Mohinī’s Speech (Mohinyāḥ Bhāṣaṇam)

Verse 1

पुत्र उवाच । तस्मादीर्ष्यां परित्यज्य मोहिनीमनुभोजय । न मातरीदृशो धर्मो लोकेषु त्रिषु लभ्यते ॥ १ ॥

子は言った。「ゆえに嫉みを捨て、モーヒニーを受け入れて養いなさい。母に対して示すようなダルマは、三界のいずこにも得難いのだ。」

Verse 2

स्वहस्तेन प्रियां भर्तुर्भार्यां या तु प्रभोजयेत् । सपत्नीं तु सपत्नी हि किंचिदन्नं ददाति च ॥ २ ॥

自らの手で夫の愛する妻に食を供し、みずからも共妻でありながら、共妻にも少しの食を分け与える妻は、その行いを讃えられる。

Verse 3

तदनंतं भवेद्देवि मातरित्याह नाभिजः । कुरु वाक्यं मयोक्तं हि स्वामिनि त्वं प्रसीद मे ॥ ३ ॥

蓮華より生まれし者（梵天）は彼女を「母よ」と呼び、こう告げた。「おお女神よ、まことにそれは無尽となろう。わが言葉のとおりに行じてください、奥方よ、どうか私に慈悲を。」

Verse 4

तातस्य सौख्यं कर्तव्यमावाभ्यां वरवर्णिनी । भवेत्पापक्षयः सम्यक् स्वर्गप्राप्तिस्तथाक्षया ॥ ४ ॥

麗しき肌の御方よ、父上の安楽を成すのは我ら二人の務め。そうすれば罪はことごとく滅し、天界を得る—それは衰えぬ成就である。

Verse 5

पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा देवी संध्यावली तदा । अभिमंत्र्य परिष्वज्य तनयं सा पुनः पुनः ॥ ५ ॥

息子の言葉を聞くや、女神サンディヤーヴァリーは聖なる言葉で祝福し、わが子を幾度も抱きしめて胸に引き寄せた。

Verse 6

मूर्ध्नि चैनमुपाघ्राय वचनं चेदमब्रवीत् । करिष्ये वचनं पुत्र त्वदीयं धर्मसंयुतम् ॥ ६ ॥

そして頭頂に口づけし、こう言った。「わが子よ、そなたの言うとおりにしよう。そなたの願いはダルマにかなっている。」

Verse 7

इर्ष्यां मानं परित्यज्य भोजयिष्यामि मोहिनीम् । शतपुत्रा ह्यहं पुत्र त्वयैकेन सुतेन हि ॥ ७ ॥

嫉みと慢心を捨て、あの人を惑わすほど麗しい女に食を施そう。わが子よ、百人の子の母と呼ばれようとも、真にわたしを満たすのは、ただ汝—唯一の子—である。

Verse 8

नियमैर्बहुभिर्जातो देहक्लेशकरैर्भवान् । व्रतराजेन चीर्णेन प्राप्तस्त्वमचिरात्सुतः ॥ ८ ॥

身を苦しめる数多の戒律によって、汝は生まれ出でた（授けられた）。しかし「ヴラタラージャ」—誓願の王—を修したゆえに、汝はほどなくして一子を得た。

Verse 9

नहीदृशं व्रतं लोके फलदायि प्रदृश्यते । सद्यः प्रत्ययकारीदं महापातकनाशनम् ॥ ९ ॥

この世に、これほど果報を与える誓願は見当たらぬ。これはただちに確かな験を示し、最も重い罪さえも滅する。

Verse 10

किं जातैर्बहुभिः पुत्रैः शोकसंतापकारकैः । वरमेकः कुलालंबी यत्र विश्रमते कुलम् ॥ १० ॥

多くの息子がいても、嘆きと苦悩の因となるなら何の益があろう。むしろ一人の子が家を支えるのがよい—その子において一族は寄りかかり、憩う。

Verse 11

त्रैलोक्यादुपरिष्ठाहं त्वां प्राप्य जठरे स्थितम् । धन्यानि तानि शूलानि यैर्जातस्त्वं सुतोऽनघ ॥ ११ ॥

