Adhyaya 38

Verse 1

स्कंद उवाच । विवाहा ब्राह्म दैवार्षाः प्राजापत्यासुरौ तथा । गांधर्वो राक्षसश्चापि पैशाचोऽष्टम उच्यते

スカンダは言った。「婚姻の形は、ブラーフマ（Brāhma）、ダイヴァ（Daiva）、アールシャ（Ārṣa）、またプラージャーパティヤ（Prājāpatya）とアースラ（Āsura）；さらにガーンダルヴァ（Gāndharva）とラークシャサ（Rākṣasa）—そして第八はパイシャーチャ（Paiśāca）と呼ばれる。」

Verse 2

स ब्राह्मो वरमाहूय यत्र कन्या स्वलंकृता । दीयते तत्सुतः पूयात्पुरुषानेकविंशतिम्

これがブラーフマ（Brāhma）の婚姻と呼ばれる。すなわち、婿を招き、飾り立てた乙女を彼に授けるのである。その結びより生まれる子は、二十一代の पुरुष（男系）を清める。

Verse 3

यज्ञस्थायर्त्विजे दैवस्तज्जःपाति चतुर्दश । वरादादाय गोद्वंद्वमार्षस्तज्जः पुनाति षट्

ダイヴァ（Daiva）の婚姻とは、祭祀（ヤジュニャ）において祭官として奉仕する祭司に花嫁を与えること。その子は十四代を守護する。アールシャ（Ārṣa）の婚姻とは、婿から一対の牛を受け取ること。その子は六代を清める。

Verse 4

सहोभौ चरतां धर्ममित्युक्त्वा दीयतेर्थिने । यत्र कन्या प्राजापत्यस्तज्जो वंशान्पुनाति षट्

「二人とも共にダルマを行じよ」と告げて、ふさわしい求婚者に乙女を授けるところ、それがプラージャーパティヤ（Prājāpatya）の婚姻である。その子は六つの家系を清める。

Verse 5

चत्वार एते विप्राणां धर्म्याः पाणिग्रहाः स्मृताः । आसुरः क्रयणाद्द्रव्यैर्गांधर्वोन्योन्य मैत्रतः

この四つは、ブラーフマナにとってのダルマにかなう婚姻の形として記憶される。アースラ（Āsura）の婚姻は財による買い取りから起こり、ガーンダルヴァ（Gāndharva）の婚姻は相互の情愛から生じる。

Verse 6

प्रसह्यकन्याहरणाद्राक्षसो निंदितः सताम् । छलेन कन्याहरणात्पैशाचो गर्हितोऽष्टमः

乙女を力ずくで奪い去ることから起こるラाक्षサ（Rākṣasa）の婚は、徳ある人々により非難される。欺きによって乙女を奪うパイシャーチャ（Paiśāca）—第八—もまた同様に咎められる。

Verse 7

प्रायः क्षत्रविशोरुक्ता गांधर्वासुरराक्षसाः । अष्टमस्त्वेष पापिष्ठः पापिष्ठानां च संभवेत्

おおむね、ガーンダルヴァ（Gāndharva）・アースラ（Āsura）・ラाक्षサ（Rākṣasa）の婚は、クシャトリヤ（Kṣatriya）とヴァイシャ（Vaiśya）のためと説かれる。だがこの第八の型は最も罪深く、まことに最悪の者どもに生じる。

Verse 8

सवर्णया करो ग्राह्यो धार्यः क्षत्रियया शरः । प्रतोदो वैश्यया धार्यो वासोंतः पज्जया तथा

同じヴァルナ（varṇa）の女には、婚礼において手を取るべきである。クシャトリヤの女には矢を持ち、ヴァイシャの女には追い棒（突き棒）を持ち、同様にシュードラの女には衣の裾を取るべきである。

Verse 9

असवर्णस्त्वेष विधिः स्मृतो दृष्टश्च वेदने । सवर्णाभिस्तु सर्वाभिः पाणिर्ग्राह्यस्त्वयं विधिः

この作法は、異なるヴァルナ間の結びつきについて、 स्मृति に記され、また権威ある教えにも見られる。だが同じヴァルナのすべての女に対しては、ここでの規則は、ただ手のみを取ることが正しい儀礼である。

Verse 10

धर्म्यैर्विवाहैर्जायंते धर्म्या एव शतायुषः । अधर्म्यैर्धर्मरहिता मंदभाग्यधनायुषः

ダルマにかなう正しい婚姻からは、ダルマにかなう子が生まれ、寿命は百年に及ぶ。ダルマに背く婚姻からは、ダルマを欠く者が生じ、幸運も財も寿命も乏しい。

Verse 11

ऋतुकालाभिगमनं धर्मोयं गृहिणः परः । स्त्रीणां वरमनुस्मृत्य यथाकाम्यथवा भवेत्

正しい時節に自らの妻に近づくことは、家住者にとって最上のダルマである。女性にとって最善を念じ、彼女の自発の望みに随って行い、さもなくば慎んで退くべきである。

Verse 12

दिवाभिगमनं पुंसामनायुष्यं परं मतम् । श्राद्धाहः सर्वपर्वाणि यत्नात्त्याज्यानि धीमता

