Adhyaya 237

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि यादवस्थलमुत्तमम् । यादवा यत्र नष्टा वै षट्पंचाशच्च कोटयः

イーシュヴァラは言った。「それから、マハーデーヴィーよ、至上に聖なる地『ヤーダヴァスタラ』へ赴くがよい。そこではまことにヤーダヴァ族が、五十六クロールの数に及んで滅びたのである。」

Verse 2

यत्र वज्रेश्वरो देवो वज्रेणाराधितः सदा । यत्राभूद्दिव्यदृष्टीनामृषीणामाश्रमं कुलम्

そこでは神ヴァジュレーシュヴァラが金剛（ヴァジュラ）によって常に礼拝され、また天眼を具えた聖仙（リシ）たちの系譜のアーシュラマが存していた。

Verse 3

देव्युवाच । कथं विनष्टा भगवन्नन्धका वृष्णिभिः सह । पश्यतो वासुदेवस्य भोजाश्चैव महारथाः

女神は言われた。「ああ、福徳なる主よ、アンダカ族はヴリシュニ族とともにいかにして滅びたのですか。さらにヴァースデーヴァが見守る中、ボージャ族の大車戦士たちはいかにして終焉を迎えたのですか。」

Verse 4

केन शप्तास्तु ते वीरा नष्टा वृष्ण्यन्धकादयः । भोजाश्चैव महादेव विस्तरेण वदस्व मे

その勇士たちは誰に呪われ、ヴリシュニ族・アンダカ族らが滅び、ボージャ族までもが滅亡したのですか。おおマハーデーヴァよ、私に詳しくお語りください。

Verse 5

ईश्वर उवाच । षट्त्रिंशे च कलौ वर्षे संप्राप्तेऽन्धकवृष्णयः । अन्योन्यं मुशलैस्ते हि निजघ्नुः कालनोदिताः

イーシュヴァラは語られた。「カリの第三十六年が到来すると、アンダカ族とヴリシュニ族は、時（カーラ）に促され、棍棒で互いを打ち倒した。」

Verse 6

विश्वामित्रं च कण्वं च नारदं च यशस्विनम् । सारणप्रमुखान्भोजान्ददृशुर्द्वारकां गतान्

彼らはヴィシュヴァーミトラ、カンヴァ、そして名高きナーラダを見、さらにサーラナを先頭としてドヴァーラカーに来たボージャ族の一行をも見た。

Verse 7

ते वै सांबं समानिन्युर्भूषयित्वा स्त्रियं यथा । अब्रुवन्नुपसंगम्य देवदंडनिपीडिताः

彼らはサーンバを前へ連れ出し、女のように飾り立てた。ついで聖仙たちに近づいて語った――すでに神の報いにより迫られていた。

Verse 8

इयं स्त्री पुत्रकामस्य बभ्रोरमिततेजसः । ऋषयः साधु जानीत किमियं जनयिष्यति

「この女は、計り知れぬ光輝をもつバブリュのもの、子を望む者である。おおリシたちよ、真実に知れ――彼女は何を産むのか。」

Verse 9

इत्युक्तास्ते तदा देवि विप्रलंभप्रधर्षिताः । प्रत्यब्रुवंस्तान्मुनयस्तच्छृणुष्व यथातथम्

女神よ、そのように告げられ、嘲りと侮辱によって挑発されたとき、聖仙たちは彼らに答えた。今、ありのままに起こったことを聞け。

Verse 10

ऋषय ऊचुः । वृष्ण्यन्धकविनाशाय मुशलं घोरमायसम् । वासुदेवस्य दायादः सांबोऽयं जनयिष्यति

聖仙たちは言った。「ヴリシュニ族とアンダカ族の滅びのために、ヴァースデーヴァの末裔であるこのサーンバは、恐るべき鉄のムシャラ（杵）を生み出すであろう。」

Verse 11

येन यूयं सुदुर्वृत्ता नृशंसा जातमन्यवः । उच्छेत्तारः कुलं सर्वमृते रामाज्जनार्द्दनात्

「汝らは甚だしく悪に染まり、残忍で、驕りの怒りに燃えているゆえに、ラーマとジャナールダナを除き、己が一族をことごとく根絶やしにするであろう。」

Verse 12

त्यक्त्वा यास्यति वः श्रीमांत्यक्त्वा भूमिं हलायुधः । जरा कृष्णं महाभागं शयानं तु निवेत्स्यति

「吉祥なる繁栄は汝らを捨てて去るであろう。鋤を持つ者ハラーユダ（バララーマ）は地上を去る。さらにジャーラーは、横たわり憩う大いに幸いなるクリシュナを射当てるであろう。」

Verse 13

इत्यब्रुवंस्ततो देवि प्रलब्धास्ते दुरात्मभिः । मुनयः क्रोधरक्ताक्षाः समीक्ष्याथ परस्परम्

