Adhyaya 173

Verse 1

है अर छा | अ-क्राछ द्विसप्तत्याधिकशततमो< ध्याय: वसिष्ठदजीकी सहायतासे राजा संवरणको तपतीकी प्राप्ति गन्धर्व उवाच एवमुक्त्वा ततस्तूर्ण जगामोर्ध्वमनिन्दिता । सतु राजा पुनर्भूमौ तत्रैव निपपात ह

ガンダルヴァは言った。「そう言い終えるや、非の打ちどころなきタパティーはたちまち天へと舞い上がった。地上に取り残されたサンヴァラナ王は、その場に再び倒れ伏し、気を失った。」

Verse 2

अन्वेषमाण: सबलस्तं राजानं नृपोत्तमम्‌ | अमात्य: सानुयात्रश्न तं ददर्श महावने

その最上の王を捜し求めて、軍勢と従者を伴った大臣は大いなる森へと至り、そこで王の姿を見いだした。

Verse 3

क्षितौ निपतितं काले शक्रध्वजमिवोच्छितम्‌ । तं हि दृष्टवा महेष्वासं निरस्तं पतितं भुवि

彼は大地に倒れていた。まるで時至って降ろされる、帝釈天（インドラ）の高き旗印のように。あの偉大なる弓の達人が投げ捨てられ、地に伏しているのを見て、見守る者たちは身に火がついたかのごとく悲嘆に揺さぶられ、情愛ゆえに胸を震わせつつ、急ぎ彼のもとへ駆け寄った。

Verse 4

बभूव सो<स्य सचिव: सम्प्रदीप्त इवाग्निना । त्वरया चोपसंगम्य स्नेहादागतसम्भ्रम:

その大臣は、まるで火に灼かれたかのようであった。急ぎ駆け寄り、愛情ゆえに胸は不安のざわめきにとらわれた。偉大なる弓を帯びた王が大地に倒れているのを見たからである—時至って倒れる帝釈天の高幡のごとく。

Verse 5

त॑ समुत्थापयामास नृपतिं काममोहितम्‌ | भूतलाद भूमिपालेशं पितेव पतितं सुतम्‌

ガンダルヴァは、欲に惑わされた王を起こし上げた。大地の主を地面から抱き起こすさまは、父が倒れた我が子を抱き上げるようであり、情欲の失神から王を立ち返らせ、周囲の者の不安をも鎮めた。

Verse 6

प्रज्ञया वयसा चैव वृद्धः कीर्त्या नयेन च । अमात्यस्तं समुत्थाप्य बभूव विगतज्वर:

年齢においても、知恵・名声・政道においても老成した大臣は、王を起こし上げた。王を抱き起こすや、大臣の胸を灼いていた不安の熱は鎮まり、君主が立ち直ったことを知った。

Verse 7

उवाच चैनं कल्याण्या वाचा मधुरयोत्थितम्‌ । मा भैर्मनुजशार्दूल भद्गरमस्तु तवानघ,वे उठकर बैठे हुए महाराजसे कल्याणमयी मधुर वाणीमें बोले--“नरश्रेष्ठ। आप डरें नहीं। अनघ! आपका कल्याण हो”

起き上がった彼に、ガンダルヴァは吉祥にして甘やかな、やさしい声で告げた。「恐れるな、人中の虎よ。罪なき者よ、汝に幸あれ。」

Verse 8

क्षुत्पिपासापरिश्रान्तं तर्कयामास वै नृपम्‌ । पतितं पातनं संख्ये शात्रवाणां महीतले

戦場でかつて敵の陣列を打ち倒してきた王が、いまは地に伏しているのを見て、ガンダルヴァは、王は飢えと渇きにより疲れ果て、力尽きたのだと推し量った。この詩句は、いかに剛なる者も身体の欲求によって低くされ得ること、そして慎重な観察が、倒れた敵への侮りではなく、人間味と倫理を帯びた判断へ導くことを示す。