昼の交わりは、男子にとって寿命を大いに損なうと説かれる。賢者は、シュラーダ（śrāddha）の日およびあらゆる聖なる斎日（parvan）には、努めてこれを避けるべきである。

Verse 13

तत्र गच्छन्स्त्रियं मोहाद्धर्मात्प्रच्यवते परात्

そのような折に、迷いから女に赴く者は、最上のダルマから堕する。

Verse 14

ऋतुकालाभिगामी यः स्वदारनिरतश्च यः । स सदा ब्रह्मचारी च विज्ञेयः सद्गृहाश्रमी

正しい時節にのみ（妻に）近づき、正妻に専心する者は、常にブラフマチャーリン（brahmacārin）であり、家住のアーシュラマに真に住する者と知るべきである。

Verse 15

ऋतुः षोडशयामिन्यश्चतस्रस्ता सुगर्हिताः । पुत्रास्तास्वपि या युग्मा अयुग्माः कन्यका प्रजाः

時節（ṛtu）は十六夜より成り、そのうち四夜は強く戒められる。残る夜においても、偶数の夜の受胎は男子を、奇数の夜の受胎は女子を子としてもたらすと説かれる。

Verse 16

त्यक्त्वा चंद्रमसं दुःस्थं मघां पौष्णं विहाय च । शुचिः सन्निर्विशेत्पत्नीं पुन्नामर्क्षे विशेषतः । शुचिं पुत्रं प्रसूयेत पुरुषार्थप्रसाधकम्

不吉な月日を避け、またマガー（Maghā）とパウシュナ（Pauṣṇa）のナクシャトラを退けて、清浄なる者は妻に近づくべし—とりわけ「プンナーマ（Punnāma）」と呼ばれる星宿が現れる時に。かくして清らかな子が生まれ、人の四目的—ダルマ、アルタ、カーマ、モークシャ—を成就する。

Verse 17

आर्षे विवाहे गोद्वंद्वं यदुक्तं तन्न शस्यते । शुल्कमण्वपि कन्यायाः कन्या विक्रयपापकृत्

アールシャ（Ārṣa）の婚姻において語られる「一対の牛」は、代価として見なしてはならず、ゆえに商いの交換として扱うのは称賛されない。たとえわずかな金であっても、娘のために受け取れば、それは娘を売る罪となる。

Verse 18

अपत्यविक्रयी कल्पं वसेद्विट्कृमिभोजने । अतो नाण्वपि कन्याया उपजीवेत्पिता धनम्

子を売る者は、糞と虫を食らう地獄に一カルパのあいだ住まねばならない。ゆえに父は、娘から得たどれほど小さな財であっても、それに依って生きてはならない。

Verse 19

स्त्रीधनान्युपजीवंति ये मोहादिह बांधवाः । न केवलं निरयगास्तेषामपि हि पूर्वजाः

迷妄によって、ここで女の財（ストリーダナ）を食い潰して生きる親族は地獄に赴く。しかも彼らだけでなく、その祖先までもが引きずり落とされる。

Verse 20

पत्या तुष्यति यत्र स्त्री तुष्येद्यत्र स्त्रिया पतिः । तत्र तुष्टा महालक्ष्मीर्निवसेद्दानवाऽरिणा

妻が夫に満ち足り、夫が妻によって満ち足りるところ、そこに歓喜するマハーラクシュミー（Mahālakṣmī）が住し、ダーナヴァの敵たるヴィシュヌ（Viṣṇu）もまた臨在する。

Verse 21

वाणिज्यं नृपतेः सेवा वेदानध्यापनं तथा । कुविवाहः क्रियालोपः कुले पतनहेतवः

商い、王への奉仕、糧のためにヴェーダを教えること、また不相応の婚姻と定められた儀礼の怠り—これらは一族没落の因である。

Verse 22

कुर्याद्वैवाहिके वह्नौ गृह्यकर्मान्वहं गृही । पंचयज्ञक्रियां चापि पक्तिं दैनंदिनीमपि

家住の者は、聖なる婚姻の火において日々家内の儀礼を行い、また五つの日々のヤジュニャの務めを果たし、さらに毎日の食の調理と供献をなすべきである。

Verse 23

गृहस्थाश्रमिणः पंच सूना कर्म दिने दिने । कंडनी पेषणी चुल्ली ह्युदकुंभस्तु मार्जनी

家住の位にある者には、日々の営みに伴う五つの「日常の殺生」がある。すなわち、穀をあおり清めること、挽くこと、かまど、水がめ、そして掃き清めである。

Verse 24

तासां च पंचसूनानां निराकरणहेतवः । क्रतवः पंच निर्दिष्टा गृहि श्रेयोभिवर्धनाः

そして、その五つの「日常の殺生」から生じる過失を除くために、五つの祭祀が説き示される。家住の者の福徳と霊的な善を増し育てるためである。

Verse 25

पाठनं ब्रह्मयज्ञः स्यात्तर्पणं च पितृ क्रतुः । होमो दैवो बलिर्भौतोऽतिथ्यर्चा नृक्रतुः क्रमात्

