Adhyaya 57

Verse 1

। सूत उवाच । तस्मिन्क्षेत्रे तथादित्यः स्थापितो द्विजसत्तमाः । भीष्मेण ब्राह्मणेंद्राणां संमतेन तथात्मना

スータは語った。「その聖なる地において、二度生まれし者のうち最勝の諸君よ、日神はビ―シュマ自らにより正しく安置された。最上のバラモンたちの同意を得、内なる決意を満たして行われたのである。」

Verse 2

शंतनोर्दयितः पुत्रो गांगेय इति विश्रुतः । आसीत्पुरा वरो नृणामूर्ध्वरेताः सुविश्रुतः

シャントヌの愛子で、「ガーンゲーヤ」として名高い者が、かつて世に在った。人々の中の最勝として知られ、梵行（ブラフマチャリヤ）の力をよく保つことで名声を得ていた。

Verse 3

तस्यासीत्तुमुलं युद्धं भार्गवेण समं महत् । त्रयोविंशद्दिनान्येव देवासुररणोपमम् । अंबाकृते शितैः शस्त्रैरस्त्रैश्च तदनंतरम्

彼はバールガヴァと、力伯仲する大いなる激戦を交えた。二十三日にわたり、まるで神々と阿修羅の戦のごとくであった。その後、アンバーのために、鋭き武器と天授のアストラをもってさらに対峙した。

Verse 4

ततो ब्रह्मादयो देवाः स्वयमेव व्यवस्थिताः । ताभ्यां निवारणार्थाय शांत्यर्थं सर्वदेहिनान् । गताश्च ते समुत्थाप्य पुनरेव त्रिविष्टपम्

そのとき、梵天をはじめ諸神が自ら介入した。二人を制し、あらゆる有身の者に安寧をもたらすため、彼らは近づき、争いから起こして鎮め、そして再びトリヴィシュタパ（天界）へ帰って行った。

Verse 5

अंबापि प्राप्य परमं गांगेयोत्थं पराभवम् । प्रविष्टा कोपरक्ताक्षी सुसमिद्धे हुताशने

アンバーもまた、ガンガーの息子（ビーシュマ）による完全な敗北を喫し、怒りで目を赤くして、燃え盛る火の中に入った。

Verse 6

भर्त्सयित्वा नदीपुत्रं बाष्पव्याकुललोचना । ततःप्रोवाच मध्यस्था वह्नेः कुरुपितामहम्

川の息子を非難し、涙で目を曇らせながら、彼女は火の中に立ち、クルの大いなる祖父に語りかけた。

Verse 7

यस्माद्भीष्म त्वया त्यक्ता कामार्ताहं सुदुर्मते । तस्मात्तव वधायाशु भविष्यामि पुनः क्षितौ

欲望に苦しむ私があなたによって捨てられたのだから、ああビーシュマよ、愚か者よ。それゆえ、あなたを殺すために、私は速やかに地上に生まれ変わるであろう。

Verse 8

स्त्रीहत्यया समायुक्तस्त्वं च नूनं भविष्यसि । प्रमाणं यदि धर्मोऽत्र स्मृतिशास्त्रसमुद्भवः

もしこの件において、ダルマがスムリティ・シャーストラ（聖伝書）に由来する権威によって測られるならば、あなたもまた、女性を殺した罪に必ずや汚れることになるでしょう。

Verse 9

ततः स घृणयाऽविष्टो भीष्मः कुरुपितामहः । मार्कंडेयं मुनिश्रेष्ठं पप्रच्छ विनयान्वितः

その時、クルの祖父ビーシュマは、後悔と慈悲に圧倒され、賢者の中の最高者であるマールカンデーヤに、相応の謙虚さをもって恭しく問いかけた。

Verse 10

भगवन्काशिराजस्य सुतया मे प्रजल्पितम् । मम मृत्युकरं पापं सकलं ते भविष्यति

ビーシュマは言った。「おお、祝福された聖仙よ。カーシー王の娘が私に語ったその言葉により、我が死を招くその罪のすべてが、まことに私に降りかかるのでしょうか。」

Verse 11

तत्किं स्याद्वाक्यमात्रेण नो वा ब्राह्मणसत्तम । अत्र मे संशयस्तत्त्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