三界をも超える高みより、わが胎内に宿る汝を得た。罪なき者よ、汝がわが子として生まれ出たその産みの苦しみこそ、まことに祝福されている。

Verse 12

सप्तद्वीपपतिः शूरः पितुर्वचनकारकः । आह्लादयति यस्तातं जननीं वापि पुत्रकः ॥ १२ ॥

たとえ息子が勇者であり、七大洲の主であって父の命に従う者であっても、父を喜ばせ—母をも喜ばせるときにこそ、真に「子」と呼ばれる。

Verse 13

तं पुत्रं कवयः प्राहुर्वाचाख्यमपरं सुतम् । एवमुक्त्वा तु वचनं देवी संध्यावली तदा ॥ १३ ॥

賢者たちはその子を、もう一人の子として「ヴァーチャーキヤ（言葉によって知られる者）」と呼んだ。そう語り終えると、女神サンディヤーヴァリーはそのとき沈黙した。

Verse 14

वीक्षां चक्रेऽथ भांडानि षड्रसस्य तु हेतवे । तस्या वीक्षणमात्रेण परिपूर्णानि भूपते ॥ १४ ॥

次に彼女は六味を備えさせるため器に目を注いだ。すると、ただその一瞥だけで、王よ、器はことごとく満ちあふれた。

Verse 15

षड्रस्य सुखोष्णस्य मोहिनीभोजनेच्छया । अमृतस्वादुकल्पस्य जनस्य तु महीपते ॥ १५ ॥

王よ、人々は六味を備え、ほどよく温かな食を味わいたいという惑わす欲望に引き寄せられ、それを甘露（アムリタ）のごとく甘いと見なして執着し続ける。

Verse 16

ततो दर्वीं समादाय कांचनीं रत्नसंयुताम् । परिवेषयदव्यग्रा मोडिन्याश्चारुहासिनी ॥ १६ ॥

次に彼女は宝石をちりばめた黄金の杓子を取り、愛らしく甘い微笑みのモーディニーは、心を散らさず丁寧に食を盛って供した。

Verse 17

कांचने भाजने श्लक्ष्णे मानभोजनवेष्टिते । शनैः शनैश्च बुभुजे इष्टमन्नं सुसंस्कृतम् ॥ १७ ॥

滑らかな黄金の器に、食事はほどよい量と相応のしつらえで整えられ、彼は望みのままに、よく調えられた食をゆるやかに味わった。

Verse 18

उपविश्यासने देवी शातकौभमये शुभे । वीज्यमाना वरारोहा व्याजनेन सुगीतिना ॥ १८ ॥

吉祥なる黄金の御座に坐した女神は、優美なる姿のまま、妙なる歌の趣を添えた扇でやさしくあおがれていた。

Verse 19

धर्मांगदगृही तेन शिखिपुच्छभवेन तु । सा भुक्ता ब्रह्मतनया तदन्नममृतोपमम् ॥ १९ ॥

ついで彼は、孔雀の尾より生じたものによって「ダルマーングダグリヒー」を取り、梵天の娘はその食を、甘露（アムリタ）にも似て味わった。

Verse 20

चतुर्गुणेन शीतेन कृत्वा शौचमथात्मनः । जगृहे पुत्रदत्तं तु तांबूलं तत्सुगंधिमत् ॥ २० ॥

ついで彼は、四倍も冷ややかな水で身を清め、子より授けられた芳香ゆたかなタンブーラ（檳榔の供物）を受け取った。

Verse 21

वरचंदनयुक्तेन हस्तेन वरवर्णिनी । ततः प्रहस्य शनकैः प्राह संध्यावलीं नृप ॥ २१ ॥

王よ、優れた白檀を手に塗った色白の麗人は、やがて微笑み、そっとサンディヤーヴァリーに語りかけた。

Verse 22

जननी किं तु देवि त्वं वृषांगदनृपस्य तु । न मया हि परिज्ञाता श्रमस्वेदितया शुभे ॥ २२ ॥

「母上――いや、女神よ――あなたはまことにヴリシャーンガダ王の王妃であられるのですか。吉祥なるお方よ、労苦に疲れ汗に濡れておられたので、私はお見分けできませんでした。」

Verse 23

वदत्येवं ब्रह्मसुता यावत्संध्यावलीं नप । तावत्प्रणम्य नृपतेः पुत्रो वचनमब्रवीत् ॥ २३ ॥

梵天の子（ナーラダ）がそのように語り、王よ、サンディヤーの祈りの時刻が来るまでの間に、王子は恭しく礼拝してから、次の言葉を述べた。

Verse 24

उदरे ह्यनया देव्या धृतः संवत्सरत्रयम् । तव भर्तुः प्रसादेन वृद्धिं संप्राप्तवानहम् ॥ २४ ॥

