Adhyaya 56

Verse 1

उत्तानपाद उवाच । अन्यच्च श्रोतुमिच्छामि केन गङ्गावतारिता । रुद्रशीर्षे स्थिता देवी पुण्या कथमिहागता

ウッターナパーダは言った。「さらにお聞きしたい。ガンガーは誰によって降ろされたのか。ルドラの御頭に宿る清浄なる女神プニヤーは、いかにしてここへ来たのか。」

Verse 2

पुण्या देवाशिला नाम तस्या माहात्म्यमुत्तमम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसन्नो यदि शङ्कर

プṇヤーと呼ばれ、デーヴァーシラーとして知られる聖地がある。その功徳は最上である。もし御心が和らぐなら、シャṅカラよ、これらすべてを私に語り給え。

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणुष्वैकमना भूत्वा यथा गङ्गावतारिता । देवैः सर्वैर्महाभागा सर्वलोकहिताय वै

イーシュヴァラは言った。「心を一つにして聴け。いかにしてガンガーが降ろされたか――大いなる福徳を具えた彼女が、あらゆる神々によって、すべての世界の利益のために降下せしめられたのだ。」

Verse 4

अस्ति विन्ध्यो नगो नाम याम्याशायां महीपते । गीर्वाणास्तु गताः सर्वे तस्य मूर्ध्नि नरेश्वर

南の方角にヴィンディヤという名の山がある、地の主よ。そこへすべての神々が赴き、王よ、その頂へと登った。

Verse 5

तत्र चाह्वानिता गङ्गा ब्रह्माद्यैरखिलैः सुरैः । अभ्यर्च्येशं जगन्नाथं देवदेवं जगद्गुरुम्

そこでブラフマーをはじめとするすべての神々は、イーシャ――宇宙の主、神々の神、世界の師――を礼拝し、そののちガンガーを招き呼んだ。

Verse 6

जटामध्यस्थितां गङ्गां मोचयस्वेति भूतले । भास्वन्ती सा ततो मुक्ता रुद्रेण शिरसा भुवि

「結い絡めた御髻の中に留まるガンガーを、大地へと解き放ち給え！」—彼らはそう祈った。すると光り輝く女神は、ルドラによってその御頭より世に放たれた。

Verse 7

तत्र स्थाने महापुण्या देवैरुत्पादिता स्वयम् । ततो देवनदी जाता सा हिताय नृणां भुवि

まさにその場所で、大神聖なる流れが、諸天によって自ら生み出されて顕れた。そこから彼女はデーヴァナディー（神々の河）となり、人々の益のために地上に現れた。

Verse 8

वसन्ति ये तटे तस्याः स्नानं कुर्वन्ति भक्तितः । पिबन्ति च जलं नित्यं न ते यान्ति यमालयम्

その岸に住み、信心をもって沐浴し、日々その水を飲む者は、ヤマの住処へは赴かない。

Verse 9

यत्र सा पतिता कुण्डे शूलभेदे नराधिप । देवनद्याः प्रतीच्यां तु तत्र प्राची सरस्वती

王よ、シュूलァベーダにおいて、彼女が落ちたその池がある。そこでは神なる河の西に、東へと流れるサラスヴァティーが流れている。

Verse 10

याम्यायां शूलभेदस्य तत्र तीर्थमनुत्तमम् । तत्र देवशिला पुण्या स्वयं देवेन निर्मिता

シュールァベーダの南方には、比類なきティールタがある。そこに功徳深き聖なるデーヴァシラーが立ち、神ご自身によって造られた。

Verse 11

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः । पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसम्प्लवम्

そこで信心をもって沐浴し、祖霊ピトリと諸天にタルパナ（供水）を捧げる者は、その祖先が宇宙の大壊滅に至るまで満ち足りる。

Verse 12

तत्र स्नात्वा तु यो भक्त्या ब्राह्मणान् भोजयेन्नृप । स्वल्पान्नेनापि दत्तेन तस्य चान्तो न विद्यते

王よ、そこで沐浴し、信愛をもってバラモンたちに食を施す者は――たとえわずかな供物であっても――その功徳は尽きることがない。

Verse 13

उत्तानपाद उवाच । कानि दानानि दत्तानि शस्तानि धरणीतले । यानि दत्त्वा नरो भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः

ウッターナパーダは言った。「地上において、いかなる布施が最上と讃えられるのか。人が信愛をもってそれを施せば、あらゆる罪から解き放たれるのか。」

Verse 14

देवशिलाया माहात्म्यं स्नानदानादिजं फलम् । व्रतोपवासनियमैर्यत्प्राप्यं तद्वदस्व मे

デーヴァシラーの大いなる功徳を私に語ってください。沐浴や布施などから生じる果報、また誓願・断食・戒律ある行によってそこで得られるものを。

Verse 15

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यश्चेदिनाथो महाबलः । वीरसेन इति ख्यातो मण्डलाधिपतिर्नृप

イーシュヴァラは言った。「昔、チェーディ国の主で、偉大な武勇と大いなる力を備えた王がいた。名をヴィーラセーナといい、一国を治める君主であった。」

Verse 16

राष्ट्रे तस्य रिपुर्नास्ति न व्याधिर्न च तस्कराः । न चाधर्मोऽभवत्तत्र धर्म एव हि सर्वदा

その国には敵もなく、病もなく、盗賊もいなかった。そこではアダルマは起こらず、ただダルマのみが常に行き渡っていた。

Verse 17

सदा मुदान्वितो राजा सभार्यो बहुपुत्रकः । एकासीद्दुहिता तस्य सुरूपा गिरिजा यथा

王は常に歓喜に満ち、王妃と多くの王子に囲まれていた。彼にはただ一人の姫があり、その姿はまことに麗しく、まるでギリジャーそのもののようであった。

Verse 18

इष्टा सा पितृमातृभ्यां बन्धुवर्गजनस्य च । कृतं वैवाहिकं कर्म काले प्राप्ते यथाविधि