女神よ、かく語り終えると、邪心の者どもに嘲られた聖仙たちは怒りにより眼を赤くし、やがて互いに見交わした。

Verse 14

तथोक्ता मुनयस्ते तु ततः केशवमभ्ययुः । अथावदत्तदा वृष्णीञ्छ्रुत्वैवं मधुसूदनः

かく語り終えると、聖仙たちはケーシャヴァのもとへ赴いた。事の次第を聞いたマドゥスーダナは、ヴリシュニ族に向かって語った。

Verse 15

अभिज्ञो मतिमांस्तस्य भवितव्यं तथेति तत् । एवमुक्त्वा हृषीकेशः प्रविवेश पुनर्गृहान्

全知にして賢きフリシーケーシャは、「かく定められしことは、まさにそのとおり成就せねばならぬ」と悟った。そう言って、再び住まいへと入られた。

Verse 16

कृतांतमन्यथाकर्त्तुं नैच्छत्स जगतः प्रभुः । श्वोभूते सततः सांबो मुसलं तदसूत वै

世の主は、運命により定められたことを別様にすることを望まれなかった。かくて翌日、サーンバはまことにその鉄のムサラ（杵）を生じさせた。

Verse 17

येन वृण्ष्यन्धककुले पुरुषा भस्मसात्कृताः । वृष्ण्यन्धकविनाशाय किंकरप्रतिमं महत्

その杵によって、ヴリシュニ＝アンダカの一族の男たちは灰と化した――それは運命の僕のごとき、ヴリシュニとアンダカを滅ぼすための巨大な器であった。

Verse 18

असूत शापजं घोरं तच्च राज्ञे न्यवेदयत् । विषण्णोऽथ ततो राजा सूक्ष्मं चूर्णमकारयत्

彼は呪いより生じたその恐るべき物を生み出し、王に奏上した。すると憂いに沈む王は、それを微細な粉に挽かせた。

Verse 19

प्राक्षिपत्सागरे तत्र पुरुषो राजशासितः । अथोवाच स्वनगरे वचनादाहुकस्य हि

そこで、王命に従う一人の男が海へ投げ込まれた。のちに彼は自らの都でそれを告げ広めた。すなわちそれはアーフカ（Āhuka）の言葉であったからである。

Verse 21

यश्च वो विदितं कुर्यादेवं कश्चित्क्वचिन्नरः । स जीवञ्छूलमारोहेत्स्वयं कृत्वा सबांधवः

そして、どこであれ誰であれ、これを汝らに漏らす者があれば――その者は親族とともに、生きたまま杭に上るであろう。自らその報いを招いたのだ。

Verse 22

ततो राजभयात्सर्वे नियमं तत्र चक्रिरे । नराः शासनमाज्ञाय रामस्याक्लिष्टकर्मणः

それゆえ王を恐れて、その場の者は皆、厳しい規律を定めた。倦むことなき業をなすラーマ（Rāma）の布告を悟り、人々はこれに従った。

Verse 23

एवं प्रयतमानानां वृष्णीनामन्धकैः सह । कालो गृहाणि सर्वाणि परिचक्राम नित्यशः

このようにヴリシュニ族がアンダカ族とともに努めている間、カーラ――時そのもの――は日ごとに絶えず、彼らのすべての家々を巡り回っていた。

Verse 24

करालो विकटो मुंडः पुरुषः कृष्णपिंगलः । सम्मार्जनी महाकेतुर्जपापुष्पावतंसकः

一人の男が現れた――顔は凄惨で、姿は異様に巨大、頭は剃り上げられ、肌は黒みを帯びた黄褐色。手には箒を持ち、大旗を掲げ、ジャパー（ハイビスカス）の花鬘を飾っていた。

Verse 25

कृकलासवाहनश्च रत्तिकाकर्णभूषणः । गृहाण्यवेक्ष्य वृष्णीनां नादृश्यत पुनः क्वचित्

彼はクリカラーサ（トカゲ）を乗り物とし、耳にはラッティカーの飾りを着けていた。ヴリシュニ族の家々を見渡したのち、彼はどこにも再び姿を現さなかった。

Verse 26

तस्य चासन्महेष्वासाः शरैः शतसहस्रशः । न चाशक्यत वेद्धुं स सर्वभूताप्ययं सदा

また、強弓の射手たちが彼に向けて幾十万もの矢を放ったが、彼を貫くことはできなかった――彼は常に、あらゆる存在の滅尽（溶解）そのものだからである。

Verse 27

उत्पेदिरे महावाता दारुणा हि दिने दिने । वृष्ण्यन्धकविनाशाय बहवो लोमहर्षणाः

日ごとに、凄まじい大風が起こった。身の毛もよだつものが幾度も吹き荒れ、ヴリシュニ族とアンダカ族の滅亡を予兆していた。

Verse 28

विवृद्ध्य मूषिका रथ्यावितुन्नमणिकास्तथा । केशान्ददंशुः सुप्तानां नृणां युवतयो निशि

