ (Dhruva) ជាអ្នកជំរុញ អ័ក្សនោះវិលជាមួយកង់តែមួយ។ ធ្រ៊ូវដ៏ប្រាជ្ញា ដោយកាំរស្មីដូចខ្យល់ ក្លាយជាអ្នកបញ្ចេញចលនា ដល់ពន្លឺមេឃទាំងឡាយ បង្ហាញរបៀបចក្រវាលដែលព្រះបតិ (Pati) បានកំណត់ ហើយបាសុ (pashu) ទាំងអស់ចល័តក្រោមអធិបតេយ្យរបស់ទ្រង់។
Verse 8
युगाक्षकोटिसम्बद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु ध्रुवेण भ्रमते रश्मिनिबद्धः स युगाक्षयोः
កាំរស្មីពីរនៃរថព្រះអាទិត្យ ត្រូវបានចងភ្ជាប់នៅចុងដំបងយូក (yuga-axle)។ ដោយចងជាប់នឹងកាំរស្មីទាំងនោះ វាវិលជុំវិញធ្រ៊ូវ (Dhruva) ដូចជាកំពុងត្រូវកាន់ទុកដោយចុងយូក—ដូច្នេះចលនាចក្រវាលដំណើរក្នុងលំដាប់ដែលបានកំណត់។
Verse 9
भ्रमतो मण्डलानि स्युः खेचरस्य रथस्य तु युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि
ពេលរថដែលធ្វើដំណើរនៅលើមេឃនោះវិល ចង្កោមរង្វង់ៗកើតឡើង។ យូក អ័ក្ស និងចុងលេចចេញរបស់វា ត្រូវបានដាក់នៅខាងស្តាំនៃរថ—ដូច្នេះបានពណ៌នារចនាសម្ព័ន្ធនៃយានទេវៈ។
Verse 10
ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्राश्वे च रज्जुभिः भ्रमन्तमनुगच्छन्ति ध्रुवं रश्मी च तावुभौ
ដោយធ្រ៊ូវ (Dhruva) កាន់ទុកយ៉ាងមាំ និងចងដោយខ្សែទៅនឹងរថមេឃដែលមានកង់ និងសេះ ទាំងពីរ—ធ្រ៊ូវ និងកាំរស្មីដឹកនាំ—ដើរតាមផ្លូវវិលនោះ គាំទ្រការបង្វិលដែលមានលំដាប់របស់មេឃ។ ដូច្នេះចក្រវាលចល័តតាមព្រះបតិ (Pati) បញ្ជា ខណៈពិភពបាសុ (pashu) នៅតែចងជាប់ក្នុងចង្វាក់កម្ម និងកាលៈទេសៈ។
Verse 11
युगाक्षकोटिस्त्वेतस्य वातोर्मिस्यन्दनस्य तु कीले सक्ता यथा रज्जुर् भ्रमते सर्वतोदिशम्
ចុងអ័ក្សយូក (yuga-axle) នៃរថនេះ ដែលរត់ដោយរលកខ្យល់ (ដំណើរពិភពលោក) ត្រូវបានចាក់ជាប់នឹងគោលដែក ដូចខ្សែដែលចងនឹងស្នូល វាវិលជុំវិញគ្រប់ទិស។
Verse 12
भ्राम्यतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे वर्धेते दक्षिणे चैव भ्रमता मण्डलानि तु
ព្រះអាទិត្យពេលវិលជុំ កាំរស្មីរបស់ទ្រង់កើនឡើងក្នុងវង់មណ្ឌលនៅរដូវអុត្តរាយណៈ; ហើយនៅទក្ខិណាយណៈផងដែរ វង់មណ្ឌលទាំងឡាយបន្តវិលតាមលំដាប់នៃការវិលជុំ។
Verse 13
आकृष्येते यदा ते वै ध्रुवेणाधिष्ठिते तदा आभ्यन्तरस्थः सूर्यो ऽथ भ्रमते मण्डलानि तु
ពេលមណ្ឌលស្ថានទាំងនោះត្រូវបានទាញចូល ហើយធ្រូវៈ (Dhruva) កាន់ទុកជាគ្រឹះគាំទ្រ នោះព្រះអាទិត្យដែលស្ថិតនៅខាងក្នុង ក៏ចាប់ផ្តើមវិលជុំ តាមវង់មណ្ឌលរបស់ទ្រង់។ ដោយការរៀបចំសកលនេះ ព្រះបតី (Pati) ទ្រទ្រង់ចលនានៃលោក; សត្វបាសុ (paśu) ដែលជាប់ពន្ធន៍ ក៏វិលនៅក្នុងកង់ដែលបានវាស់វែងនោះ។
Verse 14
अशीतिमण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं द्वयोः ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु
ចន្លោះរវាងកាស្ឋា (kāṣṭhā) ពីរដែលបន្តគ្នា គេនិយាយថាមានមណ្ឌល ១៨០; ហើយម្តងទៀត វាត្រូវបានរាប់តាមកាំរស្មីដែលធ្រូវៈ (Dhruva) បញ្ចេញ—ពេលវាលាតសន្ធឹង ហើយត្រឡប់មកវិញតាមដំណើររបស់វា។
Verse 15
तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु उद्वेष्टयन् स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति
ដូចគ្នានេះផងដែរ នៅផ្លូវខាងក្រៅ ព្រះអាទិត្យវិលជុំតាមមណ្ឌលទាំងឡាយ; ដោយរុំវង់មណ្ឌលទាំងនោះ ទ្រង់ទៅមុខដោយល្បឿនលឿន តាមស្ថានមណ្ឌលនានា។
Verse 16
देवाश्चैव तथा नित्यं मुनयश् च दिवानिशम् यजन्ति सततं देवं भास्करं भवमीश्वरम्