「それは言葉だけで成就するのでしょうか、それとも成就しないのでしょうか、婆羅門の中の最勝者よ。私はここに疑いがあります。真実をありのまま正しく説いてください。」

Verse 12

श्रीमार्कंडेय उवाच । आक्षिप्तस्ताडितो वापि यमुद्दिश्य त्यजेदसून् । स्त्रीजनो वा द्विजो वापि तस्य पापं तु तद्भवेत्

聖マールカンデーヤは言った。「たとえ侮辱され、あるいは打たれたとしても、女であれ婆羅門であれ、その加害者を念じて命を捨てるなら、その死の罪はそれを招いた者に帰する。」

Verse 13

स्त्रियं वा ब्राह्मणं वापि तस्मान्नैव प्रकोपयेत् । निघ्नंतं वा शपंतं वा यदीच्छेच्छुभमात्मनः

「ゆえに、女であれ婆羅門であれ、決して怒らせてはならない。たとえ打ち、あるいは呪詛しても、己の安寧を願う者はその憤りを煽ってはならぬ。」

Verse 15

भीष्म उवाच । तदर्थं वद मे ब्रह्मन्प्रायश्चित्तं विशुद्धये । तपो वा यदि वा दानं व्रतं नियममेव वा

ビーシュマは言った。「それゆえ、婆羅門よ、我が清浄のため、その贖罪（プラーヤシュチッタ）を説いてください。苦行であれ、布施であれ、誓戒であれ、あるいは何らかの規律であれ。」

Verse 16

मार्कंडेय उवाच । दशानां ब्राह्मणेंद्राणां यद्वधे पातकं स्मृतम् । तत्पापं स्त्रीवधे कृत्स्नं जायते भरतर्षभ

マールカンデーヤは言った。「バーラタ族の雄牛よ、最上のブラーフマナ十人を殺すと伝えられる罪過――その罪は、女を殺すことによって全き形で生ずる。」

Verse 17

तदत्र विषये दानं न तपो न व्रतादिकम् । तीर्थसेवां परित्यज्य तस्मात्त्वं तां समाचर

「この事においては、布施も足りず、苦行も、誓戒なども及ばない。ゆえに聖なるティールタへの奉仕を怠らず、汝はそのティールタ・セーヴァーを行え。」

Verse 19

ततः क्रमात्समायातो भ्रममाणो महीतले । चमत्कारपुरे क्षेत्रे नानातीर्थसमाकुले

やがて時を経て、地上をさすらい歩くうちに、彼は多くのティールタが群集する聖域、チャマトカーラプラのクシェートラに到った。

Verse 20

अथापश्यन्महात्मा स सुपुण्यं तद्गयाशिरः । स्नात्वा श्राद्धं च विधिवद्यावच्छ्रद्धासम न्वितः

そのとき大いなる魂の者は、きわめて功徳深きガヤーシラスを目にした。沐浴ののち、深い信をもって、法にかなうシュラーダを執り行った。

Verse 21

चक्रे तावन्नभोवाणी वाक्यमेतदुवाच ह । भीष्मभीष्म महाबाहो नार्हस्त्वं श्राद्धजं विधिम्

そのとき、天より声がしてこう告げた。「ビーシュマよ、ビーシュマよ、偉大なる腕の者よ――汝はシュラーダの儀を行うにふさわしくない。」

Verse 22

कर्तुं स्त्रीहत्ययायुक्तस्तस्माच्छृणु वचो मम । शर्मिष्ठातीर्थमित्येव ख्यातं पातकनाशनम्

汝は女人殺しの罪に染まりて、その行をなすべからず。ゆえに我が言葉を聞け。『シャルミシュター・ティールタ（Śarmiṣṭhā-tīrtha）』と称され、罪を滅することで名高き聖なる渡り処がある。

Verse 23

अस्मात्स्थानात्समीपस्थं वारुण्यां दिशि पुण्यकृत् । कृष्णांगारकषष्ठ्यां यो नरः स्नानं समाचरेत्

この場所のほど近く、西方（ヴァルナの方角）に功徳を授ける霊地がある。黒分（下弦期）において火曜（火星の日）と重なる第六日（シャシュティー ṣaṣṭhī）に、そこで儀礼の沐浴を行う者は……

Verse 24

स स्त्रीहत्याकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः । तस्मादद्य दिने पुत्र भौमवारसमन्विता

