Shloka 152
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
ततः संवर्द्धितः शैलानति क्रम्य ग्रहांस्तथा / लोकान्संहरते दीप्तो घोरः संवर्त्तको ऽनलः
Transliteration
tataḥ saṃvarddhitaḥ śailānati kramya grahāṃstathā / lokānsaṃharate dīpto ghoraḥ saṃvarttako 'nalaḥ
Translation
やがてそれは増大して山々を越え、さらに諸惑星をも超え、赫々として恐るべきサンヴァルタカの火が、あらゆる世界を収滅する。
Word by Word
ततःthen
ततः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रम/कालवाचक ‘then/thereupon’
संवर्द्धितःgrown, intensified
संवर्द्धितः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्+वृध् (धातु) → संवर्द्धित (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; past passive participle ‘increased, intensified’
शैलान्mountains
शैलान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; accusative plural
अतिover, beyond
अति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय/उपसर्ग)
Formउपसर्ग/अव्यय; ‘over, beyond’ (here as preverb to √क्रम्)
क्रम्यhaving crossed/stepped over
क्रम्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootक्रम् (धातु) → क्रम्य (कृदन्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव (ल्यप्) gerund; ‘having stepped/overstepped’
ग्रहान्planets, celestial bodies
ग्रहान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; accusative plural
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/तुल्यभावे ‘likewise/also’
लोकान्worlds
लोकान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; accusative plural
संहरतेwithdraws, destroys
संहरते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्+हृ (धातु)
Formलट् (वर्तमान), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; present 3rd sg; ‘draws in/destroys’
दीप्तःblazing
दीप्तः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदीप् (धातु) → दीप्त (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; past passive participle ‘bright, blazing’
घोरःterrible
घोरः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
संवर्त्तकःthe world-ending (fire), Saṃvarttaka
संवर्त्तकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंवर्त्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular
अनलःfire
अनलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular