Adhyaya 121

Verse 1

इस प्रकार श्रीमह्माभारत आदिपर्वके अन्तर्गत सम्भवपर्वमें पाण्डु-पृथा-संवादाविषयक एक सौ उन्नीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ११९ ॥। ऑपन-माज बक। डे $. बन्धु शब्दका अर्थ संस्कृत-शब्दार्थकौस्तुभमें आत्मबन्धु

かくして『マハーバーラタ』アーディ・パルヴァのうち、サンバヴァ・パルヴァに属する「パーンドゥとプリター（クンティー）の対話」第百十九章は終わった。ヴァイシャンパーヤナは言った。大王ジャナメージャヤよ、そのように告げられるや、クンティーは夫パーンドゥ—地上の主たる勇士、クル族の雄牛—に向かい、かく語った。

Verse 2

न मा्महसि धर्मज्ञ वक्तुमेवं कथंचन । धर्मपत्नीमभिरतां त्वयि राजीवलोचने,“धर्मज्ञ! आप मुझसे किसी तरह ऐसी बात न कहें; मैं आपकी धर्मपत्नी हूँ और कमलके समान विशाल नेत्रोंवाले आपमें ही अनुराग रखती हूँ

彼女は言った。「ダルマを知るお方よ、どうかそのようなことを私におっしゃらないでください。私はあなたの正妻であり、蓮華の眼をもつお方よ、私の愛と貞節はただあなたお一人に結ばれております。」

Verse 3

त्वमेव तु महाबाहो मय्यपत्यानि भारत । वीर वीर्योपपन्नानि धर्मतो जनयिष्यसि,“महाबाहु वीर भारत! आप ही मेरे गर्भसे धर्मपूर्वक अनेक पराक्रमी पुत्र उत्पन्न करेंगे

ヴァイシャンパーヤナは言った。「大いなる腕をもつバラタの勇士よ、ただ汝のみが、ダルマに則って、わが胎内に多くの子をもうけるであろう—勇敢にして、真の武勇の力を備えた子らを。」

Verse 4

स्वर्ग मनुजशार्दूल गच्छेयं सहिता त्वया । अपत्याय च मां गच्छ त्वमेव कुरुनन्दन,“नरश्रेष्ठ! मैं आपके साथ ही स्वर्गलोकमें चलूँगी। कुरुनन्दन! पुत्रकी उत्पत्तिके लिये आप ही मेरे साथ समागम कीजिये

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、人中の虎よ。私はあなたと共にでなければ天界へは行きません。さらに、クル族の歓び（クルナンダナ）よ、子孫を得るために、あなた自ら私と結ばれなさい。」

Verse 5

न हाहं मनसाप्यन्यं गच्छेयं त्वदृते नरम्‌ । त्वत्त: प्रतिविशिष्टश्ष॒ कोडन्यो5स्ति भुवि मानव:

ヴァイシャンパーヤナは言った。「いいえ——決して。心のうちにおいてさえ、あなた以外の男と結ばれることなど承知できません。しかもこの地上で、あなたに勝る人間がいったい誰でしょうか。」

Verse 6

इमां च तावद्‌ धर्मात्मन्‌ पौराणीं शूणु मे कथाम्‌ । परिश्रुतां विशालाक्ष कीर्तयिष्यामि यामहम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、法（ダルマ）にかなう者よ、まず私からこの古きプラーナの物語を聞きなさい。おお、広き眼の者よ、私が余すところなく聞き伝えた、遍く名高いその話を語ろう。」

Verse 7

व्युषिताश्व इति ख्यातो बभूव किल पार्थिव: । पुरा परमधर्मिष्ठ: पूरोर्वशविवर्धन:,“कहते हैं, पूर्वकालमें एक परम धर्मात्मा राजा हो गये हैं। उनका नाम था व्युषिताश्व। वे पूरुवंशकी वृद्धि करनेवाले थे