鼠は大いに増え、rathyāvitunnamaṇikā と呼ばれる害虫もまた増え広がった。夜には若い女たちが、眠る男たちの髪を噛んだ。

Verse 29

चीचीकूचीत्यवाशंत सारिका वृष्णिवेश्मसु । नोपशाम्यति शब्दश्च स दिवारात्रमेव वा

ヴリシュニ族の家々では九官鳥が「cīcīkūcī！」と鳴き続け、その声は鎮まらず、昼夜を通して絶えることがなかった。

Verse 30

अन्वकुर्वन्नुलूकाश्च वायसान्वृष्णिवेश्मसु । अजाः शिवानां च रुतमन्वकुर्वत भामिनि

ヴリシュニ族の家々では、梟が烏の声に応じて鳴き交わし、さらに山羊までもが豺の不吉な叫びをまねた――おお麗しき人よ――これは凶兆の現れであった。

Verse 31

पांडुरारक्तपादाश्च विहगाः कालप्रेरिताः । वृष्ण्यन्धकगृहेष्वेवं कपोता व्यचरंस्तदा

時そのものに促され、足が淡く赤みを帯びた鳥が現れた。かくしてその時、ヴリシュニとアンダカの家々には鳩が至る所をさまよい歩き、また一つの凶兆となった。

Verse 32

व्यजायंत खरा गोषु करभाश्चाश्वतरीषु च । शुनीष्वपि बिडालाश्च मूषका नकुलीषु च

牛の群れに驢馬が生まれ、雌騾馬の群れに駱駝が生まれた。犬の中に猫が生まれ、マングース（ナクリー）の中に鼠が生まれるという、自然の秩序の乱れが恐るべき凶兆として現れた。

Verse 33

तापत्रयांत पापानि कुर्वंतो वृष्णयस्तथा । अद्विषन्ब्राह्मणांश्चापि पितॄन्देवांस्तथैव च

三種の苦（ターパトラヤ）に悩まされ、ヴリシュニ族は罪業をなした。されど彼らは、バラモンを憎まず、祖霊ピトリを憎まず、また神々（デーヴァ）をも憎まなかった。

Verse 34

गुरूंश्चाप्यवमन्यंते न तु रामजनार्दनौ । भार्याः पतीन्व्युच्चरंति पत्नीश्च पुरुषास्तथा

彼らは長老や師をさえ侮るようになった—しかしラーマとジャナールダナ（Janārdana）だけは侮らなかった。妻は夫に荒き言葉を放ち、夫もまた妻に同じく荒く言い返した。

Verse 35

विभावसुः प्रज्वलितो वामं विपरिवर्त्तते । नीललोहितमांजिष्ठा विसृजंश्चार्चिषः पृथक्

火神ヴィバーヴァス（Vibhāvasu）は燃え盛りながらも左へと傾き、青・赤・茜（マンジシュター）色の、分かれた炎の舌を吐き出して、不吉の徴を示した。

Verse 36

उदयास्तमने नित्यं पर्यस्तः स्याद्दिवाकरः । व्यदृश्यत सकृत्पुंभिः कबन्धैः परिवारितः

日の出と日の入りのたびに、太陽は常に歪んで見えた。時に人々は、首なき胴体（カバンダ）に取り囲まれているかのようにそれを見て、恐怖の幻影に震えた。

Verse 37

महानसेषु सिद्धांते संस्कृतेऽन्ने तु भामिनि । उत्तार्यमाणे कृमयो दृश्यंते च वरानने

大いなる厨にて、食はすでに十分に煮炊きされ調えられたのに、麗しき面影の女よ、配膳して差し出すその時に虫が現れた—糧を穢す不吉の徴であった。

Verse 38

पुण्याहे वाच्यमाने च पठत्सु च महात्मसु । अभिधावंति श्रूयंते न चादृश्यत कश्चन

吉祥の祝詞が唱えられ、偉大なる魂が聖典を誦しているさなか、人々が走り回る音だけが聞こえた――しかし、誰一人として姿は見えなかった。

Verse 39

परस्परस्य नक्षत्रं हन्यमानं पुनःपुनः । ग्रहैरपश्यन्सर्वैस्ते नात्मनस्तु कथञ्चन

彼らは互いの生まれ星が諸惑星により幾度も打ち砕かれるのを見たが、自らの運命だけはどうしても悟れなかった。

Verse 40

न हुतं पाचयत्यग्निर्वृष्ण्यंधकपुरस्कृतम् । समंतात्प्रत्यवाशंत रासभा दारुणस्वनाः

火はヴリシュニ族とアンダカ族が捧げる供物を正しく焼き尽くさず、四方では驢馬が荒々しく恐ろしい声で鳴き交わした――災厄を告げる凶兆であった。

Verse 41

एवं पश्यन्हृषीकेशः संप्राप्तान्कालपर्ययान् । त्रयोदशीं ह्यमावास्यां तां दृष्ट्वा प्राब्रवीदिदम्