Verse 9

वारिणा च सुशीतेन शिरस्तस्याभ्यषेचयत्‌ । अस्फुटन्मुकुटं राज्ञ: पुण्डरीकसुगन्धिना

ガンダルヴァは言った。「彼は蓮の香を含む、ひどく冷たい水を王の頭上にそそいだ。王の冠はひびも砕けもしていない——すなわち、戦で傷を負ってはいなかったのだ。」

Verse 10

ततः प्रत्यागतप्राणस्तद्‌ बल॑ बलवान्‌ नृपः । सर्व विसर्जयामास तमेकं॑ सचिवं विना,उससे राजाको चेत हो आया। बलवान नरेशने एकमात्र अपने मन्त्रीके सिवा सारी सेनाको लौटा दिया

やがて王は息を吹き返し、心も整った。剛なる王は全軍を退かせ、ただ一人の大臣だけを伴に残した。これは、力の誇示から身を引き、節度と諫言に導かれた行動へと移ろうとする意志を示している。

Verse 11

ततस्तस्याज्ञया राज्ञो विप्रतस्थे महद्‌ बलम्‌ | स तु राजा गिरिप्रस्थे तस्मिन्‌ पुनरुपाविशत्‌,महाराजकी आज्ञासे तुरंत वह विशाल सेना राजधानीकी ओर चल दी; परंतु वे राजा संवरण फिर उसी पर्वत-शिखरपर जा बैठे

ついで王の命により大軍はただちに出立した。だがサンヴァラナ王自身は、ギリプラスタの同じ山頂へ再び戻り、そこに座して都の喧騒から身を退いた。外に示す権勢と、内に固める決意との間で揺れる心がうかがえる。

Verse 12

ततस्तस्मिन्‌ गिरिवरे शुचिर्भूत्वा कृताउ्जलि: । आरिराधयिषु: सूर्य तस्थावूर्ध्वमुख: क्षितौ

そののち、すぐれたその山において、沐浴などの作法で身を清め、地に立って合掌し、顔を天に仰ぎ、太陽神スーリヤを礼拝せんと心を定めた。この場面は、規律ある信仰を示す——清め、謙虚、そして神助を求める前の一点に凝らした祈りである。

Verse 13

जगाम मनसा चैव वसिष्ठमृषिसत्तमम्‌ | पुरोहितममित्रघ्नस्तदा संवरणो नृप:,उस समय शत्रुओंका नाश करनेवाले राजा संवरणने अपने पुरोहित मुनिवर वसिष्ठका मन-ही-मन स्मरण किया

そのとき、敵を滅ぼすことで名高いサンヴァラナ王は、心のうちに、王家の祭司であり仙人中の最勝者ヴァシシュタを念じた。

Verse 14

नक्तं दिनमथैकत्र स्थिते तस्मिउजनाधिपे । अथाजगाम विप्रर्षिस्तदा द्वादशमे5हनि,वे रात-दिन एक ही जगह खड़े होकर तपस्यामें लगे रहे। तब बारहवें दिन महर्षि वसिष्ठका (वहाँ) शुभागमन हुआ

その人々の主は一つの場所に立ち尽くし、夜も昼も苦行を続けた。やがて十二日目、婆羅門の仙人ヴァシシュタがそこへ到来し、その来臨は吉兆とされた。

Verse 15

स विदित्वैव नृपतिं तपत्या हृतमानसम्‌ | दिव्येन विधिना ज्ञात्वा भावितात्मा महानृषि:,विशुद्ध अन्तःकरणवाले महर्षि वसिष्ठ दिव्यज्ञानसे पहले ही जान गये कि सूर्यकन्या तपतीने राजाका चित्त चुरा लिया है