ヴァイシャンパーヤナは言った。「いにしえ、ヴィユシタアシュヴァ（Vyuṣitāśva）と名高い王が現れた。彼はこの上なくダルマに篤く、プール（Pūru）の王統を増し栄えさせたのである。」

Verse 8

तस्मिंश्न॒ यजमाने वै धर्मात्मनि महाभुजे । उपागमंस्ततो देवा: सेन्द्रा देवर्षिभि: सह,“एक समय वे महाबाहु धर्मात्मा नरेश जब यज्ञ करने लगे, उस समय इन्द्र आदि देवता देवर्षियोंके साथ उस यज्ञमें पधारे थे

ヴァイシャンパーヤナは言った。「その正法の王、強き腕を持つ大王がヤジュニャ（祭祀）を執り行っていたとき、インドラを先頭に諸天が、天の聖仙（デーヴァリシ）と共にその場へ来臨した。」

Verse 9

अमाद्यदिन्द्र: सोमेन दक्षिणाभिद्धिजातय: । व्युषिताश्वस्य राजर्षेस्ततो यज्ञे महात्मन:

ヴァイシャンパーヤナは語った。インドラはソーマを飲んで歓喜の酔いに高まり、二度生まれの者（バラモン）たちは豊かなダクシナー（祭儀の贈与）を受けて喜びに満ちた。大いなる心をもつ王仙ヴィユシターシュヴァの祭祀においては、神々とブラフマリシたちが、あたかも自ら進んで儀礼と務めを執り行っているかのようであった。かくしてヴィユシターシュヴァは人々の上に名望を高め、比類なき光輝を放った。

Verse 10

देवा ब्रह्मर्षयश्चैव चक्रुः कर्म स्वयं तदा । व्युषिताश्व॒स्ततो राजन्नति मर्त्यान्‌ व्यरोचत

ヴァイシャンパーヤナは語った。その時、神々とブラフマリシたち自身が儀礼の務めを果たした。かくしてヴィユシターシュヴァ王は、王よ、その折に凡人を凌いで輝いた。

Verse 11

सर्वभूतान्‌ प्रति यथा तपन: शिशिरात्यये । स विजित्य गृहीत्वा च नृपतीन्‌ राजसत्तम:

ヴァイシャンパーヤナは語った。冬の終わりに太陽が熱を四方に広げて万有を圧するように、王たちの中の最勝者もまた、諸侯を征してその支配下に収め、覇権を打ち立てた。

Verse 12

प्राच्यानुदीच्यान्‌ पाश्चात्त्यान्‌ दाक्षिणात्यानकालयत्‌ । अश्वमेधे महायज्ञे व्युषिताश्वः प्रतापवान्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。大祭アシュヴァメーダ（馬祀）において、勇猛なるヴィユシターシュヴァ王は、東・北・西・南の諸国の王たちを征してその支配下に置いた。

Verse 13

बभूव स हि राजेन्द्रो दशनागबलान्वित: । अप्यत्र गाथां गायन्ति ये पुराणविदो जना:

ヴァイシャンパーヤナは語った。その王はまことに十頭の象に等しい力を備えていた。おお、クル族の最勝者よ。古伝に通じた学識ある人々は、ここでヴィユシターシュヴァ王についての古き讃歌を歌う。「周海の大地を征服したのち、彼はあらゆるヴァルナの民を、父が正嫡の子を養うように守護した。さらに大いなる祭祀を修し、バラモンに豊かな財を施した。」

Verse 14

व्युषिताश्वे यशोवृद्धे मनुष्येन्द्रे कुरूत्तम । व्युषिताश्व: समुद्रान्तां विजित्येमां वसुंधराम्‌

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、クル族のうち最もすぐれた者よ。名声いよいよ高まった名君ヴュシタ―シュヴァ（Vyuṣitāśva）について、古伝を守る学匠たちはこの讃歌を歌う。『大海を境とするこの大地を征服したのち、ヴュシタ―シュヴァ王は、父が正嫡の子らを養い守るように、あらゆる身分の民を等しく庇護した』。」

