Adhyaya 5

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गोमतीं कृष्णसंश्रयाम् । यस्या दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः । सर्वपापविनिर्मुक्तः कृष्णसायुज्यमाप्नुयात्

プラフラーダは言った。「それゆえ、最勝のバラモンたちよ、クリシュナの庇護に依るゴーマティー河へ赴くがよい。その姿をひとたび拝するだけで、あらゆる重罪より解き放たれる。すべての罪垢を離れた者は、サーユジュヤ—クリシュナとの合一—を得る。」

Verse 2

दुरितौघक्षयकरममंगल्यविनाशनम् । सर्वकामप्रदं नॄणां प्रणमेद्गोमतीजलम्

ゴーマティーの水に礼拝せよ。それは罪の奔流を滅し、不吉を払い、人々に正しき願いのすべてを授ける。

Verse 3

महापापक्षयकरमगतीनांगतिप्रदम् । पूर्वपुण्यवशात्प्राप्तं प्रणमेद्गोमतीजलम्

ゴーマティーの水に礼拝せよ。それは大罪すら滅し、拠り所なき者に真の帰依処を与える。この水に遇うことは、前世の功徳の力によってのみ成る。

Verse 4

ऋषय ऊचुः । दैत्येन्द्र संशयोऽस्माकं तं त्वं छेत्तुमिहार्हसि । इयं का गोमती तत्र केनानीता महामते

仙人たちは言った。「ダイティヤの王よ、我らには疑いがある。ここにおいて汝がそれを断ち切るべきである。かのゴーマティーとは何者か、また誰によってそこへ導かれたのか。大いなる思慮の者よ。」

Verse 5

केन कार्यवशेनेह संप्राप्ता वरुणालयम् । सर्वं भागवतश्रेष्ठ ह्येतद्विस्तरतो वद

いかなる目的で彼女はここ、ヴァルナの御住処に来たのか。おお、帰依者のうち最勝なる者よ、これらすべてを詳しく語ってください。

Verse 6

प्रह्लाद उवाच । एकार्णवे पुरा भूते नष्टे स्थावर जंगमे । तदा ब्रह्मा समभवद्विष्णोर्नाभिसरोरुहात्

プラフラーダは言った。太古、ただ一つの宇宙の大海のみがあり、動くものも動かぬものもすべて消え失せたとき、そのときヴィシュヌの臍より生じた蓮華からブラフマーが現れ出た。

Verse 7

आदिष्टः प्रभुणा ब्रह्मा सृजस्व विविधाः प्रजाः । इति धाता समादिष्टो हरिणा सृष्टि कारणे

ブラフマーは主より命じられた。「さまざまな種の生類を創造せよ。」かくして創造主ダーターは、創造の業のためにハリによって教示された。

Verse 8

उक्त्वा बाढमिति ब्रह्मा ततः सृष्टौ मनो दधे । ससर्ज मानसात्सद्यः सनकाद्यान्कुमारकान् । उवाच वचनं ब्रह्मा प्रजाः सृजत पुत्रकाः

「然り」と言って、ブラフマーは創造へと心を定めた。彼はその意よりただちに、サナカをはじめとする童子の聖仙たちを生み出し、ブラフマーは彼らに告げた。「わが子らよ、衆生を創造せよ。」

Verse 9

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा ते कृतांजलयोऽब्रुवन् । भगवन्भगवद्रूपं द्रष्टुकामा वयं प्रभो

ブラフマーの言葉を聞くと、彼らは合掌して言った。「おお主よ、われらはバガヴァーンの御姿を拝見したいのです。おお प्रभु（主宰者）よ。」

Verse 10

न बन्धमनुवर्त्तामः सृष्टिरूपं दुरासदम् । इत्युक्त्वा ते ययुः सर्वे सनकाद्या कुमारकाः

「我らは、超え難き創造の相より生ずる束縛には従わぬ。」そう言い終えると、サナカをはじめとする童子の聖仙たちは皆、立ち去った。

Verse 11

पश्चिमां दिशमास्थाय तीरे नदनदीपतेः । तेजोमयस्य रूपस्य द्रष्टुकामा महात्मनः । तस्मिन्मानसमाधाय तेपिरे परमं तपः