かくしてフリシーケーシャは、到来した時の転変を見定めた。第十三日がアマーヴァーシャー（新月の闇）のごとくなったのを見て、彼は次の言葉を告げた。

Verse 42

त्रयोदशी पंचदशी कृतेयं राहुणा पुनः । तदा च भारते युद्धे प्राप्ता चाद्य क्षयाय नः

再びラーフの影響により、この第十三日は第十五日のごとく（アマーヴァーシャーの闇のように）作り変えられた。バーラタ戦争の時に現れたように、今また我らの滅びのために到来したのだ。

Verse 43

धिग्धिगित्येवकालं तं परिचिंत्य जनार्दनः । मेने प्राप्तं स षट्त्रिंशं वर्षं केशिनिषूदनः । पुत्रशोकाभिसंतप्ता गांधारी यदुवाच ह

その時を思い巡らし、ジャナールダナは「恥ずべし、恥ずべし」と嘆いた。ケーシニシューダナは、第三十六年が到来したことを悟った――子らを失う悲嘆に沈むガーンドハーリーが、かつてその憂いのうちに語ったとおりである。

Verse 44

एवं पश्यन्हृषीकेशस्तदिदं समुपस्थितम् । इदं च समनुप्राप्तमब्रवीद्यद्युधिष्ठिरः

このようにフリシーケーシャが見守ると、その宿命の時が眼前に迫った。そしてまさにこの成り行きについて、同じ時が来た折にユディシュティラが語った言葉を引いて述べた。

Verse 45

पुरा व्यूढेष्वनीकेषु दृष्ट्वोत्पातान्सुदारुणान् । पुण्यग्रन्थस्य श्रवणाच्छांतिहोमाद्विशोधनात्

昔、軍勢が布陣し、恐るべき凶兆が見えたとき、聖なる経典を聴聞し、鎮静の護摩（śānti-homa）を修し、清めの作法を行うことで浄化が得られた。

Verse 46

पूततीर्थाभिषेकांच्च नान्यच्छ्रेयो भवेदिति । इत्युक्त्वा वासुदेवस्तच्चिकीर्षन्सत्यमेव च । आज्ञापयामास तदा तीर्थयात्रामरिंदमः

「清らかなティールタにて灌頂の沐浴（abhiṣeka）をなすより、これに勝る善はない。」そう語り、真実に従って行わんとするヴァースデーヴァは、そのときティールタ巡礼を命じた。敵を屈する御方である。

Verse 47

अघोषयंत पुरुषास्तत्र केशवशासनात् । तीर्थयात्रा प्रभासे वै कार्येति वरवर्णिनि

その後、人々はケーシャヴァの命によりその場で布告した。「まことにプラバーサのティールタへ巡礼すべし。」ああ、麗しき御方よ。

Verse 48

अथारिष्टानि वक्ष्यामि पुरीं द्वारवतीं प्रति । काली स्त्री पांडुरैर्दंतैः प्रविश्य नगरीं निशि

今より、都ドヴァーラヴァティーに向けて現れた不吉の徴を語ろう。夜、歯の白く青ざめた黒き女が都に入り来た—まことに凶なる幻影である。

Verse 49

स्त्रियः स्वप्नेषु मुष्णन्ती द्वारकां प्रति धावति । अग्निहोत्रनिकेतं च सुमेध्येषु च वेश्मसु

女たちの夢において、その女は奪い取り、ドヴァーラカーへと走り去った。さらにアグニホートラの祭火の住処や、徳ある者の家々にまで突入した—これもまた恐るべき徴である。

Verse 50

वृष्ण्यंधकांश्च खादंती स्वप्ने दृष्टा भयानका । कुर्वंती भीषणं नादं कुर्कुटश्वानसंयुता

夢の中に、恐るべき女の幻影が現れ、ヴリシュニ族とアンダカ族を貪り食っていた。鶏と犬を従え、凄まじい叫び声を発した—迫り来る災厄の兆しである。

Verse 51

तथा सहस्रशो रौद्राश्चतुर्बाहव एव च । स्त्रीणां गर्भेष्वजायंत राक्षसा गुह्यकास्तथा

また同様に、千々に及ぶ荒ぶる者ども—中には四臂の者さえ—が女たちの胎内に生まれ出た。ラाक्षस（ラークシャサ）やグヒヤカまでも—これもまた凄惨なる前兆である。

Verse 52

अलंकाराश्च च्छत्राणि ध्वजाश्च कवचानि च । ह्रियमाणानि दृश्यंते रक्षोभिस्तु भयानकैः