学びと誦唱はブラフマ・ヤジュニャであり、タルパナ（供水）は祖霊への祭である。火への供物（ホーマ）は神々への祭、バリの供献は諸生類への祭、そして客人を敬いもてなすことは人への祭—この順である。

Verse 26

पितृप्रीतिं प्रकुर्वाणः कुर्वीत श्राद्धमन्वहम् । अन्नोदकपयोमूलैः फलैर्वापि गृहाश्रमी

祖霊を喜ばせんとする家住の者は、力に応じて、食・水・乳・根菜、あるいは果実をもって、日々シュラーダ（śrāddha）を修すべし。

Verse 27

गोदानेन च यत्पुण्यं पात्राय विधिपूर्वकम् । सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षां दत्त्वा तत्फलमाप्नुयात्

規定に従い、ふさわしき受者に牛を布施して得る功徳と同じ果報は、乞食の行者を敬い、礼を尽くして施しを与えることによっても得られる。

Verse 28

तपोविद्यासमिद्दीप्ते हुतं विप्रास्य पावके । तारयेद्विघ्नसंघेभ्यः पापाब्धेरपि दुस्तरात्

苦行と聖なる智により燃え盛るブラーフマナの火に供物を投ずれば、障碍の群れを越え、渡り難き罪の大海すらも渡らしめる。

Verse 29

अनर्चितोऽतिथिर्गेहाद्भग्नाशो यस्य गच्छति । आजन्मसंचितात्पुण्यात्क्षणात्स हि बहिर्भवेत्

客人を礼拝せず、望みを砕かれて家を去らせるなら、その者は生来積み重ねた功徳を一瞬にして失う。

Verse 30

सांत्वपूर्वाणि वाक्यानि शय्यार्थे भूस्तृणोदके । एतान्यपि प्रदेयानि सदाभ्यागत तुष्टये

慰めの言葉を先に与え、休息のためには地に座す場所、草、水を施すべし。これらもまた、来訪するすべての客を満たすために与えられねばならぬ。

Verse 31

गृहस्थः परपाकादी प्रेत्य तत्पशुतां व्रजेत् । श्रेयः परान्नपुष्टस्य गृह्णीयादन्नदो यतः

他人の炊いた食を食べて暮らす家住者は、死後、その者らの家畜の境涯に赴く。ゆえに真の吉祥を取れ――他人の食に養われる者ではなく、食を施す者となれ。

Verse 32

आदित्योढोऽतिथिः सायं सत्कर्तव्यः प्रयत्नतः । असत्कृतोन्यतो गच्छन्दुष्कृतं भूरि यच्छति

夕べに来る客は、まるで日没の太陽に運ばれて来たかのように、格別の努めをもってもてなすべきである。もてなされず他所へ去れば、その家に多くの罪過をもたらす。

Verse 33

भुंजानोऽतिथिशेषान्नमिहायुर्धनभाग्भवेत् । प्रणोद्यातिथिमन्नाशी किल्बिषी च गृहाश्रमी

客の残した食をいただく者は、この世で長寿と富を得る。だが客を追い払いながら食する家住者は、罪に染まる。

Verse 34

वैश्वदेवांत संप्राप्तः सूर्योढो वातिथिः स्मृतः । न पूर्वकाल आयातो न च दृष्टचरः क्वचित्

ヴァイシュヴァデーヴァ供養の終わりに、沈む太陽に運ばれるかのように来る者は「vā-atithi」（偶然の、予告なき客）と呼ばれる。彼は先に来たのではなく、その素行も前もって知られていない。

Verse 35

बलिपात्रकरे विप्रे यद्यन्योतिथिरागतः । अदत्त्वा तं बलिं तस्मै यथाशक्त्यान्नमर्पयेत्

バリ供物の器を婆羅門が手にしている時に、別の客が来たなら、そのバリを彼に与えてはならない。代わりに、力の及ぶ限りの食を供して差し上げよ。

Verse 36

कुमाराश्च स्ववासिन्यो गर्भिण्योऽतिरुजान्विताः । अतिथेरादितोप्येते भोज्या नात्र विचारणा

家の子ら、家の女たち、身ごもる者、重き病に悩む者——これらもまた、客より先にまず食を施すべし。ここに思案の余地はない。

Verse 37

पितृदेवमनुष्येभ्यो दत्त्वाश्नात्यमृतं गृही । स्वार्थं पचन्नघं भुंक्ते केवलं स्वोदरंभरिः

祖霊と神々と人々にまず食を捧げ、その後に自ら食する家長は、甘露（アムリタ）を味わう。だが己が利のためだけに煮炊きする者は、罪のみを食らい、ただ己の腹を満たす者にすぎぬ。

