Adhyaya 30

Verse 1

स्कंद उवाच । शृण्वगस्त्यमहाभाग स च राजा भगीरथः । आराध्य श्रीमहादेवमुद्दिधीर्षुः पितामहान्

スカンダは言った。「聞け、幸いなるアガスティヤよ。王バギーラタは、祖先を救済せんと欲し、栄光あるマハーデーヴァを礼拝した。」

Verse 2

ब्रह्मशाप विनिर्दग्धान्सर्वान्राजर्षिसत्तमः । महता तपसा भूमिमानिनाय त्रिवर्त्मगाम्

その最勝の王仙は、大いなる苦行によって、ブラフマーの呪いに焼かれたすべての者のため、三つの道を行く（ガンガー）を地上へと降ろした。

Verse 3

त्रयाणामपि लोकानां हिताय महते नृपः । समानैषीत्ततो गंगां यत्रासीन्मणिकर्णिका

三界の大いなる利益のために、王はその後、マニカルニカーのある場所へガンガーを導いた。

Verse 4

आनंदकाननं शंभोश्चक्रपुष्करिणी हरेः । परब्रह्मैकसुक्षेत्रं लीलामोक्षसमर्पकम्

ここはシャンブのアーナンダカーナナ、ハリのチャクラプシュカリニーであり、至上ブラフマンの唯一無二の勝れた聖地—神聖なるリーラーとして解脱を授ける。

Verse 5

प्रापयामास तां गंगां दैलीपिः पुरतश्चरन् । निर्वाणकाशनाद्यत्र काशीति प्रथिता पुरी

彼女の前を先導して、ダイーリピは聖なるガンガーをその都へ導いた――解脱（ニルヴァーナ）を照らし出すゆえに、その都は「カーシー」として名高い。

Verse 6

अविमुक्तं महाक्षेत्रं न मुक्तं शंभुना क्वचित । प्रागेव हि मुनेऽनर्घ्यं जात्यं जांबूनदं स्वयम्

おお聖仙よ、アヴィムクタは大いなる聖域（クシェートラ）であり、シャンブ（シヴァ）はいかなる時も決してそこを離れない。まことにそれは自ずから無価値ならぬ宝、純粋な在地のジャンブーナダ金のごとし。

Verse 7

पुनर्वारितरेणापि हीरेणयदि संगतम् । चक्रपुष्करणीतीर्थं प्रागेव श्रेयसांपदम्

たとえ幾度も精錬された金剛石と結び合わされようとも、チャクラプシュカラニーのティールタは、初めより吉祥と最上の善の住処である。

Verse 8

ततः श्रेष्ठतरं शंभोर्मणिश्रवणभूषणात् । आनंदकानने तस्मिन्नविमुक्ते शिवालये

シャンブの宝玉の耳飾りにも勝ってすぐれているのは、歓喜の森アーナンダカーナナにある、アヴィムクタというシヴァの御住まいである。

Verse 9

प्रागेव मुक्तिः संसिद्धा गंगासंगात्ततोधिका । यदा प्रभृति सा गंगा मणिकर्ण्यां समागता

そこでは解脱はすでに円満に成就していた。されどガンガーとの合一によって、さらに増大した――ガンガーがマーニカルニーに来臨して以来。

Verse 10

तदाप्रभृति तत्क्षेत्रं दुष्प्रापं त्रिदशैरपि । कृत्वा कर्माण्यनेकानि कल्याणानीतराणि वा

その時より、その聖なるクシェートラは、神々にさえ得難きものとなった。衆生が無数の行いをなすとしても、吉祥であれ不吉であれ。

Verse 11

तानि क्षणात्समुत्क्षिप्य काशीसंस्थोऽमृतोभवेत् । तस्यां वेदांतवेद्यस्य निदिध्यासनतो विना

それら（業の重荷）を刹那に投げ捨て、カーシーに住する者は不死となる。そこでは、ヴェーダーンタにより知られる唯一者への深き随念（ニディディヤーサナ）なくとも…

Verse 12

विना सांख्येन योगेन काश्यां संस्थोऽमृतो भवेत् । कर्मनिर्मूलनवता विना ज्ञानेन कुंभज

サーンキヤもヨーガもなくとも、カーシーに住する者は不死となる。クンバジャ（アガスティヤ）よ、業を根こそぎ断つその智がなくとも…

Verse 13

शशिमौलिप्रसादेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । यत्नतोऽयत्नतो वापि कालात्त्यक्त्वा कलेवरम्

月を頂く主（シヴァ）の恩寵により、カーシーに住する者は不死となる――定めの時に、努めてであれ努めずであれ、身を離れるとしても。

Verse 14

तारकस्योपदेशेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । अनेकजन्मसंसिद्धैर्बद्धोऽपि प्राकृतैर्गुणैः

ターラカの教示によって、カーシーに住する者は不死となる――幾多の生により成就し、自然のグナに縛られていようとも。

Verse 16

देहत्यागोऽत्र वै योगः काश्यां निर्वाणसौख्यकृत् । प्राप्योत्तरवहां काश्यामतिदुष्कृतवानपि

ここにおいて、まことに「ヨーガ」とは身を捨てることそのもの；カーシーではそれが涅槃の安楽をもたらす。たとえ極重の悪業を負う者であっても、北へ流れるガンガーに抱かれたカーシーに至れば……

