Shloka 54
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
तपसा संभृतात्मानः स्वेषु मन्वन्तरेषु वै / भविष्येषु भविष्यन्ति सर्वकार्यार्थसाधकाः
Transliteration
tapasā saṃbhṛtātmānaḥ sveṣu manvantareṣu vai / bhaviṣyeṣu bhaviṣyanti sarvakāryārthasādhakāḥ
Translation
苦行によって自己を充実させた者たちは、それぞれのマンヴァンタラにおいて、未来の時代に現れ、あらゆる事業と目的を成就する。
Word by Word
तपसाby austerity
तपसा:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (Neuter), तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
संभृतात्मानःwhose selves are well-controlled/collected
संभृतात्मानः:
कर्ता (Karta/Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootसम् + भृ (धातु) + क्त (कृदन्त) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (संभृतः आत्मा येषाम्/संभृत-आत्मानः), भूतकृदन्त-विशेषण, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स्वेषुin their own
स्वेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeAdjective
Rootस्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन; मन्वन्तरेषु इति विशेष्यस्य विशेषण
मन्वन्तरेषुin (their) manvantaras
मन्वन्तरेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootमन्वन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन
वैindeed
वै:
सम्बन्ध (discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-अव्यय (emphatic particle)
भविष्येषुin future (times)
भविष्येषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Time-location)
TypeAdjective
Rootभविष्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; (कालवाचक) ‘भविष्य’ = future (times)
भविष्यन्तिwill be
भविष्यन्ति:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलृट्-लकार (Simple Future), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन
सर्वकार्यार्थसाधकाःaccomplishers of all tasks and aims
सर्वकार्यार्थसाधकाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसर्व + कार्य + अर्थ + साधक (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समास (सर्वेषां कार्याणाम् अर्थानां च साधकाः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन