Adhyaya 33

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किन्नामा च किरातोऽभूत्किं तेन व्रतमाहितम् । तत्त्वं कथय विप्रेंद्र परं कौतूहलं हि नः

仙人たちは言った。「そのキラータの名は何というのか。彼はいかなる誓戒（ヴラタ）を受けたのか。おお、婆羅門の中の最勝者よ、真実を語り給え。われらの好奇は甚だ大きい。」

Verse 2

तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामो याथातथ्येन कथ्यताम् । न ह्यन्यो विद्यते लोके त्वद्विना वदतां वरः । तस्मात्कथ भो विप्र सर्वं शुश्रूषतां हि नः

われらはそのすべてを聞きたい。ありのまま、事の次第のとおりに語られよ。この世において、汝を措いて語り手の最勝は他にない。ゆえに、婆羅門よ、ことごとく説き給え。われらは聴聞を切に願う。

Verse 3

एवमुक्तस्तदा तेन शौनकेन महात्मना । कथयामास तत्सर्वं पुष्कसेन कृतं यत्

かくして大徳シャウナカに問われるや、彼はプシュカセーナのなしたことを、余すところなくすべて語り始めた。

Verse 4

लोमश उवाच । आसीत्पुरा महारौद्रश्चडोनाम दुरात्मवान् । क्रूरसंगो निष्कृतिको भूतानां भयवाहकः

ローマシャは言った。「昔、チャダ（Caḍa）という名の邪悪な男がいた。激しく暴虐で、残忍な者どもと交わり、いかなる贖罪の行も退け、生きとし生けるものに恐怖をもたらす者となった。」

Verse 5

जालेन मत्स्यान्दुष्टात्मा घातयत्यनिशं खलु । भल्लैर्मृगाञ्छापदांश्च कृष्णसारांश्च शल्लकान्

その邪悪な心の男は、まことに絶えず網で魚を殺し、また矢で鹿や野獣、クリシュナサーラ（黒羚羊）やヤマアラシを射倒した。

Verse 6

खड्गांश्चैव च दुष्टात्मा दृष्ट्वा कांश्चिच्च पापवान् । पक्षिणोऽघातयत्क्रुद्धो ब्राह्मणांश्च विशेषतः

その邪悪な罪人は、あるカドガ（犀）を見ればそれも殺し、怒りにまかせて鳥を打ち倒し—さらにとりわけ、婆羅門（ブラーフマナ）をも害した。

Verse 7

लुब्धको हि महापापो दुष्टो दुष्टजनप्रियः । भार्या तथाविधआ तस्य पुष्कसस्य महाभया

彼は狩人であり、大罪を負う邪悪な者で、悪人の仲間を好んだ。妻もまた同類で—プシュカサ（Puṣkasa／Puṣkasena）の女、甚だ恐るべき存在であった。

Verse 8

एवं विहरतस्तस्य बहुकालोत्यवर्तत । गते बहुतिथेकाले पापौघनिरतस्य च

このように暮らしているうちに、長い時が過ぎた。多くの日が経っても、彼はなお罪の奔流にすっかり沈みきっていた。

Verse 9

निषंगे जलमादाय क्षुत्पिपासार्द्दितो भृशम् । एकदा निशि पापीयाच्छ्रीवृक्षोपरि संस्थितः । कोलं हंतुं धनुष्पाणिर्जाग्रच्चानिमिषेण हि

矢筒に水を携え、飢えと渇きに激しく責められた罪深き男は、ある夜、シュリーヴリクシャの樹上に座した。弓を手に、瞬きもせず目覚めて、猪を討たんとした。

Verse 10

माघमासेऽसितायां वै चतुर्दश्यामथाग्रतः । मृगमार्गविलोकार्थी बिल्वपत्राण्यपातयत्

ついでマーガ月の闇半月十四日、獣の通り道を見定めようと前方をうかがううちに、ビルヴァの葉を落としてしまった。

Verse 11

श्रीवृक्षपर्णानि बहूनि तत्र स च्छेदयामास रुषान्वितोपि । श्रीवृक्षमूले परिवर्तमाने लिंगं तस्योपरिदृष्टभावः

そこで彼は、怒りに満ちながらもシュリーヴリクシャの葉を多く切り落とした。さらに樹の根元近くで身を移すと、己の下にリンガが見え入った。

Verse 12

ववर्ष गंडूषजलं दुरात्मा यदृच्छया तानि शिवे पतंति । श्रीवृक्षपर्णानि च दैवयोगाज्जातं च सर्वं शिवपूजनं तत्

その悪しき者は、口に含んだ水（ガンドゥーシャ）をこぼし落としたが、偶然にもそれらはシヴァの上に落ちた。さらにシュリーヴリクシャの葉も、天のめぐり合わせにより、すべてがシヴァ供養となった。

