Adhyaya 23

Mantra 1

हि॒र॒ण्य॒ग॒र्भः सम॑वर्त॒ताग्रे॑ भू॒तस्य॑ जा॒तः पति॒रेक॑ आसीत् । स दा॑धार पृथि॒वीं द्यामु॒तेमां कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

ヒラニヤガルバ（Hiraṇyagarbha）は初めに現れ出で、生まれてただ一人、万有の主となった。彼はこの大地と彼方の天とを支えた。いかなる神に、供物（havis）をもって祭祀を捧げようか。

Mantra 2

उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॒: सूर्य॑स्ते महि॒मा । यस्तेऽह॑न्त्संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ वा॒याव॒न्तरि॑क्षे महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ दि॒वि सूर्ये॑ महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मै॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये॒ स्वाहा॑ दे॒वेभ्य॑:

汝はウパヤーマ（Upayāma）によって取られた。プラジャーパティ（Prajāpati）のために、悦ばれるものとして汝を取る。これが汝の胎（yoni）である。太陽は汝の威光である。汝の威光—年のうちの日において生じた威光、風において・中空（antarikṣa）において生じた威光、天において・太陽において生じた威光—その汝の威光のために、プラジャーパティにスヴァーハー（svāhā）、諸神へ。

Mantra 3

यः प्रा॑ण॒तो नि॑मिष॒तो म॑हि॒त्वैक॒ इद्राजा॒ जग॑तो ब॒भूव॑ । य ईशे॑ अ॒स्य द्वि॒पद॒श्चतु॑ष्पदः॒ कस्मै॑ दे॒वाय॑ ह॒विषा॑ विधेम

息づくもの、まばたくものの世界において、彼はその偉大さによってただ一人の王となった。彼はこれを支配する—二足のもの、四足のものを。いかなる神に、供物（havis）をもって祭祀を捧げようか。

Mantra 4

उ॒प॒या॒मगृ॑हीतोऽसि प्र॒जाप॑तये त्वा॒ जुष्टं॑ गृह्णाम्ये॒ष ते॒ योनि॑श्च॒न्द्रमा॑स्ते महि॒मा । यस्ते॒ रात्रौ॑ संवत्स॒रे म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॑ पृथि॒व्याम॒ग्नौ म॑हि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ यस्ते॒ नक्ष॑त्रेषु च॒न्द्रम॑सि महि॒मा स॑म्ब॒भूव॒ तस्मै॑ ते महि॒म्ने प्र॒जाप॑तये दे॒वेभ्य॒: स्वाहा॑

汝はウパヤーマ（Upayāma）によって取られた。プラジャーパティ（Prajāpati）のために、悦ばしきものとして汝を取る。これが汝の胎処である。月（Candramās）は汝の威光である——年のうち夜において生じた汝の威光、地上の火神アグニ（Agni）において生じた汝の威光、星々の中、月において生じた汝の威光。その汝の威光を、プラジャーパティに、神々に捧げる。スヴァーハー（svāhā）。

Mantra 5

यु॒ञ्जन्ति॑ ब्र॒ध्नम॑रु॒षं चर॑न्तं॒ परि॑ त॒स्थुष॑ः । रोच॑न्ते रोच॒ना दि॒वि

彼らは黄褐にして赤き、行き巡る者を轭（くびき）に繋ぐ。その周りには諸力が取り囲み立つ。天には輝く領域が輝き出づ。

Mantra 6

यु॒ञ्जन्त्य॑स्य॒ काम्या॒ हरी॒ विप॑क्षसा॒ रथे॑ । शोणा॑ धृ॒ष्णू नृ॒साह॑सा

彼らは彼のために、望ましき二頭の栗毛（はり）を、脇広きままに車に繋ぐ――赤く、猛く、人を制する力をもつ。

Mantra 7

यद्वातो॑ अ॒पो अ॑गनीगन्प्रि॒यामिन्द्र॑स्य त॒न्व॒म् । ए॒तᳪ स्तो॑तर॒नेन॑ प॒था पुन॒रश्व॒माव॑र्तयासि नः

