Adhyaya 36

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुष्गपादे वेदव्यसनाख्यानं स्वायंभुवमन्वन्तरवर्णनं च नाम पञ्चत्रिंशत्तमो ऽध्यायः शांशपायन उवाच मन्वन्तराणि शेषाणि श्रोतुमिच्छाम्यनुक्रमात् / मन्वन्तराधिपांश्चैव शक्रदेवपुरोगमान्

かくして『シュリ・ブラフマाण्ड・マハープラーナ』、風神ヴァーユの宣説する前分第二部（アヌシュトゥブ韻）、「ヴェーダ受難の物語とスヴァーヤンブヴァ・マンヴァンタラの叙述」と名づける第三十五章。シャーンシャパーヤナは言った――残るマンヴァンタラを順次に聞きたい。またマンヴァンタラの主たちをも、シャクラ（インドラ）ら神々を先頭として。

Verse 2

सूत उवाच मन्वन्तराणि यानि स्युरतीतानागतानि ह / समासा द्विस्तराच्चैव ब्रुवतो मे निबोधत

スータは言った――過ぎ去ったマンヴァンタラと、これから来るマンヴァンタラとを、要略にも詳説にも語ろう。わが言葉をよく聴け。

Verse 3

स्वायंभुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस्तथा / उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा

まずスヴァーヤンブヴァ・マヌ、次いでスヴァーローチシャ・マヌ。さらにウッタマ、ターマサ、ライヴァタ、そしてチャークシュシャの諸マヌが現れた。

Verse 4

षडेते मनवो ऽतीता वक्ष्याम्यष्टावनागतान् / सावर्णिश्चैव रौच्यश्च भौत्यो वैवस्वतस्तथा

これら六人のマヌはすでに過ぎ去った。今より、来たる八人のマヌ—サーヴァルニ、ラウチャ、バウティヤ、そしてヴァイヴァスヴァタ等—を語ろう。

Verse 5

वक्ष्याम्येतान्पुरस्तात्तु मनोर्वेवस्वतस्य च / मनवः पञ्च ये ऽतीता मानसांस्तान्निबोधत

まずヴァイヴァスヴァタ・マヌ以前のマヌたちを語ろう。過ぎ去った五人のマヌを、心に収めて悟りなさい。

Verse 6

मन्वन्तरं मया वो ऽध्य क्रान्तं स्वायंभुवस्य ह / अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि मनाः स्वारोचिषस्य ह

今日、スヴァーヤンブヴァ・マヌのマンヴァンタラを汝らに語り終えた。これより先、スヴァーローチシャ・マヌのマンヴァンタラを説こう。

Verse 7

प्रजासर्गं समासेन द्वितीयस्य महात्मनः / आसन्वै तुषिता देवा मनोः स्वारोचिषे ऽन्तरे

第二の大霊なるマヌの時代における衆生創造を、ここに略して述べる。スヴァーローチシャ・マヌのマンヴァンタラには、トゥシタの神々が在した。

Verse 8

पारावताश्च विद्वांसो द्वावेव तु गणौ स्मृतौ / तुषितायां समुत्पन्नाः क्रतोः पुत्राः स्वरोचिषः

パラーヴァタと賢者——この二つの群のみが स्मṛti に記される。兜率天（トゥシター）に生まれ、聖仙クラトゥの子らで、スヴァローチシャと呼ばれる。

Verse 9

पारावताश्च वासिष्ठा द्वादश द्वौ गणौ स्मृतौ / छन्दजाश्च चतुर्विंशद्देवास्ते वै तदा स्मृताः

パラーヴァタとヴァーシシュタ——二つの群で、それぞれ十二と伝えられる。さらに「チャンダジャ」と呼ばれる二十四柱の神々が、その時に記された。

Verse 10

दिवस्पर्शो ऽथ जामित्रो गोपदो भासुरस्तथा / अजश्च भगवाश्चैव द्रविणश्य महा बलः

ディヴァスパルシャ、ジャーミトラ、ゴーパダ、バースラ。さらにアジャ、バガヴァーン、そして大いなる力のドラヴィナシュヤ。

Verse 11

आयश्चापि महाबाहुर्महौजाश्चापि वीर्यवान् / चिकित्वान्विश्रुतो यस्तु चांशो यश्चैव पठ्यते