Verse 13

गंडूषवारिणा तेन स्नपनं च कृतं महत् । बिल्वपत्रैरसंख्यातैरर्चनं महत्कृतम्

口に含んだその水によって、彼は豊かな灌頂沐浴（アビシェーカ）を成し、数えきれぬビルヴァの葉によって、偉大なる供養（アルチャナ）を行った。

Verse 14

अज्ञानेनापि भो विप्राः पुष्कसेन दुरात्मना । माघमासेऽसिते पक्षे चतुर्दश्यां विधूदये

おお婆羅門たちよ、たとえ無知のままにであっても、邪悪なるプシュカセーナによって、このことはマーガ月の黒分（暗半月）、第十四日、月が昇る時に起こった。

Verse 15

पुष्कसोऽथ दुराचारो वॉक्षादवततार सः । आगत्य जलसंकाशं मत्स्यान्हंतुं प्रचक्रमे

そのとき悪行のプシュカサは木から降り、みずのごとく広がる水辺に来て、魚を殺し始めた。

Verse 16

लुब्ध कस्यापि भार्याभून्नाम्ना चैव घनोदरी । दुष्टा सा पापनिरता परद्रव्यापहारिणी

ある猟師にはガノーダリーという妻がいた。彼女は邪悪で罪に耽り、他人の財を盗む者であった。

Verse 17

गृहान्निर्गत्य सायाह्ने पुरद्वारबहिः स्थिता । वनमार्गं प्रपश्यंती पत्युरागमनेच्छया

夕暮れに家を出て、都の門の外に立ち、森へ通う道を見つめつつ、夫の帰りを切に待ち望んだ。

Verse 18

चिराद्भर्तरी नायाते चिन्तयामास लुब्धकी । अद्य सायाह्नवेलायामागताः सर्वलुब्धकाः

夫が久しく戻らぬので、猟師の妻は案じて思った。「今日は夕刻には、猟師たちは皆すでに帰って来ているのに。」

Verse 19

तमः स्तोमेन संछन्नाश्चतस्रो विदिशो दिशः । रात्रौ यामद्वयं यातं किं मतंगः समागतः

四方は濃き闇の群れに覆われ、夜の二更が過ぎた――象が彼に遭い来たのだろうか。

Verse 20

किं वा केसरलोभेन सिंहेनैव विदारितः । किं भुजंगफणारत्नहारी सर्पविषार्दितः

あるいは鬣を貪る獅子に裂かれたのか。あるいは蛇の毒に苦しめられたのか――蛇の hood の宝珠を奪う者よ。

Verse 21

किं वा वराहदंष्ट्राग्रघातैः पंचत्वमागतः । मधुलोभेन वृक्षाग्रात्स वै प्रपतितो भुवि

あるいは猪の牙の先の打撃により命を落としたのか。あるいは蜜を貪って木の梢から地に落ちたのか。

Verse 22

क्वान्वेषयामि पृच्छामि क्व गच्छामि च कं प्रति । एवं विलप्य बहुधा निवृत्ता स्वं गृहं प्रति

「どこを探せばよいの。誰に尋ねればよいの。どこへ行き、誰を頼ればよいの。」――かく幾度も嘆き、彼女は自らの家へと引き返した。

Verse 23

नैवान्नं नो जलं किंचिन्न भुक्तं तद्दिने तया । चिंतयंती पतिं चापि लुब्धकी त्वयन्निशाम्

その日、女狩人は何も口にせず、食も水も取らなかった。夫を思うばかりで、彼女は不安な待ちわびのうちに夜を過ごした。

Verse 24

अथ प्रभाते विमले पुष्कसी वनमाययौ । अशनार्थं च तस्यान्नमादाय त्वरिता सती

清らかな夜明けに、狩人の女は森へ入った。夫の食事のための糧を携え、その貞き女は急ぎ進んだ。

Verse 25

भ्रममाणावने तस्मिन्ददर्श महतीं नदीम् । तस्यास्तीरे समासीनं स्वपतिं प्रेक्ष्य हर्षिता

その森をさまよい歩くうち、彼女は大いなる川を見た。岸辺に自らの夫が座しているのを見て、喜びに満たされた。

Verse 26

तदन्नं कूलनः स्थाप्य नदीं तर्तुं प्रचक्रमे । निरीक्ष्य चाथ मत्स्यान्स जालप्रोतान्समानयत्

その食を川岸に置き、彼は川を渡り始めた。やがて見回して、網にしっかり絡まった魚を集めた。

Verse 27

तावत्तयोक्तश्चण्डोऽसावेहि शीघ्रं च भक्षय । अन्नं त्वदर्थमानीतमुपोष्य दिवसं मया

そのとき彼女はチャンダに言った。「急いで来て食べてください。あなたのためにこの食を携えて来ました。私は一日中、断食していたのです。」

Verse 28

कृतं किमद्य रे मंद गतेऽहनि च किं कृतम् । नाऽशितं च त्वया मूढ लंघितेनाद्य पापिना

「今日は何をしたのです、鈍い人よ—日が過ぎて、何を成し遂げたのですか。まったく食べていないではありませんか、愚かな人よ。今日あなたは道を踏み外し、咎ある者となりました。」

