The Greatness of the Gaṅgā (Gaṅgā-māhātmya): Saudāsa/Kalmāṣapāda’s Curse and Release

Verse 1

नारद उवाच । शप्तः कथं वसिष्ठेन सौदासो नृपसत्तमः । गङ्गाबिन्दूभिषेकेण पुनः शुद्धोऽबवत्कथम् ॥ १ ॥

ナーラダは言った。「王たちの中で最も勝れたサウダーサ王は、いかにしてヴァシシュタに呪われたのか。さらに、ガンガーの滴による灌頂（アビシェーカ）で、いかにして再び清浄となったのか。」

Verse 2

सर्वमेतदशेषेण भ्रातर्मे वक्तुमर्हसि । श्रृण्वतां वदतां चैव गङ्गाख्यानं शुभावहम् ॥ २ ॥

兄弟よ、これらすべてを余すところなく語るがよい。ガンガーの物語は、聞く者にも、唱える者にも、吉祥をもたらすからである。

Verse 3

सनक उवाच । सौदासः सर्वधर्मज्ञः सर्वज्ञो गुणवाञ्छुचिः । बुभुजे पृथिवीं सर्वां पितृवद्रञ्जयन्प्रजाः ॥ ३ ॥

サナカは言った。「サウダーサは、あらゆるダルマを知り、万事に明らかで、徳に満ち清浄なる者であった。彼は全地を治め、父が子を喜ばせるように民を歓ばせた。」

Verse 4

सगेरण यथा पूर्वं महीयं सप्तसागरा । रक्षिता तद्वदमुना सर्वधर्माविरोधिना ॥ ४ ॥

昔、七つの海に囲まれたこの大地をサガラが守護したように、その王もまた、いかなるダルマにも背かずに、この地を護った。

Verse 5

पुत्रपौत्रसमायुक्तः सर्वैश्वर्यसमन्वितः । त्रिंशदष्टसहस्त्राणि बुभुजे पृथिवीं युवा ॥ ५ ॥

その若き王は、子と孫に恵まれ、あらゆる繁栄を具え、三万八千年のあいだ大地を享受しつつ治めた。

Verse 6

सौदासस्त्वेकदा राजा मृगयाभिरतिर्वनम् । विवेज्ञ सबलः सम्यक् शोधितं ह्यासमन्त्रिभिः ॥ ६ ॥

ある時、狩猟を好むサウダーサ王は、家臣団を伴って森へ入った。森はあらかじめ大臣たちによって周到に捜索され、安全が確かめられていた。

Verse 7

निषादैः सहितस्तत्र विनिघ्रन्मूगसंचयम् । आससाद नदीं रेवां धर्मज्ञः स पिपासितः ॥ ७ ॥

そこで王はニシャーダたちを伴い、群れ集う鹿を討ち倒した。ダルマを知るその王は渇きに責められ、レヴァー河（ナルマダー）に行き着いた。

Verse 8

सुदासतनयस्तत्र स्नात्वा कृत्वाह्निकं मुने । भुक्त्वा च मन्त्रिभिः सार्ध्दं तां निशां तत्र चावसत् ॥ ८ ॥

おお牟尼よ、そこでスダ―サの子は沐浴し、日々の儀礼を修めた。ついで大臣たちと共に食事をし、その夜もまたそこに宿した。

Verse 9

ततः प्रातः समुथाय कृत्वा पौर्वाह्णिकीं क्रियाम् । बभ्राम मन्त्रिसहितो नर्मदातीरजे वने ॥ ९ ॥

それから早朝に起き、午前の儀礼を修めたのち、大臣たちを伴って、ナルマダー河畔の森を逍遥した。

Verse 10

वनाद्वनान्तरं गच्छन्नेक एव महीपत्तिः । आकर्णकृष्टबाणः सत् कृष्णसारं समन्वगात् ॥ १० ॥

森から森へとただ一人進む威厳ある王は、矢を耳元まで引き絞り、黒羚羊（クリシュナサーラ）を追った。

Verse 11

दूरसैन्योऽश्वमारूढः स राजानुव्रजन्मृगम् । व्याघ्रद्वयं गुहासंस्थमपश्थमपश्यत्सुरते रतम् ॥ ११ ॥

軍勢をはるか後方に置き、馬上の王は鹿を追った。そこで洞窟に住む二頭の虎が、安らかに横たわり、交合に没しているのを見た。

Verse 12

मृगपृष्टं परित्यज्य व्याघ्रयोः संमुखं ययौ । धनुःसंहितबाणेन तेनासौ शरशास्त्रवित् ॥ १२ ॥

鹿追いを捨て、王は二頭の虎の正面へと進んだ。弦に矢をつがえたまま、飛び道具の術に通じたその者は、彼らに対峙した。

Verse 13

तां व्याघ्रीं पातयामास तीक्ष्णाग्रनतपर्वणा । पतमाना तु साव्याघ्री षट्रत्रिंशद्योजनायता ॥ १३ ॥

鋭い先端をもつ節ある武器で、彼はその雌虎を打ち倒した。倒れゆく雌虎は三十六ヨージャナの長さをもち、轟音とともに地に崩れ落ちた。

Verse 14

तडित्वद्धोरनिर्घोषा राक्षसी विकृताभवत् । पतितां स्वप्रियां वीक्ष्य द्विषन्स व्याघ्रराक्षसः ॥ १४ ॥

稲妻の閃きのごとき凄まじい咆哮とともに、そのラークシャシーは醜怪に変貌した。愛する者が倒れたのを見て、虎のごときラークシャサは憎悪に燃え、激しく応じた。

Verse 15

प्रतिक्रियां करिष्यामीत्युक्तवा चांतर्दधे तदा । राजा तु भयसंविग्नो वनेसैन्यं समेत्य च ॥ १५ ॥

「対抗の策を講じよう」と言うや、彼はその場で姿を消した。だが王は恐れに震え、森の兵をも集めた。

Verse 16

तद्रृत्तं कथयन्सर्वान्स्वां पुरीं स न्यवर्त्तत । शङ्कमानस्तु तद्रक्षःकृत्या द्राजा सुदासजः ॥ १६ ॥

その一部始終を人々に語り聞かせて、彼は自らの都へ帰った。だがスダースの子である王は、羅刹の呪術を恐れてなお不安を抱いていた。

Verse 17

परितत्याज मृगयां ततः प्रभृति नारद । गते बहुतिथे काले हयमेधमखं नृपः ॥ १७ ॥

それ以来、ああナーラダよ、王は狩猟をことごとく捨て去った。やがて長い時が過ぎ、統治者は大いなる祭儀アシュヴァメーダ（馬祀）を執り行った。

Verse 18

समारेभे प्रसन्नात्मा वशिष्टाद्यमुनीश्वरैः । तत्र ब्रह्मादिदेवेभ्यो हविर्दत्त्वा यथाविधि ॥ १८ ॥

心澄みて歓喜に満ち、ヴァシシュタを首とする尊き牟尼たちと共にその祭儀を開始した。そこで定めの作法に従い、ブラフマーならびに諸神へ供物（ハヴィス）を捧げ、さらに先へと進んだ。