アーヤは大いなる腕を持ち、マハウジャは勇力に満ちる。さらに名高きチキトヴァーン、そして読誦に現れるチャーンシャもいる。

Verse 12

ऋतश्चद्वादशस्तेषां तुषिताः परिकीर्त्तिताः / इत्येते क्रतुपुत्रास्तु तदासन्सोमपायिनः

彼らのうち「リタ」と名づけられる十二柱がトゥシタとして称えられる。かくしてクラトゥ仙の子らは、その時ソーマを飲む者であった。

Verse 13

प्रचेताश्चैव यो देवो विश्वदेवस्तथैव च / समञ्जो विश्रुतो यस्तु ह्यजिह्मश्चारिमर्द्दनः

プラチェーターはその神であり、またヴィシュヴァデーヴァでもある。サマンジャは名高く、曲がりなく、敵を打ち砕く者。

Verse 14

आयुर्दानो महामानो दिव्यमानस्तथैव च / अजेयश्च महाभागो यवीयांश्च महाबलः

アーユルダーナ、マハーマーナ、ディヴィヤマーナ。アジェーヤは不敗、マハーバーガは吉祥に満ち、若くして大いなる力を備える。

Verse 15

होता यज्वा तथा ह्येते परिक्रान्ताः परावताः / इत्येता देवता ह्यासन्मनोः स्वारोचिषान्तरे

ホーターとヤジュヴァらは、はるかな地まで巡り歩いた。スヴァーローチシャ・マンヴァンタラにおけるマヌの時代、これらが神々であった。

Verse 16

सोमपास्तु तदा ह्येताश्चतुर्विशति देवताः / तेषामिन्द्रस्तदा ह्यासीद्विपश्चिल्लोकविश्रुतः

その時、これら二十四の神々はソーマを飲む者であった。彼らの中で当時のインドラはヴィパシュチトと呼ばれ、世に名高かった。

Verse 17

ऊर्जा वसिष्ठपुत्रश्च स्तंबः काश्यप एव च / भार्गवश्च तधा प्राम ऋषभोंऽङ्गिरसस्तथा

ウールジャー、ヴァシシュタの子、スタンバ、カーシュヤパ。さらにバールガヴァ、プラーマ、そしてリシャバ—いずれもアンギラスの系統に属する。

Verse 18

पौलस्त्यश्चैव दत्तो ऽत्रिरात्रेयो निश्चलस्तथा / पौलहो ऽथार्वरीवांश्च एते सप्तर्षयस्तथा

パウラスティヤ、ダッタ、アトリラートリヤ、ニシュチャラ、さらにパウラハとアータルヴァリーヴァ—これらが七仙（サプタリシ）である。

Verse 19

चैत्रः किंपुरुष श्चैव कृतान्तो विभृतो रविः / बृहदुक्थो नवः सेतुः श्रुतश्चेति नव स्मृताः

チャイトラ、キンプルシャ、クリターンタ、ヴィブリタ、ラヴィ、ブリハドゥクタ、ナヴァ、セートゥ、シュルタ—この九名が स्मṛti に記される。

Verse 20

मनोः स्वारोचिषस्यैते पुत्रा वंशकराः प्रभो / पुराणे परिसंख्याता द्वितीयं वै तदन्तरम्

主よ、これらはスヴァーローチシャ・マヌの पुत्रたちで、系譜を興す者である。プラーナに数えられ、これが第二のマンヴァンタラである。

Verse 21

सप्तर्षयो मनुर्देवाः पितरश्च चतुष्टयम् / मूलं मन्वन्तरस्यैते तेषां चैवान्वयाः प्रजाः