彼らは西方へ向かい、河々の主の岸辺に至った。あの大いなる霊の光明なる御姿を拝せんと欲し、心をその御方に定めて、無上の苦行を修した。

Verse 12

बहुवर्षसहस्रैस्तु प्रसन्ने धरणीधरे । भित्त्वा जलं समुत्तस्थौ तेजोरूपं दुरासदम्

幾千年もの歳月ののち、大地を支える御者が満悦したとき、水を突き破って、純粋なる光輝の相が立ち現れた。威光は近づき難く、ただ眩く迫った。

Verse 13

अनेकदैत्यदमनं बहुयंत्रविदारणम् । सूर्यकोटिप्रभाभासं सहस्रारं सुदर्शनम्

それはスダルシャナであった。無数の魔族を鎮め、多くの機巧と戦の器を打ち砕くもの。千万の太陽のごとく輝き、千の輻を具えていた。

Verse 14

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे ब्रह्मपुत्राः परस्परम् । वीक्षमाणा भगवतः परमायुधमुत्तमम्

それを見て、梵天の子らは皆驚嘆し、互いに顔を見合わせた。主の無上にして最勝の武器を仰ぎ見たのである。

Verse 15

तान्विलोक्य तथाभूतान्वागुवाचाशरीरिणी । भो ब्रह्मपुत्रा भगवाञ्छ्रीघ्रमाविर्भविष्यति

彼らがそのような有様であるのを見て、身なき声が告げた。「おお、梵天の子らよ、福徳具足の主はまもなく顕現される。」

Verse 16

अर्हणार्थं भगवतः शीघ्रमर्घ्यं प्रकल्प्यताम् । आयुधं लोकनाथस्य द्विजाः शीघ्रं प्रसाद्यताम्

「主を礼拝するため、速やかにアルギャ（arghya）の供物を整えよ。さらに、おお二度生まれの者たちよ、世界の主の武器をも速やかに歓喜させ、鎮めよ。」

Verse 18

ऋषय उचुः । ज्योतिर्मय नमस्तेऽस्तु नमस्ते हरिवल्लभ । सुदर्शन नमस्तेऽस्तु सहस्राराऽक्षराऽव्यय

仙人たちは言った。「光輝そのものなる御方よ、汝に礼拝。ハリに愛されし御方よ、汝に礼拝。おおスダルシャナよ、汝に礼拝—千の輻を具え、不滅にして衰えぬ者よ。」

Verse 19

नमस्ते सूर्यरूपाय ब्रह्म रूपाय ते नमः । अमोघाय नमस्तुभ्यं रथांगाय नमोनमः

「日輪の姿なる御方よ、汝に礼拝。ブラフマンの姿なる御方よ、汝に礼拝。外れなき御方よ、汝に礼拝。おお輪円（ラターンガ）よ、汝に重ねて礼拝、礼拝。」

Verse 20

एवं ते पूजयामासुः सुमनोभिस्तथाऽक्षतैः

かくして彼らは、芳香の花々と、欠けぬ米粒たるアクシャタ（akṣata）をもってそれを供養した。

Verse 21

अस्मरन्मनसा देवं ब्रह्माणं पितरं स्वकम् । तेषां तु चिंतितं ज्ञात्वा ब्रह्मा गंगामथाब्रवीत्

彼らは心のうちに、自らの父なる神ブラフマーを念じた。彼らの思いを知ったブラフマーは、ついで聖なるガンガーに語りかけた。

Verse 22

याहि शीघ्रं सरिच्छ्रेष्ठे पृथिव्यां हरिकारणात् । गां गता त्वं महाभागे ततो बहुमताऽसि मे

「急ぎ行け、河川の中の最勝者よ。ハリ（ヴィシュヌ）の御用のために地上へ赴け。地上に至れば、幸いなる者よ、その後わたしは汝を大いに敬い讃えるであろう。」

Verse 23

उर्व्यां ते गोमती नाम सुप्रसिद्धं भविष्यति

地上において汝は「ゴーマティー」という名で広く知られるであろう。

Verse 24

वसिष्ठस्यानुगा भूत्वा याहि शीघ्रं धरातलम् । तातं पुत्रीवानुयाता वसिष्ठतनया भव

ヴァシシュタに随従して、急ぎ地上へ降りよ。娘が父に従うようにその尊き聖仙に従い、「ヴァシシュタの娘」として知られる者となれ。

Verse 25

बाढमित्येव सा देवी प्रस्थिता वरुणालयम् । वसिष्ठस्त्वग्रतो याति तं गंगा पृष्ठतोऽन्वगात्

女神は「しかるべし」と答えて、ヴァルナの住まいへと旅立った。ヴァシシュタが先に進み、ガンガーはその後ろから従った。

Verse 26

तां दृष्ट्वा मनुजाः सर्वे वसिष्ठेन समन्विताम् । नमश्चक्रुर्महाभागां गच्छतो पश्चिमार्णवम्