Verse 38

माध्याह्निकं वैश्वदेवं गृहस्थः स्वयमाचरेत् । पत्नी सायं बलिं दद्यात्सिद्धान्नैर्मंत्रवर्जितम्

正午には家長みずからヴァイシュヴァデーヴァ（Vaiśvadeva）の供養を行うべし。夕べには妻が、調理した食をもってバリ（bali）の供物を置き、真言は唱えない。

Verse 39

एतत्सायंतनं नाम वैश्वदेवं गृहाश्रमे । सायंप्रातर्भवेदेव वैश्वदेवं प्रयत्नतः

これが家住（グリハスタ）のアーシュラマにおける夕のヴァイシュヴァデーヴァと呼ばれる。まことに、朝夕ともに努めてヴァイシュヴァデーヴァを行うべし。

Verse 40

वैश्वदेवेन ये हीना आतिथ्येन विवर्जिताः । सर्वे ते वृषला ज्ञेयाः प्राप्तवेदा अपि द्विजाः

ヴァイシュヴァデーヴァを怠り、もてなしを欠く者は——たとえ二度生まれ（ドヴィジャ）でヴェーダを学んだとしても、皆ヴリシャラ（卑しき者）と知るべし。

Verse 41

अकृत्वा वैश्वदेवं तु भुंजते ये द्विजाधमाः । इह लोकेन्नहीनाः स्युः काकयोनिं व्रजंत्यथ

ヴァイシュヴァデーヴァ（Vaiśvadeva）の供養を行わずに食する二度生まれの卑しき者は、この世で食を失い、やがて烏の胎・烏の境涯へと赴く。

Verse 42

वेदोदितं स्वकं कर्म नित्यं कुर्यादतंद्रितः । तद्धि कुर्वन्यथाशक्ति प्राप्नुयात्सद्गतिं पराम्

人は日々、怠ることなく、ヴェーダに説かれた自らの務めを行うべきである。それを力に応じて実践するなら、最上の善き帰趣に到る。

Verse 43

षष्ठ्यष्टम्योर्वसेत्पापं तैले मांसे सदैव हि । पंचदश्यां चतुर्दश्यां तथैव च भगेक्षुरे

月の第六日と第八日には、罪はまことに油と肉に宿ると言われる。同様に第十四日と第十五日にも、また情欲の放縦にも宿る。

Verse 44

उदयं तं न चेक्षेत नास्तं यंतं न मध्यगम् । न राहुणोपसृष्टं च नांबुसंस्थं दिवाकरम्

太陽を、昇るときにも沈むときにも、また天頂にあるときにも凝視してはならない。ラーフ（食）に捉えられるときも、水に映るディヴァーカラも見つめてはならない。

Verse 45

न वीक्षेतात्ममनोरूपमाशुधावेन्न वर्षति । नोल्लंघयेद्वत्सतंत्रीं न नग्नो जलमाविशेत्

執着をもって自らの姿を見つめてはならない。雨のないときに速く走ってはならない。子牛の繋ぎ縄をまたいではならず、裸で水に入ってはならない。

Verse 46

देवतायतनं विप्रं धेनुं मधुमृदं घृतम् । जातिवृद्धं वयोवृद्धं विद्यावृद्धं तपस्विनम्

神々の聖所、バラモン、牝牛、蜂蜜、土、そしてギー。また、家系・年齢・学識において年長の者と苦行者——これらは皆、敬い護るべきである。

Verse 47

अश्वत्थं चैत्यवृक्षं च गुरुं जलभृतं घटम् । सिद्धान्नं दधिसिद्धार्थं गच्छन्कुर्यात्प्रदक्षिणम्

歩みつつ、アシュヴァッタ（聖なるイチジク）、祠として祀られた聖樹、師（グル）、水を満たした器、炊き上げた食、凝乳、芥子に対し、敬虔に右繞（プラダクシナー）を行うべきである。

Verse 48

रजस्वलां न सेवेत नाश्नीयात्सह भार्यया । एकवासा न भुंजीत न भुंजीतोत्कटासने

月経中の女と交わってはならず、また妻と同席して食してはならない。衣を一枚だけまとって食してはならず、しゃがみ込む姿勢で食してもならない。

Verse 49

नाश्नंतीं स्त्रीं समीक्षेत तेजस्कामो द्विजोत्तमः । असंतर्प्य पितॄन्देवान्नाद्यादन्नं नवं क्वचित्

霊的な光輝を求める最上の二度生まれ（ドヴィジャ）は、女が食している時にそれを見つめてはならない。また、まず祖霊（ピトリ）と神々（デーヴァ）を満たしてからでなければ、いかなる時も新しく調えた食を口にしてはならない。

Verse 50

पक्वान्नं चापि नो मांसं दीर्घकालं जिजीविषुः । न मूत्रं गोव्रजे कुर्यान्न वल्मीके न भस्मनि

長寿を願う者は、煮炊きした食を取り、肉を避けよ。牛舎で小便してはならず、蟻塚の上でも、灰の上でもしてはならない。

Verse 51

न गर्तेषु ससत्वेषु न तिष्ठन्न व्रजन्नपि । गोविप्रसूर्यवाय्वग्नि चंद्रर्क्षांबु गुरूनपि