Verse 17

यायात्स्वं हेलया त्यक्त्वा तद्विष्णोः परमं पदम् । यमेंद्राग्निमुखा देवा दृष्ट्वा मुक्तिपथोन्मुखान्

自らの住まいを取るに足らぬもののように捨て去り、彼らはヴィシュヌの至高の境地へと急ぎ向かった。解脱の道へと向かう者たちを見て、ヤマ、インドラ、アグニら諸神は警戒し見守った。

Verse 18

सर्वान्सर्वे समालोक्य रक्षां चक्रुः पुरापुरः । असिं महासिरूपां च पाप्यसन्मतिखंडनीम्

一同は万事を見渡して、町ごとに守護を施した。さらに、大いなる刃の姿をもつ一振りの剣を定め、それは罪と邪なる思惟を断ち切るためのものとした。

Verse 19

दुष्टप्रवेशं धुन्वानां धुनीं देवा विनिर्ममुः । वरणां च व्यधुस्तत्र क्षेत्रविघ्ननिवारिणीम्

神々は、悪しき者の侵入を揺り落として退ける聖なる流れを造った。さらにそこに、聖域（クシェートラ）を脅かす障碍を除くヴァラナーを定めた。

Verse 20

दुर्वृत्तसुप्रवृत्तेश्च निवृत्तिकरणीं सुराः । दक्षिणोत्तरदिग्भागे कृत्वाऽसिं वरणां सुराः

悪しき行いを退け、善き志を導くための抑制をもたらさんとして、神々はこれらの力を設けた。南と北の方角に、アシとヴァラナーを据え置いた。

Verse 21

क्षेत्रस्य मोक्षनिक्षेप रक्षां निर्वृतिमाप्नुयुः । क्षेत्रस्य पश्चाद्दिग्भागे तं देहलिविनायकम्

かくして彼らは、解脱の寄託たるクシェートラを守護して安らぎを得た。さらに聖域の西方に、門口のガネーシャたるデハリー・ヴィナーヤカを安置した。

Verse 22

स्वयं व्यापारयामास रक्षार्थं शशिशेखरः । अनुज्ञातप्रवेशानां विश्वेशेन कृपावता

月を戴く主シャシシェーカラ（シヴァ）自ら守護の務めを担い、慈悲深きヴィシュヴェーシャにより入域を許された者たちが護られるようにした。

Verse 23

ते प्रवेशं प्रयच्छंति नान्येषां हि कदाचन । इत्यर्थे कथयिष्येऽहमितिहासं पुरातनम् । आश्चर्यकारिपरमं काशीभक्तिप्रवर्धनम्

彼らは入ることを許し、決して他の者にはいついかなる時も許さない。この趣旨を説くために、私は古の物語を語ろう。きわめて奇瑞にして、カーシーへの信を増し育てるものを。

Verse 24

स्कंद उवाच । दक्षिणाब्धितटे कश्चित्सेतुबंधसमीपतः । वणिग्धनंजयो नाम मातृभक्तिसमन्वितः

スカンダは言った。南の大海の岸、セートゥバンダの近くに、ダナンジャヤという商人が住んでいた。母への篤い信愛を備えた者であった。

Verse 25

पुण्यमार्गार्जित धनो धनतोषितमार्गणः । मार्गणस्फारितयशा यशोदातनयार्चकः

その財は功徳の道によって得られ、富をもって乞う者を満ち足らせた。施しにより名声は広がり、ヤショーダーの御子（クリシュナ）を礼拝する者であった。

Verse 26

समुन्नतोपि संपत्त्या विनयानतकंधरः । आकरोपि गुणानां हि गुणिष्वाकारगोपकः

繁栄によって高められても、その首は謙遜にうなだれていた。徳の鉱脈でありながら、徳ある人々の中に自らの卓越を隠していた。

Verse 27

रूपसंपदुदारोपि परदारपराङ्मुखः । ससंपूर्णकलोप्यासीन्निष्कलंकोदयः सदा

麗しい容姿と高貴な富に恵まれていても、他人の妻には常に背を向けた。あらゆる技芸に通じながらも、行いはいつも清らかで汚れがなかった。

Verse 28

ससत्यानृतवृत्तिश्च प्रायः सत्यप्रियो मुने । वर्णेतरोप्यभूल्लोके सुवर्णकृतवर्णनः

真と偽のあいだを行き来しつつも、賢者よ、彼はおおむね真実を愛した。公認の身分の外に生まれながら、世に「黄金を作る者」として名高く—輝く名声を鍛え上げた。

Verse 29

सदाचरणगोप्येष सुखयानचरः कृती । अदरिद्रोपि मेधावी सोभूत्पापदरिद्रधीः

その過ちは善行の衣の下に隠されていた。彼は安楽に歩み、才覚あり有能であった。財に乏しくもなく賢かったが、罪によって「心の貧しさ」を得た。

Verse 30

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित्कालपर्ययात् । जननी निधनं प्राप्ता व्याधिताऽतिजरातुरा

彼がそのように暮らしていた折、ある時—時の巡り合わせによって—母は病に苦しみ、極度の老いに疲れ果てて、ついに死を迎えた。

Verse 31

तया च यौवनं प्राप्य मेघच्छायातिचंचलम् । प्रावृण्नदीपूरसमं स्वपतिः परिवंचितः

彼女は若さを得て—雲の影のように移ろいやすく、雨季の川のように荒れ—みずからの夫を欺いた。

Verse 32

दिन त्रिचतुरस्थायि या नारी प्राप्य यौवनम् । भर्तारं वंचयेन्मोहात्साऽक्षयं नरकं व्रजेत्