内奥を清め、修養を積んだ大仙ヴァシシュタは、神妙なる知見によってすでに悟っていた。すなわち、太陽神の娘タパティーが王の心を奪っていたのである。

Verse 16

तथा तु नियतात्मानं त॑ नृपं मुनिसत्तम: | आबभाषे स धर्मात्मा तस्यैवार्थचिकीर्षया

かくして、心と感官を制し、苦行に堅く立つ王を見た最勝の仙人、法にかなうヴァシシュタは、ただ王の事の成就を願って言葉をかけた。

Verse 17

स तस्य मनुजेन्द्रस्य पश्यतो भगवानृषि: । ऊर्ध्वमाचक्रमे द्रष्ट भास्करं भास्करद्युति:,उक्त महाराजके देखते-देखते सूर्यके समान तेजस्वी भगवान्‌ वसिष्ठ मुनि सूर्यदेवसे मिलनेके लिये ऊपरको गये

人々の主が見守るうちに、太陽のごとく輝く聖仙ヴァシシュタは、バースカラ—太陽神—にまみえるため、天へと昇っていった。

Verse 18

सहस्रांशुं ततो विप्र: कृताञज्जलिरुपस्थित: । वसिष्ठो5हमिति प्रीत्या स चात्मानं न्यवेदयत्‌

そののち婆羅門の聖仙ヴァシシュタは、両手を合掌して、千の光条に輝く太陽神の御前に進み、「我はヴァシシュタなり」と歓びをもって名乗り、自らの来訪を申し述べた。

Verse 19

(वसिष्ठ उवाच अजाय लोकत्रयपावनाय भूतात्मने गोपतये वृषाय । सूर्याय सर्गप्रलयालयाय नमो महाकारुणिकोत्तमाय ।।

ヴァシシュタは言った。「生まれざる者、三界を清める者、万有の内なる自己、光線の主、ダルマそのものの姿、創造と滅尽の依り処、そして神々のうち最も大いなる慈悲を具える太陽神に帰依し奉る。智者の内魂、宇宙を照らす灯、世の利益を願う者、自ら生じ、千の燃える眼をもって輝き、天界の最勝にして無量の威光を放つヴィヴァスヴァーンに帰依し奉る。世の唯一の眼、世界の生・住・滅の因、三ヴェーダを本質とし、三グナの性を帯びてブラフマー、ナーラーヤナ（ヴィシュヌ）、シャンカラ（シヴァ）として知られるサヴィトリに帰依し奉る。」 すると大威光のヴィヴァスヴァーンは、最上の仙人ヴァシシュタに告げた。「大聖よ、よく来た。望むところを語れ。」

Verse 20

यदिच्छसि महाभाग मत्त: प्रवदतां वर । तत्‌ ते दद्यामभिप्रेतं यद्यपि स्यात्‌ सुदुष्करम्‌

「幸いなる者よ、言葉の達者なる者のうち最勝よ。もし我に何かを望むなら告げよ。たとえ至難であろうとも、汝の所願を授けよう。」

Verse 21

(स्तुतो5स्मि वरदस्ते5हं वरं वरय सुव्रत । स्तुतिस्त्वयोक्ता भक्तानां जप्येयं वरदो<5स्म्यहम्‌ ।।

「汝は我を讃えた。ゆえに我は汝に恩寵を授けよう。善き誓戒を守る聖仙よ、望むままに願いを選べ。汝が唱えた讃歌は、信徒が常に誦すべきものにふさわしい。我はまことに授願者である。」 こう告げられると、大苦行のヴァシシュタは、輝けるヴィヴァスヴァーンに伏して礼拝し、答えんとした。

Verse 22

वसिष्ठ उवाच यैषा ते तपती नाम सावित्र्यवरजा सुता । तां त्वां संवरणस्यार्थे वरयामि विभावसो

ヴァシシュタは言った。「おおヴィバーヴァス（Vibhāvasu）よ、サーヴィトリーの妹にして、タパティーと名づけられた汝の娘を、王サンヴァラナのために婚姻として賜りたく、ここに願い奉る。」

Verse 23

स हि राजा बृहत्कीर्तिर्थर्मार्थविदुदारधी: । युक्त: संवरणो भर्ता दुहितुस्ते विहंगम

ヴァシシュタは言った。「その王サンヴァラナは遠近に名高い。ダルマとアルタをわきまえ、心も高貴である。ゆえに、天空を巡る者（太陽神）よ、サンヴァラナこそ汝の娘にふさわしい夫である。」