風が水々を先導したとき――インドラのまさにその身に等しく愛しきものとして――この讃歌の道によって、汝はその馬を再びわれらのもとへ帰らしめる。

Mantra 8

वस॑वस्त्वाञ्जन्तु गाय॒त्रेण॒ छन्द॑सा रु॒द्रास्त्वा॑ञ्जन्तु॒ त्रैष्टु॑भेन॒ छन्द॑सा ऽऽदि॒त्यास्त्वा॑ञ्जन्तु॒ जाग॑तेन॒ छन्द॑सा । भूर्भुव॒: स्वर्ला॒जी३ञ्छा॒ची३न्यव्ये॒ गव्य॑ ए॒तदन्न॑मत्त देवा ए॒तदन्न॑मद्धि प्रजापते

ヴァスたちよ、ガーヤトリー（Gāyatrī）の韻律をもって汝に塗油せよ。ルドラたちよ、トリシュトゥブ（Triṣṭubh）の韻律をもって汝に塗油せよ。アーディティヤたちよ、ジャガティー（Jagatī）の韻律をもって汝に塗油せよ。地・空・天――炒り穀（lājā）、豊かにして、羊と牛のために：神々よ、この食を食せよ。プラジャーパティ（Prajāpati）よ、この食を食せよ。

Mantra 9

कः स्वि॑देका॒की च॑रति॒ क उ॑ स्विज्जायते॒ पुन॑ः । किᳪ स्वि॑द्धि॒मस्य॑ भेष॒जं किम्वा॒वप॑नं म॒हत्

いったい誰が独りで道を行くのか。誰がまことに再び生まれるのか。この寒冷の病の薬は何であるのか。さらに、その大いなる播種とは何であるのか。

Mantra 10

सूर्य॑ एका॒की च॑रति च॒न्द्रमा॑ जायते॒ पुन॑: । अ॒ग्निर्हि॒मस्य॑ भेष॒जं भूमि॑रा॒वप॑नं म॒हत्

太陽は独り行き巡り、月はふたたび生まれる。アグニ（Agni）はまことに寒冷の薬であり、大地は偉大なる撒き播きの場である。

Mantra 11

का स्वि॑दासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒: किᳪ स्वि॑दासीद् बृ॒हद्वय॑: । का स्वि॑दासीत्पिलिप्पि॒ला का स्वि॑दासीत्पिशङ्गि॒ला

いったい何が最初の覚知であったのか。いったい何がその偉大なる鳥であったのか。いったい何がピリッピラー（Pilippilā）であったのか。いったい何がピシャṅギラー（Piśaṅgilā）であったのか。

Mantra 12

द्यौरा॑सीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒रश्व॑ आसीद् बृ॒हद्वय॑: । अवि॑रासीत्पिलिप्पि॒ला रात्रि॑रासीत्पिशङ्गि॒ला

天は最初の覚知であった。馬は偉大なる鳥であった。雌羊はピリッピラー（Pilippilā）であり、夜はピシャṅギラー（Piśaṅgilā）であった。

Mantra 13

वा॒युष्ट्वा॑ पच॒तैर॑व॒त्वसि॑तग्रीव॒श्छागै॑र्न्य॒ग्रोध॑श्चम॒सैः श॑ल्म॒लिर्वृद्ध्या॑ । ए॒ष स्य रा॒थ्यो वृषा॑ प॒ड्भिश्च॒तुर्भि॒रेद॑गन्ब्र॒ह्मा कृ॑ष्णश्च नोऽवतु॒ नमो॒ऽग्नये॑

ヴァーユ（Vāyu）よ、汝を調理する者たちとともに守護せよ。黒頸の（山羊）よ、山羊たちとともに守護せよ。ニヤグローダ（Nyagrodha）よ、杯（チャマサ）とともに守護せよ。シャールマリ（Śalmali）よ、増益とともに守護せよ。この車の雄牛は四つの足で進み行く。黒きブラフマン（Brahman）もまた我らを守護せよ。アグニ（Agni）に敬礼。

Mantra 14

सᳪशि॑तो र॒श्मिना॒ रथ॒: सᳪशि॑तो र॒श्मिना॒ हय॑: । सᳪशि॑तो अ॒प्स्व॒प्सु॒जा ब्र॒ह्मा सोम॑पुरोगवः

手綱によって研ぎ澄まされるのは戦車、手綱によって研ぎ澄まされるのは駿馬。研ぎ澄まされるのは水より生まれし力——ブラフマン（Brahman）、ソーマ（Soma）を先導として。