ដូច្នេះទេវតាទាំងឡាយ និងមុនីទាំងឡាយ ក៏គោរពបូជាឥតឈប់ឈរ ទាំងថ្ងៃទាំងយប់ ដល់ព្រះអម្ចាស់ជានិច្ច៖ ភាស្ករ (Bhāskara) ភវ (Bhava) ព្រះឥស្វរៈអធិបតី (Īśvara/Pati) ដែលភ្លឺចែងចាំងជាពន្លឺខាងក្នុង និងប្រទានមោក្សៈពីពន្ធន៍។
Verse 17
सरथो ऽधिष्ठितो देवैर् आदित्यैर्मुनिभिस् तथा गन्धर्वैरप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः
រទេះនោះត្រូវបានឡើងជិះ និងមានទេវតាទាំងឡាយអមដំណើរ—ទាំងអាទិត្យៈ និងមុនីផងដែរ—ជាមួយគន្ធರ್ವ និងអប្សរា ហើយក៏មានមេកងទ័ព នាគ និងរាក្សស។
Verse 18
एते वसन्ति वै सूर्ये द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु आप्याययन्ति चादित्यं तेजोभिर् भास्करं शिवम्
សត្វទេវៈទាំងនេះស្នាក់នៅក្នុងព្រះអាទិត្យ ពីរខែម្ដង តាមលំដាប់; ហើយដោយពន្លឺរបស់ខ្លួន ពួកគេបំប៉នអាទិត្យៈ—ភាស្ករ—ដែលជាព្រះសិវៈផ្ទាល់។
Verse 19
ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम् गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते
មុនីទាំងឡាយសរសើររាវិ (ព្រះអាទិត្យ) ដោយពាក្យពេចន៍ត្បាញល្អរបស់ខ្លួន; ហើយគន្ធર્વ និងអប្សរា ក៏បូជាគាត់ដោយបទចម្រៀង និងរបាំ។
Verse 20
ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति च
យក្ស និងភូតៈដែលជាមេកង ប្រមូលផ្តុំកាំរស្មីព្រះអាទិត្យ; នាគទាំងឡាយពិតជាដឹកព្រះសូរ្យៈ ហើយយាទុធានៈដើរតាមក្រោយ។ ដូច្នេះ និយតិ—លំដាប់លោករបស់ព្រះអម្ចាស់—ត្រូវបានរក្សាទុកដោយកងដែលតែងតាំង។
Verse 21
वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम् इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे
«វាលខិល្យៈទាំងឡាយ អមរាវិចាប់ពីពេលរះ នាំគាត់ទៅដល់ពេលលិច។ ដូច្នេះ អ្នកអមទាំងនេះស្នាក់នៅជាមួយព្រះអម្ចាស់នៃថ្ងៃ ពីរខែម្ដង»។
Verse 22
मधुश् च माधवश्चैव शुक्रश् च शुचिरेव च नभोनभस्यौ विप्रेन्द्रा इषश्चोर्जस्तथैव च
ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរ! ខែបរិសុទ្ធត្រូវបានហៅថា មធុ និង មាធវ; ដូចគ្នានេះ សុក្ររ និង សុចិ; ហើយ នភ និង នភស្យ; ដូច្នេះដែរ អិષ និង ឩរជស—វដ្តនៃកាលបរិច្ឆេទបូជាបានរាប់បញ្ជាក់។
Verse 23
सहःसहस्यौ च तथा तपस्यश् च तपः पुनः एते द्वादश मासास्तु वर्षं वै मानुषं द्विजाः
សហ និង សហស្យ; ហើយ តបស្យ និង តបៈផងដែរ—ទាំងនេះជាខែទាំងដប់ពីរ; ឱ ពួកទ្វិជៈ, ខែទាំងនេះបង្កើតជាឆ្នាំមនុស្ស។
Verse 24
वासन्तिकस् तथा ग्रैष्मः शुभो वै वार्षिकस् तथा शारदश् च हिमश्चैव शैशिर ऋतवः स्मृताः
រដូវត្រូវបានចងចាំថា៖ វាសន្តិក (និទាឃរដូវ), គ្រៃಷ្ម (រដូវក្តៅ), វារិષិក ដ៏មង្គល (រដូវភ្លៀង), សារទ (ស្លឹកឈើជ្រុះ), ហិម (រដូវរងា), និង សៃឝិរ (រដូវទឹកសន្សើម)។ ដូច្នេះវដ្តឫតុត្រូវបានបង្រៀន ជាផ្នែកនៃការបង្ហាញមានរបៀបរបស់ព្រះអម្ចាស់ (បតិ) ក្នុងលោក។
Verse 25
धातार्यमाथ मित्रश् च वरुणश्चेन्द्र एव च विवस्वांश्चैव पूषा च पर्जन्यो ऽंशुर् भगस् तथा
ធាត្រ និង អર્યមន, មិត្រ និង វរុណ; ឥន្ទ្រ ផងដែរ; វិវស្វាន, ពូសន, បರ್ಜន្យ, អំឝុ, និង ភគ—ទាំងនេះជាអំណាចទេវៈដែលគាំទ្ររបៀបរៀបរយកោស्मिक។
Verse 26
त्वष्टा विष्णुः पुलस्त्यश् च पुलहश्चात्रिरेव च वसिष्ठश्चाङ्गिराश्चैव भृगुर्बुद्धिमतां वरः
ត្វଷ្ត្រ, វិષ્ણុ, ពុលស្ត្យ, ពុលហ, អត្រី, វសិષ્ઠ, អង្គិរាស, និង ភ្រឹគុ—ជាអ្នកប្រាជ្ញដ៏លើសលប់—ត្រូវបានប្រកាសនៅទីនេះ ជាបុព្វបុរស/ឥសីស្ថាបនិកដ៏ឧត្តម ក្នុងការរីកបន្តនៃសೃષ્ટិ។