Verse 24

इत्युक्त: स तदा तेन ददानीत्येव निश्चित: । प्रत्यभाषत त॑ विप्रं प्रतिनन्द्य दिवाकर:,वसिष्ठजीके यों कहनेपर अपनी कन्या देनेका निश्चय करके भगवान्‌ सूर्यने ब्रह्मर्षिका अभिनन्दन किया और इस प्रकार कहा--

そう告げられると、太陽神ディヴァーカラは「娘を授けよう」と固く決し、梵仙をねぎらい讃えて、敬意ある言葉で答えた。

Verse 25

वर: संवरणो राज्ञां त्वमृषीणां वरो मुने । तपती योषितां श्रेष्ठा किमन्‍न्यदपवर्जनात्‌

ヴァシシュタは言った。「牟尼よ、サンヴァラナは諸王の中の第一、汝は諸仙の中の第一、そしてタパティは乙女の中の最上である。彼女を婚姻に授けることに勝る贈り物が、ほかにあろうか。」

Verse 26

ततः सर्वानिवद्याज़ीं तपतीं तपन: स्वयम्‌ । ददौ संवरणस्यार्थ वसिष्ठाय महात्मने,तदनन्तर साक्षात्‌ भगवान्‌ सूर्यने अनिन्द्यसुन्दरी तपतीको राजा संवरणकी पत्नी होनेके लिये महात्मा वसिष्ठको अर्पित कर दिया

それからタパナ（太陽神）はみずから、瑕なき光輝のタパティを差し出し、サンヴァラナ王の妻とするため、大心のヴァシシュタに託した。

Verse 27

प्रतिजग्राह तां कन्यां महर्षिस्तपतीं तदा । वसिष्ठो5थ विसृष्टस्तु पुनरेवाजगाम ह

そのとき大聖仙ヴァシシュタは乙女タパティを受け取った。しかるべく暇を賜ると、彼は彼女を伴って再びその地へ赴いた。そこには、名声高くクル族の第一たるサンヴァラナ王が、恋慕に心を奪われ、黙してタパティを胸中に思い続けながら座していた。

Verse 28

यत्र विख्यातकीर्ति: स कुरूणामृषभो5भवत्‌ । स राजा मन्मथाविष्टस्तद्गतेनान्तरात्मना

ヴァシシュタは言った。「そこに、名声高くクル族の中でも最も優れたその王は、欲望の力に圧され、内なる心のすべてをタパティに没して座していた。」

Verse 29

दृष्टवा च देवकन्यां तां तपतीं चारुहासिनीम्‌ । वसिष्ठेन सहायान्तीं संहृष्टो 5भ्यधिकं बभौ

甘やかな微笑みをたたえた天女タパティが、ヴァシシュタとともに近づくのを見て、サンヴァラナ王はこの上なく歓喜し、その威光はいよいよ輝きを増した。

Verse 30

रुरुचे साधिकं सुभ्रूरापतन्ती नभस्तलात्‌ | सौदामिनीव विजश्रष्टा द्योतयन्ती दिशस्त्विषा

ヴァシシュタは言った。「美しい眉をもつ乙女は、広大な天空より降り来たり、比類なき輝きを放った。雲間より落ちる稲妻のごとく、その光は四方を照らし、地上へ近づくほどにその美はますます燦然としていた。」

Verse 31

कृच्छाद्‌ द्वादशरात्रे तु तस्य राज्ञ: समाहिते । आजगाम विशुद्धात्मा वसिष्ठो भगवानृषि:

王が苦難に耐え、心を統一して十二夜のあいだ専心の行を守り抜いたのち、内奥清浄なる聖仙ヴァシシュタが王のもとへ来た。

Verse 32

तपसाड<<राध्य वरदं देवं गोपतिमी श्वरम्‌ । लेभे संवरणो भार्या वसिष्ठस्यैव तेजसा

苦行によって、恩寵を授ける神—主にして護り手、至高の統御者—を歓喜させたサンヴァラナ王は、ヴァシシュタその人のテージャス（霊威）によって、タパティを妃として得た。