Verse 29

नद्यां स्नातौ तथा तौ च दम्पती च शुचि व्रतौ । यावद्गतश्च भोक्तुं स तावच्छ्वा स्वयमागतः

その後、夫婦は川で沐浴し、二人とも清浄の誓戒を守っていた。彼が食事を取ろうとしたその時、犬がひとりでにそこへ来た。

Verse 30

तेन सर्वं भक्षितं च तदन्नं स्वयमेव हि । चंडी प्रकुपिता चैव श्वानं हंतुमुपस्थिता

その犬はまことに、その食物をすべて独りで食べ尽くした。カーンディーは激怒し、犬を討たんとして進み出た。

Verse 31

आवयोर्भक्षितं चान्नमनेनैव च पापिना । किं च भक्षयसे मूढ भविताद्य वुभुक्षितः

「この罪ある者が、私たち二人のための食を食べてしまった！今や何を食べるのだ、愚か者よ。今日は必ず飢えるであろう。」

Verse 32

एवं तयोक्तश्चण्डोऽसौ बभाषे तां शिवप्रियः । यच्छुना भक्षितं चान्नं तेनाहं परितोषितः

そう言われると、シヴァに愛されるチャンダは彼女に答えた。「犬が食したその食こそ、それによって私は満ち足りたのだ。」

Verse 33

किमनेन शरीरेण नश्वरेण गतायुषा । शरीरं दुर्लभं लोके पूज्यते क्षणभंगुरम्

寿命がすでに滑り去りゆく、この無常の身に何の用があろうか。人身はこの世に得難いとはいえ、なお刹那にして脆く、ほどなく崩れ去る。

Verse 34

ये पुष्णंति निजं देहं सर्वभावेन चाहताः । मूढास्ते पापिनो ज्ञेया लोकद्वयबहिष्कृताः

あらゆる苦しみに打たれながら、なお全き執着をもって己が身のみを養う者たち—彼らは迷妄の罪人にして、この世と来世の二つの世界より退けられた者と知れ。

Verse 35

तस्मान्मानं परित्यज्य क्रोधं च दुरवग्रहम् । स्वस्था भव विमर्शेन तत्त्वबुद्ध्या स्थिरा भव

ゆえに、慢心と、抑え難き怒りとを捨てよ。熟慮によって内に安住し、真理を見抜く智慧によって堅固に立て。

Verse 36

बोधिता तेन चंडी सा पुष्कसेन तदा भृशम् । जागरादि च संप्राप्तः पुष्कसोऽपि चतुर्दशीम्

そのときチャンディー（Caṇḍī）は、彼—プシュカセーナ（Puṣkasena）—によって強く目覚めさせられた。さらにプシュカサ（Puṣkasa）も、月の十四日に徹夜の守夜とそれに伴う行を修した。

Verse 37

शिवरात्रिप्रसंगाच्च जायते यद्ध्यसंशयम् । तज्ज्ञानं परमं प्राप्तः शिवरात्रिप्रसंगतः

シヴァラートリ（Śivarātri）の行に親しむことから、疑いなく、真に人を変容させるものが生ずる。そのシヴァラートリの因縁によって、彼は至上の智を得た。

Verse 38

यामद्वयं च संजातममावास्यां तु तत्र वै । आगताश्च गणास्तत्र बहवः शिवनोदिताः

その地の新月の夜、夜の二更が過ぎたとき、シヴァにより遣わされた多くのガナ（gaṇa）たちがそこへ到来した。

Verse 39

विमानानि बहून्यत्र आगतानि तदंतिकम् । दृष्टानि तेन तान्येव विमानानि गणास्तथा

そこへ多くのヴィマーナ（天の車）が近くまで来た。彼はそれらのヴィマーナそのものと、ガナ（従者の群れ）をも見た。

Verse 40

उवाच परया भक्त्या पुष्कसोऽपि च तान्प्रति । कस्मात्समागता यूयं सर्वे रुद्राक्षधारिणः

そのときプシュカサ（Puṣkasa）は至上の信愛に満ちて彼らに告げた。「なぜ皆ここへ来られたのですか。皆、ルドラークシャ（rudrākṣa）の数珠を身に着けておられるのに。」

Verse 41

विमानस्थाश्च केचिच्च वृषारूढाश्च केचन । सर्वे स्फटिकसंकाशाः सर्वे चंद्रार्द्धशेखराः

ある者はヴィマーナに座し、ある者は牡牛に乗っていた。皆、水晶のように輝き、皆、冠に三日月を戴いていた。

Verse 42

कपर्द्दिनश्चर्मपरीतवाससो भुजंगभोगैः कृतहारभूषणाः । श्रियान्विता रुद्रसमानवीर्या यथातथं भो वदतात्मनोचितम्

おお、結い髪の者よ、獣皮をまとい、巻きつく蛇を首飾りと飾りにする者よ。栄光に輝き、勇猛はルドラに等しい。ありのままに、己について語るにふさわしいことを告げよ。

Verse 43

पुष्कसेन तदा पृष्टा ऊचुः सर्वे च पार्पदाः । रुद्रस्य देवदेवस्य संनम्राः कमलेक्षणाः

プシュカサが問うと、ルドラの従者たちは皆、神々の神にして蓮華眼なる御方の前に深く頭を垂れ、答えを述べた。

Verse 44

गणा ऊचुः । प्रेषिताः स्मो वयं चंड शिवेन परमेष्ठिना । आगच्छ त्वरितो भुत्वा सस्त्रीको या नमारुह

ガナたちは言った。「おお猛き者よ、我らは至上主シヴァより遣わされた。妻とともに速やかに来たれ—乗り物に乗るな—ただちに来い。」

Verse 45

लिंगार्च्चनं कृतं यच्च त्वया रात्रौ शिवस्य च । तेन कर्मविपाकेन प्राप्तोऽसि शिवसन्निधिम्

汝が夜にシヴァのリンガを礼拝したゆえに、その業の熟した果として、今や汝はシヴァの御前に到ったのである。

Verse 46

तथोक्तो वीरभद्रेण उवाच प्रहसन्निव । पुष्कसोऽपि स्वया बुद्ध्या प्रस्तावसदृशं वचः

ヴィーラバドラにそのように告げられると、プシュカサはかすかな微笑みを浮かべるかのように、みずからの理解により、その場にふさわしい言葉を述べた。

Verse 47

पुष्कस उवाच । किं मया कृतमद्यैव पापिना हिंसकेन च । मृगयारसिकेनैव पुष्कसेन दुरात्मना

プシュカサは言った。「今日この私が—罪深く、暴虐で、狩猟に溺れた狩人、邪なる心のプシュカサが—いかなる善行を成し得たというのか。」

Verse 48

पापाचारो ह्यहं नित्यं कथं स्वर्गं व्रजाम्यहम् । कथं लिंगार्चनमिदं कृतमस्ति तदुच्यताम्

「我が行いは常に罪に染まる。どうして天界へ赴けようか。しかもこのリンガ礼拝を、我はいかにして成したのか。どうかそれを説き明かしてほしい。」

Verse 49

परं कौतुकमापन्नः पृच्छामि त्वां यथातथम् । कथयस्व महाभाग सर्वं चैव यथाविधि

大いなる驚嘆に満たされ、私はあなたに率直にお尋ねします。お幸いなる方よ、起こったとおりに、また正しい順序に従って、すべてを語ってください。

Verse 50

इत्येवं पृच्छतस्तस्य पुष्कसस्य यथाविधि । कथयामास तत्सर्वं शिवधर्म मुदान्वितः

かくして、プシュカサがしかるべき作法で問いかけると、彼は歓喜をもってシヴァ・ダルマの教えのすべてを語り明かした。

Verse 51

वीरभद्र उवाच । देवदेवो महादेवो देवानां पतिरीश्वरः । परितुष्टोऽद्य हे चंड स महेश उमापतिः

ヴィーラバドラは言った。「神々の神たるマハーデーヴァ、天衆の主にして支配者なるマヘーシャ、ウマーの夫君は、今日、満悦しておられるぞ、猛き者よ。」

Verse 52

प्रासंगिकतया माघे कृतं लिंगार्चनं त्वया । शिवतुष्टिकरं चाद्य पूतोऽसि त्वं न संशयः । शिवरात्र्यां प्रसंगेन कृतमर्चनमेव च

たまたまマ―ガ月に、あなたはリンガを礼拝した。その行いはシヴァを喜ばせる。ゆえに今日、あなたは疑いなく清められた。またシヴァラートリーの夜にも、折に触れて、まことに礼拝がなされたのだ。

Verse 53

कोलं निरीक्षमाणेन बिल्वपत्राणि चैव हि । च्छेदितानि त्वया चंड पतितानि तदैव हि । लिंगस्य मस्तके तानि तेन त्वं सुकृती प्रभो

おおチャンダよ。猪を見つめているうちに、あなたはビルヴァの葉を切り落とし、それらはただちにシヴァ・リンガの頂に落ちた。その行いによって、主よ、あなたは功徳ある者となった。