装身具、天蓋の傘、旗幟、そして鎧が運び去られるのが見えた—恐るべき羅刹たちに奪い取られて—滅びの近づく徴である。

Verse 53

यच्चाग्निदत्तं कृष्णस्य वज्रनाभमयस्मयम् । दिवमाचक्रमे चक्रं वृष्णीनां पश्यतां तदा

そして火神アグニがクリシュナに授けたチャクラは――鉄のごとく堅く、中心はヴァジュラのごとき雷の力を宿し――その時、天へと舞い上がり、ヴリシュニ族が見守る中、天界へ帰っていった。

Verse 54

युक्तं रथं दिव्यमादित्यवर्णं भयावहं पश्यतो दारुकस्य । ते सागरस्योपरिष्टाद्वर्तमानान्मनोजवांश्चतुरो वाजिमुख्यान्

ダールカが見守ると、太陽のごとき光彩を放つ、畏るべき天の戦車が現れた。そこには心の速さにも等しい四頭の名馬が繋がれ、海の上を走り進んでいた。

Verse 55

तालः सुपर्णश्च महाध्वजौ तौ सुपूजितौ रामजनार्दनाभ्याम् । उच्चैर्जगुः स्वप्सरसो दिवानिशं वाचं चोचुर्गम्यतां तीर्थयात्राम्

タ―ラとスパルナという二つの大旗は、ラーマとジャナールダナにより篤く礼拝され、声高く鳴り響いた。さらに天のアプサラスたちは昼夜を分かたず告げた――「ティールタへの巡礼に出でよ」。

Verse 56

ततो जिगमिषंतस्ते वृष्ण्यंधकमहारथाः । सांतःपुरास्तीर्थयात्रामीहंते स्म नरर्षभाः

それからヴリシュニ族とアンダカ族の大車戦士たち――人中の雄牛たる者ども――は、内宮の者らを伴い、ティールタ巡礼を成さんと心を定めて旅立った。

Verse 57

ततो मांसपरा हृष्टाः पेयं वेश्मसु वृष्णयः । बहु नानाविधं चक्रुर्मांसानि विविधानि च

その後ヴリシュニ族は家々にて歓喜し、肉と飲み物に心を寄せ、さまざまな酒肴と多種の肉を豊かに調えた。

Verse 58

तथा सीधुषु बद्धेषु निर्ययुर्नगराद्बहिः । यानैरश्वैर्गजैश्चैव श्रीमंतस्तिग्मतेजसः

そしてシードゥ（醗酵酒）の壺が固く結わえられると、光輝まばゆく鋭き威光を帯びた彼らは、車に乗り、馬と象をも従えて、都の外へと出て行った。

Verse 59

ततः प्रभासे न्यवसन्यथोद्देशं यथागृहम् । प्रभूतभक्ष्यपेयास्ते सदारा यादवास्तदा

それからプラバーサにおいて、ヤーダヴァたちはそれぞれ定められた場所に、まるで我が家のように宿を取り、妻たちと共に、食と飲み物に豊かに満たされていた。

Verse 60

निर्विष्टांस्तान्निशम्याथ समुद्रांते स योगवित् । जगामामंत्र्य तान्वीरानुद्धवोर्थविशारदः

彼らがそこに落ち着いたと聞くや、ヨーガに通じ分別に賢いウッダヴァは、その勇士たちに別れを告げ、海辺へと向かった。

Verse 61

प्रस्थितं तं महात्मानमभिवाद्य कृतांजलिम् । जानन्विनाशं भोजानां नैच्छद्वारयितुं हरिः

旅立つその大いなる魂に、ハリは合掌して礼拝した。ボージャ族の滅びが定めであると知っていたゆえ、彼はそれを止めようとはしなかった。

Verse 62

ततः कालपरीतास्ते वृष्ण्यंधकमहारथाः । अपश्यन्नुद्धवं यांतं तेजसाऽदीप्य रोदसी

そのとき、時の力に覆われたヴリシュニ族とアンダカ族の大車戦士たちは、ウッダヴァが去りゆくのを見た。彼は天地を照らすかのごとき光輝に燃えていた。

Verse 63

ब्राह्मणार्थेषु यत्क्लृप्तमन्नं तेषां वरानने । तद्वाहनेभ्यः प्रददुः सुरागंधरसान्वितम्