……その者は女人殺しより生じた罪から解き放たれる。これに疑いはない。ゆえに我が子よ、今日は火曜（バウマの日）と相会しているゆえ……

Verse 25

सैव षष्ठी तिथिः पुण्या तस्मात्तत्र द्रुतं व्रज । अहं तव पिता पुत्र शंतनुः पृथिवीपतिः

そのシャシュティー（ṣaṣṭhī）のティティこそ聖なる日である。ゆえに急ぎてそこへ赴け。我は汝の父、子よ——大地の主、シャーンタヌ（Śaṃtanu）なり。

Verse 26

स्त्रीहत्ययान्वितं ज्ञात्वा ततस्तूर्णमिहागतः । ततो भीष्मो द्रुतं गत्वा तत्र स्थाने समाहितः

女人殺しの罪を負うと知って、シャーンタヌ（Śaṃtanu）は急ぎてここに来た。ついでビーシュマ（Bhīṣma）も速やかに赴き、その地にて心を収め、専念して静まり住した。

Verse 27

स्नानं कृत्वा ततः श्राद्धं चक्रे श्रद्धासमन्वितः । ततो भूयः समागत्य स तं प्रोवाच शतनुः

沐浴を終えると、彼は信心をもってシュラーダ（śrāddha）を執り行った。その後ふたたび戻り、シャンタヌ（Śaṃtanu）は彼に語りかけた。

Verse 28

विपाप्मा त्वं कुरुश्रेष्ठ संजातोऽसि न संशयः । तस्मान्निजं गृहं गच्छ राज्यचिंतां समाचर

「汝は罪を離れ清らかとなった、クル族の最勝者よ—疑いはない。ゆえに己が家へ帰り、国の務めと統治の憂いを担え。」

Verse 29

ततः स विस्मयाविष्टो ज्ञात्वा तीर्थमनुत्तमम् । वासुदेवात्मिकामर्चां तथान्यां कुरुसत्तमः

そのときクル族の最勝者は、この無上のティールタを悟って驚嘆に満たされ、ヴァースデーヴァ（Vāsudeva）を体現する礼拝像を安置し、さらにもう一つの神聖なる御像をもそこに स्थापितした。

Verse 30

पारिजातमयीं मूर्तिं रवेर्लक्षणलक्षिताम् । सुप्रमाणां सुरूपां च श्रद्धापूतेन चेतसा

信心によって清められた心で、彼はパーリジャータのごとき神像を造り安置した。それはラヴィ（太陽神）の相徴を備え、均整がとれ、姿かたちも麗しかった。

Verse 31

तथान्यत्स्थापयामास लिंगं देवस्य शूलिनः । दुर्गां च भक्तिसंयुक्तो विधिदृष्टेन कर्मणा

また同様に、定められた作法の順に従い、信愛をもって、三叉戟を執る主（シヴァ）のリンガを安置し、さらにドゥルガーをも स्थापितして、規定の儀礼を行った。

Verse 32

ततः सर्वान्समाहूय स विप्रान्पुरसंभवान् । प्रोवाच कौरवो भीष्मो विनयावनतः स्थितः

その後、彼は町のすべてのバラモンを招集した。クル族のビーシュマは、へりくだり礼を尽くして立ち、深く頭を垂れて彼らに語りかけた。

Verse 33

मया विनिर्मितं विप्रा देवागारचतुष्टयम् । एतत्क्षेत्रे च युष्माकं दयां कृत्वा ममोपरि

「おおバラモンたちよ、我は神々の御殿たる祠を四つ建立させた。この聖なるクシェートラにおいて、我に慈悲を垂れ、これらを守り司る務めを引き受けてほしい。」

Verse 34

पालयध्वं प्रयास्यामि स्वगृहं प्रति सत्वरम् । प्रेरितः पितृभिर्दिव्यैः स्वर्गमार्गसमाश्रितैः

「これらを守り、常に維持してほしい。我は急ぎ我が家へ帰る。天界への道に住まう神聖なる祖霊たちに促されているのだ。」

Verse 35

ब्राह्मणा ऊचुः । गच्छगच्छ कुरुश्रेष्ठ सुविश्रब्धः स्वमायया । वयं सर्वे करिष्यामो युष्मच्छ्रेयोऽभिवर्धनम्

