Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे वंशानुवर्णनं नाम चतुःसप्ततितमो ऽध्यायः // ७४// समाप्तश्चायं तृतीयः पादः अथोत्तरभागप्रारमभः श्रुत्वा पादं तृतीयं तु क्रान्तं सूतेन धीमता / ततश्चतुर्थं पप्रच्छुः पादं वै ऋषिसत्तमाः

かくして『聖ブラフマーンダ・マハープラーナ』、ヴァーユが説く中篇、第三の序説パーダにおいて、「諸王統の叙述」と名づける第七十四章は終わった。これにて第三パーダも完了し、ここより後篇が始まる。賢きスータによって語られた第三パーダを聞き終え、最勝の聖仙たちは第四パーダについて問うた。

Verse 2

पादः क्रान्तस्तृतीयो ऽयमनुषङ्गेण नस्त्वया / चतुर्थं विस्तरात्पादं संहारं पारिकीर्त्तय

あなたは続きの語りによってこの第三パーダを我らのために踏破した。いま第四パーダを詳しく述べ、またサンハーラ（融滅）についても語ってください。

Verse 3

मन्वन्तराणि सर्वाणि पूर्वाण्येवापरैः सह / सप्तर्षीणामथैतेषां सांप्रतस्यान्तरे मनोः

私は、過去と未来のすべてのマンヴァンタラと、現今のマヌの時代における七仙（サプタリシ）についても語ろう。

Verse 4

विस्तरावयवं चैव निसर्गस्य महात्मनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च सर्वमेव ब्रवीहि नः

大いなる聖者よ、創造（ニサルガ）の広がりとその諸部分を、順序立てて余すところなく詳しくお語りください。

Verse 5

सूत उवाच भवतां कथयिष्यामि सर्वमेतद्यथातथम् / पादं त्विमं ससंहारं चतुर्थं मुनिसत्तमाः

スータは言った。「最勝の牟尼たちよ、私はすべてをありのままに語ろう。これは第四の章であり、サンハーラ（収滅）をも含む。」

Verse 6

मनोर्वैवस्वतस्येमं सांप्रतस्य महात्मंनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च निसर्गं शृणुत द्विजाः

二度生まれの者たちよ、現今の大いなるヴァイヴァスヴァタ・マヌの創成を、順序立てて詳しく聞きなさい。

Verse 7

मन्वन्तराणां संक्षेपं भविष्यैः सह सप्तभिः / प्रलयं चैव लोकानां ब्रुवतो मे निबोधत

私が、来たる七つを含むマンヴァンタラの要約と、諸世界のプララヤ（大滅）を語るのを、心して理解しなさい。

Verse 8

एतान्युक्तानि वै सम्यक्सप्तसप्तसु वै प्रजाः / मन्वन्तराणि संक्षेपाच्छृणुता नागतानि मे

七々の衆生について、これらはすでに正しく説き終えた。いま我が言葉により、来たるマンヴァンタラ（マヌの時代）を要約して聞け。

Verse 9

सावर्णस्य प्रवक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य ह / भविष्यस्य भविष्यं तु समासात्तन्निबोधत

いま、サーヴァルナのマヌとヴァイヴァスヴァタのマヌについて説こう。さらに未来に起こることも、要約して悟れ。

Verse 10

अनागताश्च सप्तैव स्मृतास्त्विह महर्षयः / कौशिको गालवश्चैव जामदग्न्यश्च भार्गवः

ここには、来たる七人の大聖仙が記される。すなわちカウシカ、ガーラヴァ、ジャーマダグニャ、バールガヴァ。

Verse 11

द्वैपायनो वशिष्टश्च कृपः शारद्वतस्तथा / आत्रेयो दीप्तिमांश्चैव ऋषयशृङ्गस्तु काश्यपः

さらに、ドヴァイパーヤナ、ヴァシシュタ、シャーラドヴァタのクリパ、アートレーヤ、ディープティマーン、そしてカाश்யパのリシュヤシュリンガも（その中にある）。

Verse 12

भरद्वाजस्तथा द्रौणिरश्वत्थामा महायशाः / एते सप्त महात्मानो भविष्याः परमर्षयः / सुतपाश्चामिताभाश्च सुखाश्चैव गणास्त्रयः

また、バラドヴァージャ、そしてドローナの子アシュヴァッターマ（大いなる名声の者）。この七人の大霊は未来に至上の聖仙（パラマリシ）となる。さらにスुतपा、アミターバ、スカという三つのガナ（衆）もある。

Verse 13

तेषां गणस्तु देवानामेकैको विंशकः स्मृतः / नामतस्तु प्रवक्ष्यामि निबोधध्वं समाहिताः

それらの神々のガナ（神衆）は、それぞれ二十柱より成ると伝えられる。今より名を説くゆえ、心を一つにして聴け。

Verse 14

ऋतुस्तपश्च शुक्रश्च कृतिर्नेमिः प्रभाकरः / प्रभासो मासकृद्धर्मस्तेजोरश्मिः क्रतुर्विराट्

名は、ルトゥ、タパス、シュクラ、クリティ、ネーミ、プラバーカラ。さらに、プラバーサ、マーサクリット、ダルマ、テージョーラシュミ、クラトゥ、ヴィラート。

Verse 15

अर्चिष्मान् द्योतनो भानुर्यशः कीर्त्तिर्बुधो धृतिः

また、アルチシュマーン、ディヨータナ、バーヌ、ヤシャス、キールティ、ブダ、ドリティ。

Verse 16

विंशतिः सुतपा ह्येते नामभिः परिकीर्त्तिताः / प्रभुर्विभुर्विभासश्च जेता हन्ता रिहा ऋतुः

これらは「スータパ」と呼ばれる二十柱であり、次の名で称えられる。プラブ、ヴィブ、ヴィバーサ、ジェーター、ハンター、リハー、ルトゥ。

Verse 17

सुमतिः प्रमतिर्दीप्तिः समाख्यातो महो महान् / देही मुनिरिनः पोष्टा समः सत्यश्च विश्रुतः

さらに、スーマティ、プラマティ、ディープティ、サマ―キャータ、マハ、マハーン。デーヒー、ムニ、リナ、ポーシュター、サマ、サティヤ、ヴィシュルタ。

Verse 18

इत्येतेह्यमिताभास्तु विंशतिः परिकीर्त्तिताः / दामो दानी ऋतः सोमो वित्तं वैद्यो यमो निधिः

かくして、無量の光を有する二十の名が称えられた――ダーマ、ダーニー、リタ、ソーマ、ヴィッタ、ヴァイディヤ、ヤマ、ニディ。

Verse 19

होमो हव्यं हुतं दानं देयं दाता तपः शमः / ध्रुवं स्थानं विधानं च नियमश्चेति विंशतिः

ホーマ、供物、献供、布施、与うべきもの、施主、苦行、寂静；さらにドゥルヴァ、住処、儀則、戒め――これらで二十。

Verse 20

सुखा ह्येते समाख्याताः सावर्ण्ये प्रथर्मेतरे / मारीचस्यैव ते पुत्राः कश्यपस्य महात्मनः

サーヴァルニの最初の間期において、彼らは「スカー」と称される。大聖カश्यパの子であり、マリーチの系統に属する。

Verse 21

सांप्रतस्य भविष्यन्ति षष्टिर्देवास्तदन्तरे / सावर्णस्य मनोः पुत्रा भविष्यन्ति नवैव तु

その間期には、現行のマンヴァンタラの六十のデーヴァが現れる。サーヴァルニ・マヌの子はただ九人である。

Verse 22

विरजाश्चार्वरीवांश्च निर्मोकाद्यास्तथा परे / नव चान्येषु वक्ष्यामि सावर्णेष्वन्तरेषु वै

ヴィラジャ、チャールヴァリーヴァーン、ニルモーカら、ほかの者たちもまた現れる。さらにサーヴァルニの他の間期における九者の群について、後に説き明かそう。

Verse 23

सावर्णमनवश्चान्ये भविष्या ब्रह्मणः सुताः / मेरुसावर्णितस्ते वै चत्वारो दिव्यदृष्टयः

サーヴァルナと名づけられる他のマヌたちも、未来においてブラフマーの子として現れる。彼らは「メル・サーヴァルニ」と呼ばれ、四人とも神聖な視座（天眼）を具える。

Verse 24

दक्षस्य ते हि वौहित्राः क्रियाया दुहितुः सुताः / महता तपसा युक्ता मेरुपृष्ठे महौ जसः

彼らはダクシャの孫であり、娘クリヤーの子らである。大いなる苦行に結ばれ、メル山の背にあって大いなる威光を放つ。

Verse 25

ब्रह्मादिभिस्तेजनिता दक्षेणैव च धीमता / महर्लोकं गता वृत्ता भविष्या मेरुमाश्रिताः

