Shloka 150
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
द्वीपाश्च पर्वताश्चैव वर्षाण्यथ महोदधिः / सर्वं तद्भस्मसाच्चक्रे सर्वात्मा पावकस्तु सः
Transliteration
dvīpāśca parvatāścaiva varṣāṇyatha mahodadhiḥ / sarvaṃ tadbhasmasāccakre sarvātmā pāvakastu saḥ
Translation
島々も山々も諸国土も大海も、万有の自己たるその火が、ことごとく灰と化した。
Word by Word
द्वीपाःislands, continents
द्वीपाः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootद्वीप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; nominative plural
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
पर्वताःmountains
पर्वताः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; nominative plural
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय; conjunction
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय; emphatic particle
वर्षाणिregions/lands (varṣas)
वर्षाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; nominative plural
अथthen, and
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formक्रम/अनन्तर-अव्यय; indeclinable ‘then/and further’
महोदधिःthe great ocean
महोदधिः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहोदधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular; compound: महा+उदधि (‘great ocean’)
सर्वम्all (this)
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular (collective)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular (neuter)
भस्मसात्to ashes
भस्मसात्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootभस्मसात् (अव्यय/क्रियाविशेषण)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण ‘to ashes’ (भस्म + सात् as idiom)
चक्रेmade, turned (into)
चक्रे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (परोक्ष/परिपूर्ण), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; perfect 3rd sg (middle)
सर्वात्माthe all-self (universal being)
सर्वात्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)+आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular; compound ‘all-souled/whose self is all’
पावकःfire
पावकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपावक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
तुindeed, however
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषण-अव्यय; indeclinable ‘but/indeed’
सःhe, that one
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular (masculine)