まことに、私はこの女神の胎内に三年のあいだ宿されました。あなたの夫君の恩寵によって、私は完全な成長と成熟を得たのです。

Verse 25

संत्यनेकानि मातॄणां शतानि मम सुंदरि । अस्याः पीतं पयो भूरि कुचयोः स्नेहसंप्लुतम् ॥ २५ ॥

「麗しき人よ、私には幾百もの母がありました。けれどもこの方からこそ、私は豊かな乳を飲みました――その両乳房より流れ、慈愛に満ちていたのです。」

Verse 26

अनया सा रुजा तीव्रा विधृता प्रायशो जरा । इयं मां जनयित्वैव जाता शिथिलबंधना ॥ २६ ॥

そのゆえに、彼女は激しい痛みを耐え忍び、老いもまた大いに身に及びました。私を産んだのち、彼女自身は力と張りを失い、結び目が緩んだかのように衰えていったのです。

Verse 27

तन्नास्ति त्रिषु लोकेषु यद्दत्वा चानृणो भवेत् । मातुः पुत्रस्य चार्वंगि सत्यमेतन्मयेरितम् ॥ २७ ॥

おお、肢体うるわしき者よ。三界において、たとえ与え尽くしても、母に対する子の負債を免れさせるものは何一つない。これこそ我が宣言した真実である。

Verse 28

सोऽहं धन्यतरो लोके नास्ति मत्तोऽधिकः पुमान् । उत्संगे वर्तयिष्यामि मातृसंघस्य नित्यशः ॥ २८ ॥

「まことに私はこの世で最も幸いな者である。私に勝る男はない。私は常に、母たちの集いの懐（守護の膝元）に住まおう。」

Verse 29

नोत्संगे चेज्जनन्या हि तनयो विशति क्वचित् । मातृसौख्यं न जानाति कुमारी भर्तृजं यथा ॥ २९ ॥

もし息子が一度たりとも母の膝に抱かれぬなら、母の安らぎを知ることはない。未婚の娘が夫から来る幸福を知らぬのと同じである。

Verse 30

मातुरुत्संगमारूढः पुत्रो दर्पान्वितो भवेत् । हारमुत्तमदेहस्थं हस्तेनाहर्तुमिच्छति ॥ ३० ॥

母の膝に座る子は誇りに満ち、手を伸ばして、すぐれた人の身を飾る首飾りを掴み取ろうとする。

Verse 31

पाल्यमानो जनन्या हि पितृहीनोऽपि दर्पितः । समीहते जगद्धर्तुं सवीर्यं मातृजं पयः ॥ ३१ ॥

たとえ母ひとりに養われ、父を欠いていても、子は誇りを帯びる。そして母より生じる力強き乳の威徳によって、世を支える者のごとく世界を担おうと努める。

Verse 32

एतज्जठरसंसर्गि भवत्युत्संगशंकितः । अस्याश्चैवापराणां च विशेषो यदि मे न चेत् ॥ ३२ ॥

胎内でのかくも親密な結びつきゆえに、私はこの子を抱きしめることに疑いを抱く。もし彼女と他の者との違いを見いだせぬなら、いったい何が特別なのか。

Verse 33

तेन सत्येन मे तातो जीवताच्छरदां शतम् । एवं ब्रुवाणे तनये मोहिनी विस्मयं गता ॥ ३३ ॥

「その真実によって、わが敬愛する父が百の秋、すなわち一世紀を生きますように。」息子がこう語ると、モーヒニーは驚嘆に打たれた。

Verse 34

कथमस्य प्रहर्तव्यं मया निर्घृणशीलया । विनीतस्य ह्यपापस्य औचित्यं पापिनो गृहे ॥ ३४ ॥

残酷な性質の私が、どうして彼を打てようか。彼は従順で罪なき者—そのような人が罪人の家にいることなど、どうして道理にかなうのか。

Verse 35

पितुः शुश्रूषणं यस्य न तस्य सदृशं क्षितौ । एवं गुणाधिकस्याहं कर्तुं कर्म जुगुप्सिताम् ॥ ३५ ॥

父に対し篤く従い仕える者に、この地上で並ぶ者はいない。かくも徳に満ちた者に、どうして卑しむべき行いをなせようか。

Verse 36

पुत्रस्य धर्मशीलस्य भूत्त्वा तु जननी क्षितौ । एवं विमृश्य बहुधा मोहिनी लोकसुंदरी ॥ ३६ ॥