Verse 54

ततश्च जागरो जातो महान्वृक्षोपरि ध्रुवम् । तेनैव जागरेणैव तुतोष जगदीश्वरः

そののち、彼には木の上でまことに大いなる不眠の守夜が起こり、その守夜そのものによって、世界の主は満悦された。

Verse 55

छलेनैव महाभाग कोलसंदर्शनेन हि । शिवरात्रिदिने चात्र स्वप्नस्ते न च योषितः

おお幸いなる者よ！ただの口実――すなわち猪を見たことによって――このシヴァラートリの日、汝には眠りもなく、また女人の伴いもなかった。

Verse 56

तेनोपवासेन च जागरेण तुष्टो ह्यसौ देववरो महात्मा । तव प्रसादाय महानुभावो ददाति सर्वान्वरदो महांश्च

その断食と守夜とによって、偉大なる魂にして神々の最勝者はまことに満悦する。汝に恩寵を示さんとして、威徳大なる授願の主は、望むすべての福を授け給う。

Verse 57

एवमुक्तस्तदा तेन वीरभद्रेण धीमता । पुष्कसोऽपि विमानाग्र्यमारुहोह च पश्यताम्

かくしてその時、智あるヴィーラバドラにそう告げられると、プシュカサもまた、皆が見守る中、最上の天の車（ヴィマーナ）に乗り込んだ。

Verse 58

गणानां देवतानां च सर्वेषां प्राणिनामपि । तदा दुंदुभयो नेदुर्भेर्यस्तूर्याण्यनेकशः

そのとき、ガナたちと神々、そして一切の生きとし生けるもののために、ドゥンドゥビの太鼓が鳴り響き、さまざまな太鼓と角笛が幾度も奏でられた。

Verse 59

वीणावेणुमृदंगानि तस्य चाग्रे गतानि च । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः

ヴィーナ、笛、ムリダンガが彼の前を進み、ガンダルヴァの長たちは歌い、アプサラスの群れは舞った。

Verse 60

विद्याधरगणाः सर्वे तुष्टुवुः सिद्धचारणाः । चामरैवर्वीज्यमानो हि च्छत्रैश्च विविधैरपि । महोत्सवेन महता आनीतो गंधमादनम्

すべてのヴィディヤーダラが彼を讃え、シッダとチャーラナもまた称賛した。チャーマラで扇がれ、さまざまな天蓋により敬われ、盛大な祭礼のうちにガンダマーダナへと迎えられた。

Verse 61

शिवसान्निध्यमागच्चंडोसौ तेन कर्मणा । शिवरात्र्युपवासेन परं स्थानं समागमत्

その行いによってチャンダはシヴァの御前に至り、さらにシヴァラートリーの断食により、至上の住処を得た。

Verse 62

पुष्कसोऽपि तथा प्राप्तः प्रसंगेन सदाशिवम् । किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने

プシュカサでさえ、ただの縁と巡り合わせによってサダーシヴァに至った。ましてや信を具え、至上の自己たるシヴァに帰依する者は、いかほどの果を得るであろうか。

Verse 63

पुष्पादिकं फलं गंधं तांबूलं भक्ष्यमृद्धिमत् । ये प्रयच्छंति लोकेऽस्मिन्रुद्रास्ते नात्र संशयः

この世において花・果実・香・タンブーラ（檳榔）・滋味豊かな食を供える者は、まことにルドラであると知れ。ここに疑いはない。

Verse 64

चंडेन वै पुष्कसेन सफलं तस्य चाभवत् । प्रसंगेनापि तेनैव कृतं तच्चाल्पबुद्धिना

まことに、チャンダ（またプシュカセーナとも呼ばれる）によって、その行いは彼にとって実りあるものとなった。たとえ浅き理解の者が偶然になしたにすぎなくとも、なお果を結んだ。

Verse 65

ऋषय ऊचुः । किं फलं तस्य चोद्देशः केन चैव पुना कृतम् । कस्माद्व्रतमिदं जातं कृतं केन पुरा विभो

聖仙たちは言った。「その果報はいかなるものか、その趣旨はいかなるものか。誰が再びこれを修したのか。いかなる因よりこの誓戒（ヴラタ）は生じ、古の世に誰が行ったのか、ああ尊き御方よ。」

Verse 66

लोमश उवाच । यदा सृष्टं जगत्सर्वं ब्रह्मणा परमेष्ठिना । कालचक्रं तदा जातं पुरा राशिमन्विताम्