七仙、マヌ、神々、そして四種の祖霊（ピトリ）—これらがマンヴァンタラの根本であり、その系譜から衆生が生ずる。

Verse 22

ऋषीणां देवताः पुत्राः पितरो देवसूनवः / ऋषयो देवपुत्राश्च इति शास्त्रे विनिश्चयः

シャーストラの確定はこうである。神々はリシの子であり、祖霊（ピトリ）は神々の子であり、リシもまた神の子（デーヴァプトラ）と呼ばれる。

Verse 23

मनोः क्षत्रं विशश्चैव सप्तर्षिभ्यो द्विजा तयः / एतन्मन्वन्तरं प्रोक्तं समासाच्च न विस्तरात्

マヌからはクシャトリヤとヴァイシャが、七仙（サプタリシ）からは二度生まれの者（ドヴィジャ）が生じた。このマンヴァンタラは要約して説かれ、詳述ではない。

Verse 24

स्वायंभुवे न विस्तारो ज्ञेयः स्वारोचिषस्य च / न शक्यो विस्तरस्तस्य वक्तुं वर्षशतैरपि

スヴァーヤンブヴァとスヴァーローチシャのマンヴァンタラの広がりは知り尽くしがたく、その詳細は百年を費やしても語り尽くせない。

Verse 25

पुनरुक्तबहुत्वात्तु प्रजानां वै कुलेकुले / तृतीये त्वथ पर्याये उत्तमस्यान्तरे मनोः

衆生が家系ごとに繰り返し語られてきたため、ここより第三の次第として、ウッタマ・マヌの時代が述べられる。

Verse 26

पञ्च देवगणा प्रोक्तास्तान्वक्ष्यामि निबोधत / सुधामानश्च ये देवा ये चान्ये वशवर्त्तिनः

五つの神々の群が説かれている。今それを語ろう、よく聞け。スダーマーナと呼ばれる神々、そして他の従順なる神々である。

Verse 27

प्रतर्दनाः शिवाः सत्यागणा द्वादशकाः स्मृताः / सत्यो धृतिर्दमो दान्तः क्षमः क्षामो ध्वनिः शुचिः

プラタルダナ、シヴァ、そしてサティヤ・ガナは十二と記憶される。すなわちサティヤ、ドリティ、ダマ、ダーンタ、クシャマ、クシャーマ、ドヴァニ、シュチである。

Verse 28

इषोर्ज्जश्च तथा श्रेष्ठः सुपर्णो द्वादशस्तथा / इत्येते द्वादश प्रोक्ताः सुधामानस्तु नामभिः

イショールッジャ、またシュレーシュタとスパルナ、そして第十二の名も同様に。かくしてこの十二は「スダーマーン」という名々によって説かれる。

Verse 29

सहस्रधारो विश्वायुः समितारो वृहद्वसुः / विश्वधा विश्वकर्मा च मानसस्तु विराजसः

サハスラダーラ、ヴィシュヴァーユ、サミターラ、ヴリハドヴァス、さらにヴィシュヴァダーとヴィシュヴァカルマー、そしてヴィラージャの系のマーナス。

Verse 30

ज्योतिश्चैव विभासश्च कीर्त्तिता वंशवर्तिनः / अवध्यो ऽवरतिर्देवो वसुर्धिष्ण्यो विभावसुः

ジョーティとヴィバーサは、系譜に連なる者として称えられる。さらにアヴァディヤ、アヴァラティ神、ヴァス、ディシュニャ、ヴィバーヴァスもまた。

Verse 31

वित्तः क्रतुः सुधर्मा च धृतधर्मा यशस्विजः / रथोर्मिः केतुमाञ्छ्चैव कीर्त्तितास्तु प्रतर्दनाः

ヴィッタ、クラトゥ、スダルマー、ドリタダルマー、ヤシャスヴィジュ、さらにラトールミとケトゥマーン—これらはプラタルダナの系において称えられる。

Verse 32

हंसस्वारौ वदान्यौ च प्रतर्दनयशस्करौ / सुदानो वसुदानश्च सुमञ्जसविषावुभौ

ハンサスヴァーラとヴァダーニャは、プラタルダナの名声を増す者。スダーナとヴァスダーナ、さらにスマンジャサとヴィシャーヴァ—この二者もまた。

Verse 33

यमो वह्निर् यतिश्चैव सुचित्रः सुतपास्तथा / शिवा ह्येते तु विज्ञेया यज्ञिया द्वादशापराः