彼女は父母にも親族一同にも愛され、時が満ちると、定められた法に従って婚礼の儀が執り行われた。

Verse 19

अनन्तरं चेदिपतिर्द्वादशाब्दमखे स्थितः । ततस्तस्यास्तु यो भर्ता स मृत्युवशमागतः

その後、チェーディ国王が十二年にわたる祭祀に身を置いている間に、あの姫の夫は死の支配に落ち、命を奪われた。

Verse 20

विधवां तां सुतां दृष्ट्वा राजा शोकसमन्वितः । उवाच वचनं तत्र स्वभार्यां दुःखपीडिताम्

娘が寡婦となったのを見て、王は悲嘆に沈み、その場で、憂いに打ちひしがれた王妃に言葉をかけた。

Verse 21

प्रिये दुःखमिदं जातं यावज्जीवं सुदुःसहम् । नैषा रक्षयितुं शक्या रूपयौवनगर्विता

「愛しき人よ、この悲しみは起こってしまった以上、生きている限り耐えがたい。美貌と若さを誇るこの娘は、たやすく守りきれるものではない。」

Verse 22

दूषयेत कुलं क्वापि कथं रक्ष्या हि बालिका । नोपायो विद्यते क्वापि भानुमत्याश्च रक्षणे । परस्परं विवदतोः श्रुत्वा तत्कन्यकाब्रवीत्

「どこかで一族に汚名をもたらすやもしれぬ――この娘をいかにして守るべきか。バーヌマティーを護る手立ては、いずこにも見いだせぬ。」互いに言い争う二人の声を聞き、乙女はついに口を開いた。

Verse 23

भानुमत्युवाच । न लज्जामि तवाग्रेऽहं जल्पन्ती तात कर्हिचित् । सत्यं नोत्पद्यते दोषो मदर्थे ते नराधिप

バーヌマティーは言った。「父上、いついかなる時も、あなたの御前で語ることを恥とはいたしません。まことに、王よ、私のためにあなたに咎が生じてはなりません。」

Verse 24

अद्यप्रभृत्यहं तात धारयिष्ये न मूर्धजान् । स्थूलवस्त्रपटार्द्धं तु धारयिष्यामि ते गृहे

「今日より、父上、私は髪を結い整えません。あなたの御屋敷では、粗い布のみを、半ばの衣として身にまといましょう。」

Verse 25

करिष्यामि व्रतान्याशु पुराणविहितानि च । आत्मानं शोषयिष्यामि तोषयिष्ये जनार्दनम्

「私はただちに、プラーナに説かれた誓戒を修します。苦行によってこの身を律し、ジャナールダナ（ヴィシュヌ）を歓ばせましょう。」

Verse 26

ममैषा वर्तते बुद्धिर्यदि त्वं तात मन्यसे । भानुमत्या वचः श्रुत्वा राजा संहर्षितोऽभवत्

「これが私の心に立つ堅き決意です。父上がよしとされるなら。」バーヌマティーの言葉を聞いて、王は大いに歓喜した。

Verse 27

तीर्थयात्रां समुद्दिश्य कोशं दत्त्वा सुपुष्कलम् । विसृज्य पुरुषान्वृद्धान् कृत्वा तस्याः सुरक्षणे

聖なる渡し場への巡礼を志して、彼は豊かな財宝を授け、さらに年長で信頼厚き男たちを任じて、彼女の厳重な守護を整えた。

Verse 28

पुरुषान् सायुधांश्चापि ब्राह्मणान्सपुरोहितान् । दासीदासान्पदातींश्च चास्याः संरक्षणक्षमान्

また彼は、武装した者たち、家の祭司を伴うバラモンたち、侍女と召使い、そして歩兵の兵を配し、彼女をよく守り得る者を揃えた。

Verse 29

ततः पितुर्मतेनैव गङ्गातीरं गता सती । अवगाह्य तटे द्वे तु गङ्गायाः स नराधिप

それから、父の教えのみに従って、その貞淑なる婦人はガンガーの岸へ赴いた。浄めの沐浴として川に身を沈め、彼女はガンガーの両岸にとどまった――人々の王よ。

Verse 30

नित्यं सम्पूज्य सद्विप्रान्गन्धमाल्यादिभूषणैः । द्वादशाब्दानि सा तीरे गङ्गायाः समवस्थिता

彼女は日々、香や花鬘などの荘厳をもって善きバラモンたちを正しく供養し、十二年のあいだガンガーの岸辺に住み続けた。

Verse 31

त्यक्त्वा गङ्गां तदा राज्ञी गता काष्ठां तु दक्षिणाम् । प्राप्ता सा सचिवैः सार्द्धं यत्र रेवा महानदी

やがて王妃はガンガーを離れ、南の地へと旅立った。従者たちと共に、偉大なる河レーヴァー（Revā）が流れる場所に到った。

Verse 32

समाः पञ्च स्थिता तत्र ओङ्कारेऽमरकण्टके । उदग्याम्येषु तीर्थेषु तीर्थात्तीर्थं जगाम सा

彼女はオーンカーラとアマラカーンタカにて五年のあいだ留まった。のち、北方の諸ティールタの間を、一つの聖なる渡り場から次へと巡った。

Verse 33

स्नात्वा स्नात्वा पूज्य विप्रान् भक्तिपूर्वमतन्द्रिता । वारुणीं सा दिशं गत्वा देवनद्याश्च सङ्गमे

彼女は幾度も沐浴し、篤い信心をもってブラーフマナたちを供養した—怠ることなく。やがて西方へ向かい、神なる河との合流の地へ赴いた。

Verse 34

ददर्श चाश्रमं पुण्यं मुनिसङ्घैः समाकुलम् । दृष्ट्वा मुनिसमूहं सा प्रणिपत्येदमब्रवीत्