ローマシャは語った。「至上の主パラメーシュティンたるブラフマーが一切の宇宙を創造したとき、古の世に、黄道の区分を具えた『時の輪』が生じたのである。」

Verse 67

द्वादश राशयस्तत्र नक्षत्राणि तथैव च । सप्तविंशतिसंख्यानि मुख्यानि सिद्धये

そこには十二のラーシ（黄道の宮）があり、またナクシャトラ（宿）も二十七を数え、主として成就と効験を時に即して整えるために定められた。

Verse 68

एभिः सर्वं प्रचंडं च राशिभिरुडुभिस्तथा । कालचक्रान्वितः कालः क्रीडयन्सृजते जगत्

これら――ラーシとナクシャトラ（星宿）によって――『時の輪』と一体となった時は、戯れのごとく、力強く多様なる宇宙を生み出す。

Verse 69

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं सृजत्य वति हंति च । निबद्धमस्ति तेनैव कालेनैकेन भो द्विजाः

梵天（ブラフマー）より一葉の草の先に至るまで、時（カーラ）は創り、保ち、そして滅する。すべてはただその唯一の時によって結ばれている、ああ二度生まれの賢者たちよ。

Verse 70

कालो हि बलवांल्लोके एक एव न चापरः । तस्मात्कालात्मकं सर्वमिदं नास्त्यत्र संशयः

この世において力あるものは時（カーラ）ただ一つ、他にはない。ゆえにここにある一切は時の本性である—これに疑いはない。

Verse 71

आदौ कालः कालनाच्च लोकनायकनायकः । ततो लोका हि संजाताः सृष्टिश्च तदनंतरम्

初めに在ったのは時と、その計量（数え定め）である。時は世の支配者たちの支配者となった。ついで諸世界が生じ、創造はその直後に続いた。

Verse 72

सृष्टेर्लवो हि संजातो लवाच्च क्षणमेव च । क्षणाच्च निमिषं जातं प्राणिनां हि निरंतरम्

創造より「ラヴァ（lava）」という時分が生じ、ラヴァより「クシャナ（kṣaṇa）」という刹那が生じ、クシャナより「ニミシャ（nimiṣa）」という瞬きが生じる—生きとし生けるものに絶え間なく。

Verse 73

निमिषाणां च षष्ट्या वै फल इत्यभिधीयते । पंचदश्या अहोरात्रैः पक्षैत्यभिधीयते

ニミシャ（瞬き）六十は「パラ（phala）」という時量と呼ばれる。また昼夜（アホーラートラ）十五は「パクシャ（pakṣa）」、すなわち半月と称される。

Verse 74

पक्षाभ्यां मास एव स्यान्मासा द्वादश वत्सरः । तं कालं ज्ञातुकामेन कार्यं ज्ञानं विचक्षणैः

二つの半月（パクシャ）によって一月となり、十二の月によって一年となる。ゆえに時を知ろうと願う者は、識別の智慧をもってこの知を修めるべきである。

Verse 75

प्रतिपद्दिनमारभ्य पौर्णमास्यंतमेव च । पक्षं पूर्णो हि यस्माच्च पूर्णिमेत्यभिधीयते

プラティパド（Pratipad）の日から始まり、満月日（Paurṇamāsī）に至る。かの半月が「満ちる」（pūrṇa）ゆえに、「プールニマー（Pūrṇimā）」すなわち満月と呼ばれる。

Verse 76

पूर्णचंद्रमसी या तु सा पूर्णा देवताप्रिया । नष्टस्तु चंद्रो यस्यां वा अमा सा कथिता बुधैः

月が満ちて円満なる夜は「プールナー（Pūrṇā）」といい、神々に愛される。月が「失われ」見えぬ夜は、賢者たちが「アマー（Amā／アマーヴァーシャー）」と称する。

Verse 77

अग्निष्वात्तादिपितॄणां प्रियातीव बभूव ह । त्रिंशद्दिनानि ह्येतानि पुण्यकालयुतानि च । तेषां मध्ये विशेषो यस्तं श्रृणुध्वं द्विजोत्तमाः

これらの日々は、アグニシュヴァッタ（Agniṣvātta）などの祖霊（Pitṛ）にとってことのほか愛でられる。これら三十日はまた、功徳の吉時（puṇya-kāla）を具える。その中に特別の差別がある—聞け、二度生まれの最勝者たちよ。

Verse 78

योगानां वा व्यतीपात ऊडूनां श्रवणस्तथा । अमावास्या तिथीनां च पूर्णिमा वै तथैव च

ヨーガの中ではヴャティーパータ（Vyatīpāta）が殊に尊く、ナクシャトラの中ではシュラヴァナ（Śravaṇa）もまた同様である。さらにティティの中では、アマーヴァーシャー（Amāvāsyā）とプールニマー（Pūrṇimā）もまた聖なる日として挙げられる。

Verse 79

संक्रांतयस्तथाज्ञेयाः पवित्रा दानकर्मणि । तथाष्टमी प्रिया शंभोर्गणेशस्य चतुर्थिका

サンクラーンティ（太陽の黄道宮への移行）は、布施の行いを清めるものとしても知るべきである。アシュタミー（八日）はシャンブ（シヴァ）に愛され、チャトゥルティー（四日）はガネーシャに愛される。