Mantra 15

स्व॒यं वा॑जिँस्त॒न्वं॒ कल्पयस्व स्व॒यं य॑जस्व स्व॒यं जु॑षस्व । म॒हि॒मा ते॒ऽन्येन॒ न स॒न्नशे॑

戦利を得る者（ヴァージン）よ、自らの力によって自らの身を整えよ。自ら祭れ。自ら供物を喜び受けよ。汝の威光は他によって損なわれない。

Mantra 16

न वा उ॑ ए॒तन्म्रि॑यसे॒ न रि॑ष्यसि दे॒वाँ२ इदे॑षि प॒थिभि॑: सु॒गेभि॑: । यत्रास॑ते सु॒कृतो॒ यत्र॒ ते य॒युस्तत्र॑ त्वा दे॒वः स॑वि॒ता द॑धातु

まことに、汝はこれによって死なず、害も受けない。汝は善き通路の道によって神々のもとへ行く。善行者の坐すところ、汝の祖先の赴きしところ——そこに神サヴィタル（Savitar）が汝を据え置かんことを。

Mantra 17

अ॒ग्निः प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॑न्न॒ग्निः स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः । वा॒युः प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॑न्वा॒युः स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः । सूर्य॑: प॒शुरा॑सी॒त्तेना॑यजन्त॒ स ए॒तँल्लो॒कम॑जय॒द्यस्मि॒न्त्सूर्य॒: स ते॑ लो॒को भ॑विष्यति॒ तं जे॑ष्यसि॒ पिबै॒ता अ॒पः

アグニ（Agni）はかつて犠牲獣であった。彼によって彼らは祭った。かくしてアグニのあるこの世界を彼は勝ち得た。その世界は汝のものとなろう。汝はそれに勝ち得よう——この水を飲め。 ヴァーユ（Vāyu）はかつて犠牲獣であった。彼によって彼らは祭った。かくしてヴァーユのあるこの世界を彼は勝ち得た。その世界は汝のものとなろう。汝はそれに勝ち得よう——この水を飲め。 スーリヤ（Sūrya）はかつて犠牲獣であった。彼によって彼らは祭った。かくしてスーリヤのあるこの世界を彼は勝ち得た。その世界は汝のものとなろう。汝はそれに勝ち得よう——この水を飲め。

Mantra 18

प्रा॒णाय॒ स्वाहा॑ ऽपा॒नाय॒ स्वाहा॑ व्या॒नाय॒ स्वाहा॑ । अम्बे॒ अम्बि॒केऽम्बा॑लिके॒ न मा॑ नयति॒ कश्च॒न । सस॑स्त्यश्व॒कः सुभ॑द्रिकां काम्पीलवा॒सिनी॑म्

プラーナ（Prāṇa）にスヴァーハー（svāhā）！ アパーナ（Apāna）にスヴァーハー！ ヴィヤーナ（Vyāna）にスヴァーハー！ 母よ、慈しき母よ、小さき母よ――まことに誰ひとり、わたしを連れ去ることはできない。騎者アシュヴァカ（Aśvaka）は、カーンピーラ（Kāmpīla）に住まうスバドラカー（Subhadrikā）を讃える。

Mantra 19

ग॒णानां॑ त्वा ग॒णप॑तिᳪ हवामहे प्रि॒याणां॑ त्वा प्रि॒यप॑तिᳪ हवामहे नि॒धीनां॑ त्वा॑ निधि॒पति॑ᳪ हवामहे वसो मम । आहम॑जानि गर्भ॒धमा त्वम॑जासि गर्भ॒धम्

われらは汝を呼び招く――群（ガナ）の主ガナパティ（Gaṇapati）として、群のうちに汝を呼び招く。愛しきものの主として、愛しきもののうちに汝を呼び招く。宝蔵の主として、宝蔵のうちに汝を呼び招く。ヴァス（Vasu）よ、わがものとなれ。 わたしは胎を保つ者を知った。汝は胎を保つ者を生み出した。

Mantra 20

ता उ॒भौ च॒तुर॑ः प॒दः सं॒प्रसा॑रयाव स्व॒र्गे लो॒के प्रोर्णु॑वाथां॒ वृषा॑ वा॒जी रे॑तो॒धा रेतो॑ दधातु