Verse 27
भारद्वाजो गौतमश् च कश्यपश् च क्रतुस् तथा जमदग्निः कौशिकश् च वासुकिः कङ्कणीकरः
ព្រះគម្ពីរព្រះសិវៈបានរាយនាមអ្នកគោរពទាំងនេះ៖ ភារទ្វាជ, គោតម, កាស្យប និង ក្រតុ; ដូចគ្នានេះដែរ ជមដគ្និ, កៅសិក, វាសុកិ និង កង្គណីករៈ—ជាវិស្សមកាលបរិសុទ្ធក្នុងរឿងរ៉ាវសៃវៈ។
Verse 28
तक्षकश् च तथा नाग एलापत्रस् तथा द्विजाः शङ्खपालस् तथा चान्यस् त्व् ऐरावत इति स्मृतः
តាក់សក, នាគ, អេលាបត្រ និងពួកទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង); សង្ខបាល និងមួយទៀតផង—អៃរាវត ត្រូវបានចងចាំថាស្ថិតក្នុងចំណោមពួកគេដែរ។
Verse 29
धनञ्जयो महापद्मस् तथा कर्कोटकः स्मृतः कम्बलो ऽश्वतरश्चैव तुम्बुरुर्नारदस् तथा
ធនញ្ជយ, មហាបទ្ម និង ករកោតក ត្រូវបានចងចាំ; ហើយក៏មាន កម្បល និង អશ્વតរ—ជាមួយទុម្ពុរុ និង នារទ ផងដែរ។
Verse 30
हाहा हूहूर्मुनिश्रेष्ठा विश्वावसुरनुत्तमः उग्रसेनो ऽथ सुरुचिर् अन्यश्चैव परावसुः
ឱ មុនីដ៏ប្រសើរ! មាន ហាហា និង ហូហូ; វិស្វាវសុ អ្នកលើសលប់; ហើយក៏មាន ឧគ្រសេន បន្ទាប់មក សុរុចិ និងមួយទៀត—បរាវសុ—ល្បីល្បាញក្នុងក្រុមអ្នកបម្រើស្ថានសួគ៌ដែលស្មោះភក្តិចំពោះព្រះអម្ចាស់។
Verse 31
चित्रसेनो महातेजाश् चोर्णायुश्चैव सुव्रताः धृतराष्ट्रः सूर्यवर्चा देवी साक्षात् कृतस्थला
មាន ចិត្រាសេន អ្នកមានពន្លឺដ៏អស្ចារ្យ; និង កោរណាយុ អ្នកមាំមួនក្នុងវ្រតៈបរិសុទ្ធ; ធృతរाष्ट्र និង សូរ្យវರ್ಚា; ហើយក៏មានទេវី កೃತស្ថលា បង្ហាញព្រះវត្តមានដោយផ្ទាល់—ទាំងនេះត្រូវបានដាក់ឈ្មោះក្នុងក្រុមសក្ការៈដែលចូលរួមបម្រើព្រះបតិ អ្នកដោះស្រាយចំណងនៃបាសុ។
Verse 32
शुभानना शुभश्रोणिर् दिव्या वै पुञ्जिकस्थला मेनका सहजन्या च प्रम्लोचाथ शुचिस्मिता
សុភាននាដែលមានមុខស្រស់ សុភស្រូណីដែលមានចង្កេះល្អ ដិវ្យាដ៏ភ្លឺរលោង ពុញ្ជិកស្ថលា មេនកា សហជន្យា ប្រំលោចា និងសុចិស្មិតា—អប្សរាទេវីល្បីល្បាញទាំងនេះ ត្រូវបានរៀបរាប់ក្នុងកថាសក្ការៈ; ការមកកាន់លោករបស់ពួកនាង ក្លាយជាឧបករណ៍ក្នុងការគ្រប់គ្រងរបស់ឥស្វរៈ ដើម្បីដឹកនាំបាសុដែលត្រូវបាសៈចង។
Verse 33
अनुम्लोचा घृताची च विश्वाची चोर्वशी तथा पूर्वचित्तिरिति ख्याता देवी साक्षात्तिलोत्तमा
អនុម្លោចា ឃ្រឹតាចី វិស្វាចី និងឧរវសី ដូចគ្នា—រួមទាំងពូវ៌ចិត្តិ—ល្បីល្បាញ; ហើយទេវីនោះឯង បង្ហាញជាក់ស្តែងថា ជាទិលោត្តមា។
Verse 34
रंभा चाम्भोजवदना रथकृद् ग्रामणीः शुभः रथौजा रथचित्रश् च सुबाहुर्वै रथस्वनः
ព្រះអង្គជារំភា—គួរឱ្យរីករាយ និងទាក់ទាញ; ព្រះអង្គជាមុខដូចផ្កាឈូក; ជាអ្នកបង្កើតរថ; ជាមេដឹកនាំកង; ជាព្រះដ៏មង្គល។ ព្រះអង្គខ្លាំងក្លាក្នុងសង្គ្រាមរថ ព្រះអង្គអស្ចារ្យក្នុងរូបរថ ព្រះអង្គមានដៃខ្លាំង និងសំឡេងកងរំពងដូចរថ—បតិ ព្រះអម្ចាស់ដែលដឹកនាំបាសុឲ្យឆ្លងផុតពីបាសៈ។
Verse 35
वरुणश् च तथैवान्यः सुषेणः सेनजिच्छुभः तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश् च क्षतजित् सत्यजित्तथा
ព្រះអង្គជាវរុណ; ហើយដូចគ្នា ជាព្រះដែលគ្មានអ្នកប្រៀបបាន។ ព្រះអង្គជាសុសេណៈ ព្រះអម្ចាស់នៃកងដ៏ល្អ; សេនជិត អ្នកឈ្នះកងទ័ព; ព្រះដ៏មង្គល។ ព្រះអង្គជាតារក្ស្យ និងអរិଷ្តនេមិ; ក្សតជិត អ្នកបំបាត់គ្រោះថ្នាក់; និងសត្យជិត អ្នកឈ្នះសច្ចៈ—ដូច្នេះ ព្រះបតិ ត្រូវបានសរសើរដោយនាមទាំងនេះ។
Verse 36
रक्षोहेतिः प्रहेतिश् च पौरुषेयो वधस् तथा सर्पो व्याघ्रः पुनश्चापो वातो विद्युद्दिवाकरः