彼女は聖なるアーシュラマを見た。そこはムニの集いで満ちていた。多くのリシたちを見て、彼女はひれ伏し、次のように語った。

Verse 35

माहात्म्यमस्य तीर्थस्य नाम चैवास्य कीदृशम् । कथयन्तु महाभागाः प्रसादः क्रियतां मम

「大いなる幸いを具えた聖仙たちよ、このティールタの功徳と、その名がいかなるものかをお語りください。どうか私に慈悲を垂れ、説き明かしてください。」

Verse 36

ऋषय ऊचुः । चक्रतीर्थं तु विख्यातं चक्रं दत्तं पुरा हरेः । महेश्वरेण तुष्टेन देवदेवेन शूलिना

聖仙たちは言った。「ここは名高きチャクラ・ティールタである。遠い昔、マヘーシュヴァラ—三叉戟を執る देवदेव（神々の神）—が歓喜して、ハリに円盤（チャクラ）を授けられたのだ。」

Verse 37

अत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा तर्पयेत्पितृदेवताः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य जायते नात्र संशयः

このティールタにて沐浴し、ついで祖霊ピトリと神々にタルパナを捧げる者は、後戻りなき帰趣を得る。これに疑いはない。

Verse 38

द्वितीयेऽह्नि ततो गच्छेच्छूलभेदे तपस्विनि । पूर्वोक्तेन विधानेन स्नानं कुर्याद्यथाविधि

その後の第二日、修行の女よ、シュールァベーダ（Śūlabheda）へ赴き、先に説かれた作法に従って、規定どおりに沐浴せよ。

Verse 39

जन्मत्रयकृतैः पापैर्मुच्यते नात्र संशयः । जलेन तिलमात्रेण प्रदद्यादञ्जलित्रयम्

疑いなく、三生に積んだ罪より解き放たれる。水にたとえ胡麻一粒ほどの胡麻を混ぜ、三度、合掌の捧げ（añjali）として供えよ。

Verse 40

तृप्यन्ति पितरस्तस्य द्वादशाब्दान्यसंशयम् । यः श्राद्धं कुरुते भक्त्या श्रोत्रियैर्ब्राह्मणैर्नृप

王よ、疑いなく、その祖霊は十二年のあいだ満ち足りる。ヴェーダに通じたシュロートリヤのバラモンを迎え、信心をもってシュラッダを修する者は。

Verse 41

वार्द्धुष्याद्यास्तु वर्ज्यन्ते पित्ःणां दत्तमक्षयम् । अपरेऽह्णि ततो गच्छेत्पुण्यां देवशिलां शुभाम्

ただしヴァールッデュシュヤ等は避けるべきである。祖霊ピトリに施したものは尽きることがない。そののち翌日、吉祥にして功徳ある聖地デーヴァシラー（Devaśilā）へ赴け。

Verse 42

वीक्ष्यते जाह्नवी पुण्या देवैरुत्पादिता पुरा । स्नात्वा तत्र जलं दद्यात्तिलमिश्रं नराधिप

そこには、かつて神々によって顕現された聖なるジャーフナヴィー（ガンガー）が見られる。そこで沐浴したなら、人々の王よ、胡麻を混ぜた水を供えよ。

Verse 43

सकृत्पिण्डप्रदानेन मुच्यते ब्रह्महत्यया । एकादश्यामुपोषित्वा पक्षयोरुभयोरपि

ピンダ（供餅）をただ一度供えるだけで、ブラフマハティヤー（婆羅門殺しの罪）から解き放たれる。さらに両半月のエーカーダシーには、断食を守るべし。

Verse 44

क्षपाजागरणं कुर्यात्पठेत्पौराणिकीं कथाम् । विष्णुपूजां प्रकुर्वीत पुष्पधूपनिवेदनैः

夜を徹して覚醒し、プラーナの物語を誦すべし。花と香、そして食の供物をもって、ヴィシュヌへの礼拝を行え。

Verse 45

प्रभाते भोजयेद्विप्रान् दानं दद्यात्सशक्तितः । चतुर्थेऽह्नि ततो गच्छेद्यत्र प्राची सरस्वती

朝にはブラーフマナたちに食を施し、力に応じて布施を行え。ついで第四日には、東へ流れるサラスヴァティーのある場所へ赴くべし。

Verse 46

ब्रह्मदेहाद्विनिष्क्रान्ता पावनार्थं शरीरिणाम् । तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या तर्पयेत्पितृदेवताः

それは身ある者を清めるため、ブラフマーの身より流れ出でて、そこに在る。そこで沐浴したなら、人は信心をもって祖霊の神々にタルパナ（灌水供養）を捧げよ。

Verse 47

श्राद्धं कृत्वा यथान्यायमनिन्द्यान् भोजयेद्द्विजान् । पितरस्तस्य तृप्यन्ति द्वादशाब्दान्यसंशयम्

正しい作法に従ってシュラーダ（śrāddha）を修し、非難なきふさわしい二度生まれのバラモンを供養して食を施すべきである。疑いなく、その祖霊は十二年のあいだ満ち足りる。

Verse 48

सर्वदेवमयं स्थानं सर्वतीर्थमयं तथा । देवकोटिसमाकीर्णं कोटिलिङ्गोत्तमोत्तमम्

ここは一切の神々に満ち、また一切のティールタ（tīrtha）の精髄を宿す霊地である。無数（クロール）の神々が集い、コーティリンガ（Koṭiliṅga）は聖地の中の最上の最上である。

Verse 49

त्रिरात्रं कुरुते योऽत्र शुचिः स्नात्वा जितेन्द्रियः । पक्षं मासं च षण्मासमब्दमेकं कदाचन

ここで清らかに沐浴し、諸根を制して、三夜の行を修する者—あるいは半月、一月、六月、時には満一年に及ぶ者—は（このティールタに説かれる功徳を得る）。

Verse 50

न तस्य सम्भवो मर्त्ये तस्य वासो भवेद्दिवि । नियमस्थो विमुच्येत त्रिजन्मजनितादघात्