彼らはブラフマーをはじめ諸神と、また賢明なるダクシャによって生み出された。マハルローカに至り、未来においてメル山を依りどころとして住する。

Verse 26

महानुभावास्ते पूर्वं जज्ञिरे चाक्षुषेन्तरे / जज्ञिरे मनवस्ते हि भविष्यानागतान्तरे

その大いなる威徳を備えた者たちは、かつてチャークシュシャのマンヴァンタラに生まれた。まさにそのマヌたちが、来たる未来のマンヴァンタラに再び現れる。

Verse 27

प्राचेतसस्य दक्षस्य दौहित्रा मनवस्तु ये / सावर्णा नामतः पञ्च चत्वारः परमर्षिजाः

プラーチェタサのダクシャの孫であるマヌたちは、名において「サーヴァルナ」と呼ばれ、五人である。そのうち四人は至高のリシたちの系譜に生まれた。

Verse 28

संज्ञापुत्रस्तु सावर्णिरेको वैवस्वतस्तथा / ज्येष्ठः संज्ञासुतो नाम मुर्वैवस्वतः प्रभुः

サンジュニャーの子らのうち、一人はサーヴァルニ、もう一人はヴァイヴァスヴァタと呼ばれた。サンジュニャーの長子たる主はムル＝ヴァイヴァスヴァタという名であった。

Verse 29

वैवस्वतेंऽतरे प्राप्ते समुत्पत्तिस्तयोः शुभा / चतुर्दशैते मनवः कीर्तिता कीर्तिवर्द्धनाः

ヴァイヴァスヴァタのマンヴァンタラが到来すると、彼らの吉祥なる誕生が起こった。これら十四のマヌは、名声を増す者として称えられる。

Verse 30

वेदे स्मृतौ पुराणे च सर्वे ते प्रभविष्णवः / प्रजानां पतयः सर्वे भूतानां पतयः स्थिताः

ヴェーダ、スムリティ、プラーナにおいて、彼らは皆「プラバヴィシュヌ」と称される。彼らは衆生の主、万有の支配者として安住する。

Verse 31

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना / पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या नरेश्वरैः

それら人間の王たちによって、この全大地は—七つのドヴィーパと諸都市を備えて—満ちた一千のユガのあいだ守り治められるべきである。

Verse 32

प्रजाभिस्तपसा चैव विस्तरस्तेषु वक्ष्यते / चतुर्द्दशैते विज्ञेयाः सर्गाः स्वायंभुवादयः

彼らの民と苦行（タパス）の詳説は後に語られる。スヴァーヤンブヴァをはじめとする、この十四のサルガ（創造段階）を知るべきである。

Verse 33

मन्वन्तराधिकारेषु वर्त्तन्ते ऽत्र सकृत्सकृत् / विनिवृत्ताधिकारास्ते महार्लोकं समाश्रिताः

ここにおいて彼らは、各マヌヴァンタラの職分に幾度も従事する。任が終われば、マハルローカに帰依して住まう。

Verse 34

समतीतास्तु ये तेषामष्टौ षट् च तथापरे / पूर्वेषु सांप्रतश्चायं शास्ति वैवस्वतः प्रभुः

そのうち過ぎ去った者は八、さらに別の六もある。先のマヌヴァンタラにおいても今においても、ヴァイヴァスヴァタなる主が統べ治める。

Verse 35

ये शिष्टास्तान्प्रवक्ष्यामि सह देवर्षिदानवैः / सह प्रजा निसर्गेण सर्वांस्ते ऽनागतान्द्विजः

おおドヴィジャよ、私は選ばれし者たちを、デーヴァリシとダーナヴァと共に説き明かそう。創成の秩序に従い、民とともに未来に来たる者すべてをも語ろう。

Verse 36

वैवस्वत निसर्गेण तेषां ज्ञेयस्तु विस्तरः / अनूना नातिरिक्तास्ते यस्मात्मर्वे विवस्वतः

ヴァイヴァスヴァタの創成の理に従って、彼らの広がりを知るべきである。彼らは少なくも多くもない。すべてはヴィヴァスヴァンに由来するからである。

Verse 37

पुनरुक्तबहुत्वात्तु न वक्ष्ये तेषु विस्तरम् / मन्वन्तरेषु भाव्येषु भूतेष्वपि तथैव च

重ねて語ることが多くなるゆえ、彼らについて詳説はしない。未来のマヌヴァンタラにおいても、過去においても、まったく同様である。

Verse 38

कुलेकुले निसर्गास्तु तस्माज्ज्ञेया विभागशः / तेषामेव हि सिद्ध्यर्थं विस्तरेण क्रमेण च

それぞれの氏族には自然の生起があるゆえ、区分に従って知るべきである。それらの成就のために、ここでは詳しく順序立てて説かれる。

Verse 39

दक्षस्य कन्या धर्मिष्ठा सुव्रता नाम विश्रुता / सर्वकन्यावरिष्ठा तु ज्येष्ठा या वीरिणीसुता

ダクシャには、法に最も篤い娘がいて、『スヴラター』と名高かった。彼女は娘たちの中で最勝にして長女、ヴィーリニーの娘であった。

Verse 40

गृहीत्वा तां पिता कन्यां जगाम ब्रह्मणो ऽतिके / वैराजस्थमुपासीनं धर्मेण च भवेन च

父はその娘を伴い、ブラフマーの御許へ赴いた。そこではブラフマーがヴァイラージャの座に坐し、ダルマとバヴァ（シヴァ）と共に礼拝されていた。

Verse 41

भवधर्मसमीपस्थं दक्षं ब्रह्माभ्यभाषत / दक्ष कन्या तवेयं वै जनयिष्यति सुव्रता

ブラフマーは、バヴァとダルマの近くにいたダクシャに告げた。「ダクシャよ、この汝の娘スヴラターは、必ずや子孫を生み出すであろう。」

Verse 42

चतुरो वै मनून्पुत्रांश्चातुर्वर्ण्यकराञ्छुभान् / ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा दक्षो धर्मो भवस्तदा

四人の吉祥なる子、すなわち四人のマヌは、四姓の秩序を成す者である。ブラフマーの言葉を聞いて、その時ダクシャとダルマとバヴァ（シヴァ）は歓喜した。

Verse 43

तां कन्यां मनसा जग्मुस्त्रयस्ते ब्रह्मणा सह / सत्याभिध्यायिनां तेषां सद्यः कन्या व्यजायत

その三人は梵天とともに、心によってその乙女のもとへ赴いた。真実を観想する彼らのために、ただちに一人の乙女が生まれ現れた。

Verse 44

सदृशानूपतस्तेषां चतुरो वै कुमारकान् / संसिद्धाः कार्यकरणे संभूतास्ते श्रियान्विताः

彼らにふさわしい四人の童子が生まれた。事を成すに円満に成就し、吉祥の光に満ちていた。

Verse 45

उपभोगासमर्थैश्च सद्योजातैः शरीरकैः / ते दृष्ट्वा तान्स्वयंभूतान्ब्रह्मव्याहारिणस्तदा

生まれたばかりの身で、彼らは享楽に堪え得なかった。自ずから現れ、梵天の言葉を語る者として彼らを見て、その時人々は驚嘆した。

Verse 46

सरंब्धा वै व्यकर्षन्त मम पुत्रो ममेत्युत / अभिध्यायात्मनोत्पन्नानूचुर्वै ते परस्परम्

彼らは昂ぶって引き寄せ合い、「我が子だ、我がものだ」と言った。観想によって自らから生じたのだと、互いに語り合った。

Verse 47

यो यस्य वपुषा तुल्यो भजतां सततं सुतम् / यस्य यः सदृशश्चापि रूपे वीर्ये च मानतः

誰が誰の身体に等しいなら、その者を常に子として受け入れよ。姿かたち、力、そして尊位においても、誰が誰に似ているかに従え。

Verse 48

तं गृह्णातु स भद्रं वो वर्णतो यस्य यः समः / ध्रुवं रूपं पितुः पुत्रः सो ऽनुरुध्यति सर्वदा

汝らの吉祥のために、ヴァルナと性質において等しい者を彼が受け入れよ。子は常に父の不動の姿に従う。

Verse 49

तस्मादात्मसमः पुत्रः पितुर्मातुश्च वीर्यतः / एवं ते समयं कृत्वा सर्वेषां जगृहः सुतान्

ゆえに父母の精力によって、子は自らに等しくなる。かくして彼らは約を定め、すべての者の子らを受け入れた。

Verse 50

चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वतस्य ह / रुचेः प्रजापतेः पुत्रो रौच्यो नामाभवत्सुतः

チャークシュシャのマンヴァンタラが過ぎ、ヴァイヴァスヴァタのマンヴァンタラが到来したとき、プラジャーパティ・ルチにラウチャヤという子が生まれた。

Verse 51

भूत्यामुत्पादितो यस्तु भौत्यो नाम कवेः सुतः / वैवस्वतेंऽतरे जातौ द्वौ मनू तु विवस्वतः