Verse 15

अपालयत्‌ सर्ववर्णान्‌ पिता पुत्रानिवौरसान्‌ । यजमानो महायज्जैत्रद्वाणेभ्यो धनं ददौ

ヴァイシャンパーヤナは言った。「彼は父が正嫡の子らを育てるように、あらゆる身分の民を守り養った。大いなる祭祀の施主（ヤジャマーナ）として、二度生まれの者（ドヴィジャ）—とりわけバラモン—に財を惜しみなく施した。」

Verse 16

अनन्तरत्नान्यादाय स जहार महाक्रतून्‌ । सुषाव च बहून्‌ सोमान्‌ सोमसंस्थास्ततान च

ヴァイシャンパーヤナは言った。「数えきれぬ宝の贈り物を受けて、彼は大いなる祭祀を執り行った。ソーマを豊かに搾り、ソーマ祭の定められた次第（サンスタ― saṁsthā）を正しく整え、ソーマ儀礼の諸形態をことごとく成就した。」

Verse 17

आसीत्‌ काक्षीवती चास्य भार्या परमसम्मता | भद्रा नाम मनुष्येन्द्र रूपेणासदृशी भुवि

ヴァイシャンパーヤナは言った。「彼にはバドラ―（Bhadrā）という妃がいた。カクシーヴァーン王（Kakṣīvān）の娘で、ことのほか愛され、あらゆる点で申し分なく称賛された。おお、人のうち最もすぐれた者よ、この地上に彼女の美に比肩する女は他にいなかった。」

Verse 18

कामयामासतुस्तौ च परस्परमिति श्रुतम्‌ । स तस्यां कामसम्पन्नो यक्ष्मणा समपद्यत

ヴァイシャンパーヤナは言った。「聞くところによれば、その夫婦は互いを深く慕い合っていた。だが王は彼女への官能の欲に呑まれ、ラージャヤクシュマー（rājayakṣmā）という身を蝕む病に倒れた。」

Verse 19

तेनाचिरेण कालेन जगामास्तमिवांशुमान्‌ | तस्मिन्‌ प्रेते मनुष्येन्द्रे भार्यास्थ भृशदु:खिता

ほどなくして、彼は太陽のように沈んだ。人々の中の主たるその王がこの世を去ると、妃は激しい悲嘆に打ちひしがれた。

Verse 20

अपुत्रा पुरुषव्याप्र विललापेति न: श्रुतम्‌ । भद्रा परमदु:खार्ता तन्निबोध जनाधिप

ヴァイシャンパーヤナは言った。「人中の虎よ、我らはバドラが子を持たず、それゆえ嘆き悲しんだと聞いている。最も深い悲しみに圧され、彼女は叫び声を上げた――王よ、それを聞け。」

Verse 21

भद्रोवाच नारी परमधर्मज्ञ सर्वा भर्तृविनाकृता । पतिं विना जीवति या न सा जीवति दुःखिता

バドラは言った。「王よ、最高のダルマを知るお方よ。女は夫を失えば、すべてを失ったも同じです。主なきまま生き長らえる者は、真に生きているのではありません。悲しみに呑まれ、すでに死した者のように在るのです。」

Verse 22

पतिं विना मृतं श्रेयो नार्या: क्षत्रियपुड्भव | त्वद्गतिं गन्तुमिच्छामि प्रसीदस्व नयस्व माम्‌

バドラは言った。「クシャトリヤの家に生まれしお方よ。クシャトリヤの女にとって、夫なきまま生きるより死ぬほうがよいとされます。私はあなたが行かれたその道を、同じく辿りたい。どうかお慈悲を――クシャトリヤの至宝よ、私をも連れて行ってください。」

Verse 23

त्वया हीना क्षणमपि नाहं जीवितुमुत्सहे । प्रसादं कुरु मे राजन्नितस्तूर्ण नयस्व माम्‌

バドラは言った。「あなたなくしては、たとえ一瞬たりとも生きる気力がありません。王よ、どうか憐れみを――クシャトリヤの至宝よ、ここから早く私を連れ去ってください。」