Verse 80

पञ्चमी नागराजस्य कुमारस्य च षष्ठिका । भानोश्च सप्तमी ज्ञेया नवमी चण्डिकाप्रिया

パンチャミー（五日）はナーガの王に属し、シャシュティー（六日）はクマーラ（スカンダ）に属する。サプタミー（七日）はバーヌ（太陽神）のものと知るべきであり、ナヴァミー（九日）はチャンディカーに愛される。

Verse 81

ब्रह्मणो दशमी ज्ञेया रुद्रस्यैकादशी तथा । विष्णुप्रिया द्वादशी च अंतकस्य त्रयोदशी

ダシャミー（十日）はブラフマーに属すると知るべきであり、エーカーダシー（十一日）もまたルドラに属する。ドヴァーダシー（十二日）はヴィシュヌに愛され、トラヨーダシー（十三日）はアンタカ（死）に属する。

Verse 82

चतुर्द्दशी तथा शंभोः प्रिया नास्त्यत्र संशयः । निशीथसंयुता या तु कृष्णपक्षे चतुर्द्दशी । उपोष्या सा तिथिः श्रेष्ठा शिवसायुज्यकारिणी

またチャトゥルダシー（十四日）はシャンブ（シヴァ）に愛される。ここに疑いはない。だが黒分（クリシュナ・パクシャ）のチャトゥルダシーで、真夜中に相応するものは、断食（ウパヴァーサ）として守るべきである。そのティティは最上で、シヴァとの合一（サーユジュヤ）をもたらす。

Verse 83

शिवरात्रितिथिः ख्याता सर्वपापप्रणाशिनी । अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम्

シヴァラートリのティティは、あらゆる罪を滅するものとして名高い。まさにこの文脈において、例として古の聖なる物語（イティハーサ）を引き述べよう。

Verse 84

ब्राह्मणी विधवा काचित्पुरा ह्यासीच्च चंचला । श्वपचाभिरता सा च कामुकी कामहेतुतः

昔、ある婆羅門の女がいた。寡婦でありながら行いは移ろいやすかった。欲情に駆られて、彼女はシュヴァパチャ（賤民、犬肉を煮る者）に心を寄せ、ただ欲のために激しく惑わされた。

Verse 85

तस्यां तस्य सुतो जातः श्वपचस्य दुरात्मनः । दुः सहो दुष्टनामात्मा सर्वधर्मबहिष्कृतः

彼女から、その邪悪なシュヴァパチャの子が生まれた。耐えがたく、性根も名も悪く、あらゆる正しきダルマの行いから退けられた者であった。

Verse 86

महापापप्रयोगाच्च पापमारभते सदा । कितवश्च सुरापायी स्तेयी च गुरुतल्पगः

大罪に手を染めて、彼は常に悪を起こした。賭博に耽り、酒を飲み、盗みを働き、さらには師の床を汚す者—きわめて重い罪を犯す者であった。

Verse 87

मृगयुश्च दुरात्मासौ कर्मचण्डाल एव सः । अधर्मिष्ठो ह्यसद्वृत्तः कदाचिच्च शिवालयम् । शिवरात्र्यां च संप्राप्तो ह्युषितः शिवसन्निधौ

その悪しき心の男は狩人でもあり、行いによってまさしく「チャンダーラ」であった。最も不義にして卑しい振る舞いの者であったが、ある時シヴァの社に来た。しかもシヴァラートリの夜に到り、シヴァの御前近くに宿した。

Verse 88

श्रवणं शैवशास्त्रस्य यदृच्छाजातमंतिके । शिवस्य लिंगरूपस्य स्वयंभुवो यदा तदा

その場の近くで、彼はまったくの偶然に、シヴァ派の聖典の教えを耳にした。そしてまさにその時、彼は自ずから顕れた（スヴァヤンブー）シヴァのリンガの御姿の傍らにいた。

Verse 89

स एकत्रोषितो दुष्टः शिवरात्र्यां तु जागरात् । तेन कर्मविपाकेन पुण्यां योनिमवाप्तवान्

たとえ邪悪であっても、彼はその地にとどまり、シヴァラートリーの夜に目覚めて夜を守った。その行いの業果により、彼は清らかな善き生を得た。

Verse 90

भुक्त्वा पुण्यतामांल्लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः । चित्रांगदस्य पुत्रोभूद्भूपालेश्वरलक्षणः

最も功徳に満ちた諸世界を享受し、そこに数えきれぬ歳月住したのち、彼はチトラーンガダの子として生まれ、王たるしるしを具えていた。

Verse 91

नाम्ना विचित्रवीर्योऽसौ सुभगः संदुरी प्रियः । राज्यं महत्तरं प्राप्य निःस्तंभो हि महानभूत्