Verse 33

ततस्तस्मिन्‌ गिरिश्रेष्ठे देवगन्धर्वसेविते । जग्राह विधिवत्‌ पार्णिं तपत्या: स नरर्षभ:,तदनन्तर उन नरश्रेष्ठने देवताओं और गन्धर्वोंसे सेवित उस उत्तम पर्वतपर विधिपूर्वक तपतीका पाणिग्रहण किया

そののち、神々とガンダルヴァたちがしばしば訪れる最上の山において、人中の雄牛たる彼は、定められた作法に従い、法（ダルマ）と儀礼の秩序にかなって、タパティーの手を取り妻として迎える婚礼の儀を正しく執り行った。

Verse 34

वसिष्ठेनाभ्यनुज्ञातस्तस्मिन्नेव धराधरे । सो5कामयत राजर्षिविंहतु सह भार्यया,उसके बाद वसिष्ठजीकी आज्ञा लेकर राजर्षि संवरणने उसी पर्वतपर अपनी पत्नीके साथ विहार करनेकी इच्छा की

ヴァシシュタの許しを得ると、王仙サンヴァラナは、その同じ山において妻とともに、心安らぐ交わりのうちに遊楽しようと望んだ。

Verse 35

ततः पुरे च राष्ट्र च वनेषूपवनेषु च । आदिदेश महीपालस्तमेव सचिवं तदा,उन दिनों भूपालने नगर, राष्ट्र वन तथा उपवनोंकी देखभाल एवं रक्षाके लिये मन्त्रीको ही आदेश देकर विदा किया

それから王は、その同じ大臣に、都と国土、さらに森と遊苑とを監督し守護するよう命じ、責務を託し終えると退かせた。

Verse 36

नृपतिं त्वभ्यनुज्ञाप्य वसिष्ठो<थापचक्रमे । सो<थ राजा गिरौ तस्मिन्‌ विजहारामरो यथा,वसिष्ठजी भी राजासे विदा ले अपने स्थानको चले गये। तदनन्तर राजा संवरण उस पर्वतपर देवताकी भाँति विहार करने लगे

王の許しを得て、ヴァシシュタは退き、自らの住処へと去った。その後、サンヴァラナ王はその山で、神のごとく遊び住まうようになった。

Verse 37

ततो द्वादश वर्षाणि काननेषु वनेषु च । रेमे तस्मिन्‌ गिरौ राजा तथैव सह भार्यया,वे उसी पर्वतके वनों और काननोंमें अपनी पत्नीके साथ उसी प्रकार बारह वर्षोंतक रमण करते रहे

それから十二年のあいだ、王はその山の林や森において、以前と変わらぬありさまで、妻とともに静かに暮らし楽しんだ。

Verse 38

तस्य राज्ञ: पुरे तस्मिन्‌ समा द्वादश सत्तम | न ववर्ष सहस्राक्षो राष्ट्रे चैवास्य भारत,अर्जुन! उन दिनों महाराज संवरणके राज्य और नगरमें इन्द्रने बारह वर्षोतक वर्षा नहीं की

ヴァシシュタは言った。「その王の都では、十二年ものあいだ続けて、千眼者サハスラークシャ（インドラ）は雨を降らせなかった。さらにその国土の隅々に至るまで、ああバーラタよ—ああアルジュナよ—一滴の雨もなかった。」

Verse 39

ततस्तस्यामनावृष्ट्यां प्रवृत्तायामरिंदम । प्रजा: क्षयमुपाजग्मु: सर्वा: सस्थाणुजड़मा:,शत्रुसूदन! उस अनावृष्टिके समय प्राय: स्थावर एवं जंगम सभी प्रकारकी प्रजाका क्षय होने लगा