汝ら二者よ、四つの歩みをひろげよ。天の世界において自らを広く展開せよ。雄牛たる強き持種者（retodhā）が、種子（retas）を授けんことを。

Mantra 21

उत्स॑क्थ्या॒ अव॑ गु॒दं धे॑हि॒ सम॒ञ्जिं चा॑रया वृषन् । य स्त्री॒णां जी॑व॒भोज॑नः

上なる腿より後部を据えよ。雄牛よ、膏（añji）を塗り、ひろげよ。汝は女たちの生ける糧なり。

Mantra 22

य॒कास॒कौ श॑कुन्ति॒काऽऽहल॒गिति॒ वञ्च॑ति । आह॑न्ति ग॒भे पसो॒ निग॑ल्गलीति॒ धार॑का

「Yakāsakau！」――小鳥は「Āhalagiti」と鳴きつつ飛び回る。担い手らは「Nigalgalī！」と叫び、胎内の胚を打つ。

Mantra 23

य॒को॒ऽस॒कौ श॑कुन्त॒क आ॒हल॒गिति॒ वञ्च॑ति । विव॑क्षत इव ते॒ मुख॒मध्व॑र्यो॒ मा न॒स्त्वम॒भि भा॑षथाः

「yako’sakau！」――小鳥は「āhalagiti」と鳴きつつ、ひらりと飛び回る。汝の口は、まるで語ろうとするかのようだ。「アドヴァリユ（Adhvaryu）よ、われらに逆らって語るなかれ！」

Mantra 24

मा॒ता च॑ ते पि॒ता च॒ तेऽग्रं॑ वृ॒क्षस्य॑ रोहतः । प्रति॑ला॒मीति॑ ते पि॒ता ग॒भे मु॒ष्टिम॑तᳪसयत्

汝の母も、汝の父も、ともに木の梢へとよじ登る。「われは対抗の主張を立てん」――そう汝の父は言い、胎内にあって拳を固く握りしめた。

Mantra 25

मा॒ता च॑ ते पि॒ता च॒ तेऽग्रे॑ वृ॒क्षस्य॑ क्रीडतः । विव॑क्षत इव ते॒ मुखं॒ ब्रह्म॒न्मा त्वं व॑दो ब॒हु

汝の母も汝の父も、戯れて木の前に在る。語らんとするがごとく汝の口はある。ブラフマンよ、汝は多く語るな。

Mantra 26

ऊ॒र्ध्वमे॑ना॒मुच्छ्रा॑पय गि॒रौ भा॒रᳪ हर॑न्निव । अथा॑स्यै॒ मध्य॑मेधताᳪ शी॒ते वाते॑ पु॒नन्नि॑व

彼女を上へと引き上げよ、山にて荷を運ぶ者のごとく。ついでその中ほどを繁らせよ、冷たい風の中で清めるがごとく。

Mantra 27

ऊ॒र्ध्वमे॑न॒मुच्छ्र॑यताद्गि॒रौ भा॒रᳪ हर॑न्निव । अथा॑स्य॒ मध्य॑मेजतु शी॒ते वाते॑ पु॒नन्नि॑व

彼を上へと引き上げよ、山にて荷を負う者のごとく。ついでその中ほどを震わせよ、冷たい風の中で彼を清めるかのように。

Mantra 28

यद॑स्या अᳪहु॒भेद्या॑: कृ॒धु स्थू॒लमु॒पात॑सत् । मु॒ष्काविद॑स्या एजतो गोश॒फे श॑कु॒लावि॑व

窮屈さから解き放たれんとするとき、近づき押し迫るその時のように、それを太く堅くせよ。彼／彼女の二つの睾丸は揺れ動き、牛の蹄のそばの二羽の鳥のようである。

Mantra 29

यद्दे॒वासो॑ ल॒लाम॑गुं॒ प्र वि॑ष्टी॒मिन॒मावि॑षुः । स॒क्थ्ना दे॑दिश्यते॒ नारी॑ स॒त्यस्या॑क्षि॒भुवो॒ यथा॑

神々が、徴（しるし）を帯び識別された者を顕し出したとき、女はその腿によって示される。まこと（真理）の眉が眼にあるがごとく。

Mantra 30

यद्ध॑रि॒णो यव॒मत्ति॒ न पु॒ष्टं प॒शु मन्य॑ते । शू॒द्रा यदर्य॑जारा॒ न पोषा॑य धनायति

鹿が大麦を食らうとき、肥えた家畜を自らのものとは思わぬ。まさにそのように、シュードラ（Śūdra）たちは、アーリヤ（Ārya）の女の密夫となるとき、繁栄を求めず、ただ利得のみを貪る。