生きもののいる穴で、立ったままでも歩きながらでも排泄してはならない。また、牛、バラモン、太陽、風、火、月、星々、水、そして長老や師に向かってそれをしてはならない。

Verse 52

अभिपश्यन्न कुर्वीत मलमूत्रविसर्जनम् । तिरस्कृत्यावनिं लोष्टकाष्ठपर्णतृणादिभिः

人に見られながら大小便をしてはならない。土塊や木片、葉、草などで地面を覆い、目隠しとして整えるべきである。

Verse 53

प्रावृत्य वाससा मौलिं मौनी विण्मूत्रमुत्सृजेत् । यथासुखमुखो रात्रौ दिनेच्छायांधकारयोः

布で頭を覆い、沈黙を守って、大小便をするべきである。向きは身に楽な方角にし、夜はそのように、昼は陰や暗がりで行う。

Verse 54

भीतिषु प्राणबाधायां कुर्यान्मलविसर्जनम् । मुखेनोपधमेन्नाग्निं नग्नां नेक्षेत योषितम्

恐れがある時、また命の危険が迫る時にのみ排泄すべきである。口で火を吹いてはならず、裸の女を見つめてはならない。

Verse 55

नांघ्री प्रतापयेदग्नौ न वस्त्वशुचि निक्षिपेत् । प्राणिहिंसां न कुर्वीत नाश्नीयात्संध्ययोर्द्वयोः

火で足を温めてはならず、不浄の場所に物を置いてはならない。生きものを害してはならず、二つのサンディヤー（暁と黄昏）の時に食してはならない。

Verse 56

न संविशेत संध्यायां प्रत्यक्सौम्यशिरा अपि । विण्मूत्रष्ठीवनं नाप्सु कुर्याद्दीर्घजिजीविषुः

サンディヤー（黄昏）の時に横たわってはならない。たとえ頭を北に向けていても同じである。長寿を願う者は、水に大便・小便をし、また唾を吐いてはならない。

Verse 57

नाचक्षीत धयंतीं गां नेंद्रचापं प्रदर्शयेत् । नैकः सुप्यात्क्वचिच्छून्ये न शयानं प्रबोधयेत्

雌牛が子牛に乳を与えているところを見つめてはならず、また虹を指し示してはならない。人けのない場所で独り眠ってはならず、眠る者を急に起こしてはならない。

Verse 58

पंथानं नैकलो यायान्न वार्यंजलिना पिबेत् । न दिवोद्भूत सारं च भक्षयेद्दधिनो निशि

道を独りで行ってはならず、両手を合わせて掬った水を飲んではならない。また夜には、昼に浮き上がった「精髄」—すなわち凝乳（ダヒ）やその上層—を食してはならない。

Verse 59

स्त्रीधर्मिण्या नाभिवदेन्नाद्यादातृप्ति रात्रिषु । तौर्यत्रिक प्रियो न स्यात्कांस्ये पादौ न धावयेत्

月経中の女性に礼拝の挨拶をしてはならない。夜に満腹になるまで食してはならない。歌・舞・楽器の遊興を好みすぎてはならず、また青銅の器で足を洗ってはならない。

Verse 60

श्राद्धं कृत्वा पर श्राद्धे योऽश्नीयाज्ज्ञानवर्जितः । दातुः श्राद्धफलं नास्ति भोक्ता किल्बिषभुग्भवेत्

自らのシュラーダ（śrāddha）を行った後、無知な者が他人のシュラーダで食を受けるなら、施主にはシュラーダの果報がなく、食する者は罪を食らう者となる。

Verse 61

न धारयेदन्यभुक्तं वासश्चो पानहावपि । न भिन्न भाजनेश्नीयान्नासीताग्न्यादि दूषिते

他人が用いた衣や履物を身につけてはならない。欠けた器で食してはならず、火などにより穢れた場所に坐してもならない。

Verse 62

आरोहणं गवां पृष्ठे प्रेतधूमं सरित्तरम् । बालातपं दिवास्वापं द्यजेद्दीर्घं जिजीविषुः

長寿を願う者は、牛の背に乗ること、葬送の煙、軽率な渡河、烈日の曝し、そして昼寝を避けるべきである。

Verse 63

स्नात्वा न मार्जयेद्गात्रं विसृजेन्न शिखां पथि । हस्तौ शिरो न धुनुयान्नाकर्षेदासनं पदा