«មូលហេតុនៃគ្រោះថ្នាក់» រួមមាន ការវាយប្រហារដោយរាក្សស ការវាយលុកភ្លាមៗ អំពើហិង្សាដោយមនុស្ស និងមរណភាព; ដូចគ្នា គ្រោះពីពស់ និងខ្លា; ម្តងទៀត ពីអាវុធ ពីខ្យល់កាច ពីរន្ទះ និងពីព្រះអាទិត្យក្តៅក្រហាយ។ ក្នុងគ្រោះទាំងនេះ គួរស្វែងរកបតិ—ព្រះសិវៈ—ជាជម្រកអធិបតី ដែលកាត់ផ្តាច់បាសៈចងបាសុ។
Verse 37
ब्रह्मोपेतश् च रक्षेन्द्रो यज्ञोपेतस्तथैव च एते देवादयः सर्वे वसन्त्यर्के क्रमेण तु
ព្រះអធិរាជនៃរាក្សស ដោយមានព្រះព្រហ្មាជាមួយ និងព្រះយជ្ញាដូចគ្នា (ជាមួយបរិវារ) — ទេវតា និងសត្វទិវ្យទាំងអស់នេះ ស្ថិតនៅក្នុងព្រះអាទិត្យ តាមលំដាប់ដែលបានកំណត់។ ដូច្នេះ ការគ្រប់គ្រងសកលលោក ដំណើរការតាមលំដាប់បញ្ញត្តិ ក្រោមព្រះបតិ (ព្រះអម្ចាស់) អ្នកគាំទ្រពិភពលោក។
Verse 38
स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः धात्रादिविष्णुपर्यन्ता देवा द्वादश कीर्तिताः
ពួកគណៈទាំងនេះ ជាអ្នកគ្រប់គ្រងស្ថានៈនៃសកលលោក តាមស្ថានទីរបស់ខ្លួន—មានដប់ពីរក្រុម ក្រុមមួយៗមានប្រាំពីរ។ ចាប់ពីធាត្រ (Dhātṛ) រហូតដល់វិស្ណុ (Viṣṇu) ទេវតាដប់ពីរនេះ ត្រូវបានរាយនាមដូច្នេះ។
Verse 39
आदित्यं परमं भानुं भाभिराप्याययन्ति ते पुलस्त्याद्याः कौशिकान्ता मुनयो मुनिसत्तमाः
ព្រះមុនីដ៏ប្រសើរទាំងនោះ—ចាប់ពីពុលស្ត្យ (Pulastya) រហូតដល់កೌសិក (Kauśika)—បំប៉ន និងបង្កើនព្រះអាទិត្យដ៏អធិបតី ព្រះភានុដ៏ខ្ពស់បំផុត ដោយពន្លឺធម៌ និងតេជៈវិញ្ញាណរបស់ខ្លួន។
Verse 40
द्वादशैव स्तवैर्भानुं स्तुवन्ति च यथाक्रमम् नागाश्चाश्वतरान्तास्तु वासुकिप्रमुखाः शुभाः
តាមលំដាប់ ពួកគេថ្វាយសរសើរព្រះភានុ (ព្រះអាទិត្យ) ដោយស្តវៈដប់ពីរ; ហើយពួកនាគដ៏មង្គល—ចាប់ពីវាសុកិ (Vāsuki) រហូតដល់អશ્વតរ (Aśvatara)—ក៏ថ្វាយការគោរពតាមលំដាប់ដូចគ្នា។
Verse 41
द्वादशैव महादेवं वहन्त्येवं यथाक्रमम् क्रमेण सूर्यवर्चान्तास् तुम्बुरुप्रमुखाम्बुपम्
ដូច្នេះ តាមលំដាប់ដែលបានកំណត់ ពួកដប់ពីរនោះ កាន់ព្រះមហាទេវ (Mahādeva) ដង្ហែទៅមុខ—ចាប់ពីសូរ្យវರ್ಚា (Sūryavarcā) ហើយបន្តតាមលំដាប់រហូតដល់ចុង—ដោយមានទុម្ពុរុ (Tumburu) ជាមេដឹកនាំ ខណៈពួកគេនាំព្រះអម្ចាស់ទៅតាមការរៀបចំដែលបានបញ្ញត្តិ។
Verse 42
गीतैरेनमुपासन्ते गन्धर्वा द्वादशोत्तमाः कृतस्थलाद्या रंभान्ता दिव्याश्चाप्सरसो रविम्
ដោយបទចម្រៀង ពួកគន្ធರ್ವដ៏ប្រសើរទាំងដប់ពីរ គោរពបូជាព្រះរាវិ (ព្រះអាទិត្យ) ហើយអប្សរាទេវីដ៏ទិវ្យផងដែរ—ចាប់ពី ក្រឹតស្ថលា ដំបូង រហូតដល់ រំប្ហា ចុងក្រោយ—ស្ថិតជិតព្រះរាវិ ដោយសេចក្តីភក្តិ។
Verse 43
ताण्डवैः सरसैः सर्वाश् चोपासन्ते यथाक्रमम् दिव्याः सत्यजिदन्ताश् च ग्रामण्यो रथकृन्मुखाः
ពួកគេទាំងអស់ តាមលំដាប់សមរម្យ បូជាគោរព (ព្រះអម្ចាស់) ដោយរបាំតाण्डវដ៏ស្រស់ស្អាត; ទាំងសត្វទិវ្យ និងក្រុមដែលហៅថា សತ್ಯជិតអន្តា ព្រមទាំង ក្រាមណ្យា និងក្រុមដែលមាន រថក្រឹន ជាមុខ—ម្នាក់ៗថ្វាយបង្គំតាមឋានៈរបស់ខ្លួន។
Verse 44
द्वादशास्य क्रमेणैव कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् प्रयान्ति यज्ञोपेतान्ता रक्षोहेतिमुखाः सह
តាមលំដាប់នៃវដ្តមុខដប់ពីរ ពួកគេប្រមូលផ្តុំចូលក្នុងកាំរស្មី (នៃព្រះអាទិត្យ)។ បន្ទាប់មក ដោយមានផ្នែកបញ្ចប់នៃយញ្ញជាគ្រឿងអម ពួកគេធ្វើដំណើរទៅរួមគ្នា—អ្នកដែលមានគោលបំណងមុខគេគឺបណ្តេញរាក្សស ដោយកាន់អាវុធការពារ។
Verse 45
सायुधा द्वादशैवैते राक्षसाश्च यथाक्रमम् धातार्यमा पुलस्त्यश् च पुलहश् च प्रजापतिः