Verse 19

समाप्य यज्ञनिष्क्रांतो वशिष्टः स्नातकोऽपि च । अत्रान्तरे राक्षसोऽसौ नृपहिम्सितभार्यकः । कर्तुं प्रतिक्रियां राज्ञे समायातोरुषान्वितः ॥ १९ ॥

祭儀を終えると、ヴァシシュタはスナータカ（snātaka）の浄めの沐浴も済ませて立ち去った。その間に、王によって妻を害されたあのラークシャサが、怒りに燃えて王への報復のために現れた。

Verse 20

स राक्षसस्तस्य गुरौ प्रयाते वशिष्टवेषं तु तदैव धृत्वा । राजानमभ्येत्य जगाद भोक्ष्ये मांसं समिच्छाम्यहमित्युवाच ॥ २० ॥

その師が去るや、ラークシャサはただちにヴァシシュタの姿をまとった。王に近づき、「食す。肉を望む」と言って、そう告げた。

Verse 21

भूयः समास्थाय स सूदवषं पक्त्वामिषं मानुपमस्य वादात् । स्थितश्च राजापि हरि यपात्रे धृत्वा गुरोरागमनं प्रतीक्षन् ॥ २१ ॥

それから彼は再び、料理人の強い言い立てに押されて肉を煮炊きした。王もまた、供食の器に供物を携え、師の来臨を待って立ち尽くしていた。

Verse 22

तन्मांसं हेमपात्रस्थं सौदासो विनयान्वितः । समागताय गुरवे ददौ तस्मै ससादरम् ॥ २२ ॥

そこでサウダーサは謙虚さを備え、その肉を黄金の器に盛り、到来した師に対して敬意をこめて丁重に捧げた。

Verse 23

तं दृष्ट्वा चिन्तयामास गुरुः किमिति विस्मितः ॥ २३ ॥

彼を見て、師は驚き、考え始めた。「これはいかなる理由によるものか。」

Verse 24

अपश्यन्मानुषं मासं परमेण समाधिना । अहोऽस्य राज्ञो दौःशील्यमभक्ष्यं दत्तवान्मम ॥ २४ ॥

人の世の一月の間、私は最高の三昧（サマーディ）に入り、気づかずにいた。ああ、この王の堕落ぶりよ！彼は私に食してはならぬものを与えたのだ。

Verse 25

इति विरमयमापन्नः प्रमन्युरभवन्मुनिः । अभोऽज्यं मद्विघाताय दत्त हि पृथिवीपते ॥ २५ ॥

このように自制して事を収めようとしたが、聖仙は激しく憤った。「ああ、大地の主よ。実に私の破滅のために、食してはならぬものが与えられたのだ！」

Verse 26

तस्मात्तवापि भवतु ह्येतदेव हि भोजनम् । नृमांसं रक्षसामेव भोज्यं दत्तं मम त्वया ॥ २६ ॥

「それゆえ、これこそがお前の糧ともなるがよい。人肉は羅刹（ラークシャサ）のみの食糧であり、それをお前は私に与えたのだ。」

Verse 27

तद्याहि राक्षसत्वं त्वं तदाहारोचितं नृपा । इति शापं ददत्यस्मिन्सौदासो भयविह्वूलः ॥ २७ ॥

「それゆえ、王よ。お前はそのような食物にふさわしい羅刹となるであろう。」このように言い、サウダーサは恐怖に打ちひしがれながら、彼に対してこの呪いを告げた。

Verse 28

आज्ञत्पो भवतैवेति सकंपोऽस्म व्यजिज्ञपत् । भूश्च चिन्तयामास वशिष्टस्तेन नोदितः ॥ २८ ॥

「まことに、あなたより命ぜられました」と、彼は震えつつ恭しく申し上げた。すると地母神ブー（Bhū）は思案を始め、彼に促されたヴァシシュタ（Vasiṣṭha）もまたその事を黙想した。

Verse 29

रक्षसा वंचितं भूपं ज्ञातवान् दिव्यचक्षुषा । राजापि जलमादाय वशिष्टं शप्तुमुद्यतः ॥ २९ ॥

天眼によって、王が羅刹（rākṣasa）に欺かれたことを彼は知った。王もまた手に水を取り、ヴァシシュタ（Vasiṣṭha）を呪わんとしていた。

Verse 30

समुद्यतं गुरुं शप्तं दृष्ट्वा भूयो रुपान्वितम् । मदयंती प्रियातस्य प्रत्युवाचाथ सुव्रता ॥ ३० ॥

尊き師が立ち上がり呪詛を発し、再び明らかな姿を備えたのを見て、貞淑なるマダヤンティー（Madayantī）—彼に愛される人—は答えた。

Verse 31

मदयंत्युवाच । भो भो क्षत्रियदायाद कोप संहर्तुमर्हसि । त्वया यत्कर्म भोक्तव्यं तत्प्रात्पं नात्र संशयः ॥ ३१ ॥

マダヤンティーは言った。「おお、クシャトリヤの後継よ、怒りを鎮めなさい。あなたがその果報を受けねばならぬ行いは、すでにあなたに到来している。これに疑いはありません。」

Verse 32

गुरु तुम्कृत्य हुंम्कृत्य यो वदेन्मृढधीर्नरः । अरण्ये निर्जले देश स भवेद्बुह्यराक्षसः ॥ ३२ ॥

愚かな者が師（グル）に向かい、侮りの声で「tum」「hum」といった音を発して語るなら、その者はブフヤ・ラークシャサ（Buhya-rākṣasa）として再生し、水なき森の地に住む。

Verse 33

जितेन्द्रिया जितक्रोधा गुरु शुश्रूषणे रताः । प्रयान्ति ब्रह्मसदनमिति शास्त्रेषु निश्चयः ॥ ३३ ॥

諸根を制し、怒りを鎮め、師（グル）への献身の奉仕を喜ぶ者は、梵天ブラフマーの住処に至る——これこそ諸シャーストラの確定した結論である。

Verse 34

तयोक्तो भूपतिः कोपं त्यक्त्वा भार्यां ननन्द च । जलं कुत्र क्षिपामीति चिन्तयामास चात्मना ॥ ३४ ॥

彼らにそのように告げられると、王は怒りを捨て、妃を喜んだ。そして心中で「この水をどこに注ぎ捨てようか」と思案した。

Verse 35

तज्जलं यत्र संसिक्तं तद्भवेद्भस्म निश्चितम् । इति मत्वा जलं तत्तु पादयोर्न्यक्षिपत्स्वयम् ॥ ३५ ॥

その水がどこに散らされても、そこは必ず灰となった。そう悟って、王は自らその水を自分の両足に注ぎかけた。

Verse 36

तज्जलस्पर्शमात्रेण पादौ कल्माषतां गतौ । कल्माषपाद इत्येवं ततः प्रभृति विस्तृतः ॥ ३६ ॥

その水に触れただけで、両足は黒ずみ汚れた。かくしてその時以来、彼は「カルマーシャパーダ（汚れた足の者）」の名で広く知られるようになった。

Verse 37

कल्माषपादो मतिमान् प्रिययाश्चासितस्तदा । मनसा सोऽतिभीतस्तु ववन्दे चरणं गुरोः ॥ ३७ ॥