沐浴の後、身を擦って乾かしてはならない。道中で髻（もとどり）をほどいたり垂らしたりしてはならない。頭上で手を振ってはならず、足で座を引きずってもならない。

Verse 64

नोत्पाटयेल्लोमनखं दशनेन कदाचन । करजैः करजच्छेदं तृणच्छेदं विवर्जयेत्

決して髪を抜いてはならず、歯で爪を噛んでもならない。爪で爪を裂くことを避け、草をむしったり折ったりすることも慎むべきである。

Verse 65

शुभायन यदायत्यां त्यजेत्तत्कर्म यत्नतः । अद्वारेण न गंतव्यं स्ववेश्मपरवेश्मनोः

吉祥の時が近づくなら、それを損なう行いを努めて避けるべきである。自宅であれ他人の家であれ、戸口以外から入ってはならない。

Verse 66

क्रीडेन्नाक्षैः सहासीत न धर्मघ्नैर्न रोगिभिः । न शयीत क्वचिन्नग्नः पाणौ भुंजीत नैव च

賽（さい）をもって博打してはならず、ダルマを滅する者や病者と交わってはならない。いかなる所でも裸で眠らず、器なく手のひらから食してはならない。

Verse 67

आर्द्रपादकरास्योश्नन्दीर्घकालं च जीवति । संविशेन्नार्द्रचरणो नोच्छिष्टः क्वचिदाव्रजेत्

足・手・口がなお濡れているうちに食する者は長命であると言われる。されど濡れた足で横たわってはならず、食べ残しの不浄（ウッチシタ）のままどこへも出向いてはならない。

Verse 68

शयनस्थो न चाश्नीयान्नपिबेन्न जपेद्द्विजः । सोपानत्कश्चनाचामेन्न तिष्ठन्धारया पिबेत्

二度生まれの者（ドヴィジャ）は、横たわって食し、飲み、またジャパを唱えてはならない。履物を着けたままアーチャマナを行ってはならず、立ったまま水を途切れぬ流れのようにすすってはならない。

Verse 69

सर्वं तिलमयं नाद्यात्सायं शर्माभिलाषुकः । न निरीक्षेत विण्मूत्रे नोच्छिष्टः संस्पृशेच्छिरः

安寧を願う者は、夕べに胡麻のみで作られた食を口にしてはならない。糞尿を見つめてはならず、食べ残しの不浄（ウッチシタ）のとき頭に触れてはならない。

Verse 70

नाधितिष्ठेत्तुषांगार भस्मकेशकपालिकाः । पतितैः सह संवासः पतनायैव जायते

籾殻、熾火、灰、髪、髑髏の鉢を踏んではならない。堕落した者（パティタ）と密に住まうことは、ただ自らの没落を招くのみである。

Verse 71

श्रावयेद्वैदिकं मंत्रं न शूद्राय कदाचन । ब्राह्मण्याद्धीयते विप्रः शूद्रो धर्माच्च हीयते

決してシュードラに聞かせるためにヴェーダのマントラを誦したり教えたりしてはならない。そのような行いにより、ブラーフマナはブラーフマナ性を失い、シュードラもまたダルマから退くと説かれる。

Verse 72

धर्मोपदेशः शूद्राणां स्वश्रेयः प्रतिघातयेत् । द्विजशुश्रूषणं धर्मः शूद्राणां हि परो मतः

ここでは、シュードラに（ある種の）ダルマを教えることは彼ら自身の福祉を妨げると言われる。シュードラにとって最高のダルマとは、二度生まれ（ドヴィジャ）への奉仕と恭敬の随侍であると見なされる。

Verse 73

कंडूयनं हि शिरसः पाणिभ्यां न शुभं मतम् । आताडनं कराभ्यां च क्रोशनं केशलुंचनम्

両手で頭を掻くことは吉祥と見なされない。さらに、手で自らを打つこと、大声で泣き叫ぶこと、髪を引き抜くことも同様である。

Verse 74

अशास्त्रवर्तिनो भूपाल्लुब्धात्कृत्वा प्रतिग्रहम् । ब्राह्मणः सान्वयो याति नरकानेकविंशतिम्

もしブラーフマナが、シャーストラに従わぬ貪欲な王から布施を受け取るなら、彼は—その一族とともに—二十一の地獄へ赴く。

Verse 75

अकालविद्युत्स्तनिते वर्षर्तौ पांसुवर्षणे । महावातध्वनौ रात्रावनध्यायाः प्रकीर्तिताः

時ならぬ稲妻と雷鳴があるとき、雨季のとき、砂塵の雨が降るとき、そして夜に大風の轟きがあるとき—これらの時はアナドヒャーヤ（ヴェーダ学習の停止）と宣言される。

Verse 76

उल्कापाते च भूकंपे दिग्दाहे मध्यरात्रिषु । संध्ययोर्वृषलोपांते राज्ञोराहोश्च सूतके

流星の落下、地震、四方の火災のとき、また真夜中、サンディヤー（昼夜の結び目）の時刻、無秩序な騒擾の終わり、さらに王の死やラーフ（Rāhu）によるスータカ（穢れの期間）においても——これらは皆、聖なる学習を慎んで止めるべき時である。

Verse 77

दर्शाष्टकासु भूतायां श्राद्धिकं प्रतिगृह्य च । प्रतिपद्यपि पूर्णायां गजोष्ट्राभ्यां कृतांतरे