ブーティーから生まれたのは賢者カヴィの子で、名をバウティヤという。ヴァイヴァスヴァタのマンヴァンタラにおいて、ヴィヴァスヴァーンより二人のマヌが生まれた。

Verse 52

वैवस्वतो मनुर्यश्च सावर्णो यश्च वै श्रुतः / ज्ञेयः संज्ञासुतो विद्वान्मनुर्वैवस्वतः प्रभुः

ヴァイヴァスヴァタ・マヌ、そしてサーヴァルナ・マヌとして聞き伝えられる者について、賢者は知るべきである。ヴァイヴァスヴァタ・マヌという主はサンジュニャーの子である。

Verse 53

सवर्णायाः सुतश्चान्यः स्मृतो वैवस्वतो मनुः / सावर्णम नवो ये च चत्वारस्तु महर्षिजाः

サーヴァルナーのもう一人の子は、ヴァイヴァスヴァタ・マヌとして伝えられる。さらにサーヴァルナのマンヴァンタラには四人の大聖仙がいる。

Verse 54

तपसा संभृतात्मानः स्वेषु मन्वन्तरेषु वै / भविष्येषु भविष्यन्ति सर्वकार्यार्थसाधकाः

苦行によって自己を充実させた者たちは、それぞれのマンヴァンタラにおいて、未来の時代に現れ、あらゆる事業と目的を成就する。

Verse 55

प्रथमे मेरुसावर्णेदक्षपुत्रस्य वै मनोः / परामरीचिगर्भाश्च सुधर्माणश्च ते त्रयः / संभूताश्च महात्मानः सर्वे वैवस्वतेन्तरे

最初のメル・サーヴァルナのマンヴァンタラにおいて、ダクシャの子マヌの時代に、パラーマリーチिगарбハとスダルマーナら三人の大魂は、ヴァイヴァスヴァタのマンヴァンタラの期間中に生じた。

Verse 56

दक्षपुत्रस्य पुत्रास्ते रोहितस्य प्रजापतेः / भविष्यन्ति भविष्यास्तु एकैको द्वादशो गणः

彼らはダクシャの子の系統、すなわちプラジャーパティ・ローヒタの子らである。彼らは「バヴィシュヤ」と呼ばれ、それぞれが十二の集団（ガナ）を持つ。

Verse 57

ऐश्वरश्च ग्रहो राहुर्वाकुर्वंशस्तथैव च / पारा द्वादश विज्ञेया उत्तरांस्तु निबोधत

アイシュヴァラ、グラハ、ラーフ、ヴァークルヴァンシャ等は、「パーラー」と呼ばれる十二の集団（ガナ）であると知れ。いま、次なる名を聞け。

Verse 58

वाजिपो वाजिजिच्चैव प्रभूतिश्च ककुद्यथ / दधिक्रावा विपक्वश्च प्रणीतो विजयो मधुः

ヴァージポ、ヴァージジト、プラブーティ、カクド、またダディクラーヴァ、ヴィパクヴァ、プラニータ、ヴィジャヤ、マドゥ—これらの聖なる名が唱えられる。

Verse 59

उतथ्योत्तमकौ द्वौ तु द्वादशैते मरीचयः / सुधर्माणस्तु वक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत

ウタティヤとウッタマカの二者、かくして十二のマリーチである。いまスダルマーナたちを名をもって語る、よく聞け。

Verse 60

वर्णस्तथाथगर्विश्च भुरण्यो व्रजनो ऽमितः / अमितो द्रवकेतुश्च जंभो ऽथाजस्तु शक्रकः

ヴァルナ、アタガルヴィ、ブーラニャ、ヴラジャナ、アミタ。さらにアミタ、ドラヴァケートゥ、ジャンバ、そしてアジャ（シャクラカと称される）—これらが名である。

Verse 61

सुनेमिर्द्युतयश्चैव सुधर्माणः प्रकीर्तिताः / तेषामिन्द्रस्तदा भाव्यो ह्यद्भुतो नाम नामतः

スネミとデュタヤがスダルマーナとして称えられる。彼らのインドラはその時、名により「アドブタ（奇瑞）」と呼ばれる。

Verse 62

स्कन्दो ऽसौ पार्वतीयो वै कार्तिकेयस्तु पावकिः / मेधातिथिश्च पौलस्त्यो वसुः काश्यप एवं च

パールヴァティーの子スカンダこそカルティケーヤであり、またパーヴァキとも呼ばれる。さらにメーダーティティ、パウラஸティヤ、ヴァス、カーश्यパも挙げられる。

Verse 63

ज्योतिष्मान्भार्गवाश्चैव द्युतिमानङ्गिरास्तथा / वसिनश्चैव वासिष्ठ आत्रेयो हव्यवाहनः

ジョーティシュマン、バールガヴァ、デュティマン、そしてアンギラー；またヴァシナ、ヴァーシシュタ、アートレーヤ、ハヴ்யヴァーハナ—これらの聖仙が挙げられる。

Verse 64

सुतपाः पौलहश्चैव सप्तैते रोहितेतरे / धृतिकेतुर्दीप्तिकेतुः शापहस्तनिरामयाः

スータパーとパウラハ—この七者はローヒタのほかの子らであり、ドゥリティケートゥ、ディープティケートゥ、シャーパハスタ、ニラーマヤがその中に数えられる。

Verse 65

पृथुश्रवास्तथानीको भूरिद्युम्नो बृहद्यशः / प्रथमस्य तु सावर्णेर्नव पुत्राः प्रकीर्तिताः

プṛトゥシュラヴァー、アニーカ、ブーリデュムナ、ブリハドヤシャ—第一のサーヴァルニの九人の子らはこのように称えられる。

Verse 66

दशमे त्वथ पर्याये धर्मपुत्रस्य वै मनोः / द्वीतीयस्य तु सावर्णेर्भाव्यस्यैवान्तरे मनोः

第十の順序において、ダルマの子マヌのマンヴァンタラが起こる。さらにそのマヌのマンヴァンタラの内に、第二のサーヴァルニ、すなわちバーヴィヤのマンヴァンタラもある。

Verse 67

सुधामानो विरुद्धाश्च द्वावेव तु गणौ स्मृतौ / दीप्तिमन्तश्च ते सर्वे शतसंख्याश्च ते समाः

スダーマーナとヴィルッダ—この二つのガナのみがスムリティに記される。彼らは皆光輝に満ち、各々その数は百に等しい。

Verse 68

प्राणानां यच्छतं प्रोक्तं ऋषिभिः पुरषेति वै / देवास्ते वै भविष्यन्ति धर्मपुत्रस्य वै मनोः

聖仙たちは、プラーナのその集まりを「プラシャ（Puraṣa）」と説いた。彼らはダルマの子マヌの子として、やがて神々となる。

Verse 69

तेषामिन्द्रस्तथा विद्वान्भविष्यः शान्तिरुच्यते / हविष्मान्पौलहः श्रीमान्सुकीर्तिश्चाथ भार्गवः

彼らの中には賢きインドラがあり、また「シャーンティ（Śānti）」と呼ばれる者もいる。さらに、ハヴィシュマーン・パウラハ、吉祥なるシュリーマン、そしてバールガヴァ系のスキールティがいる。

Verse 70

आपोमूर्तिस्तथात्रेयो वसिष्ठश्चापवः स्मृतः / पौलस्त्यो ऽप्रतिमश्चापि नाभागश्चैव काश्यपः

アーポームールティとアートレーヤがあり、ヴァシシュタは「アーパヴァ（Āpava）」として記憶される。さらに、パウラஸティヤ、比類なきアプラティマ、そしてカश्यパ系のナーバーガがいる。

Verse 71

अभिमन्युश्चाङ्गिरसः सप्तैते परमर्षयः / सुक्षेत्रश्चोत्तमौजाश्च भूरिसेनश्च वीर्यवान्

アビマンニュとアンギラサ——この七者は至高の聖仙（パラマリシ）である。さらに、スークシェートラ、ウッタマウジャー、そして勇力あるブーリセーナがいる。

Verse 72

शतानीको निरामित्रो वृषसेनो जयद्रथः / भूरिद्युम्नः सुवर्चाश्च दशैतेमानवाः स्मृताः

シャターニーカ、ニラーミトラ、ヴリシャセーナ、ジャヤドラタ、ブーリディユムナ、スヴァルチャー——これらは十人の「マーナヴァ」として伝えられる。

Verse 73

एकादशे तु पर्याये सावर्णे वै तृतीयके / निर्वाणरतयो देवाः कामगा वै मनोजवाः

第十一のマンヴァンタラ、サーヴァルナの第三の巡りにおいて、神々は涅槃の歓喜に住し、欲するままに行き、心のごとく速い。

Verse 74

गणास्त्वेते त्रयः ख्याता देवातानां महात्मनाम् / एकैकस्त्रिंशतस्तेषां गणस्तु त्रिदिवौकसाम्