ヴァシシュタ仙に伴われ、西の大海へと進まれる輝かしき女神を見て、人々は皆、頭を垂れて礼拝した。

Verse 27

आविर्बभूव तत्रैव यत्र ते मुनयः स्थिताः । द्रष्टुकामा हरे रूपं श्रिया जुष्टं चतुर्भुजम्

その聖仙たちの住まうまさにその場に、彼女は顕現した。シュリーにより栄え、四臂を具えるハリの御姿を拝見したいと願って。

Verse 28

दृष्ट्वा वसिष्ठमनुगामायान्तीं सुरपावनीम् । अवाकिरन्महाभागां सुमनोभिश्च सर्वशः

ヴァシシュタに従って近づく、神々を清める大いなる吉祥の女神を見て、彼らは四方より花を降らせて供養した。

Verse 29

दिव्यैर्माल्यैः सुगन्धैश्च गन्धधूपैस्तथाऽक्षतैः । संपूज्य हृष्टमनसः साधुसाध्विति चाब्रुवन्

天上の花鬘と香、薫香、そして砕けぬ浄米（アクシャタ）をもって、彼らは歓喜の心で女神をことごとく供養し、「サードゥ、サードゥ（善きかな、善きかな）」と唱えた。

Verse 30

वसिष्ठं तेऽग्रगं दृष्ट्वा ह्युदतिष्ठंस्ततो द्विजाः । अर्घ्यादिसत्क्रियां कृत्वा प्रहृष्टा इदमब्रुवन्

先頭に立つヴァシシュタを見て、ブラーフマナたちは立ち上がった。アルギャ供をはじめとする丁重な迎接の作法を行い、歓喜して次の言葉を述べた。

Verse 31

यस्मात्त्वया समानीता ह्यस्मिंल्लोके सरिद्वरा । तस्मात्तव सुतेत्येवं ख्यातिं लोके गमिष्यति

汝によってこの世に最勝の河が招き入れられたゆえ、彼女は世の人々の間で「汝の娘」として名高くなるであろう。

Verse 32

गोः स्वर्गादागता यस्मादिदं स्थानं मती मता । तस्माद्धि गोमतीनाम ख्यातिं लोके गमिष्यति

彼女は「ゴー」（天の聖牛／ゴー）として天界より来たとみなされ、この地もそれにふさわしく尊ばれる。ゆえに「ゴーマティー」という名はまことに世に名高くなる。

Verse 33

अस्या दर्शनमात्रेण मुक्तिं यास्यंति मानवाः । किं पुनः स्नान दानादि कृत्वा यांति हरेः पदम्

この聖地は、ただ拝見するだけで人は解脱に至る。ましてや沐浴や布施など定められた行を修すれば、いよいよハリの御住処に到るであろう。

Verse 34

तामेव चार्घ्यं दत्त्वा ते योगींद्रा ईडिरे हरिम् । परं पुरुषसूक्तेन पुरुषं शेषशायिनम्

その水をまさにアルギャ（供水）として捧げ、偉大なるヨーギーたちは『プルシャ・スークタ』をもって、シェーシャの上に臥す至上のプルシャ、ハリを讃嘆した。

Verse 35

इति संस्तुवतां तेषां हरिराविर्बभूव ह । पीतकौशेयवसनो वनमालाविभूषितः । दिव्यमाल्यानुलिप्तांगो दिव्याभरणभूषितः

かく讃嘆する彼らの前に、ハリはまことに顕現した。黄の絹衣をまとい、森の花鬘に飾られ、御身は天なる香と花鬘に薫じられ、さらに天上の宝飾をもって荘厳されていた。

Verse 36

शेषासनगतं देवं दिव्यानेकोद्यतायुधम् । ज्वलत्किरीटमुकुटं स्फुरन्मकरकुंडलम्

彼らは、シェーシャの御座に坐し、数多の天なる武器を輝かしく掲げた神を拝した。燃え立つ宝冠、きらめくマカラの耳飾り。

Verse 37

भक्ताभयप्रदं शांतं श्रीवत्सांकं महाभुजम् । सदा प्रसन्नवदनं घनश्यामं चतुर्भुजम्

彼は帰依者に無畏を授ける方—寂静にして、胸にシュリーヴァツァの印を戴き、偉大なる腕を備える。常に慈顔をたたえ、雨雲のごとく濃紺にして、四臂の御姿であった。

Verse 38

पादसंवाहनासक्तलक्ष्म्या जुष्टं मनोहरम् । तं दृष्ट्वा मुनयः सर्वे हर्षोत्कर्षसमन्विताः । विष्णुं ते विष्णुसूक्तैश्च तुष्टुवुर्वेदसंभवैः