Mantra 31

यद्ध॑रि॒णो यव॒मत्ति॒ न पु॒ष्टं ब॒हु मन्य॑ते । शू॒द्रो यदर्या॑यै जा॒रो न पोष॒मनु॑ मन्यते

鹿が大麦を食らうとき、肥え栄える獣を多くの財とは数えない。同じく、シュードラがアーリヤの女の密夫となるとき、繁栄（ポーシャ）に心を随わせない。

Mantra 32

द॒धि॒क्राव्णो॑ अकारिषं जि॒ष्णोरश्व॑स्य वा॒जिन॑: । सु॒र॒भि नो॒ मुखा॑ कर॒त्प्र ण॒ आयू॑ᳪषि तारिषत्

わたしはダディクラーヴァン（Dadhikrāvan）—勝利し賞を得る駿馬—のために讃歌を作り成した。願わくは彼がわれらの口を芳しくし、われらの寿命を前へと運び、安全へと渡らしめよ。

Mantra 33

गा॒य॒त्री त्रि॒ष्टुब्जग॑त्यनु॒ष्टुप्प॒ङ्क्त्या स॒ह । बृ॒ह॒त्युष्णिहा॑ क॒कुप्सू॒चीभि॑: शम्यन्तु त्वा

ガーヤトリー、トリシュトゥブ、ジャガティー、アヌシュトゥブ、パンクティとともに。さらにブリハティー、ウシュニフ、カクブ—これらの韻律が、その針をもって汝を整え、堅く据えよ。

Mantra 34

द्विप॑दा॒ याश्चतु॑ष्पदा॒स्त्रिप॑दा॒ याश्च॒ षट्प॑दाः । विच्छ॑न्दा॒ याश्च॒ सच्छ॑न्दाः सू॒चीभि॑: शम्यन्तु त्वा

二足のもの、四足のもの、三足のもの、また六足のものよ。不規則の韻律のものも、正しい韻律のものも――その針（सूची）をもって汝を縫い合わせ、調え、堅く安んぜしめよ。

Mantra 35

म॒हाना॑म्न्यो रे॒वत्यो॒ विश्वा॒ आशा॑ः प्र॒भूव॑रीः । मैघी॑र्वि॒द्युतो॒ वाच॑ः सू॒चीभि॑ः शम्यन्तु त्वा

大いなる名をもつ者たち、輝ける者たち、すべてを統べる諸方よ――汝を整え支えよ。雲より生まれた稲妻、言葉の声たちよ、その針をもって汝を鎮め、正しく整え据えよ。

Mantra 36

नार्य॑स्ते॒ पत्न्यो॒ लोम॒ विचि॑न्वन्तु मनी॒षया॑ । दे॒वानां॒ पत्न्यो॒ दिश॑ः सू॒चीभि॑ः शम्यन्तु त्वा

汝の女たち、汝の妻たちは、思慮ある巧みをもって毛を選り分けよ。神々の妻たる諸方位は、その針をもって汝を整え、正しい秩序に据えよ。

Mantra 37

र॒ज॒ता हरि॑णी॒ः सीसा॒ युजो॑ युज्यन्ते॒ कर्म॑भिः । अश्व॑स्य वा॒जिन॑स्त्व॒चि सिमा॑ः शम्यन्तु॒ शम्य॑न्तीः

銀色・黄褐色・鉛色の轭は、祭式の所作によって結び付けられる。疾き駿馬の皮の上に、縫い目と境界とがならされよ——まことにならされ、静けき秩序へと整えられよ。

Mantra 38

कु॒विद॒ङ्ग यव॑मन्तो॒ यव॑ञ्चि॒द्यथा॒ दान्त्य॑नुपू॒र्वं वि॒यूय॑ । इ॒हेहै॑षां कृणुहि॒ भोज॑नानि॒ ये ब॒र्हिषो॒ नम॑ उक्तिं॒ यज॑न्ति

はたして見よ。大麦を有する者らは、人が大麦を与えるように、分けたのち順次に配分するではないか。ここに、まさにここに、彼らの食の分け前を整えよ——バルヒス（Barhis）において、敬虔と唱えられた讃辞をもって祭る者たちのために。