これら三つのガナは大いなる神々の群として知られ、トリディヴァに住む者の各ガナには三十一柱ずつが属する。

Verse 75

मासस्याहानि त्रिंशत्तु यानि वै कवयो विदुः / निर्वाणरतयो देवा रात्रयस्तु विहङ्गमाः

詩人の知るところ、月の三十の日は涅槃に憩う神々であり、夜々は「ヴィハンガマ」—鳥のように軽やかに移ろうものと説かれる。

Verse 76

गणस्तृतीयो यः प्रोक्ते देवतानां भविष्यति / मनोजवा मूरूर्त्तास्तु इति देवाः प्रकीर्तिताः

説かれた神々の第三のガナは、未来において「マノージャヴァ」と「ムールタ」の名で知られるであろう—かく神々は称えられる。

Verse 77

एते हि ब्रह्मणः पुत्रा भविष्या मानवाः स्मृताः / तेषामिद्रो वृषा नाम भविष्यः सुरराट् ततः

これらは梵天の子らであり、未来のマヌとして記憶される。その中で「ヴリシャ」と名づくインドラが、後に神々の王となる。

Verse 78

तेषां सप्तऋषींश्चापि कीर्त्यमानान्निवौधत / हविष्मान्काश्यपश्चापि वपुष्मांश्चैव भार्गवः

彼らの称えられる七仙（サプタ・リシ）の名を聞け――ハヴィシュマーン・カーシュヤパ、そしてヴァプシュマーン・バールガヴァ。

Verse 79

आरुणिश्च तथात्रेयो वसिष्ठो नग एव च / पुष्टिराङ्गिरसो ज्ञेयः पौलस्त्यो निश्चरस्तथा

アールニ、またアートレーヤ、ヴァシシュタとナガ。さらにプシュティ・アンギラサと知り、パウラスタヤ、ニシュチャラもまた。

Verse 80

पौलहो ह्यतितेजश्च देवा ह्येकादशेन्तरे / सर्ववेगः सुधर्मा च देवानीकः पुरोवहः

パウラハとアティテージャは第十一の間期の神々であり、またサルヴァヴェーガ、スダルマー、そして先導するデーヴァーニーカ（プーロヴァハ）である。

Verse 81

क्षेमधर्मा ग्रहेषुश्च आदर्शः पैण्ड्रको मरुः / सावर्णस्य तु ते पुत्राः प्राजापत्यस्य वै नव

クシェーマダルマ、グラヘーシュ、アーダルシャ、パインドラカ、マル――これらはサーヴァルナの、プラジャーパティヤ系の九人の子である。

Verse 82

द्वादशे त्वथ पर्याये रुद्रपुत्रस्य वै मनोः / चतुर्थो रुद्रसावर्णो देवांस्तस्यान्तरे शृणु

第十二の巡りにおいて、ルドラの子なるマヌの時代、第四はルドラ・サーヴァルナである。その間期の神々を聞け。

Verse 83

पञ्चैव तुगणाः प्रोक्ता देवतानामनागताः / हरिता रोहिताश्चैव देवाः सुमनसस्तथा

神々の来たる時代には、五つの神衆が説かれる――ハリタ、ローヒタ、そしてスーマナサと名づく神々である。

Verse 84

सुकर्माणः सुतरश्च विद्वांश्चैव सहस्रदः / पर्वतो ऽनु चरश्चैव अपाशुश्च मनोजवः

スカルマー、スータラ、ヴィドヴァーン、サハスラダ、パルヴァタ、アヌチャラ、アパーシュ、マノージャヴァ――これらが（その神々の）名である。

Verse 85

ऊर्जा स्वाहा स्वधा तारा दशेते हरिताः स्मृताः / तपो ज्ञानी मृतिश्चैव वर्चा बन्धुश्च यः स्मृतः

ウールジャー、スヴァーハー、スヴァダー、ターラー――これらは十の「ハリタ」として記憶され、さらにタポ、ジュニャーニー、ムリティ、ヴァルチャー、バンドゥも説かれる。

Verse 86

रजश्चैव तु राजश्च स्वर्णपादस्तथैव च / पुष्टिर्विधिश्च वै देवा दशैते रोहिताः स्मृताः

ラジャス、ラージャ、スヴァルナパーダ、さらにプシュティとヴィディ――これら十柱の神々が「ローヒタ」として記憶される。

Verse 87

तुष्ताद्यास्तु ये देवास्त्रय स्त्रिंशत्प्रकीर्तिताः / ते वै सुमनसो वेद्यान्निबोधत सुकर्मणः

トゥシュタをはじめ「三十三神」と称えられる神々こそ、まさにスーマナサとして知るべきである。スカルマナよ、よく悟れ。

Verse 88

सुपर्वा वृषभः पृष्टा कपिद्युम्नविपश्चितः / विक्रमश्च क्रमश्चैव विभृतः कान्त एव च

スパルヴァ、ヴリシャバ、プリシュタ、カピデュムナ（賢智なる者）、ヴィクラマ、クラマ、ヴィブリタ、そしてカーンタ——これらが（神々の）名として語られる。

Verse 89

एते देवाः सुकर्माणः सुतरांश्च निबोधत / वर्षो दिव्यस्तथाञ्जिष्ठो वर्चस्वी द्युतिमान्कविः

これらの神々は善き業を成す者たち—よく知れ。ヴァルシャ、ディヴィヤ、またアンジシュタ、ヴァルチャスヴィー、デュティマーン、カヴィ。

Verse 90

शुभो हविः कृतप्राप्तिर्व्यापृतो दशमस्तथा / सुतारा नामतस्त्वेते देवा वै संप्रकीर्तिताः

シュバ、ハヴィ、クリタプラープティ、ヴィヤープリタ—これらも第十の名である。名により、これらの神々は「スーターラー」と称えられる。

Verse 91

तेषामिन्द्रस्तु विज्ञेयो ऋतधामा महायशाः / द्युतिर्वसिष्ठपुत्रस्तु आत्रेयः सुतपास्तथा

彼らのうち、インドラとして知られるべきは大いなる名声のリタダー マである。デュティはヴァシシュタの子、またアートレーヤとスータパもいる。

Verse 92

तपोमूर्तिस्त्वाङ्गिरसस्तपस्वी काश्यपस्तथा / तपोधनश्च पौलस्त्यः पौलहश्च तपोरतिः

苦行の姿なるアーンギラサ、苦行者カ―シュヤパ。苦行の富なるパウラステャ、苦行を愛するパウラハ—彼らもまた（聖仙なる神々）である。

Verse 93

भार्गवः सप्तमस्तेषां विज्ञेयस्तु तपोधृतिः / एते सप्तर्षयः सिद्धा अन्त्ये सावर्णिकेंऽतरे

彼らのうち第七はバールガヴァであり、「タポードリティ」として知られる。これらは成就した七仙（サプタリシ）で、最後のサーヴァルニカ・マンヴァンタラに現れる。

Verse 94

देववानुपदेवश्च देवश्रेष्ठो विदूरथः / मित्रवान् मित्रसेनो ऽथ चित्रसेनो ह्यमित्रहा

デーヴァヴァーン、ウパデーヴァ、デーヴァシュレーシュタ、ヴィドゥーラタ；またミトラヴァーン、ミトラセーナ、そしてチトラセーナ—敵を滅する者。

Verse 95

मित्रबाहुः सुवर्चाश्च द्वादशस्य मनोः सुताः / त्रयोदशेतु पर्याये भाव्ये रौच्येन्तरे पुनः

ミトラバーフとスヴァルチャーは第十二のマヌの子である。さらに第十三の巡りでは、来たるラウチャ（Raucyā）・マンヴァンタラにおいて再び現れる。

Verse 96

त्रय एव गणाः प्रोक्ता देवानां तु स्वयंभुवा / ब्रह्मणो मानसाः पुत्रास्ते हि सर्वे महात्मनः

スヴァヤンブーによって、神々には三つのガナ（神衆）だけが説かれた。彼らはブラフマーの意生の子であり、皆ことごとく大いなる魂である。

Verse 97

सुत्रामाणः सुधर्माणः सुकर्माणश्च ते त्रयः / त्रिदशानां गणाः प्रोक्ता भविष्याः सोमपायिनाम्

その三者とは、スートラーマーナ、スダルマーナ、スカルマーナである。彼らは三十三天（トリダシャ）の神衆と説かれ、未来においてソーマを飲む者となる。

Verse 98

त्रयस्त्रिशद्देवता याः पृथगिज्यास्तु याज्ञिकैः / आज्येन पृषदाज्येन ग्रहश्रेष्टेन चैव ह

