Adhyaya 2

Verse 1

व्यास उवाच । सूर्य आत्मास्य जगतस्तस्थुषस्तमसोरिपुः । उदियायोदयगिरौ शुचिप्रसृमरैः करैः

ヴィヤーサは言った。太陽はこの世界の生命そのもの、動くものと動かぬものの支え、闇の敵である。その太陽が東の山に昇り、清らかな光の手を四方に伸べた。

Verse 2

संवर्धयन्सतां धर्मान्त्यक्कुर्वंस्तामसीं स्थितिम् । पद्मिनीं बोधयंस्त्विष्टां रात्रौ मुकुलिताननाम्

彼は善き人々のダルマを増し、タマスの状態を払いのける。夜のあいだ蕾のまま閉じていた顔を持つ、光り輝く蓮池を目覚めさせる。

Verse 3

हव्यं कव्यं भूतबलिं देवादीनां प्रवर्तयन् । प्राह्णापराह्णमध्याह्न क्रियाकालं विजृंभयन्

神々への供物、祖霊への供養、そして衆生へのバリ供を起こしつつ、彼は儀礼の正しい時刻—午前・正午・午後—を広く定め示す。

Verse 4

असतां हृदि वक्त्रेषु निर्दिशंस्तमसः स्थितिम् । यामिनीकालकलितं जगदुज्जीवयन्पुनः

邪なる者の心と顔に闇の座を示し、夜に積もった昏さを払いのけて、彼はその昇りとともに世界を再び甦らせる。

Verse 5

यस्मिन्नभ्युदिते जातः सम्यक्पुण्यजनोदयः । अहो परोपकरणं सद्यः फलति नेति चेत्

彼が昇るとき、功徳ある人々の正しい目覚めがまことに生じる。もし「他者を助けても直ちに果があるのか」と疑うなら、これを見よ。

Verse 6

सायमस्तमितः प्रातः कथं जीवेद्रविः पुनः । सानुरागकरस्पर्शैः प्राचीमाश्वास्य खंडिताम्

夕べに沈んだのに、太陽はどうして朝に再び生きるのか。慈しみ深い光の手触りで、傷ついた東方を慰め、元へと立て直す。

Verse 7

यामं भुक्त्वा तथाग्नेयीं ज्वलंतीं विरहादिव । लवंगैलामृगमदचंद्रचंदनचर्चिताम

一ヤーマを耐えたのち、離別の火のように燃える東南の方角は、丁子・カルダモン・麝香・樟脳・白檀で塗り飾られ、冷やされ装われるかのようである。

Verse 8

तांबूलीरागरक्तौष्ठीं द्राक्षास्तबकसुस्तनीम् । लवलीवल्लिदोर्वल्ली कंको ली पल्लवांगुलिम्

檳榔（タームブーラ）の色に紅く染まる唇、葡萄の房のごとき乳房。ラヴァリーの蔓のような腕、カンコーリーの若芽のような指—かくしてその方角は、繊細に飾られた姿として観想される。

Verse 9

मलयानिल निःश्वासां क्षीरोदकवरांबराम् । त्रिकूटस्वर्णरत्नांगीं सुवेलाद्रि नितंबिनीम

マラヤの風を息として含み、乳白の水のごとく清らかな衣をまとう。トリクータの黄金と宝玉で肢体を飾り、腰はスヴェーラ山のよう—かく詩の眼にその姿は描かれる。

Verse 10

कावेरीगौतमीजंघां चोलचोलां शुकावृताम् । सह्यदर्दुरवक्षोजां कांतीकांचीविभूषणाम

その脛はカーヴェリーとガウタミー。チョーラの国々の衣をまとい、鸚鵡に覆われたかのよう。胸はサフヤとダルドゥラの山並み、飾りは光り輝く腰帯—かくこの地、この方は讃えられる。

Verse 11

सुकोमलमहाराष्ट्रीवाग्विलासमनोहराम् । अद्यापि न महालक्ष्मीर्या विमुंचति सद्गुणाम्

柔らかなマハーラーシュトリーの言葉により愛らしく、戯れるような雄弁に心を奪う。今なおマハーラクシュミーは彼女を捨てない、彼女が善き徳に満ちているがゆえに。

Verse 12

सुदक्षदक्षिणामाशामाशानाथः प्रतस्थिवान् । क्रमतः सर्वमर्वन्तो हेलया हेलिकस्य खम्

かくして方角の主は、整然たる南の方へと旅立った。すべては次第を追って進み—軽やかに、まるで大空さえ戯れ歩く旅人のものなるかのように。

Verse 13

न शेकुरग्रतो गंतुं ततोऽनूरुर्व्यजिज्ञपत्

彼らは前へ進めなかった。ゆえにアヌールは問いかけ、事情を尋ねた。

Verse 14

अनूरुरुवाच । भानो मानोन्नतो विन्ध्यो निद्ध्यय गगनं स्थितः । स्पर्धते मेरुणाप्रेप्सु स्त्वद्दत्तां तु प्रदक्षिणाम्