女が若さを得て—それはまるで三日四日ほどのはかなさ—迷いによって夫を欺くなら、尽きることなき地獄へ赴く。

Verse 33

शीलभंगेन नारीणां भर्ताधर्मपरोपि हि । पतेद्दुःखार्जितात्स्वर्गाच्छीलं रक्ष्यं ततः स्त्रिया

女の貞節が破られると、たとえ夫がダルマに篤くとも、苦行によって得た天界から堕ち得る。ゆえに女は徳を守るべきである。

Verse 34

विष्ठागर्ते च निरये स्वयं पतति दुर्मतिः । आभूतसंप्लवं यावत्ततः स्याद्ग्रामसूकरी

悪しき心の者はみずから糞穢の穴の地獄へ堕ち、宇宙の壊劫に至るまで、その後は里の雌豚となる。

Verse 35

स्वविष्ठापायिनी चाथ वल्गुली वृक्षलंबिनी । उलूकी वा दिवांधा स्याद्वृक्षकोटरवासिनी

そして彼女は自らの不浄を食らう者となり、あるいは木にぶら下がる蝙蝠となり、あるいは昼に盲いた梟となって、木の洞に住む。

Verse 36

रक्षणीयं महायत्नादिदं सुकृतभाजनम् । वपुः परस्य दुःस्पर्शात्सुखाभासात्मकात्स्त्रिया

この身は功徳を納める器である。大いなる努力をもって守り、他人の妻の害ある触れに近づけてはならぬ。彼女の快楽は幸福の影にすぎない。

Verse 37

अनेनैव शरीरेण भर्तृसाद्विहितेन हि । किं सती न च तस्तंभ भानुमुद्यंतमाज्ञया

この同じ身—夫の苦しみにより衰えた身—でありながら、貞節の妻はその命によって、昇りゆく太陽さえも止めたではないか。

Verse 38

अत्रिपत्न्यनसूया किं भर्तृभक्तिप्रभावतः । दधार न त्रयीं गर्भे पतिव्रत परायणा

アトリの妻アナスーヤは、パティヴラターの誓いにひたすら帰依し、夫への信愛の力によって「三重のヴェーダ」を胎内に宿し支えたではないか。

Verse 39

इह कीर्तिश्च विपुला स्वर्गेवासस्तथाऽक्षयः । पातिव्रत्यात्स्त्रिया लभ्यं सखित्वं च श्रिया सह

女人のパティヴラターの徳より、この世に大いなる名声が生まれ、天における尽きぬ住処が得られ、さらに吉祥の女神シュリー（Śrī）そのものと伴う縁さえ結ばれる。

Verse 40

सादुर्वृत्त्या परित्यज्य पतिधर्मं सनातनम् । स्वच्छंदचारिणी भूत्वामृतानिरयमुद्ययौ

しかし彼女は悪しき振る舞いによって夫への永遠の務めを捨て、気ままに振る舞う者となり、死して地獄へと赴いた。

Verse 41

धनंजयोपि च मुने केनचिच्छिवयोगिना । सार्धं तपोदयादित्थं सोऽभवद्धर्मतत्परः

聖仙よ、ダナンジャヤもまた、あるシヴァのヨーギンとの交わりと苦行の高まりによって、このようにダルマへと篤く帰依する者となった。

Verse 42

धनंजयोपि धर्मात्मा मातृभक्तिपरायणः । आदायास्थीन्यथो मातुर्गंगा मार्गस्थितोऽभवत्

ダナンジャヤもまた、正しき心をもち母への孝敬に専念して、母の遺骨を携え、ガンガーへ向かう道に就いた。

Verse 43

पंचगव्येन संस्नाप्य ततः पंचामृतेन वै । यक्षकर्दमलेपेन लिप्त्वा पुष्पैः प्रपूज्य च

彼は（遺骨を）まずパンチャガヴャで沐浴させ、次いでまことにパンチャームリタで清め、ヤクシャ・カルダマの泥膏を塗り、さらに花をもって供養した。

Verse 44

आवेष्ट्य नेत्रवस्त्रेण ततः पट्टांबरेण वै । ततः सुरसवस्त्रेण ततो मांजिष्ठवाससा

彼はまず上質の布で包み、次いでまことに絹の衣で包み、さらに香り高い布で覆い、その後、マンジシュターで染めた布で包んだ。

Verse 45

नेपालकंबलेनाथ मृदाचाऽथ विशुद्धया । ताम्रसंपुटके कृत्वा मातुरंगान्यहो वणिक्

そしてネパールの毛布と清浄な土とを用い、母の遺骸を銅の容器に納めた――ああ、あの商人よ。

Verse 46

अस्पृष्टहीनजातिः स शुचिष्मान्स्थंडिलेशयः । आनयञ्ज्वरितोप्यासीन्मध्ये मार्गं धनंजयः