三十三の神々は祭式を司る者たちにより別々に礼拝され、アージャ（澄ましバター）、プṛṣダージャ、そして最上のグラハであるソーマによって供養される。

Verse 99

ये वै देवास्त्रयस्त्रिंशत्पृथक्त्वेन निबोधत / सुत्रामाणः प्रयाज्यास्तु आज्याशा ये तु सांप्रतम्

この三十三の神々をそれぞれ区別して知れ。「スートラーマーナ」と呼ばれる神々は前供（プラヤージャ）に礼拝され、今はアージャ（供酥）の分け前を望む。

Verse 100

सुकर्माणो ऽनुयाज्याख्याः पृषदाज्याशिनस्तु ये / उपयाज्याः सुधर्माण इति देवाः प्रकीर्त्तिताः

プṛṣダージャを食する者は「スカルマーナ」と呼ばれアヌヤージャに属し、「スダルマーナ」と呼ばれる者はウパヤージャに属すると、神々はこのように説かれる。

Verse 101

दिवस्पतिर्महासत्वस्तेषामिन्द्रो भविष्यति / पुलहात्मजपुत्रास्ते विज्ञेयास्तु रुचेः सुताः

彼らのインドラは大いなる力をもつ「ディヴァスパティ」となる。彼らはプラハの子の子、またルチの子らであると知るべきである。

Verse 102

अङ्गिराश्चैव धृतिमान् पौलस्त्यो ऽप्यव्ययस्तु सः / पौलहस्तत्त्वदर्शी छ भार्गवश्च निरुप्सुकः

アンギラスは堅忍であり、パウラスティヤもまた不滅である。パウラハは真理を観じ、バールガヴァは欲を離れた者（ニルプスカ）である。

Verse 103

निष्प्रकंप्यस्तथात्रेयो निर्मोहः काश्यपस्तथा / सुतपाश्चैव वासिष्ठः सप्तैते तु त्रयोदश

ニシュプラカンピヤ、アートレーヤ、ニルモーハ、カーシュヤパ、そしてスータパーとヴァーシシュタ—この七柱は第十三マヌヴァンタラに名高い。

Verse 104

चित्रसेनो विचित्रश्च नयो धर्मो धृतो भवः / अनेकः क्षत्रविद्धश्च सुरसो निर्भयो दश

チトラセーナ、ヴィチトラ、ナヤ、ダルマ、ドリタ、バヴァ、アネーカ、クシャトラヴィッダ、スラサ、ニルバヤ—これら十の名が説かれる。

Verse 105

रौच्यस्यैते मनोः पुत्रा ह्यन्तरे तु त्रयोदशे / चतुर्दशे तु पर्याये भौत्यस्याप्यन्तरे मनोः

これらは第十三マヌヴァンタラにおけるラウチャ・マヌの पुत्रたちであり、さらに第十四の巡りではバウティヤ・マヌのマヌヴァンタラにも（語られる）。

Verse 106

देवतानां गणाः पञ्च प्रोक्ता ये तु भविष्यति / चाक्षुषाश्च पवित्राश्च कनिष्ठा भ्राजितास्तथा

未来に現れる देवगण（神々の群れ）は五つと説かれる。すなわちチャークシュシャ、パヴィトラ、カニシュタ、ブラージタ、そして（もう一群）である。

Verse 107

वाचावृद्धाश्च इत्येते पञ्च देवगणाः स्मृताः / निषादाद्याः स्वराः सप्त सप्त तान्विद्धि चाक्षुषान्

「ヴァーチャーヴリッダ」など—これらが स्मृति に記される五つの देवगण である。ニシャーダに始まる七つの音階は、チャークシュシャに属する「七々の स्वर」と知れ。

Verse 108

बृहदाद्यानि सामानि कनिष्ठान्सप्त तान्विदुः / सप्त लोकाः पवित्रास्ते भ्राजिताः सप्तसिंधवः

ブリハド等のサーマ讃歌のうち、下位とされるものは七つと知られる。かの七つのローカは清浄であり、光り輝く七つのシンドゥ（大河）もまた然り。

Verse 109

वाचावृद्धानृषीन्विद्धि मनोः स्वायभुवस्य ये / सर्वे मन्वन्तरेद्राश्च विज्ञेयास्तुल्यलक्षणाः

スヴァーヤンブヴァ・マヌに属する、「言葉において老成した」リシたちを知れ。あらゆるマンヴァンタラのインドラもまた、同様の相を備えると知るべきである。

Verse 110

तेजसा तपसा वुद्ध्या बलश्रुतपराक्रमैः / त्रैलोक्ये यानि सत्त्वानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च

テージャスと苦行、智慧、力、シュルティ、そして武勇によって、三界の衆生はその帰趣（ガティ）を得、またドゥルヴァのごとく不動となる。

Verse 111

सर्वशः सर्वैर्गुणैस्तानि इन्द्रास्ते ऽभिभवन्ति वै / भूतापवादिनो हृष्टा मध्यस्था भूतवादिनः

かのインドラたちは、あらゆる点で、あらゆる徳によって、まことにそれらを圧倒する。ブータを誹る者は歓び、中立の者はブータ・ヴァーダを語る。

Verse 112

भूताभवादिनः शक्तास्त्रयो वेदाः प्रवादिनाम् / अग्नीध्रः काश्यपश्चैव पौलस्त्यो मागधश्च यः

ブータ・アーバヴァ（衆生の起源）を説く者らは力ある者であり、説示する者にとって三ヴェーダはプラマーナ（正しい証）である。すなわちアグニードラ、カーシュヤパ、パウラஸ્ત்ய、そしてマーガダである。

Verse 113

भार्गवो ह्यग्निवाहुश्च शुचिराङ्गिरसस्तथा / शुक्रश्चैव तु वासिष्ठः पौलहो मुक्त एव च

バールガヴァ、アグニヴァーフ、そして清浄なるアンギラサ。さらにシュクラ、ヴァーシシュタ、パウラハ、ムクタもまた名指される。

Verse 114

आत्रेयः श्वाजितः प्रोक्तो मनुपुत्रानतः शृणु / उरुर्गुरुश्च गंभीरो बुद्धः शुद्धः शुचिः कृती

アートレーヤは「シュヴァージト」と称される。いまマヌの子らの順を聞け—ウル、グル、ガンビーラ、ブッダ、シュッダ、シュチ、クリティ。

Verse 115

ऊर्जस्वी सुबलश्चैव भौत्यस्यैते मनोः सुताः / सावर्णा मनवो ह्येते चत्वारो ब्रह्मणः सुताः

ウールジャスヴィとスバラ—これらはバウティヤ・マヌの子である。この四者はサーヴァルナのマヌたちで、ブラフマーの子と伝えられる。

Verse 116

एको वैवस्वतश्चैव सावर्णो मनुरुच्यते / रौच्यो भौत्यश्च यौ तौ तु मतौ पौलहभार्गवौ / भौत्यस्यैवाधिपत्ये तु तूर्णं कल्पस्तु पूर्यते

一人はヴァイヴァスヴァタ、また一人はサーヴァルナ—この二者がマヌと称される。ラウチヤとバウティヤは、パウラハとバールガヴァと見なされる。そしてバウティヤの統治のもと、このカルパは速やかに満ちてゆく。

Verse 117

सूत उवाच निःशेषेषु तु सर्वेषु तदा मन्वन्तरेष्विह

スータは語った。「ここにおけるすべてのマンヴァンタラが余すところなく終わり果てるとき、そのとき…」

Verse 118

अन्ते ऽनेकयुगे तस्मिन्क्षीणे संहार उच्यते / सप्तैते भार्गवा देवा अन्ते मन्वन्तरे तदा

数多のユガの終わりに、その時が尽きるとき、これをサンハーラ（壊滅）という。そのときマンヴァンタラの終末に、七柱のバールガヴァ神々が現れる。

Verse 119

भुक्त्वा त्रैलोक्यम ध्यस्था युगाख्या ह्येकसप्ततीः / पितृभिर्मनुभिः सार्द्धं क्षीणे मन्वन्तरे तदा

三界の中央に住して、彼らは「ユガ」と呼ばれる七十一の時期を享受する。マンヴァンタラが尽きるとき、祖霊ピトリと諸マヌと共に集う。

Verse 120

अनाधारमिदं सर्वं त्रैलोक्यं वै भविष्यति / ततः स्थाना नि शुभ्राणि स्थानिनां तानि वै तदा

そのとき三界のすべてはまことに拠り所を失う。やがて住まう者たちの住処は、清らかな白光を帯びて輝く。

Verse 121

प्रभ्रशयन्ते विमुक्तानि तारा ऋक्षग्रहैस्तथा / ततस्तेषु व्यतीतेषु त्रैलोक्यस्येश्वरेष्विह