その者にはもはや人界への再来はなく、住まいは天上となる。戒律の行に安住する者は、三生にわたり生じた罪より解き放たれる。

Verse 51

विना पुंसा तु या नारी द्वादशाब्दं शुचिव्रता । तिष्ठते साक्षयं कालं रुद्रलोके महीयते

また、夫なくして十二年にわたり清浄の誓いを守る女人は、尽きることなき時を住まいとし、ルドラ（Rudra）の世界において尊ばれる。

Verse 52

मुनीनां वचनं श्रुत्वा मुदा परमया ययौ । ततोऽवगाह्य तत्तीर्थमहर्निशमतन्द्रिता

牟尼たちの言葉を聞くや、彼女は至上の歓喜に満ちて歩み出た。ついでその聖なる渡しに身を浸し、昼夜たゆまずそこに留まった。

Verse 53

दृष्ट्वा तीर्थप्रभावं तु पुनर्वचनमब्रवीत् । श्रूयतां वचनं मेऽद्य ब्राह्मणाः सपुरोहिताः

しかしティールタの霊験を見て、彼女は再び言った。「今日、わが言葉をお聞きください、ブラーフマナたちよ。家の祭司（プ ローヒタ）とともに。」

Verse 54

न त्यजामीदृशं स्थानं यावज्जीवमहर्निशम् । मत्पितुश्च तथा मातुः कथयध्वमिदं वचः

「このような場所を、命あるかぎり昼夜捨てはしません。そしてこの言葉を、父にも母にもお伝えください。」

Verse 55

त्वत्कन्या शूलभेदस्था नियता व्रतचारिणी । एवमुक्त्वा स्थिता सा तु तत्र भानुमती नृपः

「あなたの娘はシュ ーラベーダ（Śūlabheda）に住し、戒めを守り、誓願に専心しています。」そう告げて、バーヌマティーはまことにそこに留まった、王よ。

Verse 56

। अध्याय

「章」—本文の区切りを示す奥書。

Verse 57

अहर्निशं दहेद्धूपं चन्दनं च सदीपकम् । पादशौचं स्वयं कृत्वा स्वयं भोजयते द्विजान् । द्वादशाब्दानि सा राज्ञी सुव्रता तत्र संस्थिता

彼女は昼夜を分かたず香と白檀を焚き、灯明を絶やさなかった。自ら足を洗い清め、自ら二度生まれの者（ドヴィジャ）に食を施した。その王妃は殊勝なる誓願に堅く、十二年のあいだそこに安住した。

Verse 58

ईश्वर उवाच । अन्यद्देवशिलायास्तु माहात्म्यं शृणु भूपते । कथयामि महाबाहो सेतिहासं पुरातनम्

イーシュヴァラは言った。「今、王よ、さらに別の偉大さ――デーヴァシラーの功徳を聞け。大いなる腕の者よ、我は古き聖なる由来を語ろう。」

Verse 59

कश्चिद्वनेचरो व्याधः शबरः सह भार्यया । दुर्भिक्षपीडितस्तत्र आमिषार्थं वनं गतः

ある森に住む猟師がいた。シャバラ族の者で、妻とともにいた。飢饉に苦しみ、糧とする肉を求めて森へ入った。

Verse 60

नापश्यत्पक्षिणस्तत्र न मृगान्न फलानि च । सरस्ततो ददर्शाथ पद्मिनीखण्डमण्डितम्

そこでは鳥も鹿も見えず、果実さえなかった。やがて彼は、蓮の群生に飾られた湖を見いだした。

Verse 61

दृष्ट्वा सरोवरं तत्र शबरी वाक्यमब्रवीत् । कुमुदानि गृहाण त्वं दिव्यान्याहारसिद्धये

その湖を見て、シャバリーは言った。「このクムダの花を取ってください。天なる妙なるもの、これにより食を得ましょう。」

Verse 62

देवस्य पूजनार्थं तु शूलभेदस्य यत्नतः । विक्रयो भविता तत्र धर्मशीलो जनो यतः

そこでは必ずよく売れるであろう。法にかなう人々が、神を礼拝するために労をいとわずŚūlabhedaへ赴くからである。

Verse 63

भार्याया वचनं श्रुत्वा जग्राह कुमुदानि सः । उत्तीर्णस्तु तटे यावद्दृष्ट्वा श्रीवृक्षमग्रतः

妻の言葉を聞くと、彼はクムダの蓮華を摘み集めた。やがて岸へ上がると、目の前に吉祥の樹シュリー・ヴリクシャが立っていた。

Verse 64

श्रीफलानि गृहीत्वा तु सुपक्वानि विशेषतः । शूलभेदं स सम्प्राप्तो ददर्श सुबहूञ्जनान्

彼はシュリーの果実を、ことに熟しきったものを手に取り、Śūlabhedaに到った。そこで彼は夥しい人々を目にした。

Verse 65

चैत्रमासे सिते पक्षे एकादश्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नाश्नीयुर्बाला वृद्धास्तथा स्त्रियः

王よ、チャイトラ月の白分、十一日目のエーカーダシーには、その日、子どもも老人も女たちも食を断った。

Verse 66

मण्डपं ददृशे तत्र कृतं देवशिलोपरि । वस्त्रैः संवेष्टितं दिव्यं स्रङ्माल्यैरुपशोभितम्

そこで彼は、聖なる石の上に築かれたマンダパを見た。妙なる布で包まれ、花輪と花の連なりで美しく荘厳されていた。

Verse 67

ऋषयश्चागतास्तत्र ये चाश्रमनिवासिनः । सोपवासाः सनियमाः सर्वे साग्निपरिग्रहाः

そこにはリシたちが来集し、またアーシュラマに住む者たちもいた。皆が断食と戒律を守り、ことごとく聖なる火を護持していた。

Verse 68

देवनद्यास्तटे रम्ये मुनिसङ्घैः समाकुले । आगच्छद्भिर्नृपश्रेष्ठ मार्गस्तत्र न लभ्यते