アヌールは言った。「おお太陽よ、慢心にふくれたヴィンディヤが今や天空に立ち、道を塞いでおります。メール山に競おうとして、あなたに授けられたプラダクシナー（右繞の巡礼路）さえ妨げているのです。」

Verse 15

अन्रूरुवाक्यमाकर्ण्य सविता हृद्यचिन्तयत् । अहो गगनमार्गोपि रुध्यते चातिविस्मयः

アヌールの言葉を聞いて、サヴィトリは胸中で思案した。「ああ、天空の道さえ塞がれるとは——なんと驚くべきことか。」

Verse 16

व्यास उवाच । सूरः शूरोपि किं कुर्यात्प्रांतरे वर्त्मनिस्थितः । त्वरावानपि को रुद्धं मागर्मेको विलंघयेत्

ヴィヤーサは言った。「勇なる太陽といえど、道の端で押しとどめられては何ができよう。たとえ速くとも、塞がれた道をただ一人で越えられる者がいようか。」

Verse 17

गृह्यत्राप्रत्यूष्टेः क्षणं नावतिष्ठति । शून्यमार्गे निरुद्धः स किंकरोतु विधिर्बली

ここでは暁に、彼は一瞬たりとも留まらない。だが空なる道で阻まれたなら、時を律する力ある定め手（太陽）は何をなし得ようか。

Verse 18

योजनानां सहस्रे द्वे द्वे शते द्वे च योजने । योजनस्य निमेषार्धाद्याति सोपि चिरं स्थितः

たとえ半ばたたぬ瞬きのうちに二千二百二ヨージャナを渡り得る者であっても、彼もまたそこで久しく立ち止まっていた。

Verse 19

गते बहुतिथेकाले प्राच्यौदीच्यां भृशार्दिताः । चण्डरश्मेः करव्रातपातसन्तापतापिताः

多くの日が過ぎると、東と北の人々はひどく苦しめられ、猛き光を放つ太陽の降り注ぐ光線の熱に焼かれた。

Verse 20

पाश्चात्या दक्षिणात्याश्च निद्रामुद्रितलोचनाः । शयिता एव वीक्षन्ते सतारग्रहमंबरम्

しかし西と南の人々は、眠りにまぶたを閉ざされ、ただ横たわり続け、横たわったまま星々と惑星に満ちた天を見つめていた。

Verse 21

अहोनाहस्कराभावान्निशानैवाऽनिशाकरात् । अस्तंगतर्क्षान्नभसः कः कालस्त्वेप नेक्ष्यते

「ああ！太陽なきとき昼はなく、月なきとき夜すら夜ではない。星座が天より沈み去ったなら、いま何をもって時を知るというのか。」

Verse 22

ब्रह्मांडं किमकांडे वै लयमेष्यति तत्कथम् । परापतंति नाद्यापि पारावारा इतस्ततः

「このブラフマーンダ（宇宙の卵）は、にわかに滅尽へと突き進むのか。どうしてそのようなことがあろう。いまなお大海は四方でうねり、打ち寄せている。」

Verse 23

स्वाहास्वधावषट्कारवर्जिते जगतीतले । पंचयज्ञक्रियालोपाच्चकंपे भुवनत्रयम्

大地において「スヴァーハー」「スヴァダー」「ヴァシャト」の唱和が絶え、五大ヤジュニャ（五大供犠）の作法が廃れると、三界は震え動いた。

Verse 24

सूर्योदयात्प्रवर्तंते यज्ञाद्याः सकलाः क्रियाः । ताभिर्यज्ञभुजांतृप्तिः सविता तत्र कारणम्

日の出とともに、供犠（ヤジュニャ）をはじめとするあらゆる行為が動き出す。これらの儀礼によって供犠を受ける者は満たされ、その根本の因はサヴィトリ（太陽）である。

Verse 25

चित्रगुप्तादयः सर्वे कालं जानंति सूर्यतः । स्थितिसर्गविसर्गाणां कारणं केवलं रविः

チトラグプタをはじめ一切の者は、太陽によって時を知る。維持・創造・解体の因は、ただラヴィ（太陽）のみである。

Verse 26

तत्सूर्यस्य गतिस्तंभात्स्तंभितं भुवनत्रयम् । यद्यत्रतत्स्थितं तत्र चित्रन्यस्तमिवा खिलम्

