Adhyaya 9

Verse 1

देव्युवाच । दिव्यं तेजो नमस्यामि यन्मे दृष्टं पुरातने । कालाग्निरुद्रमध्यस्थं प्रभासे शंकरोद्भवम्

女神は言った。「古の時に我が見し神聖なる光輝に、我は礼拝する。プラバーサにてシャンカラより現れ、カーラーグニルドラのただ中に安住するその光に。」

Verse 2

यो वेदसंघैरृषिभिः पुराणैर्वेदोक्तयोगैरपि इज्यमानः । तं देवदेवं शरणं व्रजामि सोमेश्वरं पापविनाशहेतुम्

ヴェーダの群れ、聖仙たち、プラーナ、またヴェーダに説かれたヨーガの修法によって礼拝される御方――その देवदेव（神々の神）に我は帰依する。罪滅の因たるソーメーシュヴァラに。

Verse 3

देवदेव जगन्नाथ भक्तानुग्रहकारक । संशयो हृदि मे कश्चित्तं भवाञ्छेत्तुमर्हति

神々の神、世界の主、 भक्त（信愛者）に恩寵を垂れる御方よ。わが胸に一つの疑いがある。どうかそれを断ち切ってくださるにふさわしいのは、あなたである。

Verse 4

ईश्वर उवाच । कः संशयः समुत्पन्नस्तव देवि यशस्विनि । तन्मे कथय कल्याणि तत्सर्वं कथयाम्यहम्

イーシュヴァラは言った。「おお、名高き女神よ、そなたにいかなる疑いが起こったのか。吉祥なる者よ、我に告げよ。すべてを我が説き明かそう。」

Verse 5

देव्युवाच । यदि त्वं च महादेवो मुण्डमाला कथं कृता । अनादि निधनो धाता सृष्टिसंहारकारकः

女神は言った。「もしあなたがまことにマハーデーヴァであるなら、なぜ髑髏の花鬘（ムンダマーラー）を身に着けるのですか。あなたは無始無終、万有を定め、創造と滅尽をなす御方。」

Verse 6

ततो विहस्य देवेशः शंकरो वाक्यमब्रवीत् । अनेकमुण्डकोटीभिर्या मे माला विराजते

すると、神々の主シャンカラは微笑み、こう語った。「我が身に輝くその花鬘は、無数の髑髏—クロールに次ぐクロール—によって成っている。」

Verse 7

नारायण सहस्राणां ब्रह्मणामयुतस्य च कृता शिरःकरोटीभिरनादिनिधना ततः

「それは幾千のナーラーヤナと、幾万のブラフマーの頭蓋鉢（カローṭī）によって作られた。ゆえにそれもまた無始無終である。」

Verse 8

अन्यो विष्णुश्च भवति अन्यो ब्रह्मा भवत्यपि । कल्पे कल्पे मया सृष्टः कल्पे विष्णुः प्रजापतिः

「各々のカルパごとに、ヴィシュヌは別の姿となり、ブラフマーもまた別の者となる。あらゆるカルパにおいて、我が彼らを顕現させる—ヴィシュヌと、衆生の主プラジャーパティを。」

Verse 9

अहमेवंविधो देवि क्षेत्रे प्राभासिके स्थितः । कालाग्निलिंगमूले तु मुंडमालाविभूषितः

おお女神よ、まことに我はこのようにして、聖地プラバーサに住し、カーラーグニ・リンガの根元にあって、髑髏の花鬘をもって荘厳されている。

Verse 10

अक्षसूत्रधरः शान्त आदिमध्यांतवर्जितः । पद्मासनस्थो वरदो हिमकुन्देन्दुसन्निभः

数珠を執りて寂静、始め・中ほど・終わりを離れ、蓮華座に坐して施願し、雪とクンダの花と月のごとく輝く。

Verse 11

मम वामे स्थितो विष्णुर्दक्षिणे च पितामहः । जठरे चतुरो वेदाः हृदये ब्रह्म शाश्वतम्

我が左にはヴィシュヌが立ち、右には祖父神（ブラフマー）がある。腹には四つのヴェーダが宿り、心には常住のブラフマンがある。

Verse 12

अग्निः सोमश्च सूर्यश्च लोचनेषु व्यवस्थिताः

アグニ、ソーマ、スーリヤは、我が両眼のうちに स्थापितしている。

Verse 13

एवंविधो महादेवि प्रभासे संव्यवस्थितः । आप्यतत्त्वात्समानीते मा ते भूत्संशयः क्वचित्