神なる河の麗しい岸辺はムニの群れで満ち、王の中の最勝よ、到来する者はそこに道をほとんど見いだせなかった。

Verse 69

दृष्ट्वा जनपदं तत्र तां भार्यां शबरोऽब्रवीत् । गच्छ पृच्छस्व किमपि किमद्य स्नानकारणम्

その集落を見て、シャバラは妻に言った。「行って尋ねよ。今日は何の日で、なぜ人々は沐浴しているのか。」

Verse 70

पर्वाणि यानि श्रूयन्ते किंस्वित्सूर्येन्दुसम्प्लवः । अयनं किं भवेदद्य किं वाक्षयतृतीयका

「聞き伝えの聖なる節目のいずれかか。あるいは日月の会合か。今日はアヤナ（ayana、至点への移行）なのか、それとも“失われた第三ティティ”であるクシャヤ・トリティーヤーなのか。」

Verse 71

ततः स्वभर्तुर्वचनाच्छबरी प्रस्थिता तदा । पप्रच्छ नारीं दृष्ट्वाग्रे दत्त्वाग्रे कमले शुभे

そこで夫の言葉に従い、シャバリーは出立した。前方に女を見て、まず吉祥なる蓮華を捧げ、そののち問いかけた。

Verse 72

तिथिरद्यैव का प्रोक्ता किं पर्व कथयस्व मे । किमयं स्नाति लोकोऽयं किं वा स्नानस्य कारणम्

「今日はどのティティ（太陰日）が宣言されたのか。いかなる聖なる節目なのか—私に語ってくれ。なぜ人々は沐浴しているのか、その沐浴の理由は何か。」

Verse 73

नार्युवाच । अद्य चैकादशी पुण्या सर्वपापक्षयंकरी । उपोषिता सकृद्येन नाकप्राप्तिं करोति सा

女は言った。「今日は聖なるエーカーダシー、あらゆる罪を滅する日です。この日にたとえ一度でも断食を守れば、天界への到達をもたらします。」

Verse 74

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा शबरी शाबराय वै । कथयामास चाव्यग्रा स्त्रीवाक्यं नृपसत्तम

その女の言葉を聞くや、シャバリー（Śabarī）はためらうことなく、その女の言葉をシャバラ（Śabara）に告げた—王の中の最勝者よ。

Verse 75

अद्य त्वेकादशी पुण्या बालवृद्धैरुपोषिता । मदनैकादशी नाम सर्वपापक्षयंकरी

「今日はまことに聖なるエーカーダシーであり、若者も老人も等しく断食して守ります。これはマダナ・エーカーダシーと呼ばれ、あらゆる罪を滅します。」

Verse 76

नियता श्रूयते तत्र राजपुत्री सुशोभना । व्रतस्था नियताहारा नाम्ना भानुमती सती

そこには、戒めを守る麗しく輝く王女がいると伝えられる。名をバーヌマティー（Bhānumatī）という貞淑なる者で、誓願に堅く、食を慎み、徳に満ちている。

Verse 77

नैतया सदृशी काचित्त्रिषु लोकेषु विश्रुता । दृश्यते सा वरारोहा ह्यवतीर्णा महीतले

三界において、彼女に比肩する女は名高くない。あの気高き麗人は、まるで地上へ降り立ったかのように見える。

Verse 78

भार्याया वचनं श्रुत्वा शबरस्तां जगाद ह । कमलानि यथालाभं दत्त्वा भुङ्क्ष्व हि सत्वरम्

妻の言葉を聞くと、シャバラは彼女に言った。「得られるだけの蓮華を供え、そして急いで食しなさい。」

Verse 79

ममैषा वर्तते बुद्धिर्न भोक्तव्यं मया ध्रुवम् । न मयोपार्जितं भद्रे पापबुद्ध्या शुभं क्वचित्

「これが我が心に堅く立つ決意だ。私は必ずそれを口にしない。吉祥なる婦人よ、罪の思いによって真の善は決して得られず、またこれは我が正しい労によって得たものでもない。」

Verse 80

शबर्युवाच । न पूर्वं तु मया भुक्तं कस्मिंश्चैव तु वासरे । भुक्तशेषं मया भुक्तं यावत्कालं स्मराम्यहम्

シャバリーは言った。「これまで、どの日にも私はこのように食したことはありません。覚えている限り、私はただ他の者が食した後の残りだけを口にしてきました。」

Verse 81

भार्याया निश्चयं ज्ञात्वा स्नानं कर्तुं जगाम ह । अर्धोत्तरीयवस्त्रेण स्नानं कृत्वा तु भक्तितः

妻の固い決意を知ると、彼は沐浴の行に赴いた。上衣は半ばのみをまとい、信心をもって身を清めた。

Verse 82

सर्वान् देवान्नमस्कृत्य गतो देवशिलां प्रति । तस्थौ स शङ्कमानोऽपि नमस्कृत्य जनार्दनम्

彼はすべての神々に礼拝してから、聖なる石デーヴァシラーへと向かった。なお不安を抱きつつも、ジャナールダナ（ヴィシュヌ）に帰依の礼を捧げ、そこに立ちとどまった。

Verse 83

यस्यास्तु कुमुदे दत्ते तया राज्ञ्यै निवेदितम् । तद्दृष्ट्वा पद्मयुगलं तां दासीं साब्रवीत्तदा