このように幾度も思案を重ね、世を惑わす麗しきモーヒニーは、地上において正法にかなう徳ある息子の母となることを決意した。

Verse 37

उवाच तनयं बाला शीघ्रमानय मे पतिम् । न शक्नोमि विना तेन मुहूर्तमपि वर्तितुम् ॥ ३७ ॥

若い女は息子に言った。「急いでわたしの夫君をここへ連れて来ておくれ。彼なしには、刹那たりとも生きていられないのです。」

Verse 38

ततः स त्वरितं गत्वा प्रणम्य पितरं नृप । कनिष्ठा जननी तात शीघ्रं त्वां द्रष्टुमिच्छति ॥ ३८ ॥

それから彼は急いで行き、父王に礼拝して言った。「大王、敬愛する父上――若き母上がただちにお目にかかりたいと望んでおります。」

Verse 39

प्रसादः क्रियतां तस्याः पूज्यतां ब्रह्मणः सुता । पुत्रवाक्येन नृपतिरतत्क्षणाद्गंतुमुद्यतः ॥ ३९ ॥

「彼女にご慈悲をお示しください。梵天の御娘を敬い奉りなさい。」息子の言葉を受け、王はその瞬間に出立の支度を整えた。

Verse 40

प्रहृष्टवदनो भूत्वा संध्यावल्या निवेशनम् । संप्रविश्य गृहे राजा ददर्श शयनस्थिताम् ॥ ४० ॥

王は喜びに満ちた面持ちでサンディヤーヴァリーの住まいに入り、家の中へ進むと、彼女が寝台に横たわっているのを見た。

Verse 41

मोहिनीं मोहसंयुक्तां तप्तकांचनसप्रभाम् । उपास्य मानां प्रियया संध्यावल्या शनैः शनैः ॥ ४१ ॥

彼に愛されるサンディヤーヴァリーは、少しずつ静かに、あの妖艶な女に仕え世話をした――迷妄にとらわれ、灼けた黄金のように輝き、捧げられる敬意に誇り高ぶっている女に。

Verse 42

पुत्रवाक्यात्परित्यज्य क्रोधं सापत्न्यजं तथा । दृष्ट्वा रुक्मांगदं प्राप्तं शयने मोह्य सुंदरी ॥ ४२ ॥

子の言葉に従い、彼女は嫉妬の競い合いより生じた怒りを捨て去った。やがてルクマーングダの帰来を見て、その麗しき女は床の上で気を失い、惑いに呑まれた。

Verse 43

प्रहृष्टवदना प्राह राजानं भूरिदक्षिणम् । इहोपविश्यतां कांत पर्यंके मृदुतूलके ॥ ४३ ॥

喜びに輝く顔で、豊かな施しをなす王に彼女は言った。「いとしき方よ、こちらへ。柔らかな綿でふっくらと敷かれた長椅子にお掛けください。」

Verse 44

सर्वं निरीक्षितं भूप राज्यतन्त्रं त्वया चिरम् । अद्यापि नहि ते वांछा राज्ये परिनिवर्तते ॥ ४४ ॥

王よ、あなたは久しく国政の全ての仕組みを見究めてこられた。されど今なお、王権への欲望は退かず、鎮まらない。

Verse 45

मन्ये दुष्कृतिनं भूप त्वामत्र धरणीतले । यः समर्थं सुतं ज्ञात्वा स्वयं पश्येन्नृपश्रियम् ॥ ४५ ॥

王よ、私はこの地上においてあなたを不善の業をなす者と思う。能く務め得る子がいると知りながら、なお自ら王の栄華に執着して離れぬゆえに。

Verse 46

तस्मात्त्वत्तोऽधिको नास्ति दुःखी लोकेषु कश्चन । सुपुत्राणां पितॄणां हि सुखं याति क्षणं नृप ॥ ४६ ॥

それゆえ王よ、諸世界においてあなたほど苦しむ者はいない。善き子を持つ父たちは、たとえ一瞬であれ、安らぎの幸を得るのだから。

Verse 47

दुःखेन पापभोक्तॄणां विषयासक्तचेतसाम् । सर्वाश्च प्रकृती राजंस्तवेष्टाः पूर्णपुण्यजाः ॥ ४७ ॥