Verse 24

पृष्ठतो$नुगमिष्यामि समेषु विषमेषु च । त्वामहं नरशार्दूल गच्छन्तमनिवर्तितुम्‌,नरश्रेष्ठ आप जहाँ कभी न लौटनेके लिये गये हैं, वहाँका मार्ग समतल हो या विषम, मैं आपके पीछे-पीछे अवश्य चली चलूँगी

ヴァイシャンパーヤナは言った。「私はあなたの後ろから従おう——道が平らであれ険しくあれ。おお、人中の虎よ。あなたが二度と振り返らずに進むなら、私もまたあなたの後を追って行く。」

Verse 25

छायेवानुगता राजन्‌ सततं वशवर्तिनी | भविष्यामि नरव्याप्र नित्यं प्रियहिते रता

彼女は王に告げた。「影のように、私は常にあなたに付き従い、絶えずあなたの命に従いましょう。おお、人中の虎よ。あなたにとって愛しく、また益となることに、私はいつも心を尽くします。」

Verse 26

अद्यप्रभृति मां राजन्‌ कष्टा हृदयशोषणा: । आधयो<5भिभविष्यन्ति त्वामृते पुष्करेक्षण,कमलके समान नेत्रोंवाले महाराज! आपके बिना आजसे हृदयको सुखा देनेवाले कष्ट और मानसिक चिन्ताएँ मुझे सताती रहेंगी

ヴァイシャンパーヤナは言った。「今日より、王よ、心を干からびさせる苛烈な苦悩——不安と内なる責め苦——が、あなたの不在において私を圧し伏せるであろう。おお、蓮華の眼をもつ御方よ。」

Verse 27

अभाग्यया मया नून॑ वियुक्ता: सहचारिण: । तेन मे विप्रयोगो5यमुपपन्नस्त्वया सह

「きっと私の不運ゆえに、かつて多くの人生の伴侶たちが、その相手と引き裂かれたのでしょう。だからこそ今、この別離が私にもふさわしく降りかかったのです——あなたとの別れが。」

Verse 28

विप्रयुक्ता तु या पत्या मुहूर्तमपि जीवति । दुःखं जीवति सा पापा नरकस्थेव पार्थिव,महाराज! जो स्त्री पतिसे बिछुड़ जानेपर दो घड़ी भी जीवन धारण करती है, वह पापिनी नरकमें पड़ी हुई-सी दुःखमय जीवन बिताती है

ヴァイシャṃパーヤナは言った。「王よ、夫と離れながら、たとえ一瞬でも生きながらえる女は、苦しみのうちに生きる——まるで地獄に住まう者のように——罪と悲嘆の重荷を負って。」

Verse 29

संयुक्ता विप्रयुक्ता श्च पूर्वदेहे कृता मया । तदिदं कर्मभि: पापै: पूर्वदेहेषु संचितम्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。「かつての身において、共に暮らしていた男女を引き裂いたのはこの私であった。その罪業は、前の生々に潜む種子のごとく積もり積もって、今まさにこの離別の悲しみとなって我が身に降りかかったのだ、王よ。」

Verse 30

दुःखं मामनुसम्प्राप्तं राजंस्त्वद्विप्रयोगजम्‌ । अद्यप्रभृत्यहं राजन्‌ कुशसंस्तरशायिनी । भविष्याम्यसुखाविष्टा त्वद्दर्शनपरायणा

ヴァイシャンパーヤナは語った。「王よ、そなたとの別離より生まれた悲嘆が我に及んだ。今日より、王よ、我はクシャ草を敷いた床に横たわり、憂いに沈み、ただ再びそなたを拝する望みのために生きよう。」

Verse 31

दर्शयस्व नरव्यापत्र शाधि मामसुखान्विताम्‌ | कृपणां चाथ करुणं विलपन्‍न्तीं नरेश्वर,नरश्रेष्ठ नरेश्वरर करुण विलाप करती हुई मुझ दीन-दु:ःखिया अबलाको आज अपना दर्शन और कर्तव्यका आदेश दीजिये