彼女が一対の蓮華（クムダ）を捧げると、それは王妃に献上された。二輪の蓮華を目にした王妃は、その侍女に向かってその時こう告げた。

Verse 84

कुत्र पद्मद्वयं लब्धं कथ्यतामग्रतो मम । शीघ्रं तत्रैव गत्वा च पद्मानानय चापरान्

「この二輪の蓮華はどこで得たのか。今すぐ私に申せ。急いでその場所へ行き、さらに蓮華を持ち帰りなさい。」

Verse 85

धान्येन वसुना वापि कमलानि समानय । भानुमत्या वचः श्रुत्वा गता सा शबरं प्रति

「穀物であれ財であれ、代価を払ってでも蓮華を持って来なさい。」バーヌマティーの言葉を聞くと、彼女はシャバラのもとへ向かった。

Verse 86

श्रीफलानि च पुष्पाणि बहून्यन्यानि देहि मे

「私に椰子の実（シュリーファラ）と、さらに多くのほかの花々も与えなさい。」

Verse 87

शबर्युवाच । श्रीफलानि सपुष्पाणि दास्यामि च विशेषतः । न लोभो न स्पृहा मेऽस्ति गत्वा राज्ञीं निवेदय

シャバリーは言った。「花を添えた椰子の実を、ことさらに豊かに差し上げましょう。わたしには貪りも欲もありません。行って王妃にお伝えください。」

Verse 88

तया च सत्वरं गत्वा यथावृत्तं निवेदितम् । शबर्युक्तं पुरस्तस्याः सविस्तरपरं वचः

彼女は急いで赴き、起こったことをそのまま報告した。王妃の御前で、シャバリーの言葉を余すところなく詳しく語った。

Verse 89

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा राज्ञी तत्र स्वयं गता । उवाच शबरीं प्रीत्या देहि पद्मानि मूल्यतः

その言葉を聞くと、王妃は自らそこへ赴き、愛情をこめてシャバリーの女に言った。「蓮華をください。相応の代価をお受け取りなさい。」

Verse 90

शबर्युवाच । न मूल्यं कामये देवि फलपुष्पसमुद्भवम् । श्रीफलानि च पुष्पाणि यथेष्टं मम गृह्यताम्

シャバリーは言った。「お方よ、果と花として生じるものに、わたしは代価を望みません。お望みのままに、これらの椰子の実と花をお受け取りください。」

Verse 91

अर्चां कुरु यथान्यायं वासुदेवे जगत्पतौ

「正しい作法に従い、世の主ヴァースデーヴァを、しかるべく礼拝しなさい。」

Verse 92

राज्ञ्युवाच । विना मूल्यं न गृह्णामि कमलानि तवाधुना । धान्यस्य खारिकामेकां ददामि प्रतिगृह्यताम्

王妃は言った。「今、代価なくしてあなたの蓮華をいただくことはできません。穀物一カ―リカーの量を差し上げます。どうかお受け取りください。」

Verse 93

दश विंशत्यथ त्रिंशच्चत्वारिंशदथापि वा । गृहाण वा खारिशतं दुर्भिक्षां बोधिमुत्तर

「十でも、二十でも、三十でも、あるいは四十でも（の量を）取りなさい。あるいは百カ―リを取り、飢饉の苦しみを乗り越えて、その上へと進みなさい。」

Verse 94

वसु रत्नं सुवर्णं च अन्यत्ते यदभीप्सितम् । तत्सर्वं सम्प्रदास्यामि कमलार्थे न संशयः

「財宝、宝石、黄金、そしてあなたが望む他の何であれ——この蓮華のためなら、私はそのすべてを必ず差し上げます。疑いはありません。」

Verse 95

शबर्युवाच । नाहारं चिन्तयाम्यद्य मुक्त्वा देवं वरानने । देवकार्यं विना भद्रे नान्या बुद्धिः प्रवर्तते

シャバリーは言った。「麗しき御顔の奥方よ、今日わたしは自らの糧を思いません。主を除くすべてを脇に置いたからです。やさしき方よ、わたしの心は神への奉仕以外へは向かいません。」

Verse 96

राज्ञ्युवाच । न त्वयान्नं परित्याज्यं सर्वमन्ने प्रतिष्ठितम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ममान्नं प्रतिगृह्यताम्

王妃は言った。「あなたは食を捨ててはなりません。すべては食に支えられています。ゆえに、どうか心を尽くして、私からの食をお受け取りください。」

Verse 97

तपस्विनो महाभागा ये चारण्यनिवासिनः । गृहस्थद्वारि ते सर्वे याचन्तेऽन्नमतन्द्रिताः

森に住まう幸いなる苦行者たちは、誰も怠ることなく、家住者の門口にて食を乞う。

Verse 98

शबर्युवाच । निषेधश्च कृतः पूर्वं सर्वं सत्ये प्रतिष्ठितम् । सत्येन तपते सूर्यः सत्येन ज्वलतेऽनलः

シャバリーは言った。「先にすでに拒みがなされた。すべては真実に安立する。真実によって太陽は熱し、真実によって火は燃え盛る。」

Verse 99

सत्येन तिष्ठत्युदधिर्वायुः सत्येन वाति हि । सत्येन पच्यते सस्यं गावः क्षीरं स्रवन्ति च

真実によって大海はその所にとどまり、真実によって風はまことに吹く。真実によって作物は熟し、真実によって牛は乳を滴らせる。

Verse 100

सत्याधारमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सत्यं सत्येन पालयेत्

この全世界—不動なるものも動くものも—は真実を拠り所とする。ゆえに、あらゆる努力をもって、真実を真実によって護るべきである。

Verse 101

देवकार्यं तु मे मुक्त्वा नान्या बुद्धिः प्रवर्तते । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः

神への奉仕を離れては、我に他の思いは起こらぬ。王妃よ、この花々を受け取り、棍棒を執る主（ハリ）への礼拝を行いなさい。

Verse 102

श्रूयते द्विजवाक्यैस्तु न दोषो विद्यते क्वचित् । कुशाः शाकं पयो मत्स्या गन्धाः पुष्पाक्षता दधि । मांसं शय्यासनं धानाः प्रत्याख्येया न वारि च

二度生まれ（婆羅門）の言葉によれば、ここにはいかなる過失もないと聞かれる。クシャ草、野菜、乳、魚、香、花、欠けぬ米、凝乳—さらに肉、寝床と座、穀物—これらは拒んではならず、水でさえ退けてはならない。