バラモンたちは言った。「行かれよ、行かれよ、クル族の最勝者よ。ご自身の賢き取り計らいにより、心安らかであれ。我ら一同、あなたの安寧と功徳を増し広げるために、すべてを成し遂げよう。」

Verse 36

देवश्रेणिरियं राजन्या त्वयात्र विनिर्मिता । अस्याः पूजादिकं सर्वं करिष्यामः सदा वयम्

「王よ、この神々の列はあなたによってここに स्थापितされた。われらは常に、その礼拝とそれに伴う一切の務めを行い続けよう。」

Verse 37

तवापि विनयं दृष्ट्वा परितुष्टा वयं नृप । सर्वान्प्रार्थय तस्मात्त्वं वरं स्वं मनसि स्थितम्

王よ、汝の謙譲を見て、我らは皆ことのほか満ち足りた。ゆえに、汝の心に宿る願いのままの恩寵を、我らすべてに求めよ。

Verse 38

भीष्म उवाच । एष एव वरोऽस्माकं यत्संतुष्टा द्विजोत्तमाः । तथाप्याशु वचः कार्यं युष्मदीयं मयाधुना

ビーシュマは言った。「これこそ我が願いの恩寵—最上のバラモンたちが満ち足りること。されど、汝らの言葉は今ただちに我が身により成し遂げられるべきである。」

Verse 39

एतानि देवसद्मानि मदीयानि नरो भुवि । यो यं काममभिध्याय पूजयेच्छ्रद्धयाऽन्वितः । प्रसादादेव युष्माकं तस्य तत्स्यादसंशयम्

「この地上にあるこれらの神殿は我がもの。人がいかなる願いを心に念じ、信心を具してここで礼拝供養するなら、汝らの恩寵により、その果は必ずや彼に成就する。疑いはない。」

Verse 40

ब्राह्मणा ऊचुः । आदित्यस्य करिष्यामो यात्रां भाद्रपदे वयम् । सप्तम्यां सूर्यवारेण सर्वदैव समाहिताः

バラモンたちは言った。「バードラパダの月に、我らはアーディティヤのためにヤートラー（巡礼・行列）を行う。第七日（サプタミー）が日曜日に当たるとき、常に心を統一し、敬虔にこれを修する。」

Verse 41

तथा शिवस्य चाष्टम्यां चैत्रशुक्ले विशेषतः । चतुर्दश्यां महाभाग तव स्नेहान्न संशयः

「同じくシヴァのためにも—とりわけチャイトラ月の白分のアシュタミーに。さらに第十四日（チャトゥルダシー）にも、幸いなる御方よ、汝への情愛ゆえに行うこと、疑いはない。」

Verse 42

शयने बोधने विष्णोः संप्राप्ते द्वादशीदिने । विष्णोरपि च दुर्गायाः संप्राप्ते नवमीदिने

ヴィシュヌの「眠り」と「目覚め」の時、ドヴァーダシーの日が到来するとき、またナヴァミーの日が到来するとき——ヴィシュヌと同様にドゥルガー女神にも聖なる勤行が捧げられる。

Verse 43

आश्विने शुक्लपक्षे च गीतवादित्रनिस्वनैः । महोत्सवं तथा चित्रैर्हास्यलास्यैः पृथग्विधैः

またアーシュヴィナ月の白分（明るい半月）には、歌と楽器の響き渡る中で、大いなる祭礼を催すべし——さまざまな芸能、笑い、そして多彩な舞によって荘厳に飾られて。

Verse 44

यस्तत्र मानवो नित्यं श्रद्धया परया युतः । करिष्यति च गीतादि स यास्यति परां गतिम्

そこにいるいかなる人も、日々、至上の信を具え、歌詠などを供養として行うならば、その者は最高の境地へと至る。

Verse 45

वयं तस्य भविष्यामः सदैव प्रीतमानसाः । प्रदास्यामस्तथा कामान्मनसा वांछितान्नृप

王よ、われらは常にその者に対して喜びの心を抱き、彼が心に願う望みをことごとく授けよう。

Verse 46

एवमुक्त्वाथ ते विप्राः स्वानि स्थानानि भेजिरे । भीष्मोऽपि हर्षसंयुक्तः स्वगृहं प्रस्थितस्ततः

こう語り終えると、そのバラモンたちはそれぞれの住処へ帰っていった。ビ―シュマもまた歓喜に満たされ、やがて自邸へと旅立った。