ដោយកាន់អាវុធ ពួករាក្សសទាំងដប់ពីរនេះ កើតឡើងតាមលំដាប់—ធាតា និង អរិយមា ហើយក៏មាន ពុលស្ត្យ និង ពុលហៈ ព្រះប្រជាបតិ—ត្រូវបានរាប់រៀងតាមលំដាប់ដូច្នេះ។
Verse 46
उरगो वासुकिश्चैव कङ्कणीकश् च तावुभौ तुम्बुरुर् नारदश्चैव गन्धर्वौ गायतां वरौ
ឧរគ និង វាសុកិ ផងដែរ និង កង្កណីក—អ្នកទាំងពីរនោះ; ហើយ ទុម្ពុរុ ជាមួយ នារទ—គន្ធರ್ವទាំងពីរដ៏ប្រសើរ—បានច្រៀងសរសើរ ដោយថ្វាយតន្ត្រីសក្ការៈជាភក្តិចំពោះ ពតិ (ព្រះសិវៈ) អ្នកដោះលែងព្រលឹងដែលជាប់ពាក់ (បសុ)។
Verse 47
कृतस्थलाप्सराश्चैव तथा वै पुञ्जिकस्थला ग्रामणी रथकृच्चैव रथौजाश्चैव तावुभौ
អប្សរា ក្រឹតស្ថលា និង ពុញ្ជិកស្ថលា; ហើយក៏មាន ក្រាមណី ជាមួយ រថក្រឹត និង រថោជា—ទាំងពីរជាគូ—ត្រូវបានរាប់បញ្ចូលក្នុងក្រុមទេវស្ថាន នៃព្រះសិវៈ តាមព្រះបញ្ញត្តិ។
Verse 48
रक्षोहेतिः प्रहेतिश् च यातुधानावुदाहृतौ मधुमाधवयोरेष गणो वसति भास्करे
រាក្សោហេតិ និង ប្រហេតិ ត្រូវបានប្រកាសថាជា យាតុធានៈ។ ក្រុម (គណ) នេះស្ថិតនៅក្នុងព្រះអាទិត្យ (ភាស្ករ) ក្នុងខែ មធុ និង មាធវៈ ដោយចល័តតាមព្រះបញ្ញត្តិរបស់ព្រះសិវៈ ក្នុងលំដាប់ដែលចង និងដោះលែង បសុ (ព្រលឹងបុគ្គល)។
Verse 49
वसन्ति ग्रीष्मकौ मासौ मित्रश् च वरुणश् च ह ऋषिरत्रिर्वसिष्ठश् च तक्षको नाग एव च
សម្រាប់រដូវនិទាឃ និងគ្រីស្មៈ អំណាចអធិបតីគឺ មិត្រ និង វរុណ; ព្រមទាំងឥសី អត្រី និង វសិષ્ઠ; ហើយក៏មាន តក្សក នាគផងដែរ។ ដូច្នេះ ពេលវេលាត្រូវបានរៀបចំដោយទេវតា ឥសី និងសត្វសុក្ខម—ក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះបតិ (ព្រះសិវៈ) ដែលរក្សាចលនាពិភពលោកឲ្យស្ថិតក្នុងចង្វាក់ និងធម៌។
Verse 50
मेनका सहजन्या च गन्धर्वौ च हाहाहूहूः सुबाहुनामा ग्रामण्यौ रथचित्रश् च तावुभौ
មេនកា និង សហជន្យា; ហើយកន្ធರ್ವៈ ហាហា និង ហូហូ; ព្រមទាំងមេភូមិទាំងពីរ ឈ្មោះ សុបាហុ និង រថចិត្រ—ទាំងពីរជាគូ—ក៏ត្រូវបានរាប់រៀង (ក្នុងបញ្ជី)។
Verse 51
पौरुषेयो वधश्चैव यातुधानावुदाहृतौ एते वसन्ति वै सूर्ये मासयोः शुचिशुक्रयोः
បោរុសេយ និង វធៈ ត្រូវបានប្រកាសថាជា យាតុធានៈ។ ពួកនេះស្ថិតនៅក្នុងព្រះអាទិត្យ ក្នុងខែ សុចិ និង សុក្ររៈ។ ក្នុងទស្សនៈសៃវៈ សូម្បីកម្លាំងដ៏កាចសាហាវទាំងនេះក៏ចល័តក្រោមព្រះបញ្ញត្តិរបស់ព្រះបតិ (ព្រះសិវៈ) ព្រោះស្ថានីយ៍ទាំងអស់ស្ថិតក្នុងអំណាចសក្តិរបស់ព្រះអង្គ មិននៅក្រៅអធិបតេយ្យភាពទេ។
Verse 52
ततः सूर्ये पुनश्चान्या निवसन्तीह देवताः इन्द्रश्चैव विवस्वांश् च अङ्गिरा भृगुरेव च
បន្ទាប់មក នៅក្នុងមណ្ឌលព្រះអាទិត្យ ក៏មានទេវតាផ្សេងៗស្នាក់នៅផងដែរ៖ ព្រះឥន្ទ្រ ព្រះវិវស្វាន (ទេវតាព្រះអាទិត្យ) និងឥសី អង្គិរាស និងភ្រឹគុ។
Verse 53
एलापत्रस् तथा सर्पः शङ्खपालश् च तावुभौ विश्वावसूग्रसेनौ च वरुणश् च रथस्वनः
ដូចគ្នានេះដែរ មានឈ្មោះ អេលាបត្រ សព៌ និងសង្ខបាល—ទាំងពីរនោះ; ហើយក៏មាន វិស្វាវសុ និងអគ្រាសេន; ព្រះវរុណ និងរថស្វន។ ព្រះគោរពទាំងនេះត្រូវរំលឹកក្នុងភក្តិដល់បតិ ព្រះសិវៈ អម្ចាស់លើក្រុមទាំងអស់។
Verse 54
प्रम्लोचा चैव विख्याता अनुम्लोचा च ते उभे यातुधानास् तथा सर्पो व्याघ्रश्चैव तु तावुभौ
ប្រម្លោចា ដែលល្បីល្បាញ និងអនុម្លោចា—ទាំងពីរនោះបានបង្ហាញខ្លួន។ ដូចគ្នានេះដែរ មានយាទុធានា; ហើយក៏មានពស់ និងខ្លា—ទាំងពីរនោះផង។ ដូច្នេះ ក្នុងសೃષ્ટិ មានពួកសត្វជាច្រើនប្រភេទកើតឡើងតាមព្រះបតិ ព្រះសិវៈ អម្ចាស់លើការបង្ហាញទាំងអស់។