Mantra 39

कस्त्वा छ्य॑ति॒ कस्त्वा॒ विशा॑स्ति॒ कस्ते॒ गात्रा॑णि शम्यति । क उ॑ ते शमि॒ता क॒विः

誰が汝を切り、誰が汝を削り整えるのか。誰が汝の肢体を秩序づけ、調え置くのか。さらに、汝の整作者たる聖賢（kavi）とは誰であるのか。

Mantra 40

ऋ॒तव॑स्त ऋतु॒था पर्व॑ शमि॒तारो॒ वि शा॑सतु । सं॒व॒त्स॒रस्य॒ तेज॑सा श॒मीभि॑: शम्यन्तु त्वा

季節たちよ、それぞれの順序において、（時の）節目として、鎮める者として、正しく汝を配し治めよ。年の光輝によって、彼らが吉祥なる鎮静（śamī）をもって汝を調え、安んぜしめんことを。

Mantra 41

अ॒र्ध॒मा॒साः परू॑ᳪषि ते॒ मासा॒ आ च्छ्य॑न्तु॒ शम्य॑न्तः । अ॒हो॒रा॒त्राणि॑ म॒रुतो॒ विलि॑ष्टᳪ सूदयन्तु ते

半月は汝の関節となれ。月々は鎮めつつ来たりて、それらを覆い包め。昼と夜――マルト（Marut）たち――は、汝のために、ゆるみて据わり悪きものを寄せ集め、正しく整えよ。

Mantra 42

दैव्या॑ अध्व॒र्यव॒स्त्वा च्छ्य॑न्तु॒ वि च॑ शासतु । गात्रा॑णि पर्व॒शस्ते॒ सिमा॑: कृण्वन्तु॒ शम्य॑न्तीः

神なるアドヴァリュ（Adhvaryu）たちは汝を覆い護り、正しく汝を配し整えよ。彼らは鎮めつつ、肢ごと節ごとに、汝のために相応しき境界と度量とを定めよ。

Mantra 43

द्यौ॑स्ते पृथि॒व्यन्तरि॑क्षं वा॒युश्छि॒द्रं पृ॑णातु ते । सूर्य॑स्ते॒ नक्ष॑त्रैः स॒ह लो॒कं कृ॑णोतु साधु॒या

天は汝のもの、地は汝のもの、中空もまた汝のもの。風は汝のために裂け目を満たせ。太陽は星々とともに、正しく汝のために一つの世界――定まれる住処――を成せ。

Mantra 44

शं ते॒ परे॑भ्यो॒ गात्रे॑भ्य॒: शम॒स्त्वव॑रेभ्यः । शम॒स्थभ्यो॑ म॒ज्जभ्य॒: शम्व॑स्तु त॒न्वै तव॑

汝の上なる諸肢に安寧あれ、下なる諸肢にも安寧あれ。汝の骨に安寧あれ、髄にも安寧あれ。汝の身（たぬ）に安寧あれ、汝の全体に安寧あれ。

Mantra 45

कः स्वि॑देका॒की च॑रति॒ क उ॑ स्विज्जायते॒ पुन॑: । किᳪ स्वि॑द्धि॒मस्य॑ भेष॒जं किम्वा॒वप॑नं म॒हत्

いったい誰が、独りその道を巡り行くのか。誰がまた、まことに幾度も生まれ返るのか。この寒冷の病の薬は何か。しかも、その大いなる播種の地は何か。

Mantra 46

सूर्य॑ एका॒की च॑रति च॒न्द्रमा॑ जायते॒ पुन॑: । अ॒ग्निर्हि॒मस्य॑ भेष॒जं भूमि॑रा॒वप॑नं म॒हत्

太陽は独りその道を巡り行く。月はまた、幾度も生まれ返る。アグニ（Agni）はこの寒冷の病の薬であり、大地は大いなる播種の地である。

Mantra 47

किᳪ स्वि॒त्सूर्य॑समं॒ ज्योति॒: किᳪ स॑मु॒द्रस॑म॒ᳪ सर॑: । किᳪ स्वि॑त्पृथि॒व्यै वर्षी॑य॒: कस्य॒ मात्रा॒ न वि॑द्यते

いったい何の光が太陽に等しいのか。何の水たまりが大海に等しいのか。何が大地よりも大いなるものか。いったい誰の量りが見いだされないのか。

Mantra 48

ब्रह्म॒ सूर्य॑समं॒ ज्योति॒र्द्यौः स॑मु॒द्रस॑म॒ᳪ सर॑: । इन्द्र॑: पृथिव्यै॒ वर्षी॑या॒न् गोस्तु मात्रा॒ न वि॑द्यते