太陽の運行が止められると、三界はことごとく動きを失う。そのとき、どこにあるものも皆、絵に描き置かれたかのように固定して見える。

Verse 27

एकतस्तिमिरान्नैशादेकतस्तु दिवातपात् । बहूनां प्रलयो जातः कांदिशीकमभूज्जगत्

一方では夜の闇ゆえに、他方では昼の熱ゆえに、多くの者が滅びを迎え、世界は惑乱して方角を失った。

Verse 28

इति व्याकुलिते लोके सुरासुरनरोरगे । आःकिमेतदकांडेभूद्रुरुदुर्दुद्रुवुः प्रजाः

かくして世界は動揺し—神々・阿修羅・人間・蛇族に至るまで—衆生は叫んだ。「ああ、これは何という不意の災厄か！」；泣き叫びつつ、恐怖に駆られて走り回った。

Verse 29

ततः सर्वे समालोक्य ब्रह्माणं शरणं ययुः । स्तुवंतो विविधैः स्तोत्रै रक्षरक्षेति चाब्रुवन्

そこで皆はブラフマーを仰ぎ見て、避難所としてその御許へ赴いた。さまざまな讃歌で讃え、「お守りください、お守りください」と叫んだ。

Verse 30

देवा ऊचुः । नमो हिरण्यरूपाय ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणे । अविज्ञातस्वरूपाय कैवल्यायामृताय च

神々は言った。「黄金の御姿のブラフマーに礼拝し奉る。御本性がブラフマンそのものである御方に礼拝し奉る。真の相が知り得ぬ唯一者、解脱そのもの、不死なる御方に礼拝し奉る。」

Verse 31

यन्न देवा विजानंति मनो यत्रापि कुंठितम् । न यत्र वाक्प्रसरति नमस्तस्मै चिदात्मने

神々すら十分には知り得ぬもの—そこでは心が挫かれ、言葉も及ばぬ—その覚知の自己（チット・アートマン）に礼拝し奉る。

Verse 32

योगिनो यं हृदाकाशे प्रणिधानेन निश्चलाः । ज्योतीरूपं प्रपश्यंति तस्मै श्रीब्रह्मणे नमः

深い三昧により揺るがず、瑜伽行者が心の虚空に光の姿として観ずる、その吉祥なるブラフマーに礼拝し奉る。

Verse 33

कालात्पराय कालाय स्वेच्छयापुरुषाय च । गुणत्रय स्वरूपाय नमः प्रकृतिरूपिणे

時を超えた時と、時そのものに敬礼する。自在の御意志により行ずるプルシャに敬礼する。三グナを本性とし、プラクリティとして顕現する御方に敬礼する。

Verse 34

विष्णवे सत्त्वरूपाय रजोरूपाय वेधसे । तमसे रुद्ररूपाय स्थितिसर्गांतकारिणे

サットヴァを御姿とするヴィシュヌに敬礼する。ラジャスを御姿とする創造主ブラフマーに敬礼する。タマスを御姿とするルドラに敬礼する――維持・創造・滅尽をなす御方に。

Verse 35

नमो बुद्धिस्वरूपाय त्रिधाहंकृतये नमः । पंचतन्मात्र रूपाय पंचकर्मेद्रियात्मने

ブッディ（知性）そのものを本性とする御方に敬礼する。三種のアハンカーラ（我執）となる御方に敬礼する。五つのタンマートラとして現れ、五つの作業器官の真我である御方に敬礼する。

Verse 36

अनित्यनित्यरूपाय सदसत्पतये नमः । समस्तभक्तकृपया स्वेच्छाविष्कृतविग्रह

無常としても常住としても現れる御方に敬礼する。有と無の主に敬礼する。すべての帰依者への慈悲ゆえに、御方は自らの自在の御意志によって御姿を顕す。

Verse 37

नमो ब्रह्मांडरूपाय तदंतर्वर्तिने नमः । अर्वाचीनपराची न विश्वरूपाय ते नमः

宇宙卵ブラフマーンダを御姿とするあなたに敬礼する。その内に住まうあなたに敬礼する。近くも遠くもあるあなたに敬礼する、宇宙相の御方よ。

Verse 39

तव निःश्वसितं वेदास्तव स्वे दोखिलं जगत् । विश्वा भूतानि ते पादः शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत

ヴェーダはあなたの吐息そのもの。全世界はあなたのうちに安らう。あらゆる生きとし生けるものはあなたの御足、天はあなたの御頭として立つ。

Verse 40

नाभ्या आसीदंतरिक्षं लोमानि च वनस्पतिः । चन्द्रमा मनसो जातश्चक्षोः सूर्यस्तव प्रभो

あなたの臍から中空が生じ、あなたの毛から草木が生まれた。月はあなたの心より生まれ、あなたの眼より太陽が現れた、主よ。

Verse 41

त्वमेव सर्वं त्वयि देव सर्वं स्तोता स्तुतिः स्तव्य इह त्वमेव । ईश त्वयाऽवास्यमिदं हि सर्वं नमोस्तु भूयोपि नमो नमस्ते

あなたこそすべて、神よ、すべてはあなたのうちに宿る。ここにおいて、礼拝する者も、讃歌も、讃えられるべき方も、ただあなたのみ。主よ、この全世界はあなたに遍満され、あなたに覆われている。敬礼—重ねて敬礼、あなたに敬礼。

Verse 42

इति स्तुत्वा विधिं देवा निपेतुर्दंडवत्क्षितौ । परितुष्टस्तदा ब्रह्मा प्रत्युवाच दिवौकसः

かくしてヴィディー（梵天）を讃え終えると、神々は杖のごとく地に伏して礼拝した。そのとき満悦した梵天は、天界の住人たちに答えた。

Verse 43

ब्रह्मोवाच । यथार्थयाऽनया स्तुत्या तुष्टोस्मि प्रणताः सुराः । उत्तिष्ठत प्रसन्नोस्मि वृणुध्वं वरमुत्तमम्

梵天は言った。「この真実にしてふさわしい讃歌によって、我は満足した、ひれ伏すスラたちよ。起きよ。我は恩寵を与える—最上の願いを選ぶがよい。」

Verse 44

यः स्तोष्यत्यनया स्तुत्या श्रद्धावान्प्रत्यहं शुचिः । मां वा हरं वा विष्णुं वा तस्य तुष्टाः सदा वयम्

清らかで信心ある者が、日々この讃歌をもって讃えるなら—我に向けても、ハラ（シヴァ）に向けても、ヴィシュヌに向けても—われらは常にその者を喜び受け入れる。

Verse 45

दास्यामः सकलान्कामान्पुत्रान्पौत्रान्पशून्वसु । सौभाग्यमायुरारोग्यं निर्भयत्वं रणे जयम्

われらは一切の望みを授けよう—子と孫、家畜と財宝；福運、長寿と健やかさ；無畏、そして戦いの勝利を。

Verse 46

ऐहिकामुष्मिकान्भोगानपवर्गं तथाऽक्षयम् । यद्यदिष्टतमं तस्य तत्तत्सर्वं भविष्यति

彼はこの世と来世の享楽を得、さらに滅びなき解脱をも得る。彼が最も望むものは何であれ、そのすべてが必ず成就する。

Verse 47

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पठितव्यः स्तवोत्तमः । अभीष्टद इति ख्यातः स्तवोयं सर्वसिद्धिदः

ゆえに、あらゆる努力を尽くしてこの最上の讃歌を誦すべきである。これは「所願を授けるもの」として名高く、この讃歌はあらゆる成就を与える。

Verse 48

पुनः प्रोवाच तान्वेधाः प्रणिपत्योत्थितान्सुरान् । स्वस्थास्तिष्ठत भो यूयं किमत्रापि समाकुलाः

そのときヴェーダー（ブラフマー）は、礼拝して起き上がった神々に再び告げた。「安らかに立ちなさい、神々よ。なぜここにおいてさえ心を乱すのか。」

Verse 49

एते वेदा मूर्तिधरा इमा विद्यास्तथाखिलाः । सदक्षिणा अमी यज्ञाः सत्यं धर्मस्तपो दमः

これらは姿を得たヴェーダであり、また一切の聖なる学（ヴィディヤー）でもある。これらは正しい布施（ダクシナー）を伴う祭祀（ヤジュニャ）であり、これこそ真実、ダルマ、苦行（タパス）と自制である。

Verse 50

ब्रह्मचर्यमिदं चैषा करुणा भारतीत्वियम् । श्रुतिस्मृतीतिहासार्थ चरितार्था अमीजनाः

これが梵行（ブラフマチャリヤ）であり、これが慈悲である。これこそまさに聖なる言葉、バーラティー（Bhāratī）。この人々はシュルティ（Śruti）・スムリティ（Smṛti）・イティハーサ（Itihāsa）の義を成就した者たちである。

Verse 51

नेह क्रोधो न मात्सर्यं लोभः कामोऽधृतिर्भयम् । हिंसा कुटिलता गर्वो निंदासूयाऽशुचिः क्वचित्