そのときカルマーシャパーダは、賢明でありながら愛する妃に心を動かされ、心に深い恐れを抱いて、師（グル）の御足にひれ伏して礼拝した。

Verse 38

उवाच च प्रपन्नस्तं प्राञ्जलिर्नयकोविदः । क्षमस्व भगवन्सर्वं नापराधः कृतो मया ॥ ३८ ॥

賢者は彼に帰依し、合掌して立ち、こう申し上げた。「おお、バガヴァーン、祝福に満ちた主よ、すべてをお赦しください。わたしは何らの無礼も犯しておりません。」

Verse 39

तच्छुत्वोवाच भूपालं मुनिर्निःश्वस्य दुःखितः । आत्मानं गर्हयामास ह्यविवेकपरायणम् ॥ ३९ ॥

それを聞くと、聖仙は悲しみに沈み嘆息して王に語り、分別なき心（アヴィヴェーカ）に傾いていた自らを責め始めた。

Verse 40

अविवेको हि सर्वेषामापदां परमं पदम् । विवेकरहितो लोके पशुरेव न संशयः ॥ ४० ॥

まことに、分別の欠如（アヴィヴェーカ）はあらゆる災厄の究極の根である。この世で識別を欠く者は、疑いなく獣に等しい。

Verse 41

राज्ञा त्वजानता नूनमेतत्कर्मोचितं कृतम् । विवेकरहितोऽज्ञोऽहं यतः पापं समाचरेत् ॥ ४१ ॥

まことに王は、何が相応しいかを知らずにこの行いをなした。私は無知で分別（ヴィヴェーカ）を欠き、ゆえに罪を犯すに至った。

Verse 42

विवेकनियतो याति यो वा को वापि निर्वृत्तिम् । इत्युक्तवा चात्मनात्मानं प्रत्युवाच मुनिर्नृपम् । नात्यन्तिंकं भवेदेतद्दादशाब्दं भविष्यति ॥ ४३ ॥

「ヴィヴェーカ（識別）によって律せられる者は、ニルヴリッティ（寂滅・離欲の安らぎ）に至る。」そう語ってから、聖仙はアートマンの立場より王に答えた。「これは絶対の終わりではない。十二年のあいだ続くであろう。」

Verse 43

गङ्गाबिन्दूभिषिक्तस्तु त्यक्त्त्वा वै राक्षसीं तनुम् । पूर्वरुपं त्वमापन्नो भोक्ष्यसे मेदिनीमिमाम् ॥ ४४ ॥

しかしガンガーの聖なる雫をそそがれれば、汝はまことに羅刹の姿を捨てるであろう。旧き本来の相を取り戻し、この大地を治め享受するのだ。

Verse 44

तद्बिंदुसेकसंभूतज्ञानेन गतकल्मषः । हरिसेवापरो भूत्वा परां शान्तिं गमिष्यसि ॥ ४५ ॥

その雫の灌ぎより生じた智慧によって、汝の穢れは滅する。ハリへの奉仕に専心する者となり、至上の安寧へと至るであろう。

Verse 45

इत्युक्त्वाथर्वविद्भूपं वशिष्टः स्वाश्रमं ययौ । राजापि दुःखसंपन्नो राक्षसीं तानुमाश्रितः ॥ ४६ ॥

こう言い終えると、アタルヴァ・ヴェーダに通じたヴァシシュタは自らのアーシュラマへ帰った。王もまた悲嘆に沈み、羅刹女のごとき状態（魔性の境地）に陥った。

Verse 46

क्षुत्पपासाविशेषार्तो नित्यं क्रोधपरायणः । कृष्णक्षपाद्युतिर्भीमो बभ्राम विजने वने ॥ ४७ ॥

飢えと渇きに激しく苦しめられ、常に怒りに傾くビーマは、黒夜の光のごとく暗い色を帯び、人気なき森をさまよった。

Verse 47

मृगांश्च विविधांस्तत्र मानुषांश्च सरीसृपान् । विहङ्गमान्प्लवङ्गांश्च प्रशस्तांस्तानभक्षयत् ॥ ४८ ॥

そこで彼は、さまざまな鹿も、人間も、爬虫の類も食さなかった。さらに、鳥や猿—敬うべき生きもの—をも食べることを慎んだ。

Verse 48

अस्थिभिर्बहुभिर्भूयः पीतरक्तकलेवरैः । रक्तान्तप्रेतकेशैशअच चित्रासीद्भूर्भयंकरी ॥ ४९ ॥

大地は幾度も恐ろしい様相を呈した。多くの骨が散乱し、体は黄色く血にまみれ、幽鬼のような髪が血で固まり、凄惨な光景を作り出していた。

Verse 49

ऋतुत्रये स पृथिवीं शतयो जनविस्तृताम् । कृत्वातिदुःखितां पश्चाद्वनान्तरमुपागमत् ॥ ५० ॥

三つの季節にわたり、彼は数百ヨージャナに広がり多くの人々で満ちた大地を極度の苦しみに陥れた。その後、彼は森の奥深くへと入っていった。

Verse 50

तत्रापि कृतवान्नित्यं नरमांसाशनं सदा । जगाम नर्मदातीरं मुनिसिद्धनिषेवितम् ॥ ५१ ॥

そこでも彼は来る日も来る日も人肉を食らい続けた。その後、彼は聖仙や成就者（シッダ）たちが集う聖なるナルマダー川の岸辺へと向かった。

Verse 51

विचरन्नर्मदातीरे सर्वलोकभयंकरः । अपश्यत्कंचन मुनिं रमन्तं प्रियया सह ॥ ५२ ॥

全世界にとって恐怖の存在である彼がナルマダー川の岸辺を彷徨っていると、愛する妻と共に楽しんでいるある聖仙の姿を目にした。

Verse 52

क्षुधानलेन संतत्पस्तं मुनिं समुपाद्रवत् । जाग्राह चातिवेगेन व्याधो मृगशिशं यथा ॥ ५३ ॥

飢餓の炎に焼かれた彼は、猟師が子鹿を捕らえるが如く、猛烈な速さでその聖仙に襲いかかり、彼を捕らえた。

Verse 53

ब्राह्मणी स्वपतिं वीक्ष्य निशाचरकरस्थितम् । शिरस्यञ्जलिमाधाय प्रोवाच भयविह्वला ॥ ५४ ॥

夜にさまよう羅刹の手に夫が捕らえられているのを見て、婆羅門の女は恐れに震え、合掌を頭上に捧げて言葉を発した。

Verse 54

ब्राह्मण्युवाच । भो भो नृपतिशार्दूल त्राहि मां भयविह्वलाम् । प्राणप्रिय प्रदानेन कुरु पूर्णं मनोरथम् ॥ ५५ ॥

婆羅門の女は言った。「おお、王たちの中の猛虎たる大王よ、恐れに震える私をお救いください。命よりも愛しいものをお授けくださり、私の願いを余すところなく満たしてください。」

Verse 55

नाम्ना मित्रसहस्त्वं हि सूर्यवंशसमुद्भवः । न राक्षसस्ततोऽनाथां पाहि मां विजने वने ॥ ५६ ॥