星々もまた、星宿と惑星とともに束縛を離れて落下しはじめる。それらが過ぎ去り消え失せるとき、ここにおける三界の主たちさえ終末を迎える。

Verse 122

संप्रप्तेषु महर्लोकं यस्मिंस्ते कल्पवासिनः / अजिताद्या गणा यत्र आयुष्मन्तश्चतुर्दश

そのカルパに住する者たちがマハルローカに到るとき、そこにはアジタをはじめとする十四の長寿なるガナ（神衆）が住まう。

Verse 123

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवास्ते वै चतुर्द्दश / सशरीराश्च श्रूयन्ते जनलोके सहानुगाः

あらゆるマヌヴァンタラにおいて、その十四の神々は従者とともに、ジャナローカに身を具して在ると伝えられる。

Verse 124

एवं देवेष्वतीतेषु महर्लोकाज्जनं प्रति / भूतादिष्ववशिष्टेषु स्थावरां तेषु तेषु वै

このように神々が上方へ去り、マハルローカからジャナローカへ向かうとき、残された諸存在のうち各所には不動のもの（スターヴァラ）だけが残る。

Verse 125

शून्येषु लोकस्थानेषु महान्तेषु भुवादिषु / देवेषु च गतेष्वूर्द्ध्वं सायुज्यं कल्पवासिनाम्

ブヴァなどの大いなる世界の座が空となり、神々も上方へ去るとき、カルパに住む者はサーユジュヤ（至高の合一）を得る。

Verse 126

संहृत्य तास्ततो ब्रह्मा देवर्षिपितृदानवान् / संस्थापयति वै सर्गमहर्दृष्ट्वा युगक्षये

そののちブラフマーは、神々・聖仙・祖霊（ピトリ）・ダーナヴァを収め、ユガの終わりに昼の到来を見て、創造を再び स्थापितする。

Verse 127

चतुर्युगसहस्रान्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः / रात्रिं युगसहस्रान्तां ते ऽहोरात्रविदो जनाः

昼夜の理を知る人々は言う。ブラフマーの一日は四ユガの千回転の終わりに等しく、その夜もまた千ユガの終わりに等しい。

Verse 128

नैमित्तिकः प्राकृतिको यश्चैवात्यन्तिकोर्ऽथतः / त्रिविधिः सर्वभूतानामित्येष प्रतिसंचरः

ナイミッティカ（因縁的）、プラークリティカ（根本自然的）、そしてアーティヤンティカ（究竟的）—その義において三種であり、これが一切衆生の三重の還帰・収摂（プラティサンチャーラ）である。

Verse 129

ब्राह्मो नैमित्तिकस्तस्य कल्पदाहः प्रसंयमः / प्रतिसर्गे तु भूतानां प्राकृतः करणक्षयः

彼のナイミッティカ（ブラフマー的）プララヤは、カルパの焼尽と収束である。さらに再創造（プラティサルガ）において、衆生のプラークリティカのプララヤとは、カラナ（感官・器官）の滅尽である。

Verse 130

ज्ञानाच्चात्यन्तिकः प्रोक्तः कारणानामसंभवः / ततः संहृत्य तान्ब्रह्मा देवांस्त्रैलोक्यवासिनः

さらに、知（ジュニャーナ）によって究竟のプララヤ（アーティヤンティカ）が説かれる。そこでは原因そのものが成立しない。かくしてブラフマーは、三界に住む神々さえも収摂してしまう。

Verse 131

प्रहरति प्रकुरुते सर्गस्य प्रलयं पुनः / सुषुप्सुर्भगवान्ब्रह्मा प्रजाः संहरते तदा

時（カーラ）は、創造のプララヤを幾度も打ち下ろして成就させる。そのとき、眠りに入る世尊ブラフマーは、衆生（プラジャー）を収摂して滅する。

Verse 132

ततो युगसहस्रान्ते संप्राप्ते च युगक्षये / तत्रात्मस्थाः प्रजाः कर्तुं प्रपेदे स प्रजापतिः

そして千のユガの終わり、ユガの滅尽が到来すると、そのプラジャーパティは、自らの内に宿る衆生を創り出すために歩み出た。

Verse 133

तदा भवत्यनावृष्टिः संतता शतवार्षिकी / तया यान्यल्पसाराणि सत्त्वानि वृथिवीतले

その時、百年にわたり絶え間ない無雨の旱魃が起こる。それにより、大地の上の力乏しい生きものは衰えゆく。

Verse 134

तान्येवात्र प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च / सप्तरश्मिरथो भूत्वा उदत्तिष्ठद्विभावसुः

それらの生きものはここで溶け去り、土と混じって大地となる。やがてヴィバーヴァスは七つの光の車となって高く昇る。

Verse 135

असह्यरश्मिर्भगवान्पिबत्यंभो गनस्तिभिः / हरीतारश्मयस्तस्यदीप्यमानास्तु सप्ततिः

耐えがたい光を放つバガヴァーンたる太陽は、ガナスティの群れによって水を飲み尽くす。彼の輝く青緑の光線は七十となって燃え立つ。

Verse 136

भूय एव विवर्त्तन्ते व्याप्नुवन्तोंबरं शनैः / भौमं काष्ठेन्धनं तेजो भृशमद्भिस्तु दीप्यते

それらは再び巡り返し、ゆるやかに天空を満たしてゆく。大地の火は木を薪とするかのように、水によっていよいよ激しく燃え上がる。

Verse 137

तस्मादुदकभृत्सूर्यस्तपतीति हि कथ्यते / नावृष्ट्या तपते सूर्य्यो नावृष्ट्या परिषिच्यते

ゆえに太陽は「ウダカブリット（持水者）」と呼ばれる。水を抱えつつも灼熱を放つからである。無雨の時、太陽はさらに照りつけ、無雨の時、冷やす水に潤されることもない。

Verse 138

नावृष्ट्या परिविश्येत वारिणा दीप्यते रविः / तस्मादपः पिबन्यो वै दीप्यते रविरंबरे

雨がなければ世は乾くが、水によって太陽は輝きを増す。ゆえに天空において太陽は、水を飲むかのようにして光り耀く。

Verse 139

तस्य ते रश्मयः सप्त पिबन्त्यंभो महार्णवात् / तेनाहारेण संदीप्ताः सूर्याः सप्त भवन्त्युत

その七つの光線は大海より水を飲む。その糧によって燃え立ち、七つの太陽となる。

Verse 140

ततस्ते रश्मयः सप्त सूर्यभूताश्चतुर्द्दिशम् / चतुर्लोकमिमं सर्वं दहन्ति शिखिनस्तदा

やがてその七つの光線は太陽となって四方に広がり、その時、炎のごとく四つの世界すべてを焼き尽くす。

Verse 141

प्राप्नुवन्ति च ताभिस्तु ह्यूर्द्ध्वं चाधश्च रश्मिभिः / दीप्यन्ते भास्कराः सप्त युगान्ताग्निप्रतापिनः

その光線によって上も下も貫かれ、劫末の火の威光を帯びた七つのバースカラが輝き燃え立つ。

Verse 142

ते वारिणा प्रदीप्ताश्च बहुसाहस्ररश्मयः / स्वं समावृत्य तिष्ठन्ति निर्दहन्तो वसुंधराम्

彼らは水によって燃え立ち、幾千もの光線を放つ。自らの光で一切を覆い、地を焼き尽くしつつそこにとどまる。

Verse 143

ततस्तेषां प्रतापेन दह्यमाना वसुंधरा / साद्रिनद्यर्णवा पृथ्वी निस्नेहा समपद्यत

そののち彼らの威光によって燃えさかるヴァスンダラーは、山・河・大海を具えたこの大地として、潤いを失い乾ききった。

Verse 144

दीप्ताभिः संतताभिश्च चित्राभिश्च समन्ततः / अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक् च संरूद्धा सूर्यरश्मिभिः

輝き絶えず多様な太陽の光線が、下も上も横も、あらゆる方角から彼女を閉ざし包み込んだ。

Verse 145

सूर्याग्नीनां प्रवृद्धानां संसृष्टानां परस्परम् / एकत्वमुपयातानामेकज्वाला भवत्युत

増大した太陽と火が互いに交わり一体となるとき、まことにただ一つの炎となる。

Verse 146

सर्वलोकप्रणाशश्च सो ऽग्निर्भूत्वानुमण्डली / चतुर्लोकमिदं सर्वं निर्दहत्याशु तेजसा

その火は一切の世界を滅ぼすものとなって輪のように広がり、その威光によってこの四つの世界すべてをたちまち焼き尽くす。

Verse 147

ततः प्रलीने सर्वस्मिञ्जङ्गमे स्थावरे तथा / निर्वृक्षा निस्तृणा भूमिः कूर्मपृष्ठसमा भवेत्