ヤマ、ヴァフニ（アグニ）、ヤティ、スチトラ、スータパ—これらはシヴァの本性を具するものと知るべきである。彼らはヤジュニヤ（祭祀に属する）別の十二神である。

Verse 34

सत्यानामपि नामानि निबोधत यथातथम् / दिक्पतिर्वाक्पतिश्चैव विश्वः शंभुस्तथैव च

またサティヤたちの名をありのままに知れ。ディクパティ、ヴァークパティ、ヴィシュヴァ、そしてシャンブである。

Verse 35

स्वमृडीको दिविश्चैव वर्चोधामा बृहद्वपुः / अश्वश्चैव सदश्वश्च क्षेमानन्दौ तथैव च

スヴァムリディーカ、ディヴィ、ヴァルチョーダーマー、ブリハドヴァプ、アシュヴァ、サダシュヴァ、そしてクシェーマとアーナンダ。

Verse 36

सत्या ह्येते परिक्रान्ता यज्ञिया द्वादशापराः / इत्येता देवता ह्यासन्नौत्तमस्यान्तरे मनोः

これらこそが「サティヤ」と呼ばれる、ヤジュニヤの別の十二神である。かくしてこれらの神々はウッタマ・マヌのマンヴァンタラに在った。

Verse 37

तेषामिन्द्रस्तु देवानां सुशान्तिर्नाम विश्रुतः / पुत्रास्त्तवङ्गिरसस्ते वै उत्तमस्य प्रजापतेः

それらの神々のインドラは「スシャーンティ」と名高かった。また彼らはアンギラスの系統の子らであり、ウッタマ・プラジャーパティの पुत्रであった。

Verse 38

वशिष्ठपुत्राः सप्तासन्वाशिष्ठा इति विश्रुताः / सप्तर्षयस्तु ते सर्व उत्तमस्यान्तरे मनोः

ヴァシシュタには七人の子があり、「ヴァーシシュタ」として名高い。彼らは皆サプタリシ（七聖仙）で、ウッタマ・マヌのマンヴァンタラに属した。

Verse 39

आचश्च परशुश्चैव दिव्यो दिव्यौषधिर्नयः / देवाम्वुजश्चाप्रतिमौ महोत्साहो गजस्तथा

アーチャ、パラシュ、ディヴィヤ、ディヴィヤウシャディ、ナヤ、デーヴァーンブジャ、アプラティマ、マホーツァーハ、そしてガジャ—これらがその名である。

Verse 40

विनीतश्च सुकेतुश्च सुमित्रः सुमतिः श्रुतिः / उत्तमस्य मनोः पुत्रास्त्रयोदश महात्मनः

ヴィニータ、スケートゥ、スミトラ、スマティ、シュルティ—これらの大魂は、ウッタマ・マヌの十三人の子であった。

Verse 41

एते क्षत्रप्रणेतारस्तृतीयं चैतदन्तरम् / औत्तमः परिसंख्यातः सर्गः स्वारोचिषेण तु

彼らはクシャトリヤの秩序を定めた者たちであり、これは第三のマンヴァンタラである。スヴァーローチシャ・マヌによれば、この創成は「アウッタマ・サルガ」と数えられる。

Verse 42

विस्तरेणानुपूर्व्या च तामसस्य निबोधत / चतुर्थे त्वथ पर्याये तामसस्यातरे मनोः

いま、ターマサ（マヌ）について、順序立てて詳しく知りなさい。第四の巡りにおいて、ターマサ・マヌのマンヴァンタラが到来する。

Verse 43

सत्याः सुरूपाः सुधियो हरयश्च गणाः स्मृताः / पुलस्त्यपुत्रास्ते देवास्तामसस्यान्तरे मनोः