ダーシャ日とアシュタカー日、凶日ブータ（Bhūtā）の日、シュラーダ（Śrāddha）の供物を受け取った後、さらに満月の後のプラティパダー（Pratipadā）において——象や駱駝によって間が乱されるなら——それもまた聖典学習を止めるべき禁時と知れ。

Verse 78

खरोष्ट्रक्रोष्ट्र विरुते समवाये रुदत्यपि । उपाकर्मणि चोत्सर्गे नाविमार्गे तरौ जले

驢や駱駝のいななきが聞こえるとき、騒がしい混乱や泣き声さえ起こるとき、またウパーカルマン（Upākarman）とウツサルガ（Utsarga）の儀礼の時、舟路にあるとき、木の上にいるとき、水中にあるとき——これらは聖なる学習を中止すべき時である。

Verse 79

आरण्यकमधीत्यापि बाणसाम्नोरपि ध्वनौ । अनध्यायेषु चैतेषु नाधीयीत द्विजः क्वचित्

たとえアーラニヤカ（Āraṇyaka）を学んでいても、矢の音やサーマン（Sāman）の詠唱が聞こえるなら、またこのようなアナディヤーヤ（anadhyāya）の諸状況においては、二度生まれ（dvija）はいかなる場所でも学習してはならない。

Verse 80

कृतांतरायो न पठेद्भेकाखु श्वाहि बभ्रुभिः । भूताष्टम्योः पंचदश्योर्ब्रह्मचारी सदा भवेत्

間が乱れているときは、蛙・鼠・犬・蛇・バーブルー（bābhrū、マングース）のいる中で誦してはならない。ブータ（Bhūtā）日とアシュタミー（Aṣṭamī）日、そして第十五ティティ（tithi）には、学生は常にブラフマチャリヤ（brahmacarya）に堅く住すべし。

Verse 81

अनायुष्यकरं चैव परदारोपसर्पणम् । तस्मात्तद्दूरतस्त्याज्यं वैरिणां चोपसेवनम्

他人の妻に近づくことは寿命を損なう。ゆえに遠くからこれを捨て去れ—また敵と交わることも同様に避けよ。

Verse 82

पूर्वर्द्धिभिः परित्यक्तमात्मानं नावमानयेत् । सदोद्यमवतां यस्माच्छ्रियो विद्या न दुर्लभाः

たとえ昔の繁栄が去っても、自らを卑しめてはならない。常に励む者には、福徳と学びは得難くない。

Verse 83

सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्नब्रूयात्सत्यमप्रियम् । प्रियं च नानृतं ब्रूयादेष धर्मो घटोद्भव

真実を語れ、そして人を和ませる言葉を語れ。刺すような真実は語るな。心地よい虚偽も語るな。これぞダルマ、壺より生まれし者よ。

Verse 84

भद्रमेव वदेन्नित्यं भद्रमेव विचिंतयेत् । भद्रैरेवेह संसर्गो नाभद्रैश्च कदाचन

常に吉祥なることのみを語り、常に吉祥なることのみを思え。この世では善き人々とだけ交わり、決して卑しき者と交わるな。

Verse 85

रूपवित्तकुलैर्हीनान्सुधीर्नाधिक्षिपेन्नरान् । पुप्पवंतौ न चेक्षेत त्वशुचिर्ज्योतिषां गणम्

賢者は、容姿・財・家柄に乏しい人々を侮ってはならない。また不浄のときは、愛の戯れに耽る一対を見てはならず、天の光明の群れ—星々—を凝視してもならない。

Verse 86

वाचोवेगं मनोवेगं जिह्वावेगं च वर्जयेत् । उत्कोच द्यूत दौत्यार्त द्रव्यं दूरात्परित्यजेत्

言葉の衝動、心の衝動、舌の衝動を慎んで抑えるべきである。また、賄賂・賭博・仲介の口利き、あるいは苦難と強要によって得た財は、遠くより捨て去るべきである。

Verse 87

गोब्राह्मणाग्नीनुच्छिष्ट पाणिना नैव संस्पृशेत् । न स्पृशेदनिमित्ते नखानि स्वानि त्वनातुरः

食べ残しで不浄となった手で、牛・ブラーフマナ・聖火に決して触れてはならない。また正当な理由なく、健やかな者は自らの爪を触ったりいじったりしてはならない。

Verse 88

गुह्यजान्यपि लोमानि तत्स्पर्शादशुचिर्भवेत् । पादधौतोदकं मूत्रमुच्छिष्टान्नोदकानि च

秘所に生じる毛でさえ、それに触れれば不浄となる。同様に、足を洗った水、尿、そして食べ残しに関わる水も不浄である。

Verse 89

निष्ठीवनं च श्लेष्माणं गृहाद्दूरं विनिक्षिपेत् । अहर्निशं श्रुतेर्जाप्याच्छौचाचारनिषेवणात् । अद्रोहवत्या बुद्ध्या च पूर्वं जन्म स्मरेद्द्विजः