やがて動くものも動かぬものもすべてが融け去ると、大地は木も草も失い、亀神クールマの背のように平らとなる。

Verse 148

अंबरीषमिवाभाति सर्वमप्यखिलं जगत् / सर्वमेव तदर्चिर्भिः पूर्णं जाज्वल्यते घनः

全宇宙は炉のごとく輝き、炎の舌に満ちた濃き火の塊が、あまねく燃え盛っている。

Verse 149

भूतले यानि सत्त्वानि महोदधिगतानि च / ततस्तानि प्रलीयन्ते भूमित्वमुपयान्ति च

地上の生きものも大海の生類も、その時プララヤに溶け入り、土の性へと帰してゆく。

Verse 150

द्वीपाश्च पर्वताश्चैव वर्षाण्यथ महोदधिः / सर्वं तद्भस्मसाच्चक्रे सर्वात्मा पावकस्तु सः

島々も山々も諸国土も大海も、万有の自己たるその火が、ことごとく灰と化した。

Verse 151

समुद्रेभ्यो नदीभ्यश्च पातालेभ्यश्च सर्वशः / पिबत्यपः समिद्धो ऽग्निः पृथिवीमाश्रितो ज्वलन्

大地に依りて燃え盛る燃え立つ火は、海よりも川よりも、またパーターラよりも、あらゆる水を飲み尽くす。

Verse 152

ततः संवर्द्धितः शैलानति क्रम्य ग्रहांस्तथा / लोकान्संहरते दीप्तो घोरः संवर्त्तको ऽनलः

やがてそれは増大して山々を越え、さらに諸惑星をも超え、赫々として恐るべきサンヴァルタカの火が、あらゆる世界を収滅する。

Verse 153

ततः स पृथिवीं भित्त्वा रसातलमशोष्यत् / निर्दह्यान्ते तु पातालं वायुलोकमथादहत्

ついに彼は大地を裂いてラサータラを乾き尽くし、終わりにはパーターラを焼き尽くして、風の界ヴァーユローカをも燃やした。

Verse 154

अधस्तात्पृथिवीं दग्ध्वा तूर्द्ध्वं स दहतो दिवम् / योजनानां सहस्राणि प्रयुतान्यर्बुदानि च

下方の大地を焼き尽くすと、彼は上へと燃え広がり天界をも焼いた。広がりは幾千のヨージャナ、さらにプラユタとアルブダに及んだ。

Verse 155

उदतिष्ठञ्शिखास्तस्य बह्व्यः संवर्त्तकस्य तु / गन्धर्वांश्च पिशाचांश्च समहोरगराक्षसान्

そのサンヴァルタカの炎の舌は幾重にも立ち上がり、ガンダルヴァ、ピシャーチャ、さらにマホーラガとラークシャサをも包み込んだ。

Verse 156

तदा दहति संदीप्तो गोलकं चैव सर्वशः / भूर्लोकं च भुवर्ल्लोकं स्वर्लोकं च महस्तथा

そのとき彼は燃えさかり、あまねく世界の球体を焼き尽くした。ブールローカ、ブヴァルローカ、スヴァルローカ、そしてマハルローカまでも。

Verse 157

घोरो दहति कालाग्निरेवं लोकचतुष्टयम् / व्याप्तेषु तेषु लोकेषु तिर्यगूर्द्ध्वमथाग्निना

このように恐るべきカーラアグニは四つの世界を焼き尽くす。諸世界が火に満ちると、炎は横にも上にも広がっていった。

Verse 158

तत्तेजः समनुप्राप्य कृत्स्नं जगदिदं शनैः / अयोगुडनिभं सर्वं तदा ह्येवं प्रकाशते

その光威を得ると、この全世界は次第に照らし出され、やがて万物は灼けた鉄の球のように輝いて現れる。

Verse 159

ततो गजकुलाकारास्तडिद्भिः समलङ्कृताः / उत्तिष्ठन्ति तदा घोरा व्योम्नि संवर्तका घनाः

ついで虚空には、象の群れの姿をなし稲妻に飾られた、劫末をもたらす恐るべき雲が立ち上がる。

Verse 160

केचिन्नीलोत्पलश्यामाः केचित्कुमुदसन्निभाः / केचिद्वैडूर्यसंकाशा इन्द्रनीलनिभाः परे

ある雲は青蓮のように黒く、ある雲はクムダの花のように白い。あるものはヴァイドゥーリヤ宝のごとく輝き、またあるものはインドラニーラのごとく光る。

Verse 161

शङ्खकुन्दनिभाश्चान्ये जात्यञ्जननिभास्तथा / धूम्रवर्णा घनाः केचित्केचित्पीताःपयोधराः

またある雲は法螺貝やクンダの花のように白く、ある雲はジャーティ・アンジャナのように黒い。あるものは煙色に濃く、あるものは黄なる雨雲である。

Verse 162

केचिद्रासभवर्णाभा लाक्षारसनिभास्तथा / मनशिलाभास्त्वपरे कपोताभास्तथांबुदाः

ある雲は驢馬の色のように見え、ある雲はラック樹脂の汁のようである。あるものはマナシラーのごとく輝き、またあるものは鳩のように灰色である。

Verse 163

इन्द्रगोपनिभाः केचिद्धरितालनिभास्तथा / चाषपत्रनिभाः केचिदुत्तिष्ठन्ति घना दिवि

ある雲はインドラゴーパのように紅く、ある雲はハリターラのように緑で、またある雲はチャーシャ鳥の葉のように見え、濃き雲が天に立ち上がる。

Verse 164

केचित्पुरवराकाराः केचिद्गजकुलोपमाः / केचित्पर्वतसंकाशाः केचित्स्थलनिभा घनाः

ある雲は麗しき都の姿をなし、ある雲は象の群れに似、ある雲は山のごとく、またある雲は広き大地のように濃く広がる。

Verse 165

क्रीडागारनिभाः केचित्केचिन्मीनकुलोपमाः / बहुरूपा घोररूपा घोरस्वरनिनादिनः

ある雲は遊戯の館のようで、ある雲は魚群のようである。姿は千変万化し、恐ろしき形を帯び、凄まじい声で轟きわたる。

Verse 166

तदा जलधराः सर्वे पूरयन्ति नभस्तलम् / ततस्ते जलदा घोरराविणो भास्करात्मकाः

そのとき水を宿す雲はことごとく天の広がりを満たす。やがてその雲は凄まじく轟き、太陽の光性を帯びるかのようである。

Verse 167

सप्तधा संवृतात्मानस्तमग्निं शमयन्त्युत / ततस्ते जलदा वर्षं मुञ्चन्ति च महौघवत्

雲は七重に身を覆い、太陽の火さえ鎮める。ついでその雨雲は、大洪水の流れのごとく雨を放つ。

Verse 168

सुघोरमशिवं सर्वं नाशयन्ति च पावकम् / प्रवृष्टैश्च तथात्यर्थं वारिणा पूर्यते जगत्

きわめて恐ろしく不吉なるものは万物を、火さえも滅し、激しい降雨の水によって世界は満ちあふれる。

Verse 169

अद्भिस्तेजोभिभूतं च तदाग्निः प्रविशत्यपः / नष्टे चाग्नौ वर्षगते पयोदाः पावकोद्भवाः

水によって火の威光が圧せられると、その火は水中に入る。火が滅び雨が流れるとき、火より生じた雲が現れる。

Verse 170

प्लावयन्तो जगत्सर्वं बृहज्जलपरिस्रवैः / धाराभिः पूरयन्तीमं चोद्यमानाः स्वयंभुवा

巨大な水の奔流によって彼らは全世界を漂没させ、スヴァヤンブーの促しにより、水の柱のごとき流れでこの界を満たす。

Verse 171

अन्ये तु सलिलौघैस्तु वेलामभिभवन्त्यपि / साद्रिद्वीपान्तरं पीतं जलमन्नेषु तिष्ठति

またある水の奔流は海辺の境さえも越え、山を伴う諸島の間で飲まれた水は、食の精髄としてとどまる。

Verse 172

पुनः पतति भूमौ तत्पयोधस्तान्नभस्तले / संवेष्टयति घोरात्मा दिवि वायुः समततः

やがてその雲の水は天の広がりから再び地上に降り、上空には遍く満ちる凄烈なる風がそれを包み込む。

Verse 173

तस्मिन्नेकार्मवे घोरे नष्टे स्थावारजङ्गमे / पूर्मे युगसहस्रे वै निःशेषः कल्प उच्यते

その恐るべきエーカールナヴァにおいて、不動と動くものがことごとく滅び、先の千ユガの終わりに、これを「余すところなきカルパ」と称する。

Verse 174

अथांभसऽऽवृते लोके प्राहुरेकार्मवं बुधाः / अथ भूमिर्जलं खं च वायुश्चैकार्मवे तदा

世界が水に覆われるとき、賢者はそれを「エーカールナヴァ」と呼ぶ。その時、地・水・虚空・風のすべてが、そのエーカールナヴァのうちにある。

Verse 175

नष्टे ऽनले ऽन्धभूते तु प्राज्ञायत न किञ्चन / पार्थिवास्त्वथ सामुद्रा आपो दैव्याश्च सर्वशः