まことにあなたは名を「ミトラ・サハ（千人の友）」といい、太陽王家の裔にお生まれです。あなたは羅刹ではありません。ゆえに、この人けなき森で頼る者なき私をお守りください。

Verse 56

या नारी भर्त्तृरहिता जीवत्यपि मृतोपमा । तथापि बालवैधव्यं किं वक्ष्याम्यरिमर्दन ॥ ५७ ॥

夫なき女は、生きていても死せるに等しい。まして幼くして寡婦となることを、ああ、敵を討つ御方よ、私は何と言えばよいのでしょう。

Verse 57

न मातापितरौ जाने नापि बंधुं च कंचन । पतिरेव परो बंधुः परमं जीवनं मम ॥ ५८ ॥

「私は母も父も知らず、ほかの縁者も一人としておりません。夫こそが私の至上の縁—まことに、夫は私の命そのものです。」

Verse 58

भवान्येत्त्यखिलान्धर्मान्योषितां वर्त्तनं यथा । त्रायस्व बन्धुरहितां बालापत्यां जनेश्वर ॥ ५९ ॥

おお民の主よ、来たりて一切のダルマを我に教え給え――女性はいかに正しく身を処すべきか。親族なく、幼子を負うこの身をお守りください。

Verse 59

कथं जीवामि पत्यास्मिन्हीना हि विजने वने । दुहिताहं भगवतस्त्राहि मां पतिदानतः ॥ ६० ॥

「夫を失い、この人けなき森で、いかにして生きられましょう。わたしは主の娘――尊き御方よ、どうか救い、夫を授けてください。」

Verse 60

प्रणदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति । वदन्तीति महाप्राज्ञाः प्राणदानं कुरुष्व मे ॥ ६१ ॥

大賢者たちは言う。「護りの施しより勝る施しは、過去にも未来にもない。」ゆえに我に命の施しを与え給え――どうか救い給え。

Verse 61

इत्युक्तावा सा पपातास्य राक्षसस्य पदाग्रतः । एवं संप्रार्थ्यमानोऽपि ब्राह्मण्या राक्षसो द्विजम् ॥ ६२ ॥

そう言い終えると、彼女はその羅刹の足もとに倒れ伏した。だが婆羅門の女が切に嘆願しても、羅刹はなおも二度生まれ（ドヴィジャ）を捕らえた。

Verse 62

अभक्षयकृष्णसारशिशुं व्याघ्रो यथा बलात् ॥ ६२ ॥

まるで虎が、ただ力にまかせて黒羚羊（クリシュナサーラ）の子を獲物として奪い取るように。

Verse 63

ततो विलप्य बहुधा तस्य पत्नी पतिव्रता । पूर्वशापहतं भूपमशपत्क्रोधिता पुनः ॥ ६३ ॥

その後、様々に嘆き悲しんだ後、貞淑な妻は再び怒り、すでに以前の呪いを受けていた王を呪った。

Verse 64

पतिं मे सुरतासक्तं यस्माद्धिंसितवान्बलात् । तस्मात्स्त्रीसङ्गमं प्रात्पस्त्वमपि प्राप्स्यसे मृतिम् ॥ ६४ ॥

汝は愛欲に耽る我が夫を力ずくで殺めたゆえに、汝もまた女と交わる時、死を迎えるであろう。

Verse 65

शप्त्वैवं ब्राह्मणी क्रुद्धा पुनः शापान्तरं ददौ । राक्षसत्वं ध्रुवं तेऽस्तु मत्पतिर्भक्षितो यतः ॥ ६५ ॥

このように呪った後、激怒したバラモンの女はさらに別の呪いをかけた。「私の夫が食い殺されたゆえに、汝は必ずや羅刹（ラークシャサ）となるであろう。」

Verse 66

सोऽपि शापद्वयं श्रुत्वा तया दत्तं निशाचरः । प्रमन्युः प्राहि विसृजन्कोपादङ्गारसंचयम् ॥ ६६ ॥

彼女によって下された二重の呪いを聞いて、その夜行者プラマンユは、怒りから生じた燃える炭の山を投げ捨てながら言った。

Verse 67

दुष्टे कस्मात्प्रदत्तं मेवृथा शापद्वयं त्वया । एकस्यैवापराधस्य शापस्त्वेको ममोचितः ॥ ६७ ॥

「悪しき女よ、なぜ汝はいたずらに二重の呪いを我にかけたのか。一つの罪に対しては、一つの呪いこそが我にふさわしい。」

Verse 68

यस्मात्क्षिपसि दुष्टाग्येमयि शापन्तरं ततः । पिशाचयोनिमद्यैव याहि पुत्रसमन्विता ॥ ६८ ॥

汝この邪悪なる女が、我にさらに呪詛を投げかけたゆえに、ゆえに—汝の子とともに—ただちに今日、ピシャーチャ（屍喰いの鬼霊）の胎に入りて生まれよ。

Verse 69

तेनैवं ब्रह्मणी शत्पा पिशाचत्वं तदा गता । क्षुधार्ता सुस्वरं भीमारुरोदापत्यसंयुता ॥ ६९ ॥

かくしてその呪いの力により、シャトパーは梵天の御前にてピシャーチーとなった。飢えに責められ、恐るべき大声を発しつつ、子らとともに激しく泣き叫んだ。

Verse 70

राक्षसश्च पिशाची च क्रोशन्तौ निर्जने वने । जग्मतुर्नर्मदातीरे वनं राक्षससेवितम् ॥ ७० ॥

羅刹とピシャーチーは、人気なき森で叫び泣きつつ、羅刹の出入りするナルマダー河畔の林へと赴いた。

Verse 71

औदासीन्यं गुरौ कृत्वा राक्षसीं तनुमाश्रितः । तत्रास्ते दुःखसंतत्पः कश्चिल्लोकविरोधकृत् ॥ ७१ ॥

師に対して冷淡をなしたため、彼は羅刹の性を帯び、魔の身を取った。そこにて絶え間ない悲苦に灼かれつつ留まり、世と正しきダルマの秩序に逆らう者となった。

Verse 72

राक्षसं च पिशाचीं च दृष्ट्वा रववटमागतौ । उवाच क्रोधबहुलो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः ॥ ७२ ॥

羅刹とピシャーチーがバニヤン樹のもとへ来たのを見て、その樹に住むブラフマラーカシャサは怒りに満ちて語り出した。

Verse 73

किमर्थमागतौ भीमौ युवां मत्स्थानमीप्सितम् । ईदृशौ केन पापेन जातौ मे ब्रुवतां ध्रुवम् ॥ ७३ ॥

「いかなる目的で、恐るべき姿の汝ら二人はここへ来て、我が住処を望むのか。いかなる罪によってそのような有様に生まれたのか。確かに真実を告げよ。」

Verse 74

सौदासस्तद्वचः श्रुत्वातया यच्चात्मना कृतम् । सर्वं निवेदयित्वास्मै पश्चादेतदुवाच ह ॥ ७४ ॥

サウダーサはその言葉を聞くと、彼女がなしたことも自らがなしたことも、すべてをその者に告げ、そして後に次のように語った。

Verse 75

सौदास उवाच । कस्त्वं वद महाभाग त्वया वै किं कृतं पुरा । सख्युर्ममाति स्नेहेन तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥ ७५ ॥