サティヤ、スルーパ、スディ、そしてハリは、神々の群（ガナ）として記される。彼らはプラスタヤの子なる देवであり、ターマサ・マヌの中間期に属する。

Verse 44

गणस्तु तेषां देवानामेकैकः पञ्चविंशकः / इन्द्रियाणां प्रतीयेत ऋषयः प्रतिजानते

それらの神々のガナは、それぞれ二十五より成る。彼らは諸感官（インドリヤ）として悟られる、とリシたちは断言する。

Verse 45

सप्रमाणास्तु शीर्षण्यं मनश्चैवाष्टमं तथा / इन्द्रियाणि तथा देवा मनोस्तस्यान्तरे स्मृताः

七つのプラマーナと頂なるもの（シールシャニヤ）、そして第八はマナス（心）。同様に、諸感官と神々もそのマヌの中間期に属すると伝えられる。

Verse 46

तेषां बभूव देवानां शिबिरिन्द्रः प्रतापवान् / सप्तर्षयोंऽतरे ये च तान्निबोधत सत्तमाः

その神々の中には、威光あるシビリインドラが現れた。また、その中間期に属する七仙（サプタリシ）をも知れ、汝ら最上の者たちよ。

Verse 47

काव्य आङ्गिरसश्चैव काश्यपः पृथुरेव च / अत्रेयस्त्वग्निरित्येव ज्योतिर्धामा च भार्गवः

カーヴィヤ、アーンギラサ、カーシュヤパ、プṛトゥ；さらにアートレーヤ、アグニ、ジョーティルダーマー、バールガヴァ——これらが（サプタリシ）である。

Verse 48

पौलहश्चरकश्चात्र वाशिष्ठः पीवरस्तथा / चैत्रस्तथैव पौलस्त्य ऋषयस्तामसेंऽतरे

ターマサのマンヴァンタラにおいて、ここではパウラハ、チャラカ、ヴァーシシュタ、ピーヴァラ、チャイトラ、そしてパウラஸティヤという聖仙が語られる。

Verse 49

जानुजङ्घस्तथा शान्तिर्नरः ख्यातिः शुभस्तथा / प्रियभृत्यो परीक्षिच्च प्रस्थलो ऽथ दृढेषुधिः

また、ジャーヌジャンガ、シャーンティ、ナラ、キャーティ、シュバ、さらにプリヤブリティヤ、パリークシ、プラスタラ、ドリḍヘーシュディが挙げられる。

Verse 50

कृशाश्वः कृतबन्धुश्च तामसस्य मनोः सुताः / पञ्चमेत्वथ पर्याये मनोः स्वारोचिषेंऽतरे

クリシャーシュヴァとクリタバンドゥはターマサ・マヌの子であり、スヴァーローチシャのマンヴァンタラの順序ではこれが第五の段である。

Verse 51

गुणास्तु ये समाख्याता देवानां तान्निबोधत / अमिताभा भूतरयो वैकुण्ठाः ससुमेधसः

神々について説かれた徳（名）を知れ。すなわち、アミターバ、ブータラヤ、ヴァイクンタ、サスुमェーダサである。

Verse 52

वरिष्ठाश्च शुभाः पुत्रा वसिष्ठस्य प्रजापतेः / चतुर्दश तु चत्वारो गणास्तेषां सुभास्वराः

プラジャーパティ・ヴァシシュタの子らは最勝にして吉祥である。彼らには十四ずつの四つのガナがあり、その声は清らかに輝く。

Verse 53

उग्रः प्रज्ञो ऽग्निभावश्च प्रज्योतिश्चामृतस्तथा / सुमतिर्वा विरावश्च धामा नादः श्रवास्तथा

ウグラ、叡智ある者、火の本性をもつ者、輝ける光、そして不死の甘露；またスーマティ、ヴィラーヴァ、ダーマ、ナーダ、シュラヴァ。

Verse 54

वृत्तिराशी च वादश्च शबरश्च चतुर्दश / अमिताभाः स्मृता ह्येते देवाः स्वारोचिषेंऽतरे