Verse 103

राज्ञ्युवाच । आरामोपहृतं पुष्पमारण्यं पुष्पमेव च । क्रीतं प्रतिग्रहे लब्धं पुष्पमेवं चतुर्विधम्

王妃は言った。「花には四種ある。庭園から持ち来たる花、林よりの花、買い求めた花、そして贈与を受けて得た花である。」

Verse 104

उत्तमं पुष्पमारण्यं गृहीतं स्वयमेव च । मध्यमं फलमारामे त्वधमं क्रीतमेव च । प्रतिग्रहेण यल्लब्धं निष्फलं तद्विदुर्बुधाः

森の花を自らの手で摘み取ったものが最上である。庭で得た花は中ほど、買い求めた花は下である。贈り物として受け取って得た花は、賢者により礼拝の果報なきものと説かれる。

Verse 105

पुरोहित उवाच । गृहाण राज्ञि पुष्पाणि कुरु पूजां गदाभृतः । उपकारः प्रकर्तव्यो व्यपदेशेन कर्हिचित्

祭司は言った。「王妃よ、花を受け取り、ガダー（棍棒）を持つ主を礼拝しなさい。時に、善き行いは成就のため、ふさわしい口実のもとに行われるべきである。」

Verse 106

ईश्वर उवाच । श्रीफलानि सपद्मानि दत्तानि शबरेण तु । गृहीत्वा तानि राज्ञी सा पूजां चक्रे सुशोभनाम्

主は言われた。「シャバラが椰子の実と蓮華を捧げた。王妃はそれらを受け取り、きわめて荘厳なる礼拝を行った。」

Verse 107

क्षपाजागरणं चक्रे श्रुत्वा पौराणिकीं कथाम् । शबरस्तु ततो भार्यामिदं वचनमब्रवीत्

プラーナの聖なる物語を聞き終えると、彼らは夜通しの覚醒の行をした。ついでシャバラは妻にこの言葉を告げた。

Verse 108

दीपार्थं गृह्यतां स्नेहो यथालाभेन सुन्दरि । कृत्वा दीपं ततस्तौ तु कृत्वा पूजां हरेः शुभाम्

「灯明のために、手に入るだけの油かギーを取っておくれ、美しき人よ。」こうして灯明を整えたのち、二人はハリへの吉祥なる礼拝を行った。

Verse 109

चक्रतुर्जागरं रात्रौ ध्यायन्तो धरणीधरम् । ततः प्रभातसमये दृष्ट्वा स्नानोत्सुकं जनम्

二人は夜通し覚醒して、大地を支える御方を念じた。やがて夜明けに、人々が聖なる水に沐浴しようと切望しているのを見た。

Verse 110

स्नाति वै शूलभेदे तु देवनद्यां तथापरे । सरस्वत्यां नराः केचिन्मार्कण्डस्य ह्रदेऽपरे

ある者はまことにシュ―ラベーダにて沐浴し、またある者はデーヴァ・ナディーにて沐浴した。ある人々はサラスヴァティーで、また別の者はマールカンḍaの池で沐浴した。

Verse 111

चक्रतीर्थं गताश्चक्रुः स्नानं केचिद्विधानतः । शुचयस्ते जनाः सर्वे स्नात्वा देवाशिलोपरि

ある者はチャクラティールタへ赴き、定められた作法に従って沐浴した。人々は皆清められ、沐浴ののち神聖なる岩の台の上に立ち集った。

Verse 112

श्राद्धं चक्रुः प्रयत्नेन श्रद्धया पूतचेतसा । तान्दृष्ट्वा शबरो बिल्वैः पिण्डांश्चक्रे प्रयत्नतः

彼らは入念な努力と信心、清らかな心をもってシュラッダ（śrāddha）を修した。これを見た森住みのシャバラも、ビルヴァの実を用いてピンダ（piṇḍa）の供物を熱心に整えた。

Verse 113

भानुमत्या तथा भर्तुः पिण्डनिर्वपणं कृतम् । अनिन्द्या भोजिता विप्रा दम्भवार्द्धुष्यवर्जिताः

バーヌマティー（Bhānumatī）もまた、夫のためにピンダ（piṇḍa）の供献を行った。非難のないバラモンたちが供養され、虚飾と驕りを離れていた。

Verse 114

हविष्यान्नैस्तथा दध्ना शर्करामधुसर्पिषा । पायसेन तु गव्येन कृतान्नेन विशेषतः

ハヴィシュヤ（haviṣya）の清浄な食物、さらに凝乳、砂糖、蜂蜜、ギーを添え、とりわけ乳のパーヤサ（pāyasa）と丹精して調えた料理によって、供物と供養がなされた。

Verse 115

भोजयित्वा तथा राज्ञी ददौ दानं यथाविधि । पादुकोपानहौ छत्रं शय्यां गोवृषमेव च

供養して食を施したのち、王妃は法にかなって布施を与えた。履物（サンダルと靴）、傘、寝台、さらに牝牛と牡牛である。

Verse 116

विविधानि च दानानि हेमरत्नधनानि च । चक्रतीर्थे महाराज कपिलां यः प्रयच्छति । पृथ्वी तेन भवेद्दत्ता सशैलवनकानना

そこでは種々の布施が勧められる。黄金、宝玉、財宝もまた然り。大王よ、チャクラティールタ（Cakratīrtha）においてカピラー（kapilā）の牝牛を施す者は、山々と森と林苑を備えた全大地を施した者とみなされる。

Verse 117

उत्तानपाद उवाच । यानि यानि च दत्तानि शस्तानि जगतीपतेः । तानि सर्वाणि देवेश कथयस्व प्रसादतः

ウッターナパーダは言った。「神々の主よ、どうか御慈悲により、地上の主たる王にふさわしいと称えられるあらゆる施し—その一つ一つ—を、私に語り示してください。」

Verse 118

ईश्वर उवाच । तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम् । भूमिदः स्वर्गमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः

イーシュヴァラは言った。「胡麻を施す者は愛される子を得、灯明を施す者は最上の視力を得る。土地を施す者は天界に至り、黄金を施す者は長寿を得る。」

Verse 119

गृहदो रोगरहितो रूप्यदो रूपवान् भवेत् । वासोदश्चन्द्रसालोक्यमर्कसायुज्यमश्वदः

家を施す者は病を離れ、銀を施す者は美しさを得る。衣を施す者は月の世界に至り、馬を施す者は太陽との合一を得る。

Verse 120

वृषदस्तु श्रियं पुष्टां गोदाता च त्रिविष्टपम् । यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः

牡牛を施す者は栄えある福財を得、牝牛を施す者は天界に至る。乗り物と寝具を施す者はふさわしい伴侶を得、無畏を施す者は主権の力を得て恐れから解き放たれる。

Verse 121

धान्यदः शाश्वतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्म शाश्वतम् । वार्यन्नपृथिवीवासस्तिलकाञ्चनसर्पिषाम्

穀物を施す者は久遠の安楽を得、聖なる知（ブラフマの智）を施す者は永遠のブラフマンに至る。同様に、水・食物・土地・住まい、また胡麻・黄金・ギーの施しも功徳となる。

Verse 122

सर्वेषामेव दानानां ब्रह्मदानं विशिष्यते । येन येन हि भावेन यद्यद्दानं प्रयच्छति

あらゆる布施の中で、ブラフマダーナ――聖なる知識の施し――が最も勝れている。人がいかなる供物を施し、いかなる意図と信心をもって捧げようとも—

Verse 123

तेन तेन स भावेन प्राप्नोति प्रतिपूजितम् । दृष्ट्वा दानानि सर्वाणि राज्ञी दत्तानि यानि च

その同じ心のあり方によって、相応しく尊ばれる果報を得る。王妃が施したあらゆる布施を見て—

Verse 124

उवाच शबरो भार्यां यत्तच्छृणु नरेश्वर । पुराणं पठितं भद्रे ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

シャバラは妻に言った。「聞け、人々の主よ。吉祥なる者よ、ヴェーダに通暁したブラーフマナたちがプラーナを誦したのだ。」

Verse 125

श्रुतं च तन्मया सर्वं दानधर्मफलं शुभम् । पूर्वजन्मार्जितं पापं स्नानदानव्रतादिभिः

「私はそれらすべてを聞いた――布施のダルマがもたらす吉祥なる果報を。前生より積み重ねた罪は、聖地での沐浴、施与、誓願、そしてそのような修行によって滅せられる。」

Verse 126

शरीरं दुस्त्यजं मुक्त्वा लभते गतिमुत्तमाम् । संसारसागराद्भीतः सत्यं भद्रे वदामि ते

「この捨て難き身を脱ぎ捨てれば、最上の境地に至る。輪廻（サンサーラ）の海を恐れるゆえ、真実を汝に告げる、吉祥なる者よ。」

Verse 127

अनेकानि च पापानि कृतानि बहुशो मया । घातिता जन्तवो भद्रे निर्दग्धाः पर्वताः सदा

我は幾度となく多くの罪を犯してきた。吉祥なる人よ、我は衆生を殺め、また山々をたびたび焼き尽くした。

Verse 128

तेन पापेन दग्धोऽहं दारिद्र्यं न निवर्तते । तीर्थावगाहनं पूर्वं पापेन न कृतं मया

その罪に焼かれて、我が貧しさは止まらない。以前は罪深さゆえに、聖なるティールタに身を浸すことを行わなかった。

Verse 129

तेनाहं दुःखितो भद्रे दारिद्र्यमनिवर्तिकम् । मातुर्गृहं प्रयाहि त्वं त्यज स्नेहं ममोपरि । नगशृङ्गं समारुह्य मोक्तुमिच्छाम्यहं तनुम्

ゆえに我は苦しむ、吉祥なる人よ。この退かぬ貧しさは去らない。母の家へ行き、我への執着を捨てよ。我は山の峰に登り、この身を捨て去りたいのだ。

Verse 130

शबर्युवाच । मात्रा पित्रा न मे कार्यं नापि स्वजनबान्धवैः । या गतिस्तव जीवेश सा ममापि भविष्यति

シャバリーは言った。「母も父も、また自らの親族や縁者も、私には関わりありません。あなたの行く末がいかなるものであれ、我が命の主よ、その運命こそ私の運命となりましょう。」

Verse 131

न स्त्रीणामीदृशो धर्मो विना भर्त्रा स्वजीवितम् । श्रूयन्ते बहवो दोषा धर्मशास्त्रेष्वनेकधा

女性にとって、このような道はダルマとはされない――夫なくして別に生きること。ダルマ・シャーストラには、その過失がさまざまに多く説かれている。

Verse 132

पारणं कुरु भोजेन्द्र व्रतं येन न नश्यति । यत्तेऽभिवाञ्छितं किंचिद्विष्णवे कर्तुमर्हसि

尊き御方よ、誓願が損なわれぬよう、結願の食（パーラナ）を行いなさい。さらに、望むいかなる供物も、法にかなってヴィシュヌに捧げるべきである。

Verse 133

भार्याया वचनं श्रुत्वा मुमुदे शबरस्ततः । गृहीत्वा श्रीफलं शीघ्रं होमं कृत्वा यथाविधि

妻の言葉を聞いて、シャバラは歓喜した。すぐに椰子の実（シュリーパラ）を取り、規定どおりにホーマ（火供）を修した。

Verse 134

सर्वदेवान्नमस्कृत्य भुक्तोऽपि च तया सह । चैत्र्यां तु विषुवं ज्ञात्वा तस्थौ तत्र दिनत्रयम्

すべての神々に礼拝し、彼女と共に食事も終えると、チャイトラ月の分点を悟り、そこで三日間とどまった。