卑しい生まれで「不可触」と見なされながらも、彼は清らかで裸地に臥した。熱にうなされても、ダナンジャヤは（遺骸を）道の中央を運び続けた。

Verse 47

भारवाहः कृतस्तेन कश्चिद्दत्त्वोचितां भृतिम् । किं बहूक्तेन घटज काशी प्राप्ताऽथ तेन वै

彼は担ぎ手を雇い、相応の賃金を与えた。これ以上何を語ろう、壺より生まれし者（アガスティヤ）よ。やがて彼はまことにカーシーへ到った。

Verse 48

धृत्वा संभृतिरक्षार्थं भारवाहं धनंजयः । जगामापणमानेतुं किंचिद्वस्त्वशनादिकम्

蓄えを守るため、ダナンジャヤは担ぎ手を番として残し、自らは市へ赴いて食物など幾ばくかの品を求めに行った。

Verse 49

भारवाह्यंतरं प्राप्य तस्य संभृतिमध्यतः । ताम्रसंपुटमादाय धनं ज्ञात्वा गृहं ययौ

担ぎ手の部屋に入り、蓄えの中ほどから銅の小箱を取り上げた。中身が金銭と知るや、彼は家へ帰っていった。

Verse 50

वासस्थानमथागत्य तमदृष्ट्वा धनंजयः । त्वरावान्संभृतिं वीक्ष्य ताम्रसंपुटवर्जिताम्

ダナンジャヤが宿へ戻っても彼の姿がなく、急いで蓄えを確かめると、銅の小箱が失われていた。

Verse 51

हाहेत्याताड्य हृदयं चक्रंद बहुशो भृशम् । इतस्ततस्तमालोक्य गतस्तदनुसारतः

「ああ、悲しや！」と叫び、自らの胸を打って、激しい苦悩のうちに幾度も泣き崩れた。あちらこちらを見回し、彼の後を追って立ち去った。

Verse 52

अकृत्वा जाह्नवीस्नानमनवेक्ष्य जगत्पतिम् । तस्य संवसथं प्राप्तो भारवोढुर्धनंजयः

ジャーナヴィー（ガンガー）での聖なる沐浴を行わず、また世界の主を拝することもなく、荷を担うダナンジャヤは自らの住まいに着いた。

Verse 53

भारवाडप्यरण्यान्यां ताम्रसंपुटमध्यतः । दृष्ट्वास्थीनि विनिःश्वस्य तानि त्यक्त्वा गृहं ययौ

森の中で、その荷担ぎもまた銅の小箱を開き、中に骨があるのを見た。深く嘆息し、それらを捨てて家へ帰った。

Verse 54

वणिक्च तद्गृहं प्राप्य शुष्ककंठोष्ठतालुकः । दृष्ट्वाऽथ चैलशकलं तृणकुट्यंतरे तदा

商人は喉も唇も上顎も乾ききったままその家に着き、そのとき草の小屋の中に布切れがあるのに気づいた。

Verse 55

आशया किंचिदाश्वस्य तत्पत्नीं परिपृष्टवान् । सत्यं ब्रूहि न भेतव्यं दास्याम्यन्यदपि ध्रुवम्

わずかな望みを抱き、少し彼女を慰めてから、その男の妻に尋ねた。「真実を語りなさい、恐れることはない。必ずほかのものも与えよう。」

Verse 56

वसु क्व ते गतो भर्ता मातुरस्थीनिमेऽर्पय । वयं कार्पटिका भद्रे भवामो न च दुःखदाः

「財を携え、あなたの夫はどこへ行ったのか。母君の遺骨をここへ渡しなさい。麗しき御方よ、我らはぼろをまとう貧しき者、害をなす者ではない。」

Verse 57

अज्ञात्वा लोभवशतस्तेन नीतोऽस्थिसंपुटः । तस्यैष दोषो नो भद्रे मातुर्मे कर्म तादृशम्

「真のことを知らぬまま、貪りに駆られて、彼は遺骨の小櫃を持ち去った。罪はただ彼にある、善き御方よ。わが母にはない—母の行いはそのようなものではない。」

Verse 58

अथवा न प्रसू दोषो मंदभाग्योऽस्मि तत्सुतः । सुतेनकृत्यं यत्कृत्यं तत्प्राप्तिर्नास्ति भिल्लि मे

「あるいは母に罪はまったくない。災いを負うのは、母の子であるこの私だ。子としてなすべき務め、その成就は私には訪れなかった、ビッリーよ。」

Verse 59

उद्यमं कृतवानस्मि न सिद्ध्येन्मंदभाग्यतः । आयातु सत्यवाक्यान्मे मा बिभेतु वनेचरः

「努めは尽くしたが、薄い運命ゆえ成就しない。わが真実の言葉の力によって、森に住む者よ戻れ。私を恐れることがないように。」

Verse 60

अस्थीनि दर्शयत्वाशु धनं दास्येऽधिकं ततः । इत्युक्ता तेन सा भिल्ली व्याजहार निजं पतिम्

「遺骨をすぐに見せよ。そうすれば、さらに多くの財を与えよう。」彼にそう告げられて、そのビッリーは自らの夫に語りかけた。

Verse 61

लज्जानम्रशिराःसोऽथ वृत्तांतं विनिवेद्य च । निनाय तामरण्यानीं शबरस्तं धनंजयम्

そのとき彼は恥じて頭を垂れ、事の次第を申し述べ、シャバラ（狩人・山野の民）がダナンジャヤを伴って荒れた森の奥へと導いた。

Verse 62

वनेचरोऽथ तत्स्थानं दैवाद्विस्मृतवान्मुने । दिग्भ्रांतिं समवाप्याथ परिबभ्राम कानने