おお大女神よ、かくのごとく我はプラバーサに堅く安住している。これは水の原理（タットヴァ）よりもたらされた顕現であるゆえ、いかなる時も汝に疑いが起こらぬように。

Verse 14

एवमुक्ता तदा देवी हर्षगद्गदया गिरा । तुष्टाव देवदेवेशं भक्त्या परमया युता

かく告げられるや女神は、歓喜に声を詰まらせつつ、至上の帰依に満ちて、神々の中の神の主を讃嘆した。

Verse 15

देव्युवाच जय देव महादेव सर्वभावन ईश्वर । नमस्तेऽस्तु सुरेशाय परमेशाय वै नमः

女神は言った。「勝利あれ、神よ、マハーデーヴァよ、万有を生み出す自在主よ。汝に礼拝す、神々の主よ。まことに礼拝す、至上の主よ。」

Verse 16

अनादिसृष्टिकर्त्रे च नमः सर्वगताय च । सर्वस्थाय नमस्तुभ्यं धाम्नां धाम्ने नमोऽस्तु ते

無始の創造主なる汝に礼拝す。遍く行き渡る汝に礼拝す。万物に住する汝に礼拝す。諸住処の住処なる汝に礼拝す。

Verse 17

षडंताय नमस्तुभ्यं द्वादशान्ताय ते नमः । हंसभेद नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं च मोक्षद

「六の終（ろくたん）」によって真実を説かれる汝に礼拝す。「十二の終（じゅうにたん）」を究竟とする汝に礼拝す。ハンサ（内なる自己）を弁別する汝に礼拝す。解脱を授ける汝に礼拝す。

Verse 18

इति स्तुतस्तदा देव्या प्रचलच्चन्द्रशेखरः । ततस्तुष्टस्तु भगवानिदं वचनमब्रवीत्

女神にかく讃えられて、月冠のチャンドラシェーカラ（シヴァ）は歓喜に身を震わせた。やがて満悦した世尊は、次の言葉を告げた。

Verse 19

ईश्वर उवाच । साधुसाधु महाप्राज्ञे तुष्टोऽहं व्रियतां वरः

イーシュヴァラは言われた。「善いかな、善いかな、大いなる賢者よ。我は満足した——望む恩寵を選べ。」

Verse 20

देव्युवाच । यदि तुष्टोऽसि देवेश वरार्हा यदि वाप्यहम् । प्रभास क्षेत्रमाहात्म्यं पुनर्विस्तरतो वद

女神は言われた。「もし天神の主よ、あなたが満足され、また私が恩恵に値するなら、プラバーサの聖なるクシェートラの偉大さを、さらに詳しくもう一度お説きください。」

Verse 21

भूतेश भगवान्विष्णुर्दैत्यानामन्तकाग्रणीः । स कस्माद्द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

「衆生の主よ、バガヴァーン・ヴィシュヌ——ダイティヤを滅する先頭の御方——なぜドヴァーラカーを捨て、プラバーサの聖域に帰依されたのですか。」

Verse 22

षष्टि तीर्थसहस्राणि षष्टिकोटिशतानि च । द्वारकामध्यसंस्थानि कथं न्यक्कृतवान्हरिः

「ドヴァーラカーには六万のティールタがあり、さらに六億もの聖地が स्थापितされている。それなのに、ハリはどうしてそれらを劣るものとして（プラバーサを選ばれたのか）。」

Verse 23

अमरैरावृतां पुण्यां पुण्यकृद्भिर्निषेविताम् । एवं तां द्वारकां त्यक्त्वा प्रभासं कथमागतः

「ドヴァーラカーは清浄で、アマラ（不死の神々）に囲まれ、功徳を積む者たちが参詣する聖都です。それでもなお、いかにしてそのドヴァーラカーを離れ、プラバーサへ来られたのですか。」

Verse 24

देवमानुषयोर्नेता द्योभुवोः प्रभवो हरिः । किमर्थं द्वारकां त्यक्त्वा प्रभासे निधनं गतः

ハリは神々と人々の導き手、天と地の根源である。いかなる理由でドヴァーラカーを去り、プラバーサにて終焉を示されたのか。

Verse 25

यश्चक्रं वर्त्तयत्येको मानुषाणां मनोमयम् । प्रभासे स कथं कालं चक्रे चक्रभृतां वरः

人の営みという心成の「輪」をただ独り回転させる御方——円盤（チャクラ）を戴く者の中の最勝は、プラバーサでいかに時を過ごされたのか。

Verse 26

गोपायनं यः कुरुते जगतः सार्वलौकिकम् । स कथं भगवान्विष्णुः प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