彼の名はヴィチトラヴィールヤ。幸運に恵まれ、人々に愛され親しまれた。広大な王国を得て、彼は驕りなく、まことに偉大となった。

Verse 92

शिवे भक्तिं प्रकुर्वाणः शिवकर्मपरोऽभवत् । शैवशास्त्रं पुरस्कृत्य शिवपूजनतत्परः । रात्रौ जागरणं यत्नात्करोति शिवसन्निधौ

シヴァへのバクティを育み、シヴァに関わる行いに専心した。シャイヴァの聖典を尊び、シヴァ礼拝に没頭して、シヴァの御前で努めて夜の覚醒（夜伽）を修した。

Verse 93

शिवस्य गाथा गायंस्तु आनंदाश्रुकणान्मुहुः । प्रमुंचंश्चैव नेत्राभ्यां रोमांचपुलकावृतः

シヴァの讃歌を歌いながら、彼はたびたび歓喜の涙をこぼした。両眼から涙はあふれ、法悦の戦慄により全身の毛が逆立った。

Verse 94

आयुष्यं च गतं तस्य शिवध्यानपरस्य च । शिवो हि सुलभो लोके पशूनां ज्ञाननिनामपि

寿命が尽きかけていても、彼はひたすらシヴァへの瞑想に専心していた。なぜならこの世においてシヴァはまことに得やすく、束縛された者にも、理解の浅い者にも到達しうるからである。

Verse 95

संसेवितुं सुखप्राप्त्यै ह्येक एव सदाशिवः । शिवरात्र्युपवासेन प्राप्तो ज्ञानमनुत्तमम्

真の安寧を得るために仕えるべきは、ただ唯一のサダーシヴァである。シヴァラートリーの断食（ウパヴァーサ）によって、彼は比類なき最上の霊智を得た。

Verse 96

ज्ञानात्सर्वमनुप्राप्तं भूतसाम्यं निरंतरम् । सर्वभूतात्मकं ज्ञात्वा केवलं च सदा शिवम् । विना शिवेन यत्किंचिन्नास्ति वस्त्वत्र न क्वचित्

その智より、すべてが成就された――あらゆる存在に対する絶え間ない平等心である。万有の自己はただ一なる常住のシヴァにほかならぬと知り、シヴァを離れてはこの領域のいかなる所にも、いかなるものも存在しないと悟った。

Verse 97

एवं पूर्णं निष्प्रपंचं ज्ञानं प्राप्नोति दुर्लभम् । प्राप्तज्ञानस्तदा राजा जातो हि शिववल्लभः

かくして彼は、世俗のからまりを超えた、稀有にして円満なる智を得た。その智を得たとき、王はまことにシヴァに愛される者となった。

Verse 98

मुक्तिं सायुज्यतां प्राप्तः शिवरात्रेरुपोषणात् । तेन लब्धं शिवाज्जन्म पुरा यत्कथितं मया

シヴァラートリーの斎戒を守ったことにより、彼は解脱（ムクティ）を得て、サーユジュヤ—シヴァとの合一に到った。かくして彼は、先に私が語ったとおり、シヴァより授けられた生を得たのである。

Verse 99

दाक्षायणीवीयो गाच्च जटाजूटेन विस्तरात् । य उत्पन्नो मस्तकाच्च शिवस्य परमात्मनः । वीरभद्रेति विख्यातो दक्षयज्ञविनाशनः

至上の自己たるシヴァの広大な結髪（ジャター・ジュータ）より、ダークシャーヤニーのために大いなる勇士が現れ出た。シヴァの御頭より生まれ、彼はヴィーラバドラと名高く、ダクシャの供犠を滅ぼす者となった。

Verse 100

शिवरात्रिव्रतेनैव तारिता बहवः पुरा । प्राप्ताः सिद्धिं पुरा विप्रा भरताद्याश्च देहिनः

ただシヴァラートリの誓戒によって、古えに多くの者が輪廻（サンサーラ）を渡り越え救われた。かつて婆羅門たち、またバラタらのような有身の者も、悉地（シッディ）という成就を得たのである。

Verse 101

मांधाता धुन्धुमारिश्च हरिश्चन्द्रादयो नृपाः । प्राप्ताः सिद्धिमनेनेव व्रतेन परमेण हि

マーンダータ、ドゥンドゥマーリ、ハリシュチャンドラら諸王は、まさにこの最上の誓戒によって悉地を得た。

Verse 102

ततो गिरीशो गिरिजासमेतः क्रीडान्वितोऽसौ गिरिराजमस्तके । द्यूतं तथैवाक्षयुतं परेशो युक्तो भवान्या स भृशं चकार

そのときギリーシャ（シヴァ）は、ギリジャー（パールヴァティー）とともに、山王の頂にて歓び遊んだ。至上の主はバヴァーニーを伴い、骰子の立方をもって、熱心に賽の戯れをなされた。