ヴァイシャンパーヤナは語った。「人中の虎よ、我に姿を現し、我がなすべき法（ダルマ）を教え諭したまえ。私は悲嘆に苛まれ、みじめで頼る術もなく、哀れに泣き叫んでいる。人の主よ、御前に拝することを許し、なすべきことを命じたまえ。」

Verse 32

कुन्त्युवाच एवं बहुविध॑ तस्यां विलपन्त्यां पुन: पुनः । तं॑ शवं सम्परिष्वज्य वाक्‌ किलान्तर्तहिताब्रवीत्‌

ヴァイシャンパーヤナは語った。クンティーは言った——彼女がその屍を抱きしめ、さまざまに、幾度も幾度も嘆き悲しんでいると、姿なき声が——見えぬままに——虚空より響いて語りかけた。

Verse 33

उत्तिष्ठ भद्रे गच्छ त्वं ददानीह वरं तव । जनयिष्याम्यपत्यानि त्वय्यहं चारुहासिनि,“भद्रे! उठो और जाओ, इस समय मैं तुम्हें वर देता हूँ। चारुहासिनि! मैं तुम्हारे गर्भसे कई पुत्रोंकोी जन्म दूँगा

ヴァイシャンパーヤナは語った。「吉祥なる婦人よ、起きて行け。ここに、今、汝に一つの恩寵を授けよう。美しく微笑む者よ、汝を通して我は子をもうけさせる。」

Verse 34

आत्मकीये वरारोहे शयनीये चतुर्दशीम्‌ । अष्टमी वा ऋतुस्नाता संविशेथा मया सह,“वरारोहे! तुम ऋतुस्नाता होनेपर चतुर्दशी या अष्टमीकी रातमें अपनी शय्यापर मेरे इस शवके साथ सो जाना”

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、麗しき腰の女よ。月の穢れが終わり、沐浴して清めたのち、十四夜――あるいは八夜に――汝は己が寝台に、我とともに横たわれ。」

Verse 35

एवमुक्ता तु सा देवी तथा चक्रे पतिव्रता । यथोक्तमेव तद्वाक्यं भद्रा पुत्रार्थिनी तदा,आकाशवाणीके यों कहनेपर पुत्रकी इच्छा रखनेवाली पतिव्रता भद्रादेवीने पतिकी पूर्वोक्त आज्ञाका अक्षरश: पालन किया

ヴァイシャンパーヤナは言った。かく告げられるや、その高貴なる妃は、貞婦（パティヴラター）としての誓いに堅く、言われたとおりにそのまま行った。その時、子を望むバドラ―は、夫の命を一字一句違えず実行したのである。

Verse 36

सा तेन सुषुवे देवी शवेन भरतर्षभ । त्रीन्‌ शाल्वांश्षतुरो मद्रान्‌ सुतान्‌ भरतसत्तम,भरतमश्रेष्ठ! रानी भद्गराने उस शवके द्वारा सात पुत्र उत्पन्न किये, जिनमें तीन शाल्वदेशके और चार मद्रदेशके शासक हुए

ヴァイシャンパーヤナは言った。「おお、バラタ族の雄牛よ。その王妃はシャヴァによって七人の子を産んだ。三人はシャールヴァ国の支配者となり、四人はマドラ国の支配者となった。」

Verse 37

तथा त्वमपि मय्येवं मनसा भरतर्षभ । शक्तो जनयितु पुत्रांस्तपोयोगबलान्वित:

「同じく汝も、バラタ族の雄牛よ、ただ心の決意ひとつによって、我が胎内に多くの子をもうけ得る。汝は苦行（タパス）とヨーガの修練より生じた力を具えているゆえに。」

Verse 120

इति श्रीमहा भारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि व्युषिताश्वोपाख्याने विंशत्यधिकशततमो<ध्याय:

ここに、聖なる『マハーバーラタ』アーディ・パルヴァのサンバヴァ篇、ヴィユシターシュヴァの説話における第百二十章は終わる。