Verse 55
नभोनभस्ययोरेष गणो वसति भास्करे पर्जन्यश्चैव पूषा च भरद्वाजो ऽथ गौतमः
ក្នុងខែ នភស និងនភស្យ ក្រុមទេវតានេះស្នាក់នៅក្នុងព្រះអាទិត្យ៖ បរជន្យ និងពូសា ហើយក៏មានឥសី ភរទ្វាជ និងគោតម។
Verse 56
धनञ्जय इरावांश् च सुरुचिः सपरावसुः घृताची चाप्सरःश्रेष्ठा विश्वाची चातिशोभना
ធនញ្ជយ និងអិរាវាន សុរុចិ និងសបរាវសុ; ហើយក៏មានឃ្រឹតាចី អប្សរាសល្អឯក និងវិស្វាចី ដែលភ្លឺរលោងយ៉ាងខ្លាំង—ទាំងនេះត្រូវបានរាយនាមក្នុងចំណោមសត្វសេឡេស្ទ្យលដ៏រុងរឿង ដែលស្ថិតក្រោមរបៀបដ៏ទេវភាពរបស់ព្រះអម្ចាស់។
Verse 57
सेनजिच्च सुषेणश् च सेनानीर् ग्रामणीश् च तौ आपो वातश् च तावेतौ यातुधानावुभौ स्मृतौ
សេនជិត និង សុសេណៈ ដែលគេហៅថា សេនានី និង ក្រាមណី—ត្រូវបានចងចាំថាជាគូ។ ពួកគេត្រូវបានសម្គាល់ជាមួយតត្ត្វៈ ទឹក (Āpaḥ) និង ខ្យល់ (Vāta) ហើយទាំងពីរត្រូវបានរាប់ជាយាតុធានៈ អ្នកអាថ៌កំបាំងរារាំង។
Verse 58
वसन्त्येते तु वै सूर्ये मास ऊर्ज इषे च ह हैमन्तिकौ तु द्वौ मासौ वसन्ति च दिवाकरे
ខែទាំងនេះពិតជាស្ថិតនៅក្នុងព្រះអាទិត្យ៖ ឱរជៈ (Ūrja) និង ឥសៈ (Iṣa)។ ដូចគ្នានេះដែរ ខែរដូវរងារពីរខែក៏ស្ថិតនៅក្នុងអ្នកបង្កើតថ្ងៃ (ព្រះអាទិត្យ)។ ដោយចលនាដែលបានកំណត់ដោយព្រះអាទិត្យ កាលៈទេសៈត្រូវបានថែរក្សា បង្ហាញព្រះបតិ ជាអ្នកគ្រប់គ្រងខាងក្នុងនៃលំដាប់លោក។
Verse 59
अंशुर्भगश् च द्वावेतौ कश्यपश् च क्रतुः सह भुजङ्गश् च महापद्मः सर्पः कर्कोटकस् तथा
ក៏មានឈ្មោះ អំសុ (Aṃśu) និង ភគ (Bhaga) ជាពីរ; រួមទាំង កശ്യប (Kaśyapa) និង ក្រតុ (Kratu) ផងដែរ; ហើយដូចគ្នា ភុជង្គ (Bhujanga), មហាបទ្ម (Mahāpadma), សර්ប (Sarpa) និង ករកោតក (Karkoṭaka)។
Verse 60
चित्रसेनश् च गन्धर्व ऊर्णायुश्चैव तावुभौ उर्वशी पूर्वचित्तिश् च तथैवाप्सरसावुभे
ចិត្រសេន និង ឱរណាយុ—ទាំងពីរ ជាគន្ធર્વល្បីល្បាញ—បានមាន; ហើយដូចគ្នា ឧរវសី និង ពូರ್ವចិត្តិ—ទាំងពីរ ជាអប្សរាសល្បីល្បាញ។
Verse 61
तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश् च सेनानीर् ग्रामणीश् च तौ विद्युद्दिवाकरश्चोभौ यातुधानावुदाहृतौ
តារក្ស្យ (Tārkṣya) និង អរិષ્ટនេមិ (Ariṣṭanemi) ហើយក៏មាន សេនានី និង ក្រាមណី—គូទាំងនោះ; វិദ്യុត (Vidyut) និង ទិវាករ (Divākara) ទាំងពីរ—ត្រូវបានប្រកាសថាជា យាតុធានៈ ប្រភេទសត្វកាចរារាំង។
Verse 62
सहे चैव सहस्ये च वसन्त्येते दिवाकरे ततः शैशिरयोश्चापि मासयोर् निवसन्ति वै
ក្នុងខែ សហា និង សហស្ស្យា អំណាចទេវៈទាំងនេះស្នាក់នៅក្នុងព្រះអាទិត្យ; បន្ទាប់មក ពួកគេក៏ស្នាក់នៅក្នុងខែទាំងពីរនៃរដូវសៃសិរៈ ដូច្នេះហើយជាទីស្នាក់នៅរបស់ពួកគេ។
Verse 63
त्वष्टा विष्णुर्जमदग्निर् विश्वामित्रस्तथैव च काद्रवेयौ तथा नागौ कम्बलाश्वतरावुभौ
ទ្វଷ្ដ្រា ព្រះវិṣṇu ជមទគ្និ និង វិશ્વាមិត្រ ដូចគ្នានេះផង; ហើយក៏មាន កាទ្រវេយៈទាំងពីរ គឺនាគ កំបល និង អશ્વតរា—ត្រូវរំលឹកក្នុងបញ្ជីបរិសុទ្ធនេះ។
Verse 64
धृतराष्ट्रः सगन्धर्वः सूर्यवर्चास्तथैव च तिलोत्तमाप्सराश्चैव देवी रंभा मनोहरा
ធൃതរाष्ट्र ជាគន្ធર્વៈ និង សូរយវರ್ಚា ដូចគ្នានេះផង; ហើយ ទិលោត្តមា ក្នុងអប្សរា ព្រមទាំងទេវី រំប្ហា អស្ចារ្យនិងទាក់ទាញ—ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះក្នុងសមាគមសេឡេស្ទ្យាល់ដែលបម្រើព្រះបតិ។
Verse 65
रथजित्सत्यजिच्चैव ग्रामण्यौ लोकविश्रुतौ ब्रह्मोपेतस् तथा रक्षो यज्ञोपेतश् च यः स्मृतः
រថជិត និង សತ್ಯជិត—ទាំងពីរល្បីល្បាញក្នុងលោកថាជាមេដឹកនាំភូមិ—ត្រូវបានរំលឹក; ដូចគ្នានេះផង មាន ប្រាហ្មោបេត និង រក្សៈឈ្មោះ យជ្ញោបេត ដែលល្បីក្នុងប្រពៃណី។
Verse 66
एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः
ទេវៈទាំងនេះស្នាក់នៅក្នុងព្រះអាទិត្យ តាមលំដាប់ ដោយមួយគូៗស្នាក់រយៈពេលពីរខែ។ ពួកគេជាអំណាចគ្រប់គ្រងស្ថានកូស्मिकរបស់ខ្លួន; ពិតប្រាកដណាស់ នេះជាគណៈទាំងដប់ពីរ ជាក្រុមប្រាំពីរៗនៃអ្នកបម្រើ (គណៈ)។
Verse 67
सूर्यमाप्याययन्त्येते तेजसा तेज उत्तमम् ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम्
មុនីទាំងនេះ ដោយតេជស៍ភ្លឺរលោងនៃអំណាចវិញ្ញាណរបស់ខ្លួន បំប៉នព្រះអាទិត្យ—តេជស៍ដ៏ឧត្តម—ហើយដោយពាក្យសរសើរដែលត្បាញយ៉ាងល្អ ពួកគេសូត្រសរសើរ រាវិ។
Verse 68
गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम्
គន្ធರ್ವ និង អប្សរា បូជាព្រះអង្គដោយរបាំ និងបទចម្រៀង; ហើយយក្ស និងភូតដ៏ជាមេ ដំណើរការប្រមូល និងរៀបចំកាំរស្មីភ្លឺរលោងរបស់ព្រះអង្គ តាមភារកិច្ចដែលបានកំណត់ ដើម្បីបម្រើព្រះបតី។
Verse 69
सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति वै वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम्
ពស់ទាំងឡាយពិតជាដឹកនាំរទេះព្រះអាទិត្យ; យាតុធានៈដើរតាមជួររបស់ព្រះអង្គ; ហើយមុនីវាលខិល្យៈ ព័ទ្ធជុំវិញព្រះអាទិត្យចាប់ពីពេលរះ ដឹកនាំព្រះអង្គទៅដល់ពេលលិច—ដំណើរពិធីសាស្ត្រនៃលោកធាតុរក្សាផ្លូវដែលបានកំណត់។
Verse 70
एतेषामेव देवानां यथा तेजो यथा तपः यथायोगं यथामन्त्रं यथाधर्मं यथाबलम्
សម្រាប់ទេវតាទាំងនេះឯង ការរៀបចំតួនាទី និងទីតាំង ត្រូវធ្វើតាមសមមាត្រ—តាមតេជស៍របស់ពួកគេ តាមតបស៍ តាមសមត្ថភាពយោគៈ តាមអំណាចមន្ត្រ តាមធម៌ និងតាមកម្លាំង។
Verse 71
तथा तपत्यसौ सूर्यस् तेषामिद्धस्तु तेजसा इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे
ដូច្នេះ ព្រះអាទិត្យនោះ ក្តៅភ្លឺឡើង ដោយតេជស៍របស់ពួកគេបានបញ្ឆេះ។ ហេតុនេះហើយ ក្នុងព្រះអាទិត្យ—អ្នកបង្កើតថ្ងៃ—ខែទាំងឡាយស្ថិតនៅទីនេះ ជាគូៗ ពេលវស្សន្ត (រដូវនិទាឃ)។
Verse 72
ऋषयो देवगन्धर्वपन्नगाप्सरसां गणाः ग्रामण्यश् च तथा यक्षा यातुधानाश् च मुख्यतः
ពួកឥសី និងក្រុមទេវតា គន្ធರ್ವ នាគ និងអប្សរា ជាមួយមេដឹកនាំរបស់ពួកគេ ដូចគ្នានោះយក្ស និងយាតុធានា ដ៏សំខាន់ៗ—ទាំងអស់ប្រមូលផ្តុំជាមហាហ្វូង។
Verse 73
एते तपन्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च भूतानामशुभं कर्म व्यपोहन्तीह कीर्तिताः
អំណាចទេវៈទាំងនេះ ក្តៅឆេះ បង្ហូរភ្លៀង ភ្លឺចែងចាំង បក់ជាខ្យល់ ហើយបង្កើតសកល; ហើយនៅទីនេះគេគោរពសរសើរថា ជាអ្នកបំបាត់កម្មអសុភរបស់សត្វលោក ដោយព្រះគុណនៃបតិ—ព្រះសិវៈ—បន្ធូរខ្សែបាសៈដែលចងបាសុ (ព្រលឹង)។
Verse 74
मानवानां शुभं ह्येते हरन्ति च दुरात्मनाम् दुरितं सुप्रचाराणां व्यपोहन्ति क्वचित् क्वचित्
ពិតប្រាកដណាស់ ពិធីធម៌ដ៏ប្រសើរទាំងនេះ នាំមកនូវសុភមង្គលដល់មនុស្ស; ហើយចំពោះអ្នកចិត្តអាក្រក់ វាដកយកបាបចេញ។ សម្រាប់អ្នកដើរតាមផ្លូវល្អ វាបំបាត់ទោសកម្មម្តងហើយម្តងទៀត បន្ធូរខ្សែបាសៈដែលចងបាសុ ហើយបង្វែរទៅរកបតិ—ព្រះសិវៈ។
Verse 75
विमाने च स्थिता दिव्ये कामगे वातरंहसि एते सहैव सूर्येण भ्रमन्ति दिवसानुगाः
ស្ថិតនៅលើវិមានទេវៈដ៏អស្ចារ្យ ដែលទៅតាមបំណង និងលឿនដូចខ្យល់ អ្នកបម្រើទាំងនេះ ដើរតាមចលនានៃថ្ងៃ ហើយវិលជុំជាមួយព្រះអាទិត្យ។