全世界を遍く守護する福徳の主ヴィシュヌが、プラバーサの聖域に「帰依した」とは、いかにして語り得ようか。

Verse 27

योंतकाले जलं पीत्वा कृत्वा तोयमयं वपुः । लोकमेकार्णवं चक्रे दृष्ट्या दृष्टेन चात्मना

劫末にあらゆる水を飲み尽くし、水より成る御身を現し、ひとたびの御眼差しと顕現せる自己によって世界を一つの大海とされた御方——プラバーサにおいて、どうして凡語で語れようか。

Verse 28

स कथं पञ्चतां प्राप प्रभासे पार्वतीपते । यः पुराणे पुराणात्मा वाराहं वपुरास्थितः

おおパールヴァティーの主よ、プラバーサにおいて彼が「五大の状態」（五元素への帰入）に至ったとは、いかにしてあり得ようか。プラーナに説かれる太古の自己、ヴァラーハ（猪）の御身を取られた御方であるのに。

Verse 29

उद्दधार महीं कृत्स्नां सशैलवनकाननाम् । स कथं त्यक्तवान्गात्रं प्रभासे पापनाशने

山々・森・林苑をも含む全大地を持ち上げたその御方が、罪を滅するプラバーサにて、いかで自らの身を捨て得ようか。

Verse 30

येन सिंहं वपुः कृत्वा हिरण्यकशिपुर्हतः । स कथं देवदेवेशः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

獅子の御身となってヒラṇヤカシプを討たれたその神、神々の主はいかでプラバーサの聖なるクシェートラに帰依し得ようか。

Verse 31

सहस्रचरणं देवं सहस्राक्षं महाप्रभम् । सहस्रशिरसं वेदा यमाहुर्वै युगेयुगे

千の足、千の眼を備え、偉大なる光輝を放つ神—ヴェーダが世々のユガにわたり「千の頭を持つ者」と宣言する御方。

Verse 32

तत्याज स कथं देवः प्रभासे स्वं कलेवरम् । नाभ्यरण्यां समुद्भूतं यस्य पैतामहं गृहम्

その神はいかでプラバーサにて自らの身を捨て得ようか。臍の蓮林より「祖父の住処」（梵天の宮）が生じた御方であるのに。

Verse 33

एकार्णवगते लोके तत्पंकजमपंकजम् । येनोद्धृतं क्षणेनैव प्रभासस्थः स किं हरिः

世界が一つの大海となったとき、汚れなきその蓮は彼によって刹那に引き上げられた—もしハリがプラバーサに在すなら、いったい何を語り得ぬというのか。

Verse 34

उत्तरांशे समुद्रस्य क्षीरोदस्या मृतोदधेः । यः शेते शाश्वतं योगमास्थाय परवीरहा । स कथं त्यक्तवान्देहं प्रभासे परमेश्वरः

大海の北方、乳海という不死の海に横たわり、永遠のヨーガに安住し、敵の勇士を討つ至上主は、どうしてプラバーサにおいて御身を捨て得ようか。

Verse 35

हव्यादान्यः सुरांश्चक्रे कव्यादांश्च पितॄ नपि । स कथं देवदेवेशः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

ハヴィヤ（供物）を受ける者として神々を定め、カヴィヤを受ける者として祖霊（ピトリ）を定めたデーヴァデーヴェーシャ（神々の主）は、どうしてプラバーサの聖域に依りすがるであろうか。

Verse 36

युगानुरूपं यः कृत्वा रूपं लोकहिताय वै । धर्ममुद्धरते देवः स कथं क्षेत्रमाश्रितः

世の安寧のために、各ユガにふさわしい姿を現し、ダルマを救い上げる神が、どうして一つの聖地に縛られ、あるいはそれに依存すると言えようか。

Verse 37

त्रयो वर्णास्त्रयो लोकास्त्रैविद्यं पाठकास्त्रयः । त्रैकाल्यं त्रीणि कर्माणि त्रयो देवास्त्रयो गुणाः । सृष्टं येन पुरा देवः स कथं क्षेत्रमाश्रितः

古より三つ組—三ヴァルナ、三界、三重のヴェーダ学とその三人の誦者、三時、三つの儀礼、三神、三グナ—を創り定めた創造主なる神が、どうしてただ一つの聖域に依存すると言えようか。

Verse 38

या गतिर्द्धर्मयुक्तानामगतिः पापकर्मिणाम् । चातुर्वर्ण्यस्य प्रभवश्चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता

ダルマにかなう者の真の帰依処であり究竟の行き先であり、罪業をなす者には帰依なき境地となる方。四姓（チャートゥルヴァルニャ）の源であり守護者であるその主を、どうして場所で量れようか。

Verse 39

चातुर्विद्यस्य यो वेत्ता चातुराश्रम्यसंस्थितः । कस्मात्स द्वारकां हित्वा प्रभासे पंचतां गतः

四つの学知に通じ、四住期（アーシュラマ）の規律に安住する者が—なぜドヴァーラカーを捨て、プラバーサにおいて「五の境地」、すなわち五大への融解に至ったのか。

Verse 40

दिगंतरं नभोभूमिरापो वायुर्विभावसुः । चंद्रसूर्यद्वयं ज्योतिर्युगेशः क्षणदातनुः

彼は方位の広がり、虚空と大地であり、水・風・燃えさかる火である。月と太陽という二光の光明であり、諸劫の主—その身こそ刹那に量られる時そのものである。

Verse 41

यः परं श्रूयते ज्योतिर्यः परं श्रूयते तपः । यः परं परतः प्रोक्तः परं यः परमात्मवान्

彼は至上の光と聞かれ、至上の苦行（タパス）と聞かれる。最上をも超えると宣せられ、至上そのもの—パラマートマンの本性を具える。

Verse 42

आदित्यादिश्च यो दिव्यो यश्च दैत्यांतको विभुः । स कथं देवकीसूनुः प्रभासे सिद्धिमीयिवान्

太陽のごとく先頭に立つ神聖なる御方、ダイティヤを滅する大いなる主—その同じ主がデーヴァキーの子として、いかにしてプラバーサで成就（悉地）を得たのか。

Verse 43

युगांते चांतको यश्च यश्च लोकांतकांतकः । सेतुर्यो लोकसत्तानां मेध्यो यो मेध्यकर्मणाम्

彼は劫の終わりに現れる終末であり、諸世界を滅ぼす者をも滅ぼす滅尽者。諸世界の衆生のための橋であり、浄化の儀礼を行う者にとっての清浄そのものである。

Verse 44

वेत्ता यो वेदविदुषां प्रभुर्यः प्रभवात्मनाम् । सोमभूतस्तु भूतानामग्निभूतोऽग्निवर्त्मनाम्

彼はヴェーダを知る者の中の最勝の知者、力と創造の源たる者たちの主である。生きとし生けるものにはソーマとなり、火の道—祭祀の戒律—を歩む者にはアグニとなる。

Verse 45

मनुष्याणां मनोभूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम् । विनयो नयभूतानां तेजस्तेजस्विनामपि

人々の中では彼はまさに心となり、苦行者の中では彼は苦行そのものとなる。戒律ある者には謙虚となり、光輝ある者にさえ彼は威光となる。

Verse 46

विग्रहो विग्रहाणां यो गतिर्गतिमतामपि । स कथं द्वारकां हित्वा प्रभासक्षेत्रमाश्रितः

彼はあらゆる有身の形の原型であり、最高の道を得た者にとってさえ究竟の目標である。その彼が、どうしてドヴァーラカーを捨て、聖地プラバーサの地に身を寄せるであろうか。

Verse 47

आकाशप्रभवो वायुर्वायुप्राणो हुताशनः । देवा हुताशनप्राणाः प्राणोऽग्नेर्मधुसूदनः । सकथं पद्मजप्राणः प्रभासं क्षेत्रमाश्रितः

虚空より風が生じ、風の命は火（フタ―シャナ）である。神々は火によって生き、火の命こそマドゥスーダナ（ヴィシュヌ）である。されば、蓮華より生まれし者（ブラフマー）の命である彼が、どうして聖地プラバーサに身を寄せるであろうか。

Verse 48

सूत उवाच । इति प्रोक्तस्तदा देव्या शंकरो लोकशंकरः । उवाच प्रहसन्वाक्यं पार्वतीं द्विजसत्तमाः

スータは語った。女神にそのように問われたとき、世を安んずるシャンカラは微笑み、パールヴァティーに次の言葉を告げた。おお、最勝の二度生まれよ。

Verse 49

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि प्रभासक्षेत्रविस्तरम् । रहस्यं सर्वपापघ्नं देवानामपि दुर्ल्लभम्