ついでその森の住人は、運命のはからいにより、その場所を忘れてしまった、聖仙よ。方角を見失い、林の中をさまよい歩いた。

Verse 63

इतोरण्यात्ततो याति ततोरण्यादितो व्रजेत् । वनाद्वनांतरं भ्रांत्वा खिन्नः सोपि वनेचरः

この森からあの森へ行き、あの森からまたこの森へ戻った。森から森へと迷い歩き、ついにその森の住人も疲れ果てた。

Verse 64

विहाय मध्येऽरण्यानि तं ययौ च स्वपक्कणम् । द्वित्राण्यहानि संभ्रम्य स कार्पटिकसत्तमः

森々を後にして、彼は自らの住まいへと向かった。二、三日あわただしくさまよったのち、その最勝のカールパティカ（遍歴の托鉢者）は……

Verse 66

तन्मंदभाग्यतां श्रुत्वा लोकात्कार्पटिको मुने । कृत्वा गयां प्रयागं च ततः स्वविषयं ययौ

人々からその不運を聞くと、聖仙よ、そのカールパティカ（巡礼者）はガヤーとプラヤーガを詣で、のちに自国へと帰って行った。

Verse 67

काश्यां प्रवेशं प्राप्यापि तदस्थीनि घटोद्भव । विना वैश्वेश्वरीमाज्ञां बहिर्यातानि तत्क्षणात्

たとえカーシーに入った後であっても、その遺骨は――おお、ガトードバヴァ（アガスティヤ）よ――ヴァイシュヴェーシュヴァリーの命がなければ、その瞬間ただちに外へ投げ出された。

Verse 68

एवं काश्यां प्रविश्यापि पापी धर्मानुषंगतः । न क्षेत्रफलमाप्नोति बहिर्भवति तत्क्षणात्

このように、たとえ罪ある者がカーシーに入っても、ただ表面的なダルマへの執着に染まったままであれば、聖なるクシェートラの果報を得られず、その瞬間に外へ退けられる。

Verse 69

तस्माद्विश्वेश्वराज्ञैव काशीवासेऽत्र कारणम् । असिश्च वरणा यत्र क्षेत्ररक्षाकृतौ कृते

ゆえに、ここでカーシーに住まうことがかくも霊験あらたかなのは、まさにヴィシュヴェーシュヴァラ自らの御命による――聖域を守護するため、アシーとヴァラナーが定められた地において。

Verse 70

वाराणसीति विख्याता तदारभ्य महामुने । असेश्च वरणायाश्च संगमं प्राप्य काशिका

その時より、大いなる牟尼よ、カーシカーはアシーとヴァラナーの合流に至ったゆえに、「ヴァーラーナシー」として世に知られるようになった。

Verse 71

वाराणसीह करुणामयदिव्यमूर्तिरुत्सृज्य यत्र तु तनुं तनुभृत्सुखेन । विश्वेशदृङ्महसि यत्सहसा प्रविश्य रूपेण तां वितनुतां पदवीं दधाति

ここヴァーラーナシーにおいて、慈悲に満ちた神聖なる臨在は――衆生が安らかに身を捨てうるところ――忽ちヴィシュヴェーシャの眼差しの光輝へと入り、新たな姿によって、その広大にして崇高なる境地を得る。

Verse 72

जातो मृतो बहुषु तीर्थवरेषु रे त्वं जंतो न जातु तव शांतिरभून्निमज्य । वाराणसी निगदतीह मृतोऽमृतत्वं प्राप्याधुना मम बलात्स्मरशासनः स्याः

多くの勝れたティールタにおいて、汝は幾度も生まれ、幾度も死んだ、ああ衆生よ――沐浴して身を沈めても、ついに安らぎは得られなかった。だがヴァーラーナシーは宣言する、「ここで死ぬ者は不死を得る」と。ゆえに今、わが力により、汝はカーマ（欲・情欲）を征する者となる。

Verse 73

अन्यत्र तीर्थ सलिले पतितोद्विजन्मा देवादिभावमयते न तथा तु काश्याम् । चित्रं यदत्र पतितः पुनरुत्थितिं न प्राप्नोति पुल्कसजनोपि किमग्र जन्मा

他の聖地では、ティールタの水に堕ちた二度生まれの者も、再び起ち上がって神々の境地へ至りうる。だがカーシーではそうではない。驚くべきことに、ここで堕ちた者は世間的な再起を得ない。もしプルカサの生まれでさえ解放されるなら、まして高き生まれの者は言うまでもない。

Verse 74

नैषा पुरी संसृतिरूपपारावारस्य पारं पुरहा पुरारिः । यस्यां परं पौरुषमर्थमिच्छन्सिद्धिं नयेत्पौरपरंपरांसः

この都はただの町ではない。サンサーラという大海の彼岸であり、トリプラの城塞を滅ぼす者、魔プラの敵によって示されたものだ。ここでは、人の生の最高の目的を求める者が、住民たちの系譜の連なりを通してさえ、成就（シッディ）へと導かれる。