サウダーサは言った。「おお、まことに幸いなる者よ、告げよ—汝は誰で、昔いかなることをなしたのか。友として我に深き情を抱くゆえ、そのすべてを語るがよい。」

Verse 76

करोति वञ्चनं मित्रे यो वा को वापि दुष्टधीः । स हि पापपालं भुंक्ते यातनास्तु युगायुतम् ॥ ७६ ॥

いかなる者であれ、邪なる心で友を欺く者は、必ず罪の果を受け、幾万の劫にわたり苦しみの責めを受ける。

Verse 77

जन्तूनां सर्वदुःखानि क्षीयन्ते मित्रदर्शनात् । तस्मान्मित्रेषु मतिमान्न कुर्याद्वंचनं कदा ॥ ७७ ॥

衆生のあらゆる苦しみは、真の友にまみえることで薄らぐ。ゆえに賢者は、いかなる時も友を欺いてはならない。

Verse 78

कल्माषपादेनेत्युक्तो वटस्थो ब्रह्मराक्षसः । उवाच प्रीतिमापन्नो धर्मवाक्यानि नारद ॥ ७८ ॥

かくカルマーシャパーダに呼びかけられると、バニヤン樹に住むブラフマ・ラークシャサは歓喜し、ナーラダにダルマの言葉を語った。

Verse 79

ब्रह्मराक्षस उवाच । अहमासं पुरा विप्रो मागधो वेदपारगः । सोमदत्त इति ख्यातो नाम्ना धर्मपरायणः ॥ ७९ ॥

ブラフマ・ラークシャサは言った。「昔、私はマガダのバラモンで、ヴェーダに通暁していた。名はソーマダッタと知られ、ダルマに帰依していた。」

Verse 80

प्रमत्तोऽहं महाभाग विद्यया वयसा धनैः । औदासीन्यं गुरोः कृत्वा प्रात्पवानीदृशीं गतिम् ॥ ८० ॥

おお幸いなる方よ。私は学識と若さと富に酔い、慢心してしまった。師（グル）を冷淡に扱ったため、今このような境遇に堕ちたのだ。

Verse 81

नलभेऽहं सुखं किं चिज्जिताहारोऽतिदुःखितः । मया तु भक्षिता विप्राः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ८१ ॥

私は少しの安楽も得られない。食を慎んでも、苦しみは甚だしい。まことに私はバラモンたちを百人、千人と喰らってしまった。

Verse 82

क्षुत्पिपासापरो नित्यमन्तस्तापेन पीडितः । जगत्रासकरो नित्यं मांसाशनपरायणः ॥ ८२ ॥

彼は常に飢えと渇きに駆られ、内なる苦熱に責められる。世の恐怖の種となり続け、肉食への執着を捨てられない。

Verse 83

गुर्ववज्ञा मनुष्याणां राक्षसत्वप्रदायिनी । मयानुभूतमेतद्धि ततः श्रीमान्न चाचरेत् ॥ ८३ ॥

自らのグル（師）を侮ることは、人を羅刹のごとき魔性へと堕とす。私はこの真実を身をもって知った。ゆえに、賢く福徳ある者は決してこれを犯してはならない。

Verse 84

कल्माषपाद उवाच । गुरुस्तु कीदृशः प्रोक्तः कस्त्वयाश्लाघितः पुरा । तद्वदस्व सरवे सर्वं परं कौतूहलं हि मे ॥ ८४ ॥

カルマーシャパーダは言った。「理想と説かれるグルとはいかなる方か。かつて汝が讃えたのは誰か。私の好奇心は甚だしい、ゆえに一切を余すところなく語ってくれ。」

Verse 85

ब्रह्मराक्षस उवाच । गुरवः सन्ति बहवः पूज्या वन्द्याश्च सादरम् । यातानहं कथयिष्यामि श्रृणुष्वैकमनाः सरवे ॥ ८५ ॥

ブラフマ・ラークシャサは言った。「グルは多く、いずれも敬虔に供養され、恭しく礼拝されるべき方々である。私は自ら近づき拝した師たちについて語ろう。汝ら皆、一心にして聴け。」

Verse 86

अध्यापकश्च वेदानां वेदार्थयुतिबोधकः । शास्त्रवक्ता धर्मवक्ता नीतिशास्त्रोपदेशकः ॥ ८६ ॥

彼はヴェーダの教師であり、正しい論理によってヴェーダの義を悟らせる者。さらにシャーストラの宣説者、ダルマの説法者、そしてニーティ・シャーストラ—統治と倫理の学—の教導者である。

Verse 87

मन्त्रोपदेशव्याख्याख्याकृद्वेदसदंहहृत्तथा । व्रतोपदेशकश्चैव भयत्रातान्नदो हि च ॥ ८७ ॥

彼はマントラの授与とその解説を与え、聖なる名声を授ける。ヴェーダに身を捧げる者の罪すらも除き、またヴラタ（誓戒）を教え、恐れより救い、まことに食を施す者である。

Verse 88

श्वशुरो मातुलश्चैव ज्येष्ठभ्राता पिता तथा । उपनेता निषेक्ता च संस्कर्त्ता मित्रसत्तम ॥ ८८ ॥

舅（母方の叔父）、岳父、長兄、そして父。さらに、ウパナヤナ（聖紐の授与）を授ける導師、生命を授ける父、浄化のサンスカーラを執り行う者——これらこそ、まことに最上の友である。

Verse 89

एते हि गुरवः प्रोक्ताः पूज्या वन्द्यश्च सादरम् ॥ ८९ ॥

これらこそ真の師（グル）と説かれる。ゆえに供養し、真心の敬虔をもって礼拝し、恭しく頂礼すべきである。

Verse 90

कल्माषपाद उवाच । गुरवो बहवः प्रोक्ता एतेषां कतमो वरः । तुल्याः सर्वेऽप्युत सरवे तद्यथावद्धि ब्रूहि मे ॥ ९० ॥

カルマーシャパーダは言った。「師には多くの種類が説かれている。その中で最上は誰か。あるいは皆が等しいのか。真実のとおり、正しく私に告げよ。」

Verse 91

ब्रह्मराक्षस उवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ यत्पृष्टं तद्वदामि ते । गुरुमाहात्म्यकथनं श्रवणं चानुमोदनम् ॥ ९१ ॥

ブラフマラークシャサは言った。「善い、善いぞ、大いなる智者よ。汝の問いに答えよう。師（グル）の偉大さを語ること、それを聴聞すること、そして随喜して是認すること（アヌモーダナ）である。」

Verse 92

सर्वेषां श्रेय आधत्ते तस्माद्वक्ष्यामि सांप्रतम् । एते समानपूजार्हाः सर्वदा नात्र संशयः ॥ ९२ ॥

これが一切に最高の利益をもたらすゆえ、今ここに説き明かそう。これらの師は常に等しく供養に値する—疑いはない。

Verse 93

तथापि श्रुणु वक्ष्यामि शास्त्राणां सारनिश्चयम् । अध्यापकाश्च वेदानां मन्त्रव्याख्याकृतस्तथा ॥ ९३ ॥

