Adhyaya 78

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । ब्रह्मणा कतमे स्थाने तत्र सूत कृतं तपः । वालखिल्यैश्च तैः सर्वैर्मुनिभिः शंसितव्रतैः

仙人たちは言った。「スータよ、そこではブラフマーはいずれの場所で苦行（タパス）を修したのか。また、誓戒を讃えられるヴァーラキリヤの諸牟尼は、どの場所でそれを行ったのか。」

Verse 2

सूत उवाच । तस्या वायव्यदिग्भागे हरवेद्या द्विजोत्तमाः । सम्यक्छ्रद्धाप्रयत्नेन ब्रह्मणा विहितं तपः

スータは言った。「おお、最勝の二度生まれの者たちよ。そのハラヴェーディーの北西の方角において、ブラフマーは正しい信と真摯な努力をもって、ブラフマーにより定められた苦行（タパス）を修した。」

Verse 3

पश्चिमे वालखिल्यैश्च जपस्नानपरायणैः । तत्राश्चर्यमभूद्यद्वै पूर्वं ब्राह्मण सत्तमाः । आश्रमे चतुरास्यस्य तद्वो वक्ष्यामि सांप्रतम्

また西の方では、真言の誦持（ジャパ）と沐浴に専心するヴァーラキリヤたちのもとで、昔、驚くべき出来事が起こった。おお、最勝のバラモンよ、それは四面者（チャトゥラーシヤ、ブラフマー）の庵においてである。今それを汝らに語ろう。

Verse 4

तत्र दुश्चारिणी काचिद्रात्रौ ब्राह्मणवंशजा । देवदत्तं समासाद्य वल्लभं रमते सदा

そこには、バラモンの家系に生まれながら素行の乱れた一人の女がいた。夜ごとに彼女は愛人デーヴァダッタに会い、常に彼と快楽に耽っていた。

Verse 5

अज्ञाता पतिना मात्रा तथान्यैरपि बांधवैः । कृष्णपक्षं समासाद्य विजने हृष्टमानसा

夫にも母にも、ほかの親族にも知られぬように、彼女は黒分（クリシュナ・パクシャ）を選び、人気のない場所へと、喜びに満ちた心で出かけていった。

Verse 6

कस्यचित्त्वथ कालस्य दृष्टा सा केनचि द्द्विजाः । तत्रस्था जारसंयुक्ता स्वभर्तुश्च निवेदिता

やがて時が経つと、あるバラモンが彼女をその場で情夫と共に見かけ、そのことを彼女の夫に告げ知らせた。

Verse 7

अथासौ कोपसंयुक्तस्तस्या भर्ता सुनिष्ठुरैः । वाक्यैस्तां गर्हयामास प्रहारैश्चाप्य ताडयत्

そのとき夫は怒りにとらわれ、きわめて苛烈な言葉で彼女を罵り、さらに打ち据えた。

Verse 8

अथ सा धार्ष्ट्यमासाद्य स्त्रीस्वभावं समाश्रिता । प्रोवाच बाष्पपूर्णाक्षी दीनांजलिपुटा स्थिता

すると彼女は勇気を奮い、女の常として、合掌して立ち、涙に満ちた目で語り始めた。

Verse 9

किं मां दुर्जनवाक्येन त्वं ताडयसि निष्ठुरैः । प्रहारैर्दोषनिर्मुक्तां त्वत्पादप्रणतां विभो

なぜ悪しき者の言葉ゆえに、罪なきこの身を残酷に打つのですか。私はあなたの御足にひれ伏す者、ああ主よ。

Verse 10

अहं त्वां शपथं कृत्वा भक्षयित्वाऽथ वा विषम् । प्रविश्य हव्यवाहं वा करिष्ये प्रत्ययान्वितम्

誓いを立てて、あなたに信じさせましょう。毒を飲むか、あるいは供物を運ぶ祭火の中へ入ってみせます。

Verse 11

अथ तां ब्राह्मणः प्राह यदि त्वं पापवर्जिता । पुरतो देवविप्राणां कुरु दिव्यग्रहं स्वयम्