そしてその旱魃が起こるや、敵を屈する者よ、あらゆる生きものは滅びへと傾き始めた。動かぬものも動くものも、まるで痺れ、呆然としてしまったかのようであった。

Verse 40

तस्मिंस्तथाविधे काले वर्तमाने सुदारुणे । नावश्याय: पपातोर्व्या तत: सस्यानि नारुहन्‌,ऐसे भयंकर समयमें पृथ्वीपर ओसकी एक बूँदतक न गिरी। परिणाम यह हुआ कि खेती उगती ही नहीं थी

ヴァシシュタは言った。「かくも恐ろしく重苦しい時が訪れると、大地には露の一滴すら落ちなかった。そのため作物はまったく芽吹かなかった。」

Verse 41

ततो विश्रान्तमनसो जना: क्षुद्धयपीडिता: । गृहाणि सम्परित्यज्य बश्रमु: प्रदिशो दिश:,तब सभी लोगोंका चित्त व्याकुल हो उठा। मनुष्य भूखके भयसे पीड़ित हो घरोंको छोड़कर दिशा-विदिशाओंमें मारे-मारे फिरने लगे

そのとき人々は心の安らぎを失い、飢えに責め立てられて家々を捨て、あらゆる方角へ、またその枝道へとさまよい歩いた。

Verse 42

ततस्तस्मिन्‌ पुरे राष्ट्र त्यक्तदारपरिग्रहा: । परस्परममर्यादा: क्षुधार्ता जध्निरे जना:

やがてその都と国中では、人々は飢えに責められて妻や家の絆を投げ捨てた。あらゆる規範の限りを踏み越え、互いに襲い合い、殺し合い、略奪に沈んだ。こうして王の都は、断食と飢餓でやせ衰えた男たち—生ける屍のような者—で満ち、かかる人骨の群れに埋め尽くされたその都は、亡霊に取り囲まれた閻魔の住処のごとく見えた。

Verse 43

तत्‌ क्षुधार्तर्निरासहारै: शवभूतैस्तथा नरैः । अभवत्‌ प्रेतराजस्य पुरं प्रेतेरिवावृतम्‌

そのとき都は飢えに責められる人々で満ちた。食は尽き、彼らは屍のごとく衰え、まさに生ける骸骨となっていた。かかる者どもが群れ集うさまは、亡者の主ヤマの都、霊に取り巻かれた冥府の都のように見えた。

Verse 44

ततस्तत्‌ तादृशं दृष्टवा स एव भगवानृषि: । अभ्यवर्षत धर्मात्मा वसिष्ठो मुनिसत्तम:,प्रजाकी ऐसी दुरवस्था देख धर्मात्मा मुनिश्रेष्ठ भगवान्‌ वसिष्ठने ही (अपने तपोबलसे) उस राज्यमें वर्षा की

民がかくも窮乏に沈むのを見て、その福徳ある聖仙—法にかなう心を備え、牟尼の中の最勝たるヴァシシュタ—は、自らの苦行（タパス）の力によって国土に雨を降らせた。

Verse 45

त॑ च पार्थिवशार्टूलमानयामास तत्‌ पुरम्‌ । तपत्या सहित राजन व्युषितं शाश्वती: समा: । ततः प्रवृष्टस्तत्रासीदू्‌ यथापूर्व सुरारिहा

ついで聖仙は、「王たちの虎」たるサンヴァラナ王を、タパティとともに、王よ、久しく流寓していたのちその都へ連れ戻した。王が帰還すると、神々の敵を討つインドラは、かつてのように再びそこへ雨を降らせた。

Verse 46

तस्मिन्‌ नृपतिशार्टूले प्रविष्टे नगरं पुनः । प्रववर्ष सहस्राक्ष: सस्यानि जनयन्‌ प्रभु:,उन श्रेष्ठ राजाके नगरमें प्रवेश करनेपर भगवान्‌ इन्द्रने वहाँ अन्नका उत्पादन बढ़ानेके लिये पुनः अच्छी वर्षा की