ここには怒りも嫉みもなく、貪りも欲もなく、気弱さも恐れもない。さらに暴力、狡さ、驕り、誹り、悪意、不浄も、いかなる時も存在しない。

Verse 52

ये ब्राह्मणा ब्रह्मरतास्तपोनिष्ठास्तपोधनाः । मासोपवासषण्मासचातुर्मास्यादि सद्व्रताः

ブラフマンに歓喜し、苦行に堅住し、タパスに富むバラモン（brāhmaṇa）たち——一か月の断食、六か月の修行、チャートゥルマーシャ（Cāturmāsya）などの尊い誓戒を守る者たち——

Verse 53

पातिव्रत्यरता नार्यो ये चान्ये ब्रह्मचारिणः । ते चामीपश्यत सुरा ये षंढाः परयोषिति

貞節の誓い（パティヴラター）に生きる女性たち、そして他の梵行者（ブラフマチャーリン）たち——神々よ、彼らをも見よ。また、不能の者、そして他人の妻に執着する者をも見よ。

Verse 54

मातापित्रोरमी भक्ता अमी गोग्रहणे हताः । व्रते दाने जपे यज्ञे स्वाध्याये द्विजतर्पणे

これらは父母に篤く帰依し、これらは牛を守って命を落とした。誓願、布施、真言のジャパ、ヤジュニャ、ヴェーダの学習、そして二度生まれの者を満たす供養において—

Verse 55

तीर्थे तपस्युपकृतौ सदाचारादिकर्मणि । फलाभिलाषिणीबुद्धिर्न येषां ते जना अमी

ティールタでの行い、苦行とその戒行、また善き行いなどの務めにおいても、報いを求める心のない人々—そのような者こそ真に模範である。

Verse 56

गायत्री जाप्यनिरता अग्निहोत्र परायणाः । द्विमुखी गो प्रदातारः कपिलादान तत्पराः

彼らはガーヤトリーのジャパに専心し、アグニホートラに堅固である。牛を施し、黄褐色の吉祥なるカピラー牛を贈ることに励む。

Verse 57

निस्पृहाः सोमपा ये वै द्विजपादोदपाश्च ये । मृताः सारस्वते तीर्थे द्विजशुश्रूषकाश्च ये

欲を離れた者、ヤジュニャにてソーマを飲んだ者、バラモンの足を洗った水をいただいた者、サラスヴァティーのティールタで没した者、そして二度生まれの者に仕える者—かかる人々は殊に尊ばれる。

Verse 58

प्रतिग्रहे समर्था हि ये प्रतिग्रहवर्जिताः । त एते मत्प्रिया विप्रास्त्यक्ततीर्थ प्रतिग्रहाः

受け取る力がありながらも、布施の受納を慎んで退けるバラモンたち—とりわけティールタを糧として受け取ることを捨てた者たち—彼らは我が愛しき者である。

Verse 59

प्रयागे माघ मासो यैरुषः स्नातोऽमलात्मभिः । मकरस्थे रवौ शुद्धास्त इमे सूर्यवर्चसः

マ―ガ月、太陽がマカラに在るとき、プラヤーガで暁に沐浴した清らかな魂の者たちは、浄められ、太陽の光輝をもって燦然とする。

Verse 60

वाराणस्यां पांचनदे त्र्यहं स्नातास्तु कार्तिके । अमी ते शुद्धवपुषः पुण्यभाजोतिनिर्मलाः

ヴァーラーナシーのパンチャナダにて、カールティカ月に三日間沐浴する者は、身は清浄となり、大いなる功徳を受け継ぎ、きわめて無垢となる。

Verse 61

स्नात्वा तु मणिकर्णिक्यां प्रीणिता ब्राह्मणा धनैः । त एते सर्वभोगाढ्याः कल्पं स्थास्यंति मत्पुरे

マニカルニカーで沐浴し、財の布施によってブラーフマナたちを喜ばせた者は、あらゆる享楽に満ち、わが都に一劫のあいだ住する。

Verse 62

ततः काशीं समासाद्य तेन पुण्येन नोदिताः । विश्वेश्वरप्रसादेन मोक्षमेष्यंत्यसंशयम्

そののち、かの功徳に促されてカーシーに至り、ヴィシュヴェーシュヴァラの恩寵により、疑いなく解脱を得るであろう。

Verse 63

अविमुक्ते कृतं कर्म यदल्पमपि मानवैः । श्रेयोरूपं तद्विपाको मोक्षो जन्मांतरेष्वपि

アヴィムクタにおいて人々がなす行いは、たとえ微小であっても、その果は最高の善として結実する——解脱——未来の生においてさえ。

Verse 64

अहो वैश्वेश्वरे क्षेत्रे मरणादपिनोभयम् । यत्र सर्वे प्रतीक्षंते मृत्युं प्रियमिवाति थिम्