すると一人のバラモンが彼女に言った。「もし汝が罪を離れているなら、神々とバラモンたちの前で、自ら神聖なる試練を行いなさい。」

Verse 12

सा तथेति प्रतिज्ञाय साहसेन समन्विता । दिव्यग्रहं ततश्चक्रे यथोक्तविधिना सती

彼女は「そのとおりに」と誓い、固い決意をもって、定められた作法のとおりに神聖なる試練を執り行った。

Verse 13

शुद्धिं च प्राप्ता सर्वेषां बन्धूनां च द्विजन्मनाम् । पुरतश्च गुरूणां च देवानामपि पापकृत्

そして彼女は、親族一同、二度生まれの者たち、師たち、さらには神々の御前においてさえ、罪を犯していたにもかかわらず、清浄の証明を得た。

Verse 14

एतस्मिन्नन्तरे तस्याः साधुवादो महानभूत् । धिक्छब्दश्च तथा पत्युः सर्वैर्दत्तः सुगर्हितः

その折、彼女を讃える大いなる称賛の声が湧き起こり、同時に人々は夫に向かって「恥を知れ！」と強く叱責し、皆が彼を厳しく非難した。

Verse 15

अहो पापसमाचारो दुष्टोऽयं ब्राह्मणाधमः । अपापां धर्मपत्नीं यो मिथ्यादोषेणयोजयेत्

「ああ、なんという罪深い振る舞いか。この悪しき者、婆羅門の中でも最も卑しい者が、ダルマに尽くす無垢の妻に虚偽の罪を着せようとしている。」

Verse 16

एवं स निन्द्यमानस्तु सर्वलोकैर्द्विजोत्तमाः । कोपं चक्रे ततो वह्निं समुद्दिश्य सदुःखितः

かくして、あらゆる人々に非難される中、ああ二度生まれの最勝者よ、彼は憤怒し、悲嘆に沈みつつ、その怒りをアグニ（火神）へと向けた。

Verse 17

शापं दातुं मतिं चक्रे ततो वह्नेः सुदुःखितः । अब्रवीत्परुषं वाक्यं निन्दमानः पुनःपुनः

そのとき彼は深く苦しみ、火神アグニに呪詛を下そうと決意した。そして幾度も責め立てながら、荒々しい言葉を吐いた。

Verse 18

मया स्वयं प्रदृष्टेयं जारेण सह संगता । त्वया वह्ने सुपापेयं न कस्माद्भस्मसात्कृता

「私は自ら、彼女が情夫と交わるのを見た。なぜだ、火神アグニよ、この大罪の女を汝は灰にしなかったのか。」

Verse 19

तस्मात्त्वां पापकर्माणमसत्यपक्षपातिनम् । असंदिग्धं शपिष्यामि रौद्रशापेन सांप्रतम्

「ゆえに今、私はためらいなく、猛き呪いをもって汝を呪う。汝は罪をなし、偽りの側に偏るからだ。」

Verse 20

सूत उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा संक्रुद्धस्य द्विजन्मनः । सप्तार्चिर्भयसंत्रस्तः कृतांजलिरुवाच तम्

スータは語った。怒れるバラモンのその言葉を聞くと、七焔の者（アグニ）は恐れに震え、合掌して彼に申し述べた。

Verse 21

अग्निरुवाच । नैष दोषो मम ब्रह्मन्यन्न दग्धा तव प्रिया । कृतागसाऽपि मे वाक्यं शृणुष्वात्र स्फुटेरितम्

アグニは言った。「バラモンよ、汝の愛しき者が焼かれなかったのは我が咎ではない。彼女に過ちがあったとしても、ここで私の言葉を明らかに聞け。」

Verse 22

अनया परकांतेन कृतः सह समागमः । चिरं कालं द्विज श्रेष्ठ त्वया ज्ञाताद्य वासरे

「彼女は他の男とまことに久しくこの交わりを続けていたのだ、ああ二度生まれし者の最勝よ――汝がそれを知ったのは今日にすぎぬが。」

Verse 23

परं यस्माद्विशुद्धैषा मया दग्धा न सा द्विज । कारणं तच्च ते वच्मि शृणुष्वैकमनाः स्थितः

「だが今や彼女は清められたゆえ、我は彼女を焼かなかった、婆羅門よ。その理由を汝に語ろう――心を一つにして聴け。」

Verse 24

यत्रानया कृतः संगः परकांतेन वै द्विज । तस्मिन्नायतने ब्रह्मा रुद्रशीर्षो व्यवस्थितः