おお、美しき面影の者よ。婆羅門のために取り分けられていた食は、かえって彼らの乗り物に与えられ、酒の香りと味を帯びた食となった。

Verse 64

ततस्तूर्यशताकीर्णं नटनर्त्तकसंकुलम् । प्रावर्त्तत महापानं प्रभासे तिग्मतेजसाम्

やがてプラバーサにて、百の楽器の響きと役者・舞人の群れのただ中で、烈しい光輝を帯びる者たちの大酒宴が始まった。

Verse 65

कृष्णस्य संनिधौ रामः सहितः कृतवर्मणा । अपिबद्युयुधानश्च गदो बभ्रुस्तथैव च

クリシュナのまさに御前にて、ラーマはクリタヴァルマンと共に酒を飲み、ユユダーナ、ガダ、バブリューもまた同じく飲んだ。

Verse 66

ततः परिषदो मध्ये युयुधानो मदोत्कटः । अब्रवीत्कृतवर्माणमवहस्यावमन्य च

その後、集会のただ中で、酔いにより驕り高ぶったユユダーナは、クリタヴァルマンに向かい、嘲り蔑んで語った。

Verse 67

कः क्षत्रियो मन्यमानः सुप्तान्हन्यान्मृतानिव । न तन्मृष्यत हार्दिक्यस्त्वया तत्साधु यत्कृतम्

「いかなるクシャトリヤが、自らを高貴と思いながら、眠る者をすでに死せる者のごとく打ち倒すであろうか。ハールディキヤよ、汝のその所業は忍ぶべからず、また正しき行いでもない。」

Verse 68

इत्युक्ते युयुधानेन पूजयामास तद्वचः । प्रद्युम्नो रथिनां श्रेष्ठो हार्दिक्यमथ भर्त्सयन्

ユユダーナがそのように語ると、戦車武者の第一たるプラデュムナはその言葉を称え、ついでハールディキヤを叱責し始めた。

Verse 69

ततः पुनरपि क्रुद्धः कृतवर्मा तमब्रवीत् । निर्विशन्निव सावज्ञं तदा सव्येन पाणिना

その後、再び怒りに燃えたクリタヴァルマンは、侮りをもって彼に言い放ち、その時左手で、まるで打ちかかるかのように身振りした。

Verse 70

भूरिश्रवाश्छिन्नबाहुर्युद्धे प्रायोगतस्त्वया । व्याधेनेव नृशंसेन कथं वैरेण घातितः

戦において、正しき勝負にふさわしからぬ行いによって汝が腕を断ったブーリシュラヴァス——彼はなぜ怨みによって、残忍な猟師が獲物を討ち倒すがごとく殺されたのか。

Verse 71

इति तस्य वचः श्रुत्वा केशवः परवीरहा । तिर्यक्सरोषया दृष्ट्या वीक्षांचक्रे समः पुमान्

その言葉を聞くや、敵の勇士を屠るケーシャヴァは、外には平静を保ちながらも、抑えた怒りを宿す横目を投げた。

Verse 72

मणिं स्यमंतकं चैव यः स सत्राजितोऽभवत् । स कथं स्मारयामास सात्यकिर्मधुसूदनम्

また、シヤマンタカの宝珠を有したサトラージトは、いかにしてサーティヤキに、その件をマドゥスーダナ（クリシュナ）へ思い起こさせたのか。

Verse 73

तच्छ्रुत्वा केशवस्यांकमगमद्रुदती सती । सत्यभामा प्रक्षुभिता कोपयन्ती जनार्द्दनम्

それを聞くや、徳高きサティヤバーマーは心乱れ、ジャナールダナの怒りを呼び起こしつつ、泣きながらケーシャヴァの膝元へと寄り添った。

Verse 74

तत उत्थाय स क्रोधात्सात्यकिर्वाक्यमब्रवीत् । पंचानां द्रौपदेयानां धृष्टद्युम्नशिखंडिनः

そのときサーティヤキは怒りに立ち上がり、ドラウパディーの五人の子ら、そしてドゥリシュタデュムナとシカンディンについて言葉を放った。

Verse 75

एष गच्छामि पदवीं सत्ये तव पथे सदा । सौप्तिके निहता ये च सुप्तास्तेन दुरात्मना

「おお、真実なる者よ、我は常に汝の道を歩まん。」そして（我が言うは）夜襲（サウプティカ）にて、眠るままにあの邪悪な者に討たれた者たちのことだ。

Verse 76

द्रोणपुत्रसहायेन पापेन कृतवर्मणा । समाप्तं चायुरस्याद्य यशश्चापि सुमध्यमे

「ドローナの子の助け手たる罪深きクリタヴァルマンによって――今日、彼の命は尽き、名声もまた滅びた。おお、細腰の君よ。」

Verse 77

इतीदमुक्त्वा खङ्गेन केशवस्य समीपतः । अभिहत्य शिरः क्रुद्धश्चिच्छेद कृतवर्मणः

そう言い終えると、ケーシャヴァの傍らで剣を振るい、怒りのままにクリタヴァルマンの首を斬り落とした。

Verse 78

तथान्यानपि निघ्नंतं युयुधानं समंततः । अन्वधावद्धृषीकेशो विनिवारयिषुस्तथा

ユユダーナ（サーティヤキ）が四方の者をなお討ち続けると、フリシーケーシャは彼を制止せんとして後を追って駆けた。

Verse 79

एकीभूतास्ततस्तस्य कालपर्यायप्रेरिताः । भोजांधका महाराजं शैनेयं पर्यवारयन्

ついで時の転変に駆り立てられ、ボージャとアンダカは一つとなり、大王シャイネーヤ（サーティヤキ）を四方から取り囲んだ。

Verse 80

तान्दृष्ट्वाऽपततस्तूर्णमभिक्रुद्धाञ्जनार्द्दनः । न चुक्रोध महातेजा जानन्कालस्य पर्ययम्