Verse 75

तीर्थांतराणि मनुजः परितोऽवगाह्य हित्वा तनुं कलुषितां दिवि दैवतं स्यात् । वाराणसीपरिसरे तु विसृज्य देहं संदेहभाग्भवति देहदशाप्तयेपि

人は多くの他のティールタに身を浸し、穢れた身を捨てて天上のデーヴァとなることもある。だがヴァーラーナシーの聖域で身を離れるなら、次の身体を得ることさえ疑いとなる――ここでは再生が断たれるからである。

Verse 76

वाराणसी समरसीकरणादृतेपि योगादयोगिजनतां जनतापहंत्री । तत्तारकं श्रवणगोचरतां नयंती तद्बह्मदर्शयति येन पुनर्भवो न

ヴァーラーナシーは、ヨーギンであれ非ヨーギンであれ、民の苦悩を取り除く。たとえ強いて「同一化」することなくとも、救いのタ―ラカの真理を耳に届くところへ導き、再生への帰還なきブラフマンを顕わす。

Verse 77

वाराणसी परिसरे तनुमिष्टदात्रीं धर्मार्थकामनिलयामहहाविसृज्य । इष्टं पदं किमपि हृष्टतरोभिलष्य लाभोस्तुमूलमपि नो यदवाप शून्यम्

ああ、願いを授け、ダルマ・アルタ・カーマの住処たるヴァーラーナシーの聖域で身を捨てるなら、人は歓喜して、愛する何ものかの至上の境地を希求する。ここではその根本すら空ではなく、必ずや成就という利得がある。

Verse 78

आःकाशिवासिजनता ननु वंचिताभूद्भाले विलोचनवतावनितार्धभाजा । आदाय यत्सन्ध्यकृतभाजनमिष्टदेहं निर्वाणमात्रमपवर्जयतापुनर्भु

ああ、カーシーに住む人々は、女神を半身として抱く三つ目の主によって、どうやら奪われた。彼らのサンディヤーの礼拝が形づくった愛しい身体を取り去り、ただニルヴァーナのみを授け、再生を許さなかったのである。

Verse 79

वाराणसी स्फुरदसीमगुणैकभूमिर्यत्र स्थितास्तनुभृतःशशिभृत्प्रभावात् । सर्वे गले गरलिनोऽक्षियुजो ललाटे वामार्धवामतनवोऽतनवस्ततोंऽते

ヴァーラーナシーは、無辺の徳がきらめく唯一の地である。月を戴く主（シヴァ）の威力により、そこに住む有身の者は皆、喉には毒を担う者のごとく、額には三つ目の主のごとく、姿には吉祥なる左半身を分かつかのように変じ、ついには彼の無身の境地—解脱—に至る。

Verse 80

आनंदकाननमिदं सुखदं पुरैव तत्त्रापि चक्रसरसी मणिकर्णिकाऽथ । स्वः सिंधुसंगतिरथो परमास्पदं च विश्वेशितुः किमिह तन्न विमुक्तये यत्

このアーナンダカーナナは、いにしえより喜びを授ける。ここにはチャクラサラシー—マニカルニカー—があり、また天の河の合流もある。ここはヴィシュヴェーシュヴァラ（シヴァ）の至上の住処。ここに解脱へ導かぬものがあろうか。

Verse 81

वाराणसीह वरणासि सरिद्वरिष्ठा संभेदखेदजननी द्युनदी लसच्छ्रीः । विश्रामभूमिरचलाऽमलमोक्षलक्ष्म्याहैनां विहाय किमुसीदति मूढजंतुः

おおヴァーラーナシー、ヴァラナーよ、河川のうち最勝にして、光輝あふれる天の流れ、分断を融かし疲れを終わらせる母よ。汝は解脱（モークシャ）の清らかな福徳を具えた、不動の安息の地である。汝を捨てて、迷える衆生はなぜ世の破滅へ沈むのか。

Verse 82

किं विस्मृतं त्वहहगर्भजमामनस्यं कार्तांतदूतकृतबंधन ताडनं च । शंभोरनुग्रह परिग्रह लभ्य काशीं मूढो विहाय किमु याति करस्थ मुक्तिम्

ああ、汝は忘れたのか――胎内に始まる苦しみを、またヤマの使者が加える縛りと打擲を。カーシーは、シャンブ（シヴァ）の慈悲の摂受と恩寵によってのみ得られる。愚か者がカーシーを捨てるなら、手の中にあるかのような解脱（モークシャ）をどうして得ようか。

Verse 83

तीर्थांतराणि कलुषाणि हरति सद्यः श्रेयो ददत्यपि बहु त्रिदिवं नयंति । पानावगाहनविधानतनुप्रहाणैर्वाराणसी तु कुरुते बत मूलनाशम्

他のティールタは、たしかに穢れをただちに除き、多くの福徳を授け、天界へ導くこともある。だがヴァーラーナシーは、その水を飲む行、沐浴・入水の作法、さらにはそこで身を捨てることによって、罪を根から断つという驚くべき成就を真に為す。

Verse 84

काशीपुरी परिसरे मणिकर्णिकायां त्यक्त्वा तनुं तनुभृतस्तनुमाप्नुवंति । भाले विलोचनवतीं गलनीललक्ष्मीं वामार्धबंधुरवधूं विधुरावरोधाः