Verse 76
वर्षन्तश् च तपन्तश् च ह्लादयन्तश् च वै द्विजाः गोपायन्तीह भूतानि सर्वाणि द्यामनुक्षयात्
ពួកអំណាច ‘ទ្វិជៈ’ ទាំងនេះ បង្ហូរភ្លៀង បញ្ចេញកម្តៅ ហើយផ្តល់ភាពត្រជាក់ស្រស់—ឱ ព្រះព្រាហ្មណ៍—នៅទីនេះពួកគេការពារសត្វលោកទាំងអស់ ដោយថែរក្សារបៀបរយស្ថានសួគ៌ឲ្យមិនរលាយ។
Verse 77
स्थानाभिमानिनाम् एतत् स्थानं मन्वन्तरेषु वै अतीतानागतानां वै वर्तन्ते सांप्रतं च ये
នេះជាទីតាំងដែលបានកំណត់សម្រាប់អំណាចអធិបតីដែលយល់ថាខ្លួនជាប់នឹងមុខតំណែងរបស់ខ្លួន។ ក្នុងមន្វន្តរៈទាំងឡាយ វាអនុវត្តចំពោះអ្នកដែលបានកន្លងផុត អ្នកដែលនឹងមក និងអ្នកដែលមាននៅពេលបច្ចុប្បន្នផងដែរ។
Verse 78
एते वसन्ति वै सूर्ये सप्तकास्ते चतुर्दश चतुर्दशसु सर्वेषु गणा मन्वन्तरेष्विह
ពិតប្រាកដណាស់ ពួកនេះស្ថិតនៅក្នុងព្រះអាទិត្យ៖ ក្រុមប្រាំពីរបែបនោះ មានចំនួនដប់បួន។ ក្នុងមន្វន្តរៈដប់បួនទាំងអស់ ក្រុមគណៈទាំងនេះមានវត្តមាននៅទីនេះក្នុងលំដាប់លោកធាតុ។
Verse 79
संक्षेपाद्विस्तराच्चैव यथावृत्तं यथाश्रुतम् कथितं मुनिशार्दूला देवदेवस्य धीमतः
ឱ មុនីដូចខ្លាខ្លាំងទាំងឡាយ ខ្ញុំបានពោលរៀបរាប់—ទាំងដោយសង្ខេប និងដោយលម្អិត—តាមដែលបានកើតឡើង និងតាមដែលបានស្តាប់មក អំពីព្រះដេវដេវៈ ព្រះសិវៈដ៏មានប្រាជ្ញា។
Verse 80
एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः
ទេវតាទាំងនេះស្ថិតនៅក្នុងព្រះអាទិត្យ តាមលំដាប់ ម្តងៗរយៈពេលពីរខែ។ ពួកគេជាគណៈដែលអធិបតីលើស្ថានៈរបស់ខ្លួន—ក្រុមដប់ពីរ មួយក្រុមមានប្រាំពីរ—ថែរក្សាចង្វាក់លោកធាតុ ដើម្បីបម្រើព្រះបតិ តាមរូបព្រះអាទិត្យរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 81
इत्येष एकचक्रेण सूर्यस्तूर्णं रथेन तु हरितैरक्षरैरश्वैः सर्पते ऽसौ दिवाकरः
ដូច្នេះ ព្រះអាទិត្យ—អ្នកបង្កើតថ្ងៃ—រត់លឿនលើរថមានកង់តែមួយ ដែលត្រូវអូសដោយសេះពណ៌បៃតង ដែលជាព្យញ្ជនៈអក្សរអមតៈ ដើម្បីគាំទ្រលំដាប់លោកធាតុដែលបម្រើព្រះបតិ។
Verse 82
अहोरात्रं रथेनासाव् एकचक्रेण तु भ्रमन् सप्तद्वीपसमुद्राङ्गां सप्तभिः सर्पते दिवि
ទាំងថ្ងៃទាំងយប់ គាត់ធ្វើដំណើរលើរថមានកង់តែមួយ បង្វិលមិនឈប់ឈរ ហោះហើរតាមមេឃ វង់ព័ទ្ធទ្វីបប្រាំពីរ និងសមុទ្រប្រាំពីរ ដោយសេះប្រាំពីរទាញទៅមុខ។ ដូច្នេះ កាលៈ (ពេលវេលា) ដំណើរការទៅ កាន់កាប់លោកទាំងឡាយឲ្យចលនាតាមរបៀបក្រោមព្រះអម្ចាស់ (បតិ)។
Dhruva is presented as the intelligent ‘impeller’ (preraka) for the luminaries: the chariot’s yoke and axle are bound by rays/tethers, and as Dhruva’s agency is described, the wheel-axle system revolves—symbolizing a fixed cosmic pivot that regulates apparent solar paths and seasonal shifts.
The seven horses symbolize the Vedic metres (chandas), implying that solar movement and vitality are sustained by Vedic order—mantra, rhythm, and yajña—so cosmic light is portrayed as emerging from sacred structure rather than mere physical force.
They are the presiding entities identified with specific cosmic stations/offices—organized here into recurring monthly sets—who collectively sustain the Sun’s tejas through worship, song, protection, and functional roles (carrying, guarding, gathering rays) across cycles of time.