唾と痰は家から遠くへ捨てるべきである。昼夜、ヴェーダの聖教を誦し、清浄と正しい作法に親しみ、怨みなき心を保つなら、再生者（ドヴィジャ）は前生を想起し得る。

Verse 90

वृद्धान्प्रयत्नाद्वंदेत दद्यात्तेषां स्वमासनम् । विनम्रधमनिस्तस्मादनुयायात्ततश्च तान्

努めて長老に礼拝し、自らの座を差し出すべきである。さらに謙虚な身のこなしで、その後も随ってお供し、敬意を表すべきである。

Verse 91

श्रुति भूदेव देवानां नृप साधु तपस्विनाम् । पतिव्रतानां नारीणां निंदां कुर्यान्न कर्हिचित्

いかなる時も、シュルティ（ヴェーダ）、バラモン、神々、王、聖者と苦行者、そして夫に貞節を尽くすパティヴラターの女性を、決してそしってはならない。

Verse 92

न मनुष्यस्तुतिं कुर्यान्नात्मानमपमानयेत् । अभ्युद्यतं न प्रणुदेत्परमर्माणि नोच्चरेत्

世の人をむやみに讃えることに溺れてはならず、また自らを卑しめてもならない。敬って近づく者を退けず、他人の弱みに触れる秘事を口にしてはならない。

Verse 93

अधर्मादेधते पूर्वं विद्वेष्टॄनपि संजयेत् । सर्वतोभद्रमाप्यापि ततो नश्येच्च सान्वयः

アダルマからは、初めは栄えるかのように見え、憎む者さえ従わせることがある。だが「四方の吉祥」を得た後でさえ、やがて一族とともに滅びる。

Verse 94

उद्धृत्य पंच मृत्पिंडान्स्नायात्परजलाशये । अनुद्धृत्य च तत्कर्तुरेनसः स्यात्तुरीयभाक्

水から土塊を五つすくい上げてからなら、他人の池や貯水にて沐浴してよい。だがそれをせずに沐浴すれば、汚れを生じさせた者の罪の四分の一を浴びる者が負う。

Verse 95

श्रद्धया पात्रमासाद्य यत्किंचिद्दीयते वसु । देशे काले च विधिना तदानंत्याय कल्पते

いかなる財であれ—たとえわずかでも—信をもって相応しい受者に、正しい作法と場所と時に従って施されるなら、それは無尽の功徳へと至る布施となる。

Verse 96

भूप्रदो मंडलाधीशः सर्वत्रसुखिनोन्नदाः । तोयदाता सदा तृप्तो रूपवान्रूप्यदो भवेत्

土地を施す者は国土の主となり、あまねく安楽と歓喜をもたらす。水を施す者は常に満ち足りる。美を添える供物を施す者は麗しくなり、銀を施す者は富み栄える。

Verse 97

प्रदीपदो निर्मलाक्षो गोदाताऽर्यमलोकभाक् । स्वर्णदाता च दीर्घायुस्तिलदः स्यात्तु सुप्रजाः

灯明を施す者は、清らかで澄んだ眼を得る。牛を施す者は、閻魔の世界に至る。黄金を施す者は長寿となり、胡麻を施す者はすぐれた子孫に恵まれる。

Verse 98

वेश्मदो ऽत्युच्चसौधेशो वस्त्रदश्चंद्रलो कभाक् । हयप्रदो दिव्ययानो लक्ष्मीवान्वृषभप्रदः

家を施す者は、きわめて高大な邸宅の主となる。衣を施す者は月界に至る。馬を施す者は天なる乗り物を得、牡牛を施す者は福徳と繁栄に満たされる。

Verse 99

सुभार्यः शिबिका दाता सुपर्यंक प्रदोपि च । धान्यैः समृद्धिमान्नित्यमभयप्रद ईशिता

輿（しびか）を施す者は徳ある妻を得、すぐれた寝台を施す者もまた安楽と名誉を得る。穀物を施せば常に豊かとなり、無畏を施す者は主権と威徳を得る。

Verse 100

ब्रह्मदो ब्रह्मलोकेज्यो ब्रह्मदः सर्वदो मतः । उपायेनापि यो ब्रह्म दापयेत्सोपि तत्समः

梵（ブラフマン）の智、すなわち聖なる智慧を施す者は、梵天の世界において尊ばれる。まことに、梵に施す者は一切を施す者とみなされる。たとえ何らかの手立てで梵への布施を成就させる者も、またその施主と等しい。

Verse 110

सा च वाराणसी लभ्या सदाचारवता सदा । मनसापि सदाचारमतो विद्वान्न लंघयेत्

ヴァーラーナシーは、常に正しい行い（サダーチャーラ）に安住する者によって真に得られる。ゆえに賢者は、思いにおいてさえ正行を犯してはならない。

Verse 115

इति श्रुत्वा वचः स्कंदो मैत्रावरुणिभाषितम् । अविमुक्तस्य माहात्म्यं वक्तुं समुपचक्रमे

マイトラーヴァルニの語った言葉をこのように聞いて、スカンダはアヴィムクタの大いなる功徳（マーハートミヤ）を語り始めた。