カーシーの境内、マニカルニカーにて身を捨てる有身の者は、天なる姿を得る。あらゆる障りを離れ、彼らは愛しき花嫁を得る――額は麗しく、眼は光を宿し、喉には吉祥の青き輝きが飾られる。主（シヴァ）の左半身として親しき、まさにそのシャクティである。

Verse 85

ज्ञात्वा प्रभावमतुलं मणिकर्णिकायां यः पुद्गलं त्यजति चाशुचिपूयगंधि । स्वात्मावबोधमहसा सहसा मिलित्वा कल्पांतरेष्वपि स नैव पृथक्त्वमेति

マニカルニカーの比類なき威力を知り、そこでこの身の塊――不浄にして汚穢と膿の臭気を放つもの――を捨てる者は、ただちに自己覚知の光輝と一つに融け合う。さらに他のカルパを経ても、彼は二元の隔たりへと決して戻らない。

Verse 86

रागादिदोषपरिपूर मनो हृषीकाः काशीपुरीमतुलदिव्यमहाप्रभावाम् । ये कल्पयंत्यपरतीर्थसमां समंतात्ते पापिनो न सह तैः परिभाषणीयम्

貪着などの過失で心と感官が満ち、比類なき神聖の大威力をもつカーシーの都を、どこまでも他のティールタと同等だと思いなす者どもは罪人である。彼らとは、言葉を交わすことすら慎むべきである。

Verse 87

वाराणसीं स्मरहरप्रियराजधानीं त्यक्त्वा कुतो व्रजसि मूढ दिगंतरेषु । प्राप्याप्यजाद्यसुलभांस्थिरमोक्षलक्ष्मीं लक्ष्मीं स्वभावचपलां किमु कामयेथाः

恋神を滅したスマラハラ（シヴァ）に愛される王都ヴァーラーナシーを捨てて、なぜ迷える者よ、はるかな方角へさまようのか。梵天らにも得難い堅固なる解脱のラクシュミーをすでに得たのに、どうして本性より移ろいやすい世俗のラクシュミーをなお求めるのか。

Verse 89

विद्या धनानि सदनानि गजाश्वभृत्याः स्रक्चंदनानि वनिताश्च नितांत रम्याः । स्वर्गोप्यगम्य इह नोद्यमभाजिपुंसि वाराणसीत्वसुलभा शलभादिमुक्तिः । धात्रा धृतानि तुलया तुलनामवैतुं वैकुंठमुख्यभुवनानि च काशिका च । तान्युद्ययुर्लघुतयान्यगियं गुरुत्वात्तस्थौ पुरीह पुरुषार्थचतुष्टयस्य

学び、財、邸宅、象馬と従者、花鬘と白檀、そしてこの上なく麗しい女人—さらには天界さえも—努める人にとってここでは得難くない。だが、ヴァーラーナシーでは蛾などが解き放たれるほど容易に得られる解脱は、他所ではそのように易しくはない。 創造主はヴァイクンタをはじめ諸々の勝れた世界と、カ―シカーをも秤に載せて重さを試した。かの世界々は軽さゆえに浮き上がり、これ（カーシー）は重さゆえに揺るがず立った—ここに、人の四つの目的（ダルマ・アルタ・カーマ・モークシャ）を具える都がある。

Verse 90

काशी पुरीमधिवसन्द्रिनरोनरोपिह्मारोप्यमाणैहमान्यहवैकरुद्रः । नानोपसर्गजनिसर्गजदुःखभारैःकर्मापनुद्यसविशेत्परमेशधाम्नि

カーシーの都に住まう者は誰であれ—さまざまな災いと世の有様から生じた苦しみの重荷に押しつぶされていようとも—そのカルマを払い落とし、至上主パラメーシュヴァラの最高の住処へと入る。そこには、あらゆる尊崇に値する唯一のルドラがまします。

Verse 91

स्थिरापायं कायं जननमरणक्लेशनिलयं विहायास्यां काश्यामहहपरिगृह्णीत न कुतः । वपुस्तेजोरूपं स्थिरतरपरानंदसदनं विमूढोऽसौ जंतुः स्फुटितमिवकांम्यं विनिमयन्

なぜ人は、ああ、この身—定かならず朽ちゆく、生と死の苦悩の住処—を捨てて、このカーシーに帰依しようとしないのか。ここでは有身の者が神なる光明の姿を得て、より堅固なる至福の住まいに至るのに、迷える生きものは、まるで無瑕の宝玉を手放すかのように、その無価の善をただ欲するものと取り替えてしまう。

Verse 92

अहो लोकः शोकं किमिह सहते हंतहतधीर्विपद्भारैः सारैर्नियतनिधनैर्ध्वसित धनैः । क्षितौ सत्यां काश्यां कथयति शिवो यत्र निधने श्रुतौ किंचिद्भूयः प्रविशति न येनोदरदरीम्

ああ、世の人はなぜここで嘆きを耐え忍ぶのか。知恵は打ち倒され、災厄の重荷と、滅びの「精髄」にすぎぬ財—必ず尽き、たちまち失われるもの—に押し潰されている。地上には真実のカーシーがあり、死の刹那にシヴァ自らが耳に語りかける。その聖語を聞く者は、もはや胎の裂け目に再び入らず、すなわち再生へと戻らない。

Verse 93

काशिवासिनिजने वनेचरेद्वित्रिभुज्यपि समीरभोजने । स्वैरचारिणि जितेंद्रियेप्यहो काशिवासिनि जने विशिष्टता