「婆羅門よ、彼女が他人の愛し人と交わったその聖域にこそ、梵天ブラフマーが安住している――ルドラの断たれし首（ルドラシールシャ）の印を帯びて。」

Verse 25

तत्र कृत्वा रतं चित्रं परकांतसमं तदा । पश्यति स्म ततो रुद्रं ब्रह्ममस्तकसंस्थितम्

「そこで彼女は、他人の愛し人と等しき奇なる愛欲の行いをなしたのち、梵天の頭上に現前するルドラを見た。」

Verse 26

ततः प्रक्षालयत्यंगं कुण्डे तत्राग्रतः स्थिते । कृतपापापि तेनैषा शुद्धिं याति शुचिस्मिता

「それから彼女は、目前にあるクンダ（聖なる池）で身を洗い清めた。罪を犯してはいたが、その行いによって清浄に至った――柔らかな微笑みの女は。」

Verse 27

अत्र पूर्वं विपाप्माऽभूद्ब्रह्मा लोकपितामहः । सतीवक्त्रं समालोक्य कामार्तोऽपि स पापकृत्

ここにおいて、昔、諸世界の祖父たる梵天は罪に染まった。サティーの御顔を見つめたがゆえに欲情に悩まされ、過ちを犯したのである。

Verse 28

तस्मान्नास्त्यत्र मे दोषः स्वल्पोऽपि द्विजसत्तम । रुद्रशीर्षप्रभावोऽयं तस्य कुण्डोदकस्य च

ゆえに、婆羅門の中の最勝者よ、ここにおいて我には微塵の咎もない。これはルドラシールシャの霊威、そしてその聖なる池の水の力である。

Verse 29

तस्मादेनां समादाय संशुद्धां पापवर्जिताम् । गृहं गच्छ द्विजश्रेष्ठ सत्यमेतन्मयो दितम्

ゆえに、婆羅門の最上者よ、彼女を連れて行け。いまや完全に清められ、罪を離れている。家へ帰れ。これは我が告げた真実である。

Verse 30

ब्राह्मण उवाच । या मया सहसा दृष्टा स्वयमेव हुताशन । परकांतेन तां नाद्य शुद्धामपि गृहं नये

婆羅門は言った。「おおフターシャナ（火神アグニ）よ、我が目で不意に、他人の愛する者と並ぶ彼女を見てしまった。たとえ清められていようとも、今日、我は彼女を家へ連れ帰らぬ。」

Verse 31

इत्युक्त्वा च द्विजश्रेष्ठस्तां त्यक्त्वापि शुचिव्रतः । जगाम स्वगृहं पश्चात्तथा जग्मुर्जना गृहान्

こう言い終えると、その最勝の婆羅門は—清浄の誓戒に励む者でありながら—彼女を捨て、のちに自らの家へ帰った。同様に、人々もそれぞれ家へと去って行った。

Verse 32

सापि तेन परित्यक्ता पतिना हृष्टमानसा । ज्ञात्वा तत्तीर्थमाहात्म्यं वैश्वानरमुखेरितम्

夫に捨てられながらも、彼女はなお心に歓びを保った。ヴァイシュヴァーナラ（アグニ）の口より宣説された、そのティールタの大いなる功徳を悟ったからである。

Verse 33

तेनैव परकांतेन विशेषेण रतिक्रियाम् । तस्मिन्नायतने चक्रे कुण्डे तोयावगाहनम्

その同じ情夫とともに、彼女は特別なかたちで再び愛欲の行いをなした。さらにその聖なる所において、クンダの水に身を沈めて沐浴した。

Verse 34

अथान्ये परलोकस्य भीत्याऽतीव व्यवस्थिताः । विमुखाः परदारेषु नार्यश्चापि पतिव्रताः

その後、来世への畏れによって固く自制した人々は、他人の妻に背を向けた。女たちもまたパティヴラターとして、貞節に夫へ尽くし続けた。

Verse 35

दूरतोऽपि समभ्येत्य ते सर्वे तत्र मंदिरे । रुद्रशीर्षाभिधानं च प्रचक्रुः सुरतोत्सवम्