それでもなお、聞きなさい。わたしは諸シャーストラの定まった精髄を説こう――ヴェーダの師たち、またヴェーダのマントラの註解を著す者たちについてである。

Verse 94

पिता च धर्मवक्ता च विशेषगुरवः स्मृताः । एतेषामपि भूपाल श्रृणुष्व प्रवरं गुरुम् ॥ ९४ ॥

父とダルマを説く者とは、特別な類のグルであると記憶される。されど王よ、彼らの中にあっても最も優れたグルについて聞きなさい。

Verse 95

सर्वशास्त्रार्थतत्वज्ञैर्भाषितं प्रवदामि ते । यः पुराणानि वदति धर्मयुक्तानि पणडितः ॥ ९५ ॥

あらゆるシャーストラの真の趣旨と原理を知る者たちが語ったことを、あなたに告げよう。ダルマにかなってプラーナを説く学匠こそ、まことのパンディタである。

Verse 96

संसारपाशविच्छेदकरणानि स उत्तमः । देवपूजार्हकर्माणि देवतापूजने फलम् ॥ ९६ ॥

その修行は最上である。なぜなら輪廻（サンサーラ）の絆を断ち切るからである。また、神々（デーヴァ）を礼拝するにふさわしい行いは、神格への供養によってその果を結ぶ。

Verse 97

जायते च पुराणेभ्यस्तस्मात्तानीह देवताः । सर्ववेदार्थसाराणि पुराणानीति भूपते ॥ ९७ ॥

そしてまことに、プラーナからこそ神々（そしてその知識）が顕れる。ゆえに王よ、プラーナとはここに、すべてのヴェーダの意味の精髄なのである。

Verse 98

वदन्ति मुनयश्चैव तदूक्ता परमो गुरुः । यः संसारार्णत्वं तर्त्तुमुद्योगं कुरुते नरः ॥ ९८ ॥

聖仙たちもまたこのように語り、至上のグルもこう教え給うた――輪廻（サンサーラ）の大海を渡らんと真摯に精進する者こそ、まことに解脱にふさわしい。

Verse 99

श्रुणुयात्स पुराणानि इति शास्त्रविभागकृत् । प्रोक्तवान्सर्वधर्माश्च पुराणेषु महीपते ॥ ९९ ॥

「その者はプラーナを聴聞すべし」――聖典の区分を定めた者はかく宣した。王よ、プラーナの中において、彼はあらゆるダルマの務めを余すところなく説き明かした。

Verse 100

तर्कस्तु वादहेतुः स्यान्नीतिस्त्वैहिकसाधनम् । पुराणानि महाबुद्धे इहामुत्र सुखाय हि ॥ १०० ॥

タルカ（論理）は論争の因となり、ニーティ（処世の道・倫理）は世間的成就の手段となる。だがプラーナは、大いなる知者よ、この世と来世の両方の安楽のためにこそある。

Verse 101

यः श्रृणोति पुराणानि सततं भक्तिसंयुतः । तस्य स्यान्निर्मला बुद्धिर्भूयो धर्मपरायणः ॥ १ ॥

常にバクティをもってプラーナを聴聞する者は、その बुद्धि（知性）が清らかとなり、いよいよダルマに帰依する。

Verse 102

पुराणश्रवणाद्भक्तिर्जायते श्रीपतौ शुभा । विष्णुभक्तनृणां भूप धर्मे बुद्धिः प्रवर्त्तते ॥ २ ॥

プラーナを聴聞することにより、シュリーパティ（ラクシュミーの主）への吉祥なるバクティが生ずる。王よ、ヴィシュヌの信奉者たちには、知性がダルマへと活発に向かう。

Verse 103

धर्मात्पापानि नश्यन्ति ज्ञानं शुद्धं च जायते । धर्मार्थकाममोक्षाणां ये फलान्यभिलिप्सवः ॥ ३ ॥

ダルマによって罪は滅び、清浄なる智が生ずる。ダルマの果—アルタ、カーマ、モークシャ—を求める者は、ダルマに帰依すべきである。

Verse 104

श्रुणुयुस्ते पुराणानि प्राहुरित्थं पुराविदः । अहं तु गौतममुनेः सर्वज्ञाद्ब्रह्यवादिनः ॥ ४ ॥

古伝に通じた者たちは、「このようにして汝のプラーナを聴聞しよう」と語った。だが私は、全知にしてブラフマンを説く聖仙ガウタマよりそれを受けたのである。

Verse 105

श्रुतवान्सर्वधर्मार्थ गङ्गातीरे मनोरमे । कदाचित्परमेशस्य पूजां कर्त्तुमहं गतः ॥ ५ ॥

あらゆるダルマの趣旨を聴聞し悟ったのち、麗しきガンガーの岸辺にて、かつて私は至上主への礼拝を行うために赴いた。

Verse 106

उपस्थितायापि तस्मै प्रणामं न ह्यकारिषम् । स तु शान्तो महाबुद्धिर्गौतमस्तेजसां निधिः ॥ ६ ॥

彼が来て我が前に立ったにもかかわらず、私は礼拝の一礼を捧げなかった。されどガウタマは、寂静にして大智、霊的光輝の宝蔵として、泰然自若であった。

Verse 107

मन्त्रोदितानि कर्मणि करोतीतिमुदं ययौ । यस्त्वर्चितो मया देवः शिवः सर्वजगद्गुरुः ॥ ७ ॥

彼は喜び、「彼はマントラの定めのとおりに儀礼を行っている」と思った。私が礼拝した神は、全世界の師たるシヴァ神である。

Verse 108

गुर्ववज्ञा कृतायेन राक्षसंत्वे नियुक्तवान् । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि योऽवज्ञां कुरुते गुरोः ॥ ८ ॥

師（グル）を侮った者は、羅刹の境涯へと定められる。知ってであれ知らずであれ、師に不敬をなす者はこの重い報いを受ける。

Verse 109

तस्यैवाशु प्रणश्यन्ति धीविद्यार्थात्मजक्रियाः । शुश्रूषां कुरुते यस्तु गुरुणां सादरं नरः ॥ ९ ॥

その者には、理解・学識・繁栄・子孫・行為の果がたちまち滅びる――もし諸グルに対し、ただ外面だけの奉仕をし、見せかけの恭敬をなすなら。

Verse 110

तस्य संपद्भवेद्भूप इति प्राहुर्विपश्चितः । तेन शापेन दग्धोऽहमन्तश्चैव क्षधाग्निना ॥ १० ॥

賢者は言う、「王よ、彼には繁栄が訪れる」と。だがその呪いゆえに、私は飢えの火に――内にも――焼かれてしまった。

Verse 111

मोक्षं कदा प्रयास्यामि न जाने नृपसत्तम । एवं वदति विप्रेन्द्र वटस्थेऽस्मिन्निशाचरे ॥ ११ ॥

「いつ解脱（モークシャ）に至るのか、私には分からぬ。王の中の最勝よ。」こうして最上のバラモンは語り、夜、この菩提樹（バニヤン）の下に留まっていた。

Verse 112

धर्मशास्त्रप्रसंगेन तयोः पापं क्षयं गतम् । एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तः कश्चिद्विप्रोऽतिधार्मिकः ॥ १२ ॥