たとえカーシーに住む者が森の遊行者のように暮らし、一日一度・二度・三度のみ食し、まるで風（気）だけを糧として生きるかのようであっても、また自在に歩み、諸根を制したとしても、ああ、カーシーの住民には比類なき卓越が宿る。

Verse 94

नास्तीह दुष्कृतकृतां सुकृतात्मनां वा काचिद्विशेषगतिरंतकृतां हि काश्याम् । बीजानि कर्मजनितानि यदूषरायां नांकूरंयति हरदृग्ज्वलितानितेषाम्

ここカーシーには、悪をなした者にも徳性の者にも、死後の特別な行き先はない。なぜならカーシーでは、死そのものを終わらせる主が、同一の至上の渡りを授けるからである。業より生じた種子も、ハラの燃える眼差しに焼かれれば芽吹かない—荒れた不毛の地に落ちた種が決して発芽しないように。

Verse 95

शशका मशका बकाः शुकाः कलविंकाश्च वृकाः सजंबुकाः । तुरगोरग वानरानरा गिरिजे काशिमृताः परामृतम्

おおギリジャーよ、兎であれ蚊であれ、鶴であれ鸚鵡であれ、カラヴィンカ鳥であれ、狼と山犬であれ、馬、蛇、猿、あるいは人間であっても—カーシーで死ぬ者は誰であれ、不死の至上の甘露、すなわち最高の解脱を得る。

Verse 96

अरुद्ररुद्राक्षफणींद्रभूषणास्त्रिपुंड्रचंद्रार्धधराधरागताः । निरंतरं काशिनिवासिनोजना गिरींद्रजे पारिषदा मता मम

山の王の娘よ、絶えずカーシーに住まう人々は—ルドラークシャの珠と蛇王の飾りを身にまとい、聖なる灰の三条（トリプンダ）を印し、半月を戴く者たち—わたしの見解では、シヴァの侍者（パーリシャダ）と見なされるべきである。

Verse 97

यावंत एव निवसंति च जंतवोऽत्र काश्यां जलस्थलचरा झषजंबुकाद्याः । तावंत एव मदनुग्रह रुद्रदेहा देहावसानमधिगम्य मयि प्रविष्टाः

ここカーシーに住む生きものがどれほどであれ—水に住む者も陸に住む者も、魚や山犬などの類も—そのすべては、身の終わりに至るとわたしのうちに入る。わたしの恩寵によって、彼らはルドラの身となるからである。

Verse 98

ये तु वर्षेषवोरुद्रा दिवि देवि प्रकीर्तिताः । वातेषवोंऽतरिक्षे ये ये भुव्यन्नेषवः प्रिये

女神よ、天において雨を司ると称えられるルドラたち—中空（大気）にて風を司る者、また大地において穀物の糧に宿り司る者よ、愛しき者よ—それらは皆、同一の神聖なる臨在の顕れである。

Verse 99

रुद्रा दश दश प्राच्यवाची प्रत्यगुदक्स्थिताः । ऊर्ध्वदिक्स्थाश्च ये रुद्राः पठ्यंते वेदवादिभिः

ルドラは十ずつの群として語られる。東方に結びつく者、西方と北方に住する者、そして上方の方位に在る者—そのようなルドラが、ヴェーダを説く者たちによって誦される。

Verse 100

असंख्याताः सहस्राणि ये रुद्रा अधिभूतले । तत्सर्वेभ्योऽधिका काश्यां जंतवो रुद्ररूपिणः

大地には数えきれぬ幾千のルドラが存在する。されどカーシーにおいては、ルドラそのものの姿を具える衆生が、彼らすべてにも勝って尊い。

Verse 110

दैनंदिनेऽथ प्रलये त्रिशूलकोटौ समुत्क्षिप्य पुरीं हरः स्वाम् । बिभर्ति संवर्त महास्थिभूषणस्ततो हि काशी कलिकालवर्जिता

日々の融解の時にも、また大いなる宇宙の融解の時にも、ハラは己が都を三叉戟の尖端に掲げて担い保つ—大いなるサンヴァルタ、巨大な骨を飾りとする御方である。ゆえにカーシーはカリの時代の災いを免れる。

Verse 114

अतः परं कलशज किं शुश्रूषसि तद्वद । काशीकथा कथ्यमाना ममापि परितोषकृत्

さて、カラシャジャ（アガスティヤ）よ、さらに何を聞きたいのか。それを申せ。カーシーの聖なる物語は、語られるだけで、この私にさえ歓喜をもたらすのだから。

Verse 158

असिसंभेद योगेन काशीसंस्थोऽमृतो भवेत् । देहत्यागोऽत्र वै दानं देहत्यागोत्र वै तपः

アシサンベーダと呼ばれるヨーガによって、カーシーに住する者は不死となる。ここでは、身を捨てることこそまことのダーナ（布施）であり、ここで身を捨てることこそまことのタパス（苦行）である。

Verse 865

क्षुत्क्षामः शुष्ककंठोष्ठो हाहेति परिदेवयन् । पुनः काशीपुरीं प्राप्तः परिम्लानमुखो वणिक्

飢えにやつれ、喉と唇は乾ききり、「ああ、ああ」と嘆きながら、商人は再びカーシーの都に着いた――その顔はすっかりしおれていた。