ああ、ヴィシュヴェーシュヴァラ（Viśveśvara）の聖なるクシェートラでは、死すら恐れではない。そこでは皆、死を愛しき客のように待ち受ける。

Verse 65

ब्राह्मणेभ्यः कुरुक्षेत्रे यैर्दत्तं वसु निर्मलम् । निर्मलांगास्त एते वै तिष्ठंति मम संनिधा

クルクシェートラ（Kurukṣetra）において、ブラーフマナ（Brāhmaṇa）たちへ清らかな財を施した者たち——その身の肢を浄めた帰依者らは、まことに我が臨在のただ中にとどまる。

Verse 66

पितामहं समासाद्य गयायां यैः पितामहाः । तर्पिता ब्राह्मणमुखे तेषामेते पितामहाः

ガヤー（Gayā）に至り、ブラーフマナの口を通してタルパナ（tarpaṇa）を捧げて祖霊を満足させた者たち——その祖霊たちは彼らのために高められる。

Verse 67

न स्नानेन न दानेन न जपेन न पूजया । मल्लोकः प्राप्यते देवाः प्राप्यते द्विज तर्पणात्

沐浴によっても、布施（dāna）によっても、ジャパ（japa）によっても、さらにはプージャー（pūjā）によってさえ、我が世界は得られない。むしろ、二度生まれし者よ、タルパナ（tarpaṇa）によってデーヴァ（deva）に到達する。

Verse 68

सोपस्कराणिवेश्मानिमु सलोलूखलादिभिः । यैर्दत्तानि सशय्यानि तेषां हर्म्याण्यमूनि वै

水壺や臼などの家財を備え、寝台をも具えた住まいを施した者たちは、まことにこのような壮麗な邸宅を得る。

Verse 69

ब्रह्मशालां कारयंति वेदमध्यापयंति च । विद्यादानं च ये कुर्युः पुराणं श्रावयंति च

ブラフマシャーラー（聖なる学びの場）を建立し、ヴェーダの教授を行わせ、知識の布施をなし、プラーナの誦読を整える者たちは—

Verse 70

पुराणानि च ये दद्युः पुस्तकानि ददत्यपि । धर्मशास्त्राणि ये दद्युस्तेषां वासोत्र मे पुरे

プラーナを施し、また書物を与え、ダルマシャーストラを施す者たちには、わが都にここで住まいが与えられる。

Verse 71

यज्ञार्थं च विवाहार्थं व्रतार्थं ब्राह्मणाय वै । अखंडं वसु ये दद्युस्तेत्र स्युर्वसुवर्चसः

祭祀のため、婚礼の儀礼のため、あるいは誓願のために、ブラーフマナへ減ることなき財を施す者は、そこで繁栄の光に輝く。

Verse 72

आरोग्यशालां यः कुर्याद्वैद्यपोषणतत्परः । आकल्पमत्र वसति सर्वभोग समन्वितः

アーローギャシャーラー（癒やしの館）を建立し、医師を支えることに励む者は、ここに一劫のあいだ住み、あらゆる享楽を具える。

Verse 73

मुक्ती कुर्वंति तीर्थानि ये च दुष्टावरोधतः । ममावरोधे ते मान्या औरसास्तनया इव

悪しき者を抑え、ティールタ（聖なる渡し）に解脱を授けさせる者たち—そのような人々は、わが随伴として、わたしにより実子のごとく尊ばれる。

Verse 74

विष्णोर्वाममवाशंभोर्ब्राह्मणा एव सुप्रियाः । तेषां मूर्त्या वयं साक्षाद्विचरामो महीतले

ヴィシュヌにもシャンブ（シヴァ）にも等しく、ブラーフマナは最も愛しき者である。その姿をそのまま取り、われら自身が地上をあらわに歩む。

Verse 75

ब्राह्मणाश्चैव गावश्च कुलमेकं द्विधाकृतम् । एकत्र मंत्रास्तिष्ठंति हविरेकत्र तिष्ठति

ブラーフマナと牛とは、二つの姿に分かれた一つの聖なる家族である。一方にはマントラが宿り、他方には供犠の供物ハヴィスがとどまる。

Verse 76

ब्राह्मणा जंगमं तीर्थं निर्मितं सार्वभौमिकम् । येषां वाक्योदकेनैव शुद्ध्यंति मलिना जनाः