感官の対象に心を執着させ、罪の果を受け取る者は、苦しみによってそれを味わう。だが王よ、汝が望むこれら一切の天賦の恵みは、ただ円満なる功徳（プンニャ）より生ずる。

Verse 48

धर्मांगदे पालयाने कथं त्वं वीक्षसेऽधुना । परित्यज्य प्रियासौख्यं कीनाश इव दुर्बलः ॥ ४८ ॥

おおダルマーングダよ、いまこの事をどう見るのか――愛しき妃の安らぎを捨て、みじめな農夫のように弱り果てて。

Verse 49

यदि पालयसे राज्यं मया किं ते प्रयोजनम् । निष्प्रयोजनमानीता क्षीरसागरमस्तकात् ॥ ४९ ॥

「もし汝が自ら国を治めるというなら、我に何の用があるのか。われは何の役目もなく――乳海の頂より――ここへ連れて来られたのだ。」

Verse 50

विड्भोज्या हि भविष्यामि पक्षिणामामिषं यथा । यो भार्यां यौवनोपेतां न सेवेदिह दुर्मतिः ॥ ५० ॥

もし我が心が邪に傾き、ここで若さに満ちた妻に仕えず、共に歓びを味わわぬなら、われは必ずや忌むべき餌――鳥の肉のように――となろう。

Verse 51

कृत्याचरणसक्तस्तु कुतस्तस्य भवेत्प्रिया । असेविता व्रजेद्भार्या अदत्तं हि धनं व्रजेत् ॥ ५१ ॥

しかし人が自らの務めと仕事にのみ没頭するなら、どうして妻がなお愛情を保てようか。顧みられぬ妻は去り、また正しく施されぬ財もまた去ってゆく。

Verse 52

अरक्षितं व्रजेद्राज्यं अनभ्यस्तं श्रुतं व्रजेत् । नालसैः प्राप्यते विद्या न भार्या व्रतसंस्थितैः ॥ ५२ ॥

守りなき王国は必ず滅び、修習なき聖なる学びは必ず薄れる。怠け者は智を得ず、世の務めを顧みず誓戒にのみ沈む者は、妻を得ることも保つこともできない。

Verse 53

नानुष्ठानं विना लक्ष्मीर्नाभक्तैः प्राप्यते यशः । नोद्यमी सुखमाप्नोति नाभार्यः संततिं लभेत् ॥ ५३ ॥

規律あるアヌシュターナ（実践）なくしてラクシュミーの繁栄は現れず、バクティなくして名声は得られない。努力なき者は安楽を得ず、妻なき者は子孫を得ない。

Verse 54

नाशुचिर्द्धर्ममाप्नोति न विप्रोऽप्रियवाग्धनम् । अपृच्छन्नैव जानाति अगच्छन्न क्वचिद्व्रजेत् ॥ ५४ ॥

不浄の者はダルマに至らず、言葉の刺々しいバラモンは財を得ない。問わぬ者は真に知らず、出立せぬ者はどこへも至らない。

Verse 55

अशिष्यो न क्रियां वेत्ति न भयं वेत्ति जागरी । कस्माद्भूपाल मां त्यक्त्वा धर्मांगदगृहे शुभे ॥ ५५ ॥

不適の弟子は正しい儀礼を知らず、またダルマを犯すことへの畏れ—人を目覚めさせる畏れ—をも知らない。おお王よ、なぜ我を捨て、ダルマーングダの吉祥なる邸へ赴いたのか。

Verse 56

वीक्ष्यसे राज्यपदवीं समर्थे तनये विभो ॥ ५६ ॥

おお主よ、王位の位は、汝の有能なる御子に確立されるのを汝は見るであろう。

Verse 57

एवं ब्रुबाणां तनयां विधेस्तु रतिप्रियां चारुविशालनेत्राम् । व्रीडान्वितः पुत्रसमीपवर्ती प्रोवाच वाक्यं नृपतिः प्रियां ताम् ॥ ५७ ॥

かく語る彼女――ヴィディ（梵天）の娘にして、ラティに愛され、麗しく大きな眼をもつその人に向かい、王は子の傍らに立ち、慎みのためらいを抱きつつ、愛しき言葉を告げた。

Verse 58

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते मोहिनीवचनं नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥

ここに、聖なる『ブリハンナーラディーヤ・プラーナ』後分（ウッタラ・バーガ）「モーヒニー物語」における、「モーヒニーの言葉」と題する第十七章は終わる。