その「王たちの虎」が再び都に入るや、千の眼をもつ大いなる主インドラは、またも雨を降らせ、穀物を豊かに実らせた。

Verse 47

ततः सराष्ट्रं मुमुदे तत्‌ पुरं परया मुदा । तेन पार्थिवमुख्येन भावितं भावितात्मना,तबसे शुद्ध अन्तःकरणवाले नृपश्रेष्ठ संवरणके द्वारा पालित सब लोग प्रसन्न रहने लगे। उस राज्य और नगरमें बड़ा आनन्द छा गया

かくして国中は歓喜し、その都は至上の悦びに満ちた。清らかな内心をもち、苦行によって己を鍛えた王の中の第一、サンヴァラナがこれを養い導いたからである。ゆえに民はその庇護のもと、満ち足りて安らかに暮らした。

Verse 48

ततो द्वादश वर्षाणि पुनरीजे नराधिप: । तपत्या सहित: पत्न्या यथा शच्या मरुत्पति:,तदनन्तर तपतीके सहित महाराज संवरणने शचीके साथ इन्द्रके समान सुशोभित होते हुए बारह वर्षोतक यज्ञ किया

そののち王は、妃タパティー（Tapatī）を伴い、ふたたび十二年にわたり祭祀（ヤジュニャ）を修した――マルット（Maruts）の主インドラ（Indra）がシャチー（Śacī）と並び立つとき輝くように、王もまた妃の傍らで光り映えた。

Verse 49

गन्धर्व उवाच एवमासीन्महाभागा तपती नाम पौर्विकी । तव वैवस्वती पार्थ तापत्यस्त्वं यया मत:

ガンダルヴァは言った。「かくのごとし。古き系譜に連なる名高きタパティー（Tapatī）は、汝の祖サンヴァラナ（Saṃvaraṇa）の妃となった。彼女は太陽神ヴィヴァスヴァーン（Vivasvān）の娘である。ゆえに、プṛター（Pṛthā）の子よ、汝は『ターパティヤ』（Tāpatya）—タパティーの後裔—と見なされるのだ。」

Verse 50

तस्यां संजनयामास कुरुं संवरणो नृपः । तपत्यां तपतां श्रेष्ठ तापत्यस्त्वं ततोडर्जुन

王サンヴァラナ（Saṃvaraṇa）はタパティー（Tapatī）によりクル（Kuru）をもうけた。ゆえに、アルジュナ（Arjuna）よ—苦行者のうち最も勝れた者よ—汝はその同じ血統に生まれたがため、『ターパティヤ』（Tāpatya）と呼ばれるのである。

Verse 171

इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत चैत्ररथपर्वमें तपती-उपाख्यानविषयक एक सौ इकद्ठत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ

かくして『シュリー・マハーバーラタ』のアーディ・パルヴァ（Ādi Parva）中、チャイトララタ（Caitraratha）章に属するタパティー物語（Tapatī-upākhyāna）第百七十一章は終わる。

Verse 172

(कुरूद्धवा यतो यूयं कौरवा: कुरवस्तथा । पौरवा आजमीढाक्ष भारता भरतर्षभ || तापत्यमखिल प्रोक्तं वृत्तान्तं तव पूर्वकम्‌ । पुरोहितमुखा यूय॑ भुड्ग्ध्वं वै पृथिवीमिमाम्‌ ।।

ガンダルヴァは言った。「汝らはクル（Kuru）より出でたゆえに『カウラヴァ』（Kaurava）と呼ばれ、また『クルの裔』（Kuruvanshin）とも称される。同じく、プル（Puru）の後裔であるがゆえに『パウラヴァ』（Paurava）、アジャミーダ（Ajamīḍha）の系に生まれたがゆえに『アージャミーダ』（Ājamīḍha）、そしてバラタ（Bharata）の血統に生まれたがゆえに『バーラタ』（Bhārata）と呼ばれるのだ、バーラタ族の雄牛よ。かくして、汝らの祖母タパティー（Tapatī）にまつわる古き由来を、余は余すところなく語り終えた。今よりは、家の祭官（purohita）を先頭に立て、この大地を護り、正しく享受せよ。」