ブラーフマナは遍く世のために स्थापितされた、動くティールタである。その言葉の水だけによって、汚れた人々も清められる。

Verse 77

गावः पवित्रमतुलं गावो मंगलमुत्तमम् । यासां खुरोत्थितो रेणुर्गंगावारिसमो भवेत्

牛は比類なき浄めであり、牛は最上の吉祥である。その蹄が巻き上げる塵は、ガンガーの水に等しくなる。

Verse 78

शृंगाग्रे सर्वतीर्थानि खुराग्रे सर्व पर्वताः । शृंगयोरंतरे यस्याः साक्षाद्गौरीमहेश्वरी

牛の角の先には一切のティールタがあり、その蹄の先には一切の山々がある。二つの角の間には、ガウリー・マヘーシュヴァリーそのものが顕現して住まう。

Verse 79

दीयमानां च गां दृष्ट्वा नृत्यंति प्रपितामहाः । प्रीयंते ऋषयः सर्वे तुष्यामो दैवतैः सह

牛が施しとして捧げられるのを見れば、祖霊は歓喜して舞い、すべてのリシは悦び、神々もまた共に満ち足りる。

Verse 80

रोरूयंते च पापानि दारिद्र्यं व्याधिभिः सह । धात्र्यः सर्वस्य लोकस्य गावो मातेव सर्वथा

罪は泣き叫んで逃げ去り、貧しさも病とともに退く。牛は全世界を養う者、あらゆる面で母のごとき存在だからである。

Verse 81

गवां स्तुत्वा नमस्कृत्य कृत्वा चैव प्र दक्षिणाम् । प्रदक्षिणीकृतातेन सप्तद्वीपा वसुंधरा

牛を讃え、礼拝し、右繞（プラダクシナー）を行えば、それによって七大洲を具えた大地全体を巡ったことになる。

Verse 82

या लक्ष्मीः सवर्भूतानां या देवेषु व्यवस्थिता । धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु

一切の生きものに宿り、神々の中に確立する女神ラクシュミーよ、牛の姿として現れ、わが罪を取り除きたまえ。

Verse 83

विष्णोर्वक्षसि या लक्ष्मीः स्वाहा चैव विभावसोः । स्वधा या पितृमुख्यानां सा धेनुर्वरदा सदा

ヴィシュヌの胸に宿るラクシュミーであり、火神に捧げる「スヴァーハー」でもあり、祖霊に捧げる「スヴァダー」でもあるその御方—その御方こそ牛であり、常に願いを授ける。

Verse 84

गोमयं यमुना साक्षाद्गोमूत्रं नर्मदा शुभा । गंगा क्षीरं तु यासां वै किं पवित्रमतः परम्

牛の糞はまことにヤムナー、牛の尿は吉祥なるナルマダー、そしてその牛らの乳はガンガーそのもの——これ以上の浄めが他にあろうか。

Verse 85

गवामंगेषु तिष्ठंति भुवनानि चतुर्दश । यस्मात्तस्माच्छिवं मे स्यादिहलोके परत्र च

牛の肢体には十四の世界が宿る。ゆえにその真実によって、吉祥なるシヴァが、此の世にも来世にも、わがものとなりますように。

Verse 86

इति मंत्रं समुच्चार्य धेनूर्वाधेनु मेव वा । यो दद्याद्द्विजवर्याय स सर्वेभ्यो विशिष्यते

この真言を唱え、乳牛—あるいは乳を出さぬ牛であっても—すぐれたバラモンに施す者は、あらゆる人々の中で殊に勝れた者となる。

Verse 87

मया च विष्णुना सार्धं शिवेन च महर्षिभिः । विचार्य गोगुणान्नित्यं प्रार्थनेति विधीयते

我はヴィシュヌ、シヴァ、そして大いなるリシたちと共に、常に牛の徳を省みて、これを祈りとして定めたのである。

Verse 88

गावो मे पुरतः संतु गावो मे संतु पृष्ठतः । गावो मे हृदये संतु गवां मध्ये वसाम्यहम्

願わくは牛たちが我が前にあり、願わくは牛たちが我が後ろにあれ。願わくは牛たちが我が心に住し、願わくは我が牛たちの中に住まわん。

Verse 89

नीराजयति योंगानि गवां पुच्छेन भाग्यवान् । अलक्ष्मीः कलहो रोगास्तस्यांगाद्यांति दूरतः

幸いなる者が、牛の尾をもって四肢に護りのニラージャナ（nīrājana）を行うとき、不運・争い・病はその身より遠く去る。

Verse 90

गोभिर्विप्रश्च वेदैश्च सतीभिः सत्यवादिभिः । अलुब्धैर्दा नशीलैश्च सप्तभिर्धार्यते मही