彼らが疾く襲いかかるのを見て、ジャナールダナは怒りを覚えながらも憤怒に身を任せず、大いなる威光の主は時運の転じゆくさまを悟っていた。

Verse 81

ते च पानमदाविष्टाश्चोदिताश्चैव मन्युना । युयुधानमथाजघ्नुरुच्छिष्टै र्भोजनैस्तथा

彼らは酒に酔い、怒りに駆り立てられて、ユユダーナを打ち、さらに食べ残しや屑までも彼に投げつけた。

Verse 82

हन्यमाने तु शैनेये कुद्धो रुक्मिणिनंदनः । तदंतरमथाधावन्मोक्षयिष्यञ्छिनेः सुतम्

しかしシャイネーヤが攻め立てられるのを見るや、ルクミニーの子は憤り、ただちにその只中へ駆け入り、シニの子を救い出さんとした。

Verse 83

स भोजैः सह संयुक्तः सात्यकिश्चांधकैः सह । बहुत्वात्तु हतौ वीरावुभौ कृष्णस्य पश्यतः

サーティヤキはボージャ族と、またアンダカ族とも組み合って戦ったが、数に圧され、二人の勇士はいずれも、クリシュナの見守る前で討たれた。

Verse 84

हतं दृष्ट्वा तु शैनेयं पुत्रं च यदुनंदनः । एरकाणां तदा मुष्टिं कोपाज्जग्राह केशवः

シァイネーヤが討たれ、さらに自らの子も倒れたのを見て、ヤドゥ族の歓喜たるケーシャヴァは怒りに燃え、エラカの葦をひとつかみ掴んだ。

Verse 86

ततोंऽधकाश्च भोजाश्च शिनयो वृष्णयस्तदा । न्यघ्नन्नन्योन्यमाक्रन्दैर्मुशलैः कालप्रेरिताः

そのときアンダカ族、ボージャ族、シニ族、ヴリシュニ族は、時（カーラ）に駆り立てられ、叫喚と騒乱の中、棍棒のような武器で互いを打ち倒し始めた。

Verse 87

यश्चैकामेरकां कश्चिज्जग्राह रुषितो नरः । वज्रभूता च सा देवि ह्यदृश्यत तदा प्रिये

そして怒れる者が、たとえ一本のエラカの葦を掴んだとしても――愛しき者よ――そのときそれは、女神よ、金剛杵（ヴァジュラ）の姿、雷霆の形となって現れた。

Verse 88

तृणं च मुशलीभूतमण्वपि तत्र दृश्यते । ब्रह्मदंडकृतं सर्वमिति तद्विद्धि भामिनि

そこでは、ただの草の葉でさえ棍棒へと変じて見えた。知りなさい、美しき者よ――あの一切は、梵天ブラフマーの懲戒の勅命によって成されたのである。

Verse 89

तदभून्मुशलं घोरं वज्रकल्पमयस्मयम् । जघान तेन कृष्णोपि ये तस्य प्रमुखे स्थिताः

それは鉄より成る、金剛（ヴァジュラ）のごとき恐るべきムシャラ（棍棒）となり、それをもって、クリシュナでさえ己の前に立つ者どもを打ち倒した。

Verse 90

अवधीत्पितरं पुत्रः पिता पुत्रं च भामिनि । मत्तास्ते पर्यटंति स्म योधमानाः परस्परम्

おお麗しき者よ、子は父を討ち、父は子を討った。酔いに狂い、彼らはさまよい歩き、互いに戦い合った。

Verse 91

पतंगा इव चाग्नौ तु न्यपतन्यदुपुंगवाः । नासीत्पलायने बुद्धिर्वध्यमानस्य कस्यचित्

火に飛び込む蛾のように、ヤーダヴァの精鋭は次々とうつ伏せに倒れた。討たれゆく者の誰にも、逃げようという思いは起こらなかった。

Verse 92

तं तु पश्यन्महाबाहुर्जानन्कालस्यपर्ययम् । मुशलं समवष्टभ्य तस्थौ स मधुसूदनः

それを見た大臂のマドゥスーダナは、時（カーラ）の転変を悟り、棍棒を取り、揺るがずに立った。

Verse 93

सांबं च निहतं दृष्ट्वा चारुदेष्णं च माधवः । प्रद्युम्नमनिरुद्धं च ततश्चुक्रोध भामिनि