ダルマ・シャーストラの語らいによって、二人の罪は尽きて消え去った。その折、きわめて篤く正しい一人のバラモンが到来した。

Verse 113

कलिङ्गदेशसम्भूतो नान्म्रा गर्ग इति स्मृतः । वहन्गङ्गाजलं स्कंधे स्तुवन् विश्वेश्वरं प्रभुम् ॥ १३ ॥

カリンガの地に生まれ、彼はガルガと記憶され、またナーンムラーの名でも知られた。肩にガンガーの聖水を担ぎ、至上の主ヴィシュヴェーシュヴァラを讃えつつ進んだ。

Verse 114

गायन्नामानि तस्यैव मुदा हृष्टतनू रुहः । तमागतं मुनिं दृष्ट्वा पिशाचीराक्षसौ च तौ ॥ १४ ॥

彼らはその御方の御名を喜びのうちに歌い、歓喜に身を震わせた。そこへ聖仙が来たのを見て、ピシャーチーとラークシャサの二者は彼に目を向けた。

Verse 115

प्राप्तं नः पारणेत्युक्त्वा प्राद्ववन्नूर्ध्वबाहवः । तेन कीर्तितनामानि श्रुत्वा दूरे व्यवस्थिताः । अशक्तास्तं धर्षयितुमिदमूचुश्च राक्षसाः ॥ १५ ॥

「我らはパーラナ（断食明け）を得たぞ！」と叫び、腕を上げて駆け寄った。だが彼が唱える御名を聞くや、遠くに退いた。彼を害することができず、ラークシャサたちはこう言った。

Verse 116

अहो विप्र महाभाग नमस्तुभ्यं महात्मने । नामकीर्तनमाहात्म्याद्राक्षसा दूरगावयम् ॥ १६ ॥

ああ、幸いなるバラモンよ、偉大なる魂よ、あなたに礼拝する。御名を唱えるキールタンの威力と栄光により、我らラークシャサは遠くに留まらざるを得ない。

Verse 117

अस्माभिर्भक्षिताः पूर्वं विप्राः कोटिसहस्रशः । नामप्रावरणं विप्र रक्षति त्वां महाभयात् ॥ १७ ॥

「かつて我らはバラモンたちを幾万、幾千万（クロール）と喰らってきた。だが、バラモンよ、御名の覆いが大いなる恐怖から汝を守るのだ。」

Verse 118

नामश्रवणमात्रेण राक्षसा अपि भो वयम् । परां शान्तिं समापन्ना महिम्ना ह्यच्युतस्य वै ॥ १८ ॥

おお聖仙よ。たとえ我らが羅刹であっても、ただ御名を聞くのみで、アチュタ（不落の主）の栄光によって至上の安らぎに到ったのです。

Verse 119

सर्वथा त्वं महाभाग रागादिरुहितोह्यसि । गंगाजलाभिषेकेण पाह्यस्मात्पातकोच्चयात् ॥ १९ ॥

おお大いなる福徳の人よ。あなたはあらゆる点で、貪欲などの煩悩を真に離れておられる。それでも、ガンガーの聖水による沐浴の功徳により、この積もり積もった罪過から我らをお救いください。

Verse 120

हरिसे वापरो भूत्वा यश्चात्मानं तु तारयेत् । स तारयेज्जगत्सर्वमिति शंसन्ति सूरयः ॥ २० ॥

聖賢はこう称える。ハリに全身全霊で帰依し、それによって自らを救い上げる者は、まことに一切世界をも救済し得る者となる。

Verse 121

अवहाय हरेर्नाम घोरसंसारभेषजम् । केनोपायेन लभ्येत मुक्तिः सर्वत्र दुर्लभा ॥ २१ ॥

もしハリの御名――恐るべき輪廻の病の霊薬――を捨て去るなら、至る所で得難い解脱は、いかなる方便によって得られようか。

Verse 122

लोहोडुपेन प्रतरन्निमजत्युदके यथा । ततैवाकृतपुण्यास्तु तारयन्ति कथं परान् ॥ २२ ॥

鉄の舟で水を渡ろうとして沈むように、功徳を積まぬ者は同じく沈む。まして他者をいかにして彼岸へ渡し得ようか。

Verse 123

अहो चरित्रं महतां सर्वलोकसुखा वहम् । यथा हि सर्वलोकानामानन्दाय कलानिधिः ॥ २३ ॥

ああ、偉大なる者たちの行いはまことに妙なるかな。あらゆる世界に安楽をもたらす。甘露のごとき光の蔵たる月が、すべての生きとし生けるものの歓喜のために在るように。

Verse 124

पृथिव्यां यानि तीर्थानि पवित्राणि द्विजोत्तम् । तानि सर्वाणि गङ्गायाः कणस्यापि समानि न ॥ २४ ॥

おお、二度生まれし者の中の最勝よ。地上にある清浄なるティールタのすべては、ガンガー（Gaṅgā）の一粒の塵にすら及ばない。

Verse 125

तुलसीदलप्रदलसंम्मिश्रमपि सर्षपमात्रकम् । गङ्गाजलं पुनात्येव कुलानामेकविंशतिम् ॥ २५ ॥

たとえ芥子粒ほどのガンガー（Gaṅgā）の水であっても、トゥラシー（Tulasi）の葉と花びらを混ぜれば、まことに一族二十一代を清める。

Verse 126

तस्माद्विप्र महाभाग सर्वशास्त्रार्थकोविद । गङ्गाजलप्रदानेन पाह्मस्मान्पापकर्मिणः ॥ २६ ॥

ゆえに、幸いなるバラモンよ、あらゆるシャーストラの趣旨に通じた方よ。ガンガー（Gaṅgā）の水を施す功徳によって、罪業に携わる我らをお守りください。

Verse 127

इत्याख्यातं राक्षसैस्तैर्गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । निशम्य विस्मया विष्टो बभूव द्विजसतमः ॥ २७ ॥

かくして、かのラークシャサたちはガンガー（Gaṅgā）の最上の偉大さを語り伝えた。それを聞いた二度生まれの最勝者は、驚嘆に満たされた。

Verse 128

एषामपीद्दशी भक्तिर्गङ्गायां लोकमातरि । किमु ज्ञानप्रभावाणां महतां पुण्यशालिनाम् ॥ २८ ॥

たとえこのような者たちでさえ、世界の母なるガンガーにかくも清らかなバクティを捧げるのなら、霊的智慧の力により功徳を具えた偉大なる人々については、なおさら言うまでもない。

Verse 129

अथासौ मनसा धर्मं विनिश्चित्य द्विजोत्तमः । सर्वपूतहितो भक्तः प्राप्नोतीति परं पदम् ॥ २९ ॥

そのとき最勝の再生者は、心においてダルマを確定し、あらゆる生きとし生けるものの利益を願うバクタとなって、かくして至上の境地に到達する。

Verse 130

ततो विप्रः कृपाविष्टो गङ्गाजलप्रनुत्तममम् । तुलसीदलसंमिश्रं तेषु रक्षःस्वसेचयत् ॥ ३० ॥