イーシュヴァラは言われた。「聞きなさい、女神よ。私はプラバーサ・クシェートラの広大なる功徳を詳しく説こう。これは一切の罪を滅する秘奥であり、神々にさえ得難い。」

Verse 50

देवि क्षेत्राण्यनेकानि पृथिव्यां संति भामिनि । तीर्थानि कोटिसंख्यानि प्रभावस्तेषु संख्यया

輝ける女神よ、地上には多くの聖域があり、ティールタ（聖なる渡し場）は億千万と数えられる。それぞれが自らの分量に応じた功徳と霊験を具えている。

Verse 51

असंख्येय प्रभावं हि प्रभासं परिकीर्तितम् । ब्रह्मतत्त्वं विष्णुतत्त्वं रौद्रतत्त्वं तथैव च

プラバーサは、まことに量り知れぬ霊威を具えると称えられる。そこにはブラフマーの理、ヴィシュヌの理、そしてルドラの理が等しく宿るからである。

Verse 52

तत्र भूयः समायोगो दुर्ल्लभोऽन्येषु पार्वति । प्रभासे देवदेवेशि तत्त्वानां त्रितयं स्थितम्

パールヴァティーよ、このように充ち満ちた合流は他所では稀である。プラバーサにおいて、神々の主の御妃よ、これら三つの原理の三位は堅固に स्थापितされている。

Verse 53

चतुर्विंशतितत्त्वैश्च ब्रह्मा लोकपितामहः । बालरूपी च नाम्नां च तत्र स्थाने स्थितः स्वयम्

そこでは二十四の原理に伴い、世界の祖父たるブラフマーが自らその地に住し、童子の姿を取り、名高き諸名を帯びておられる。

Verse 54

पंचविशतितत्त्वानाम धिपो देवताग्रणीः । तस्मिन्स्थाने स्थितः साक्षाद्दैत्यानामंतकः शुभे

諸神の最勝にして、二十五のタットヴァの直なる主、ダイティヤを滅する御方は、吉祥なる者よ、まさにその地に顕然と住まわれる。

Verse 55

अहं देवि त्वया सार्द्धं षट्त्रिंशत्तत्त्वसंयुतः । निवसामि महाभागे प्रभासे पापनाशने

我は自ら、女神よ、汝と共に、三十六のタットヴァを具して、罪を滅するプラバーサに住まう。大いなる幸運の者よ。

Verse 56

एवं तत्त्वमयं क्षेत्रं सर्वतीर्थमयं शुभम् । प्रभासमेव जानीहि मा कार्षीः संशयं क्वचित्

かくしてこの聖域は究竟の真理に満ち、吉祥にして、あらゆるティールタを具する。まさしくこれをプラバーサと知れ。いかなる時も疑いを起こすな。

Verse 57

अपि कीटपतंगा ये म्रियंते तत्र ये नराः । तेऽपि यांति परं स्थानं नात्र कार्या विचारणा

虫けらや蛾でさえ、またそこで死ぬ人々でさえ、最高の住処へと至る。これについて思案は要らぬ。

Verse 58

स्त्रियो म्लेच्छाश्च शूद्राश्च पशवः पक्षिणो मृगाः । प्रभासे तु मृता देवि शिवलोकं व्रजंति ते

女神よ、女人も、ムレッチャも、シュードラも、また獣—鳥や野の獣—も、プラバーサで死ねば、彼らはシヴァの世界（シヴァローカ）へ赴く。

Verse 59

कामक्रोधेन ये बद्धा लोभेन च वशीकृताः । अज्ञानतिमिराक्रांता मायातत्त्वे च संस्थिताः

欲と怒りに縛られ、貪りに制せられ、無明の闇に覆われ、マーヤーの原理に住する者たちは——

Verse 60

कालपाशेन ये बद्धास्तृष्णाजालेन मोहिताः । अधर्मनिरता ये च ये च तिष्ठंति पापिनः

時（カーラ）の縄に縛られ、渇愛の網に惑わされ、不法（アダルマ）に耽り、罪にとどまり続ける者たちは——

Verse 61

ब्रह्मघ्नाश्च कृतघ्नाश्च ये चान्ये गुरुतल्पगाः । महापातकिनश्चापि ते यान्ति परमां गतिम्

たとえバラモン殺し、恩知らず、また師（グル）の床を汚す者など——そのような大罪人でさえ——最高の境地に至る。

Verse 62

मातृहंता नरो यस्तु पितृहंता तथैव च । ते सर्वे मुक्तिमायांति किं पुनः शुभकारिणः

たとえ母を殺す者、また父を殺す者であっても——彼らは皆、解脱に至る。まして善をなす者は、なおさらである。