麗しく光り輝き、ラクシュミーが御足を揉み奉って仕えるその御姿を見て、すべての牟尼は歓喜に満ちあふれ、ヴェーダより生まれたヴィシュヌ讃歌をもってヴィシュヌを讃嘆した。

Verse 39

एवं संस्तुवता तेषां विष्णुर्दीनानुकंपकः । उवाच सुप्रसन्नेन मनसा द्विजसत्तमान्

このように彼らが讃嘆していると、困窮する者に憐れみ深いヴィシュヌは、きわめて喜悦した御心をもって、かの最勝の両生の聖者たちに語りかけた。

Verse 40

श्रीभगवानुवाच । भोभोः कुमारास्तुष्टोऽहं प्रदास्यामि यथेप्सितम् । भविष्यथ ज्ञानयुता अस्पृष्टा मम मायया

世尊は仰せになった。「おお、若き仙賢たちよ、我は満足した。汝らの望むところを授けよう。汝らは真の智に具され、我がマーヤーに触れられることはない。」

Verse 41

यस्मान्मोक्षार्थिभिर्विप्रा जलेनाहं प्रसादितः । तस्मादिदं परं तीर्थं सर्वकामप्रदं परम्

解脱（モークシャ）を求める汝らバラモンが、この水によって我を歓喜させ供養したゆえに—ここは最上のティールタ、至高にして、正しき願いのすべてを授ける。

Verse 42

अनुग्रहाय भवतां यत्र चक्रं सुदर्शनम् । निःसृतं प्रथमं विप्रा जलं भित्त्वा ममाग्रतः

汝らを憐れみ恵むために、バラモンよ、ここにおいてスダルシャナ・チャクラは初めて現れ—水を裂き、我が前に湧き出た。

Verse 43

चक्रतीर्थमिति ख्यातं तस्मादेतद्भविष्यति । ममापि नियतं वासो भविष्यति महार्णवे

ゆえにこの地は「チャクラティールタ」として名高くなる。さらに大海の中においても、我が住処はここに定まった常住の座として स्थापितされる。

Verse 44

येऽत्र स्नानं प्रकुर्वंति प्रसंगेनापि मानवाः । चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठास्तेषां मुक्तिः करे स्थिता

バラモンの最勝者よ、たとえ偶然にここで沐浴する人であっても、このチャクラティールタにおいては、解脱はその手のひらにあるかのごとく備わっている。

Verse 45

भवतोऽपि सदा ह्यत्र तिष्ठध्वं च द्विजर्षभाः । वायुभूतांतरिक्षस्थाः सर्वकामस्य दायकाः

また汝らも、二度生まれし者の中の雄牛のごとき聖仙よ、常にここに留まれ。風の性を帯びた存在となり、中空に住して、正しき願いのすべてを授ける者となれ。

Verse 46

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा हृष्टमनसः कृत्वार्घ्यं सुरपावनीम् । अवनिज्य हरेः पादौ मूर्ध्नाऽपश्चाप्यधारयन्

プラフラーダは言った。「それを聞いて心歓喜し、神聖に浄める水をもってアルギャを捧げた。ついでハリの御足を洗い、その水を頭上に戴いて敬い奉った。」

Verse 47

प्रक्षाल्य सा हरेः पादौ प्रविष्टा वरुणालयम् । तस्मिन्महापापहरा गोमती सागरं गता

ハリの御足を洗い終えると、彼女はヴァルナの住処、すなわち大海へと入った。そこにて、大罪を滅するゴーマティーは流れ進み、ついに海へと至った。

Verse 48

वरं दत्त्वा ततो विष्णुस्तत्रैवान्तर धीयत । सनकाद्या ब्रह्मसुतास्तस्थुस्तत्र समाहिताः

その後、ヴィシュヌは恩願を授けると、まさにその場で姿を消した。サナカらブラフマーの子らは、心を統一し、静かに観想に没してそこに留まった。

Verse 49

एवं सा गोमती तत्र संजाता सागरंगमा । सर्वपापहरा प्रोक्ता पूर्वगंगेति या श्रुता

かくしてゴーマティーはその地に生じ、海へと赴く河となった。彼女は一切の罪を滅するものと宣せられ、「東のガンガー」として名高い。