火が滅びて一切が闇となると、何ものも識別できない。その時、地の水・海の水・天の水――あらゆる水が遍く満ちる。

Verse 176

असरन्त्यो व्रजन्त्यैक्यं सलिलाख्यां भजन्त्युत / आगतागतिके चैव तदा तत्सलिलं स्मृतम्

それらの水は流れずとも一つに合して「サリラ」と名づけられる。また来ては去る（波のうねりの）動きをもつものが、その時「サリラ」と記憶される。

Verse 177

प्रच्छाद्यति महीमेतामर्णवाख्यं तु तज्जलम् / आभाति यस्मात्तद्भाभिर्भाशब्दो व्याप्तिदीप्तिषु

その水はこの大地を覆い尽くすゆえ「アルナヴァ（大海）」と呼ばれる。また自らの光によって輝くゆえ、「バー（bhā）」という語は遍満と光輝の意を持つ。

Verse 178

भस्म सर्वमनुप्राप्य तस्मादंभो निरुच्यते / नानात्वे चैव शीघ्रे च धातुर्वै अर उच्यते

聖なる灰は万物に行き渡るゆえに「アンバハ」と説かれる。多様性と迅速さの意においては語根「ar」が語られる。

Verse 179

एकार्मवे तदा ह्यो वै न शीघ्रस्तेन ता नराः / तस्मिन्युगसहस्रान्ते दिवसे ब्रह्मणो गते

その一なる大海（エーカールナヴァ）には当時、速さというものがなく、人々もまた動きを失っていた。千のユガの終わりに、ブラフマーのその一日が過ぎ去ったとき。

Verse 180

तावन्तं कालमेवं तु भवत्येकार्मवं जगत् / तदा तु सर्वे व्यापारा निवर्त्तन्ते प्रजापतेः

その期間、世界はただ一なる海（エーカールナヴァ）として存する。そのときプラジャーパティのあらゆる営みは退き、止む。

Verse 181

एकमेकार्णवे तस्मिन्नष्टे स्थावरजङ्गमे / तदा स भवति ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

その一なる海（エーカールナヴァ）において、静なるものも動くものも滅び尽くすとき、彼はブラフマーとなり、千の眼と千の足を具える。

Verse 182

सहस्रशीर्षा सुमनाः सहस्रपात्सहस्रचक्षुर्वदनः सहस्रवाक् / सहस्रबाहुः प्रथमः प्रजापतिस्त्रयी मयो यः पुरुषो निरुच्यते

彼は千の頭を持ち、清らかな心を備え、千の足を持つ。千の眼と千の顔、千の言葉を具える。千の腕を持つその最初のプラジャーパティこそ、三ヴェーダより成るプルシャと説かれる。

Verse 183

आदित्यवर्मा भुवनस्य गोप्ता अपूर्व एकः प्रथमस्तुराषाट् / हिरण्यगर्भः पुरुषो महान्वै संपठ्यते वै रजसः परस्तात्

彼はアーディティヤヴァルマンであり、世界の守護者、比類なき者、唯一の者、最初の者、そして敵を征服する者である。彼はヒラニヤガルバ、偉大なるプルシャであり、ラジャス（激質）を超越していると言われる。

Verse 184

चतुर्युगसहस्रान्ते सर्वतः सलिलाप्लुते / सुषुप्सुरप्रकाशेप्सुः स रात्रिं कुरुते प्रभुः

四ユガの千周期の終わりに、すべてが水に沈むとき、眠りを欲し光を望まない主は、夜を創造する。

Verse 185

जनलोकं विवर्त्तास्ते तपसा लब्धचक्षुषः

苦行（タパス）によって眼（洞察力）を得た彼らは、ジャナローカへと向かう。

Verse 186

भृग्वादयो महात्मानः पूर्वे व्याख्यातलक्षणाः

ブリグをはじめとする偉大な魂たち、その特徴は以前に説明された通りである。

Verse 187

सत्यादीन्सप्तलोकान्वै ते हि पश्यन्ति चक्षुषा / ब्रह्माणं ते तु पश्यन्ति सदा ब्राह्मीषु रात्रिषु

彼らはサティヤに始まる七つの世界を自らの眼で見、ブラフマーの夜（ブラーフミーの夜）には常に梵天ブラフマーを拝する。

Verse 188

सप्तर्षयः प्रपश्यन्ति स्वप्नं कालं स्वरात्रिषु / कल्पानां परमेष्टि त्वात्तस्मादाद्यः स पठ्यते

七仙はそれぞれの夜に、夢のごとき時を観る。諸カルパにおいて至上の主（パラメーシュティ）であるゆえ、彼は「最初」と称される。

Verse 189

स स्रष्टा सर्वभूतानां कल्पादिषु पुनः पुनः / एवमेशायित्वा तु ह्यात्मन्येव प्रजापतिः

彼プラジャーパティは、カルパの始めごとに繰り返し万有を創造する創造主である。かくして主宰を示したのち、ついには自らのアートマンにのみ安住する。

Verse 190

अथात्मनि महातेजाः सर्वमादाय सर्वकृत् / ततः स वसते रात्रिं तमस्येकार्णवे जले

ついで大いなる光輝をもつ万作の主は、すべてを己のうちに収め、闇に満ちた一つの大海（エーカールナヴァ）の水中でその夜を過ごす。

Verse 191

ततो रात्रिक्षये प्राप्ते प्रति बुद्धः प्रजापतिः / मनः सिसृक्षया युक्तः सर्गाय निदधे पुनः

やがて夜が尽きると、プラジャーパティは目覚める。創造せんとする欲求を帯び、再び心（マナス）をサルガ—創出—へと向ける。

Verse 192

एवं स लोके निर्वृत्त उपशान्ते प्रजापतौ / ब्राह्मे नैमित्तिके तस्मिन्कल्पिते वै प्रसंयमे

かくして世においてプラジャーパティの働きが尽きて静まり、あの梵天の因縁劫（ナイミッティカ）において、まことに大いなる制御、すなわちプララヤが定められた。

Verse 193

देहैर्वियोगः सत्त्वानां तस्मिन्वै कृत्स्नशः स्मृतः / ततो धग्धेषु भूतेषु सर्वेष्वादित्यरशिमभिः

その時、あらゆる生きものは身（肉体）からことごとく離れると説かれ、ついでアーディティヤ（太陽）の光線によって万有は焼き尽くされた。

Verse 194

देवर्षिमनुवर्येषु तस्मिन्नंबुप्लवे तदा / गन्धर्वादीनि सत्त्वानि पिशायान्तानि सर्वशः

その水の大氾濫の時、天仙（デーヴァリシ）や勝れたマヌたちの間においてさえ、ガンダルヴァ等の衆生はことごとくピシャーチャの相へと堕した。

Verse 195

कल्पादावप्रतप्तानि जनमेवाश्रयन्ति वै / तिर्यग्योनीनि नरके यानि यानि गतान्यपि

劫の初め、焼き尽くされなかった者たちはまことに再び生まれを拠り所とし、地獄に赴いたことのあるさまざまな畜生の生類もまた同様である。

Verse 196

तदा तान्यापि दग्धानि धूतपापानि सर्वशः / जले तान्युपपद्यन्ते यावत्संप्लवते जगत्

その時、彼らもまた焼かれて一切の罪が洗い落とされ、世界が洪水に沈むかぎり、水の中において生起する。

Verse 197

व्युष्टायां च रचन्यां तु ब्रह्मणो ऽव्यक्तयोनितः / जायन्ते हि पुनस्तानि सर्वभूतानि कृतस्नशः

夜が明けると、未顕の胎をもつ梵天より、あらゆる生類は再びことごとく生じる。

Verse 198

ऋषयो मनवो देवाः प्रजाः सर्वाश्चतुर्विधाः / तेषामपि च सिद्धानां निधनोत्पत्तिरुच्यते

聖仙・マヌ・神々、そして四種のあらゆる衆生—その成就者（シッダ）に至るまで—生起と滅尽が説かれる。

Verse 199

यथासूर्यस्य लोके ऽस्मिन्नुदयास्तमने स्मृते / तथा जन्मनिरोधश्च भूतानामिह दृश्यते

この世で太陽の昇り沈みが知られるように、ここでも衆生の生起と止滅（ラヤ）が見られる。

Verse 200

आभूतसंप्लवात्तस्माद्भवः संसार उच्यते / यथा सर्वाणि भूतानां जायन्ते वर्षणेष्विह

衆生の大溶解（サンプラヴァ）に至るまで続くこの生成の流れゆえに、それは「有（バヴァ）」すなわち輪廻（サンサーラ）と呼ばれる。ここで雨季に万物が生じるように。