それから婆羅門は慈悲に満たされ、トゥラシーの葉を混ぜた最上のガンガーの水を、彼らラクシャサたちに振り注いだ。

Verse 131

राक्षसास्तेन सिक्तास्तु सर्षपोपमबिंदुना । विमृज्य राक्षसं भावमभवन्देवतोपमाः ॥ ३१ ॥

しかし彼らラクシャサは、芥子粒ほどの一滴を浴びただけで、魔性を拭い去り、神々にも似た姿となった。

Verse 132

ब्राह्मणी पुत्र सम्यक्ते जग्मुर्हस्तथैव च । कोटिसूर्यप्रतीकाशा बभूवुर्विवुधर्पभाः ॥ ३२ ॥

その婆羅門の女と息子はただちに去った。すると四方に、千万の太陽にも似た輝きが満ち、天人たちの光彩があまねく顕れた。

Verse 133

शंखचक्रगदाचिह्ना हरिसारुप्यमागताः । स्तुवंतो ब्राह्मणं सम्यक्ते जग्मुर्हरिमन्दिरम् ॥ ३३ ॥

法螺・円盤・棍棒の印を身に帯び、彼らはハリと同じ相を得た。しかもその婆羅門を正しく讃嘆し、ハリの神殿へと赴いた。

Verse 134

राजा कल्माषपादस्तु निजरुपं समास्थितः । जगाम महतीं चिन्तां दृष्ट्वा तान्मुक्तिगानधान् ॥ ३४ ॥

しかしカルマーシャパーダ王は、自らの真の姿に戻ると、解脱（モークシャ）の歌に心を向ける聖仙たちを見て、深い憂いに沈んだ。

Verse 135

तस्मिन् राज्ञि सुदुःखार्ते गूढरुपा सरस्वती । धर्ममूलं महावाक्यं बभाषेऽगाधया गिरा ॥ ३५ ॥

その王が激しい悲嘆に苦しむとき、姿を隠したサラスヴァティーは、測り知れぬ深みの声で、ダルマの根本となる大いなる言葉を語った。

Verse 136

भो भो राजन्महाभाग न दुःखं गन्तुमर्हसि । राजस्तवापि भोगान्ते महच्छ्रेयो भविष्यति ॥ ३६ ॥

おお、幸い多き王よ、嘆きに沈んではならぬ。王よ、たとえ汝とて、世の享楽が尽きるとき、大いなる善—まことの安寧—が現れる。

Verse 137

सत्कर्मधूतपापा ये हरिभक्तिपरायणाः । प्रयान्ति नात्र संदेहस्तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ ३७ ॥

善き行いによって罪が洗い清められ、ハリへのバクティに全身全霊を捧げる者は、疑いなくヴィシュヌの至上の境地に到達する。

Verse 138

सर्वभूतदयायुक्ता धर्ममार्गप्रवर्तिनः । प्रयान्ति परमं स्थानं गुरुपूजापरायणाः ॥ ३८ ॥

一切の生きとし生けるものに慈悲を具え、他者をダルマの道へと導き、師（グル）への礼拝に専心する者は、至上の住処に到達する。

Verse 139

इतीरितं समाकर्ण्य भारत्या नृपसतमः । मनसा निर्वृत्तिं प्राप्यसस्मार च गुरोर्वचः ॥ ३९ ॥

このようにバーラティーの言葉を聞き終えると、王の中の最勝者は心に安らぎを得て、やがて師の御言葉を思い起こした。

Verse 140

स्तुवन्गुरुं च तं विग्नं हरिं चैवातिहर्षितः । पीर्ववृत्तं च विप्राय सर्वं तस्मै न्यवेदयत् ॥ ४० ॥

大いなる歓喜に満たされて、彼は師を讃え、また障碍を除くハリを讃えた。ついで、先に起こった一切をそのバラモンに告げた。

Verse 141

ततो नृपस्तु कालिंगं प्रणम्य विधिर्वमुने । नामानि व्याहरन्विष्णोः सद्यो वाराणसीं ययौ ॥ ४१ ॥

それからカーリンガ王は、聖仙ヴィディルヴァムニに伏して礼拝し、ヴィシュヌの御名を唱えつつ、ただちにヴァーラーナシーへと向かった。

Verse 142

षण्मासं तत्र गङ्गायां स्नात्वा दृष्ट्वा सदाशिवम् । ब्राह्मणीदत्तश पात्तु मुक्तो मित्रसहोऽभवत् ॥ ४२ ॥

そこで彼は六か月のあいだガンガーに沐浴し、サダーシヴァを拝観して、束縛より解き放たれた。さらに、バラモン女から授かった施しの守護により、友を伴う者となった。

Verse 143

ततस्तु स्वपुरीं प्राप्तो वसिष्ठेन महात्मना । अभिषिक्तो मुनुश्रेष्ट स्वकं राज्यमपालयत् ॥ ४३ ॥

かくして、偉大なる心のヴァシシュタとともに自らの都へ帰還した最勝の聖仙は、灌頂（アビシェーカ）を受け、のち自国を守護し治めた。

Verse 144

पालयित्वा महीं कृत्स्त्रां भुक्त्वा भोगान्स्त्रियं विना । वशिष्टात्प्राप्य सन्तानं गतो मोक्षं नृपोत्तमः ॥ ४४ ॥

全地を守り、女人に執着することなく王の享楽を味わい、ヴァシシュタによって子孫を得たのち、その最勝の王はモークシャ（解脱）に至った。

Verse 145

नैतच्चित्रं द्विजश्रेष्ट विष्णोर्वाराणसीगुणान् । गृणञ्छृण्वन्स्मरन्गङ्गां पीत्वा मुक्तो भवेन्नरः ॥ ४५ ॥

これは少しも不思議ではない、最勝の二度生まれよ。ヴァーラーナシーにおいて、ヴィシュヌの徳を讃え、聞き、念じ、さらにガンガーの水を飲む者は解脱する。

Verse 146

तस्मान्माहिम्ने विप्रेन्द्र गङ्गायाः शक्यते नहि । पारं गन्तुं सुराधीशैर्ब्रह्मविष्णुशिवरपि ॥ ४६ ॥

ゆえに、婆羅門の最勝者よ、ガンガーの大いなる威徳は究め尽くせない。神々の主たちでさえ、ましてやブラフマー、ヴィシュヌ、シヴァでさえ、完全には測り知れぬ。

Verse 147

यन्नामस्मरणादेव महापातककोटिभिः । विमुक्तो ब्रह्मसदनं नरो याति न संशयः ॥ ४७ ॥

ただその御名（ガンガー）を念ずるだけで、人は無数の大罪から解き放たれ、ブラフマーの住処へ至る――疑いはない。

Verse 148

गङ्गा गङ्गेति यन्नाम सकृदप्युच्यते यदा । तदैव पापनिमुक्तो ब्रह्मलोके महीयते ॥ ४८ ॥

「ガンガー、ガンガー」とその御名をたとえ一度でも唱えるなら、その瞬間に罪より解き放たれ、梵天界（ブラフマーの世界）において尊ばれる。

Verse 149

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गा माहात्म्ये नवमोऽध्यायः ॥ ९ ॥

かくして、聖なる『ブリハン・ナーラディーヤ・プラーナ』前半（プールヴァ・バーガ）第一パーダにおける第九章「ガンガーの偉大さ」は終わる。