ブラフマン（Brahman）は太陽に等しき光明。天は大海に等しき池（さら）である。インドラ（Indra）は大地よりも大いなる者。されど牛（Go）については、まことにその量（はかり）は見いだされない。

Mantra 49

पृ॒च्छामि॑ त्वा चि॒तये॑ देवसख॒ यदि॒ त्वमत्र॒ मन॑सा ज॒गन्थ॑ । येषु॒ विष्णु॑स्त्रि॒षु प॒देष्वेष्ट॒स्तेषु॒ विश्वं॒ भुव॑न॒मा वि॑वेशा३

われ汝に問う、悟りのために、神々の友よ。もし汝がここにおいて心によりそれを得たならば。ヴィシュヌ（Viṣṇu）が三つの歩み（trīṇi padāni）において礼拝されるその所に、存在する全世界はことごとく入り込んだ。

Mantra 50

अपि॒ तेषु॑ त्रि॒षु प॒देष्व॑स्मि॒ येषु॒ विश्वं॒ भुव॑नमा वि॒वेश॑ । स॒द्यः पर्ये॑मि पृथि॒वीमु॒त द्यामेके॒नाङ्गे॑न दि॒वो अ॒स्य पृ॒ष्ठम्

我はまた、その三歩のうちに在る。そこへ、存在する全世界が入り込んだ。たちまち我は大地を、また天をも包みめぐらす。ひとつの肢をもって、かの天の背に触れる。

Mantra 51

केष्व॒न्तः पुरु॑ष॒ आ वि॑वेश॒ कान्य॒न्तः पुरु॑षे॒ अर्पि॑तानि । ए॒तद्ब्र॑ह्म॒न्नुप॑ वल्हामसि त्वा॒ किᳪ स्वि॑न्न॒: प्रति॑ वोचा॒स्यत्र॑

人（プルシャ）は内において、いずこへ入り込んだのか。人の内に、いかなるものが繋ぎ留められているのか。このことを、ブラフマンよ、われらは汝に近づき問う。ここに、われらに何と答えて宣言するのか。

Mantra 52

प॒ञ्चस्व॒न्तः पुरु॑ष॒ आ वि॑वेश॒ तान्य॒न्तः पुरु॑षे॒ अर्पि॑तानि । ए॒तत्त्वात्र॑ प्रतिमन्वा॒नो अ॑स्मि॒ न मा॒यया॑ भव॒स्युत्त॑रो॒ मत्

プルシャ（Puruṣa）は五つの中へと入り給うた。かの諸々はプルシャの内に結び据えられている。ゆえにここにおいて、われ汝をしかと観知する。幻力（māyā）によって、われより上位となることなかれ。

Mantra 53

का स्वि॑दासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒: किᳪ स्वि॑दासीद् बृ॒हद्वय॑: । का स्वि॑दासीत्पिलिप्पि॒ला का स्वि॑दासीत्पिशङ्गि॒ला

いかなるものが、まことに先なる覚知（pūrvacitti）であったのか。いかなるものが、まことに偉大なる翼あるもの（bṛhadvaya）であったのか。いかなるものが、まことにピリッピラー（Pilippilā）であったのか。いかなるものが、まことにピシャṅギラー（Piśaṅgilā）であったのか。

Mantra 54

द्यौ॑रासीत्पू॒र्वचि॑त्ति॒रश्व॑ आसीद् बृ॒हद्वय॑: । अवि॑रासीत्पिलिप्पि॒ला रात्रि॑रासीत्पिशङ्गि॒ला

天（Dyauḥ）が先なる覚知（pūrvacitti）であった。馬（Aśva）が偉大なる翼あるもの（bṛhadvaya）であった。羊（Avi）がピリッピラー（Pilippilā）であった。夜（Rātri）がピシャṅギラー（Piśaṅgilā）であった。

Mantra 55

का ई॑मरे पिशङ्गि॒ला का ईं॑ कुरुपिशङ्गि॒ला । क ई॑मा॒स्कन्द॑मर्षति॒ क ईं॒ पन्थां॒ वि स॑र्पति