おお麗しき者よ、マーダヴァはサーンバの討たれたのを見、さらにチャールデーシュナ、またプラデュムナとアニルッダをも見て、そのとき怒りに燃え上がった。

Verse 94

यादवान्क्ष्माशयानांश्च भृशं कोपसमन्वितः । स निःशेषं तदा चक्रे शार्ङ्गचक्रगदाधरः

激しい憤怒に満たされ、聖弓シャールンガと円盤、棍棒を執る御方は、その時ヤーダヴァらと地に伏す者をことごとく滅ぼし、ひとりも残さなかった。

Verse 95

एवं तत्र महादेवि अभवद्यादव स्थलम् । गव्यूतिमात्रं तद्देवि यादवानां चिताः स्मृताः

かくして、大女神よ、その地は「ヤーダヴァ・スタラ」と呼ばれるようになった。女神よ、そこではヤーダヴァたちの火葬の薪壇が、一ガヴューティの長さに及んだと伝えられている。

Verse 96

तेषां किलास्थिनिचयैः स्थलरूपं बभूव तत् । भस्मपुंजनिभाकारं तेनाभूद्यादव स्थलम्

まことに、彼らの骨の積み重なりによって、その地は特異な姿を帯びた。灰の塚のようであったゆえ、そこは「ヤーダヴァ・スタラ」となった。

Verse 97

दिव्यरत्नसमायुक्तं मणिमाणिक्यपूरितम् । यादवानां किरीटैश्च दिव्यगन्धैः सुपूरितम्

天上の宝玉に飾られ、珠玉と紅玉に満ち、ヤーダヴァたちの冠が豊かに散り敷かれ、全体が神妙なる香気に満ちていた。

Verse 98

तेषां रक्षानिमित्तं हि गंगा गणपतिस्तथा । यादवानां तु सर्वेषां जीवितो वज्र एव हि

彼らを守護するために、まことにガンガー女神と、またガネーシャ（ガナパティ）があった。だがヤーダヴァすべてにとって、命と帰依処は真にヴァジュラただ一人であった。

Verse 99

वयसोंते ततः सोऽपि प्रभासं क्षेत्रमागतः । निषिच्य स्वसुतं राज्ये नाम्ना ख्यातं महद्बलम्

そして寿命の尽きる頃、彼もまた聖地プラバーサのクシェートラに赴いた。自らの子を王国に据え、名高き「マハーバラ（大いなる力）」として知られる者に王位を託した。

Verse 100

तेनापि स्थापितं लिंगं यादवेन्द्रेण धीमता । वज्रेश्वरमिति ख्यातं तत्स्थितं यादवस्थले

また彼—ヤーダヴァの中の賢明なる主—によってリンガが स्थापितされ、「ヴァジュレーシュヴァラ」として名高く、ヤーダヴァ・スタラの地に今も鎮座している。

Verse 101

तत्रैव सुचिरं कालं तपस्तप्तं सुपुष्कलम् । नारदस्योपदेशेन प्रभासे पापनाशने

その地において、きわめて長き時のあいだ、彼は豊かにして烈しい苦行（タパス）を修した。ナーラダの教えに従い、罪を滅するプラバーサにてである。

Verse 102

प्राप्तवान्परमां सिद्धिं स राजा यादवोत्तमः । तत्रैव यो नरः सम्यक्स्नात्वा जांबवती जले

その王、ヤーダヴァの中の最勝者は、無上の成就（シッディ）を得た。また、そこにてジャンバヴァティーの水に正しく沐浴する者は、同じくその清浄なる功徳に与る。

Verse 103

वज्रेश्वरं तु संपूज्य ब्राह्मणांस्तत्र भोजयेत् । यादवस्थलसामीप्ये गोसहस्रफलं लभेत्

ヴァジュレーシュヴァラをしかと礼拝供養したのち、そこでブラーフマナたちに食を施すべきである。ヤーダヴァスタラの近辺においては、千頭の牛を布施するに等しい功徳を得る。

Verse 104

षट्कोणं तत्र दातव्यमंगुल्या यादवस्थले । यात्राफलमवाप्नोति सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः

ヤーダヴァスタラにおいては、指でそこに六角の形を記し（あるいは供え）なさい。正しい信心を具える者は、巡礼の果報を余すところなく得る。

Verse 237

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमेप्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये यादवस्थलोत्पत्तौ वज्रेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तत्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

かくして、尊き『スカンダ・マハープラーナ』、八万一千頌のサンヒターにおいて、第七巻プラバーサ・カンダの第一部「プラバーサ聖地功徳章」に属する、「ヤーダヴァスタラの起源とヴァジュレーシュヴァラの栄光の叙述」と題する第237章はここに終わる。