遠方からも来集い、彼らは皆その मंदिरに集まって、「ルドラシールシャ」と名づけられた歓喜の祭儀を執り行った。

Verse 36

निमज्जंति ततः कुण्डे तस्मिन्पातकनाशने । भवंति पापनिर्मुक्ता रुद्रशीर्षावलोकनात्

それから彼らは、罪を滅するそのクンダに身を沈める。さらにルドラシールシャを拝観することにより、あらゆる罪過から解き放たれる。

Verse 37

एतस्मिन्नंतरे नष्टो धर्मः पत्नीसमुद्भवः । पुरुषाणां ततः स्त्रीणां निजकांतासमुद्भवः

その間に、妻の貞節に根ざすダルマは滅び、また男女のあいだで、自らの愛する配偶者への専一の帰依というダルマも失われた。

Verse 38

यो यां पश्यति रूपाढ्यां नारीमपि कुलोद्भवाम् । स तत्रानीय संहृष्टो भजते द्विजसत्तमाः

いずれの男も、姿かたち麗しい女を—たとえ名門の生まれであっても—見れば、歓喜してそこへ連れ来たり、交わりに耽る。おお、最勝の二度生まれよ。

Verse 39

तथा नारी सुरूपाढ्यं यं पश्यति नरं क्वचित् । सापि तत्र समानीय कुरुते सुरतोत्सवम्

同じく、女がどこかで容姿端麗な男を見れば、彼をそこへ連れ来たり、官能の歓喜の祭りを演じる。

Verse 40

लिप्यते न च पापेन कथंचित्तकृतेन च । नरो वा यदि वा नारी तत्तीर्थस्य प्रभावतः

そのティールタの霊威によって、男であれ女であれ、いかなる仕方で過ちを犯しても、罪によって汚されることはない。

Verse 41

कस्यचित्त्वथ कालस्य तत्र राजा विदूरथः । आनर्त्तविषये जज्ञे वार्धक्यं च क्रमाद्ययौ

やがて時が経ち、アーナルタの国にヴィドゥーラタという王が生まれ、歳月のめぐりとともに、次第に老境へと至った。

Verse 42

तस्य भार्याऽभवत्तन्वी तरुणी वररूपधृक् । पश्चिमे वयसि प्राप्ते प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

その妻はほっそりとして若く、比類なき美しさを具えていた。彼が晩年に至ると、彼女は命にも勝って愛おしい存在となった。

Verse 43

न तस्याः स जराग्रस्तश्चित्ते वसति पार्थिवः । तस्मिंस्तीर्थे समागत्य वांछितं रमते नरः

老いに悩むその王は、もはや彼女の心に住まわなかった。だがそのティールタに赴く者は、望みの成就を得て歓喜する。

Verse 44

पार्थिवोऽपि परिज्ञाय तस्यास्तच्च विचेष्टितम् । कोपाविष्टस्ततो गत्वा तस्मिन्क्षेत्रे सुशोभने

王は彼女の振る舞いと為したことを知るや、怒りに呑まれた。かくて直ちに、麗しく輝くその聖なるクシェートラへ赴き、憤激のまま到着した。

Verse 45

तत्कुण्डं पूरयामास ततः पांशूत्करैर्द्रुतम् । बभंज तं च प्रासादं ततः प्रोवाच दारुणम्

彼はそのクンダを土塵の山でたちまち埋めさせ、さらにその祠堂を打ち砕いた。しかる後、苛烈なる宣告を口にした。

Verse 46

यश्चैतत्पूरितं कुण्डं पांशुना निखनिष्यति । प्रासादं च पुनश्चैनं करिष्यति पुनर्नवम्

そして、この土で満たされたクンダをさらに埋める者、またこの祠堂を再び建立して新たにする者は——

Verse 47

परदारकृतं पापं तस्य संपत्स्यतेऽखिलम् । यदत्र प्रकरिष्यंति मानवाः काममोहिताः

他人の妻と交わることから生じる罪は、その者にことごとく降りかかる——この地で欲に迷う人々が何をしようとも。

Verse 48

सूत उवाच । एवं स पार्थिवः प्रोच्य तामादाय ततः प्रियाम् । जगाम स्वगृहं पश्चात्प्रहृष्टेनांतरात्मना

