Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 34

Devanagari script

ये पुष्णंति निजं देहं सर्वभावेन चाहताः । मूढास्ते पापिनो ज्ञेया लोकद्वयबहिष्कृताः

Transliteration

ye puṣṇaṃti nijaṃ dehaṃ sarvabhāvena cāhatāḥ | mūḍhāste pāpino jñeyā lokadvayabahiṣkṛtāḥ

Translation

あらゆる苦しみに打たれながら、なお全き執着をもって己が身のみを養う者たち—彼らは迷妄の罪人にして、この世と来世の二つの世界より退けられた者と知れ。

Word by Word

• ये: those who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; सम्बन्धक-सर्वनाम (relative: 'those who')

• पुष्णन्ति: nourish
• पुष्णन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पुष् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• निजम्: one's own
• निजम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: निज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (of देहम्)

• देहम्: body
• देहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम्

• सर्व-भावेन: with all their might
• सर्व-भावेन: Karana (Manner/करण)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुषः (determinative: 'with whole being/with all effort'); पुंलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम्; क्रियाविशेषण-भावे

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• आहताः: afflicted/struck
• आहताः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आ + हन् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: आहन्-धातोः क्त-प्रत्ययान्तं भूतकर्मणि कृदन्तम्; पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (of ये)

• मूढाः: deluded
• मूढाः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मूढ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (of ते)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; निर्देशार्थक-सर्वनाम

• पापिनः: sinners
• पापिनः: Karta (Subject-apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पापिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषण/नाम (sinners)

• ज्ञेयाः: are to be known as
• ज्ञेयाः: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु) + यत् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: ज्ञा-धातोः यत्-प्रत्ययान्तं विधेय-भावे (gerundive: 'to be known/should be regarded'); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्

• लोक-द्वय-बहिष्कृताः: banished from both worlds
• लोक-द्वय-बहिष्कृताः: Karta (Subject-qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: लोक (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक) + बहिष्कृत (कृदन्त; बहिस् + कृ धातु + क्त)
• Form: तत्पुरुषः (determinative: 'excluded from the two worlds'); पुंलिङ्गे, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (of ते)

Speaker

Lomaharṣaṇa (Sūta) (deduced, Māheśvara-khaṇḍa narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra / Kedāranātha-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A didactic tableau: Caṇḍa gestures toward the body as transient, while the sacred landscape and a humble dog symbolize broader compassion; Caṇḍī’s anger dissolves into listening.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Excessive body-centered living is ignorance; dharma requires prioritizing spiritual aims over mere indulgence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is Kedāra Khaṇḍa (Kedāra/Kedarnath region), where such teachings support the greatness of Śiva worship and pilgrimage.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed; the verse provides moral qualification for effective vrata, dāna, and tīrtha observance.