大地は七つによって支えられる。すなわち、牛、ブラーフマナ、ヴェーダ、貞節なる女性、真実を語る者、貪りなき者、そして布施に励む者である。

Verse 91

मम लोकात्परोलोको वैकुंठ इति गीयते । तस्योपरिष्टात्कौमार उमालोकस्ततः परम्

我が世界の彼方に、ヴァイクンタ（Vaikuṇṭha）があると歌われる。その上にはカウマーラ（Kaumāra）の界があり、さらにその彼方にウマー（Umā）の世界がある。

Verse 92

शिवलोकस्तदुपरि गोलो कस्तत्समीपतः । गोमातरः सुशीलाद्यास्तत्र संति शिवप्रियाः

その上にはシヴァ（Śiva）の世界があり、その近くにゴーローカ（Goloka）がある。そこにはスシーラー（Suśīlā）ら牛母たちが住み、シヴァに愛されている。

Verse 93

गवां शुश्रूरूषकाये च गोप्रदाये च मानवाः । एषामन्यतमे लोके ते स्युः सर्वसमृद्धयः

牛に仕える人々、また牛をダーナ（dāna）として施す人々は、それらの世界のいずれかに住し、あらゆる繁栄を具えている。

Verse 94

यत्र क्षीरवहा नद्यो यत्र पायस कर्दमाः । न जरा बाधते यत्र तत्र गच्छंति गोप्रदाः

川が乳のごとく流れ、泥が甘き乳粥のごとくあり、老いが悩ませぬところ—そこへ牛を施す者は赴く。

Verse 95

श्रुतिस्मृतिपुराणज्ञा ब्राह्मणाः परिकीर्तिताः । तदुक्ताचारचरणा इतरे नामधारकाः

シュルティとスムリティ、そしてプラーナを真に知る者こそブラーフマナと称えられる。そこに説かれた行いを実践する者が実のブラーフマナであり、他は名のみのブラーフマナである。

Verse 97

श्रुतिस्मृती तु नेत्रे द्वे पुराणं हृदयं स्मृतम् । श्रुतिस्मृतिभ्यां हीनोंधः काणः स्यादेकया विना । पुराणहीनाद्धृच्छून्यात्काणांधावपि तौ वरौ । श्रुतिस्मृत्युदितोधर्मः पुराणे परिगीयते

シュルティとスムリティは二つの眼であり、プラーナは心であると憶えられる。両者を欠けば盲となり、いずれか一つを欠けば片目となる。だがプラーナを欠けば心は空虚であり、片目や盲でさえそれより勝る。シュルティとスムリティに説かれたダルマは、プラーナにおいて歌われ、明らかにされる。

Verse 98

तद्बाह्मणाय गोर्देया सर्वत्र सुखमिच्छता । न देया द्विजमात्राय दातारं सोप्यधो नयेत्

ゆえに、あらゆる所で安楽を願う者は、このような真のブラーフマナに牛を布施すべきである。名ばかりの「二度生まれ（ドヴィジャ）」に与えてはならない。そのような受け手は施主を下へ引きずり落とすからである。

Verse 99

यस्य धर्मेऽस्ति जिज्ञासा यस्य पापाद्भयं महत् । श्रोतव्यानि पुराणानि धमर्मूलानि तेन वै

ダルマを知りたいと願う者、罪を深く恐れる者は、ダルマの根本であるプラーナを必ず聴聞すべきである。

Verse 100

चतुर्दशसु विद्यासु पुराणं दीप उत्तमः । अंधोपि न तदा लोकात्संसाराब्धौ क्वचित्पतेत्

十四の学芸のうち、プラーナは最上の灯明である。その光により、この世においては「盲なる者」といえども、輪廻（サンサーラ）の大海へとどこにも堕ちない。

Verse 110

उत्फुल्लपद्मनयना निर्मिताः सुकृतार्थिनः । तावेव चरणौ धन्यौ काशीमभिप्रयायिनौ

咲き開く蓮華の眼をもつ者たちは功徳を求める者として造られた。まことに幸いなるかな、カ―シーへと赴くその足こそ祝福されている。

Verse 114

इह वंशं परिस्थाप्य भुक्त्वा सर्व सुखानि च । सत्यलोके चिरं स्थित्वा ततो यास्यंति शाश्वतम्

ここにおいて、家系を確立し、あらゆる安楽を味わったのち、彼らは久しくサティヤローカに住し、それから永遠の境地へと進みゆく。