請う、黄褐の斑ある者は誰か。まことに、クルの黄褐の斑ある者は誰か。誰が発端に突進し、誰が道に沿って這い進むのか。

Mantra 56

अ॒जारे॑ पिशङ्गि॒ला श्वा॒वित्कु॑रुपिशङ्गि॒ला । श॒श आ॒स्कन्द॑मर्ष॒त्यहि॒: पन्थां॒ वि स॑र्पति

老いざる者よ、黄褐の斑ある者。ヤマアラシはクルの黄褐の斑ある者。兎は発端に突進し、蛇は道に沿って這い進む。

Mantra 57

कत्य॑स्य वि॒ष्ठाः कत्य॒क्षरा॑णि॒ कति॒ होमा॑सः कति॒धा समि॑द्धः । य॒ज्ञस्य॑ त्वा वि॒दथा॑ पृच्छ॒मत्र॒ कति॒ होता॑र ऋतु॒शो य॑जन्ति

彼の座処はいくつ、彼の音節はいくつ。彼の供献はいくつ、いかなる幾様に彼は点ぜられるのか。ここに汝に問う、祭祀（yajña）の規程（vidatha）について――季節の順（ṛtuśas）に供儀するホートリ（Hotṛ）はいくたりか。

Mantra 58

षड॑स्य वि॒ष्ठाः श॒तम॒क्षरा॑ण्यशी॒तिर्होमा॑: स॒मिधो॑ ह ति॒स्रः । य॒ज्ञस्य॑ ते वि॒दथा॒ प्र ब्र॑वीमि स॒प्त होता॑र ऋतु॒शो य॑जन्ति

彼には六つの座（拠り所）があり、音節は百、供献は八十、薪（サミド）はまことに三つである。汝に祭（ヤジュニャ）の規程を宣べよう。七人のホートリ（Hotṛ、誦祭官）が、季節の順序に従って供養する。

Mantra 59

को अ॒स्य वे॑द॒ भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ को द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । कः सूर्य॑स्य वेद बृह॒तो ज॒नित्रं॒ को वे॑द च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः

ここにおいて、世界の臍を誰が知るのか。誰が天と地を、誰が中空（アンタリクシャ）を知るのか。誰が偉大なる太陽の生まれ処を知るのか。誰が月がいずこより生ずるかを知るのか。

Mantra 60

वेदा॒हम॒स्य भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ वेद॒ द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । वेद॒ सूर्य॑स्य बृह॒तो ज॒नित्र॒मथो॑ वेद च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः

われはこの世界の臍を知る。天と地を知り、中空（antarikṣa）を知る。偉大なる太陽の生まれ処を知り、また月がいかなる源より生ずるかをも知る。

Mantra 61

पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ यत्र॒ भुव॑नस्य॒ नाभि॑: । पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेत॑: पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म

われは汝に問う、大地の最果てはいずこか。われは問う、世界の臍はいずこにあるか。われは汝に問う、雄々しき馬の精種はいかなるものか。われは問う、言語（Vāc）の最高の天はどこか。

Mantra 62

इ॒यं वेदि॒: परो॒ अन्त॑: पृथि॒व्या अ॒यं य॒ज्ञो भुव॑नस्य॒ नाभि॑: । अ॒यᳪ सोमो॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतो॑ ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म

この祭壇は大地の彼方の果て、この祭儀は世界の臍である。このソーマは雄々しき馬（アシュヴァ）の精種であり、このブラフマンの霊威は言語（ヴァーチ）の最高の天である。

Mantra 63

सु॒भूः स्व॑य॒म्भूः प्र॑थ॒मोऽन्तर्म॑ह॒त्य॒र्ण॒वे । द॒धे ह॒ गर्भ॑मृ॒त्वियं॒ यतो॑ जा॒तः प्र॒जाप॑तिः

吉祥にして自存し、自生する者。大いなる洪水の内において最初なる者。彼はまことに祭儀の胎（胚）を据え置いた。そこよりプラジャーパティ（Prajāpati）が生まれた。

Mantra 64

होता॑ यक्षत्प्र॒जाप॑ति॒ᳪ सोम॑स्य महि॒म्नः । जु॒षतां॒ पिब॑तु॒ सोम॒ᳪ होत॒र्यज॑

ホートリ（Hotṛ）はソーマの偉大なる威力によってプラジャーパティ（Prajāpati）を祭れ。喜んで受け入れ、ソーマを飲め。おおホートリよ、祭れ。