スータは語った。「かく語り終えると、王は愛しき妃を伴い、そののち自らの宮へ帰った。内なる心は歓びに満ちていた。」

Verse 49

अथ तां विरतां ज्ञात्वा सोऽन्यचित्तां प्रियां नृपः । यत्नेन रक्षयामास विश्वासं नैव गच्छति

やがて王は、彼女が自分から心を離し、思いが他へ向いていると知った。そこで懸命に守り置いたが——信はついに真に戻らなかった。

Verse 50

अन्यस्मिन्दिवसे शस्त्रं सूक्ष्मं वेण्यां निधाय सा । जगाम शयनं तस्य वधार्थं वरवर्णिनी

別の日、色艶うるわしき女は小さな刃を髪の編み込みに忍ばせ、彼を討たんとして王の寝床へ赴いた。

Verse 51

ततस्तेन समं हास्यं कृत्वा क्षत्रियभावजम् । सुरतं रुचिरैर्भावैर्हावैर्भूरिभिरेव च

それから彼女は、クシャトリヤの気概にふさわしく彼と笑い交わし、麗しき情趣と数多の媚態をもって、愛の交わりに身を委ねた。

Verse 52

ततो निद्रावशं प्राप्तं तं नृपं सा नृपप्रिया । स्ववेण्याः शस्त्रमादाय निजघान सुनिर्दया

その後、王が眠りの力に落ちたとき、王の寵妃はまったく慈悲なく、自らの編み髪に忍ばせた武器を取り、王を討ち倒した。

Verse 53

एवं तस्य फलं जातं सद्यस्तीर्थस्य भंगजम् । आनर्ताधिपते रौद्रं सर्वलोकविगर्हितम्

かくしてアーナルタの君には、ティールタ（聖地）を破ったことから生じた果報がただちに現れた。荒々しく、あらゆる人々に非難されるものであった。

Verse 54

अद्यापि तत्र देवेशो रुद्रशीर्षः स तिष्ठति । लिंगभेदभयात्तेन न स भग्नो द्विजोत्तमाः

今日に至るまで、神々の主にしてルドラシールシャ（Rudraśīrṣa）と呼ばれる御方がそこに鎮まっておられる。リンガが損なわれることを恐れて、彼は破壊されなかったのだ、ああ最勝の両生者たちよ。

Verse 55

यस्तस्य पुरतः स्थित्वा जपेद्रुद्रशिरः शुचिः । माघशुक्लचतुर्दश्यां पूजयित्वा स्रगादिभिः

清らかな者がその御前に立ち、ルドラシールシャ（Rudraśīrṣa）を誦し、マーガ月（Māgha）白分の第十四日（チャトゥルダシー）に花鬘などをもって供養するなら—

Verse 56

वांछितं लभते चाशु तस्येशस्य प्रभावतः । अष्टोत्तरशतं यावद्यो जपेत्पुरतः स्थितः

その主の威力によって、彼は望むものを速やかに得る。御前に立ち、百八回までジャパ（念誦）するならば。

Verse 57

रुद्रशीर्षं न संदेहः स याति परमां गतिम् । एकवारं नरो यो वा तत्पुरः पठति द्विजः

ルドラシールシャの誦持については疑いない。彼は至上の境地に至る。人であれ二度生まれの者（ドヴィジャ）であれ、その御前においてただ一度でもこれを誦する者は—

Verse 58

नित्यं दिनकृतात्पापान्मुच्यते द्विजसत्तमाः । एतद्वः सर्वमाख्यातं रुद्रशीर्षसमुद्भवम्

おお、二度生まれの中の最勝者たちよ。彼は日々、その日のうちに犯した罪から解き放たれる。かくして私は、ルドラシールシャの起源とその由来のすべてを汝らに語り尽くした。

Verse 59

माहात्म्यं सर्वपापानां सद्यो नाशनकारकम् । मंगलं परमं ह्येतदायुष्यं कीर्तिवर्धनम् । रुद्रशीर्षस्य माहात्म्यं तस्माच्छ्रोतव्यमादरात्

このマーハートミャは、あらゆる罪をただちに滅する因となる。まことにこれは至上の吉祥であり、寿命を増し、名声を高める。ゆえにルドラシールシャのマーハートミャは敬虔に聴聞すべきである。