ヴリッティ、ラーシ、ヴァーダ、シャバラらは合わせて十四柱；スヴァーローチシャのマンヴァンタラにおいて、これらの神々は「アミターバ」と称される。

Verse 55

मतिश्च सुमतिश्चैव ऋतसत्यौ तथैधनः / अधृतिर्विधृतिश्चैव दमो नियम एव च

マティとスーマティ、リタとサティヤ、そしてアイダナ；さらにアドリティとヴィドリティ、ダマ（自制）とニヤマ（戒律）。

Verse 56

व्रतो विष्णुः सहश्चैव द्युतिमान्सुश्रवास्तथा / इत्येतानीह नामानि आभूतयसां विदुः

ヴラタ、ヴィシュヌ、サハ、デュティマーン、スシュラヴァ——これらがここで知られるアーブータヤ神々の名である。

Verse 57

वृषो भेत्ता जयो भीमः शुचिर्दान्तो यशो दमः / नाथो विद्वानजेयश्च कृशो गौरो ध्रुवस्तथा

ヴリシャ、ベッター、ジャヤ、ビー マ、シュチ、ダーンタ、ヤシャス、ダマ；さらにナータ、ヴィドヴァーン、アジェーヤ、クリシャ、ガウラ、ドゥルヴァ。

Verse 58

कीर्त्तितास्तु विकुण्ठा वै सुमेधांस्तु निबोधत / मेधा मेधा तिथिश्चैव सत्यमेधास्तथैव च

ヴァイクンタたちは称えられた。賢きスुमェーダたちよ、聞け――メーダ、メーダ、ティティ、そしてサティヤメーダ。

Verse 59

पृश्निमेधाल्पमेधाश्च भूयोमेधाश्च यः प्रभुः / दीप्तिमेधा यशोमेधा स्थिरमेधास्तथैव च

また主は、プṛシュニメーダ、アルパメーダ、ブーヨーメーダと呼ばれ、さらにディープティメーダ、ヤショーメーダ、スティラメーダもいる。

Verse 60

सर्वमेधा सुमेधाश्च प्रतिमेधाश्च यः स्मृतः / मेधजा मेधहन्ता च कीर्त्तितास्ते सुमेधसः

サルヴァメーダ、スुमェーダ、プラティメーダとして想起され、さらにメーダジャー、メーダハンターとも呼ばれる者――それらのスुमェーダたちは称えられた。

Verse 61

विभुरिन्द्रस्तथा तेषामासीद्वि क्रान्तपौरुषः / पौलस्त्यो दवबाहुश्च सुधामा नाम काश्यपः

彼らの中には、勇武に秀でたヴィブー・インドラがいた。さらにパウラஸティヤ、ダヴァバーフ、そしてスダーマーという名のカーश्यパもいた。

Verse 62

हिरण्यरोमाङ्गिरसो वेदश्रीश्चैव भार्गवः / ऊर्ध्वबाहुश्च वाशिष्ठः पर्जन्यः पौलहस्तथा

さらに、アンギラサ系のヒラニヤローマ、バーर्गヴァのヴェーダシュリー、ヴァーシシュタのウールダヴァバーフ、そしてパルジャニヤとパウラハもいた。

Verse 63

सत्यनेत्रस्तथात्रेय ऋषयो रैवतेंऽतरे / महावीर्यः सुसंभाव्यः सत्यको हरहा शुचिः

ライヴァタ・マンヴァンタラにおいて、サティヤネートラ、聖仙アートレーヤ、さらにマハーヴィールヤ、スサンバーヴィヤ、サティヤカ、ハラハー、清浄なるシュチが称えられる。

Verse 64

बलबन्धुर्निरामित्रः कंबुः शृगो धृतव्रतः / रैवतस्य च पुत्रास्ते पञ्चमं वै तदन्तरम्

バラバンドゥ、ニラーミトラ、カンブ、シュリガ、そして誓い堅きドリタヴラタはライヴァタの पुत्रであり、この時代こそ第五のマンヴァンタラと説かれる。

Verse 65

स्वारोचिषश्चोत्तमो ऽपि तामसो रैवतस्तथा / प्रियव्रतान्वया ह्येते चत्वारो मनवः स्मृताः

スヴァーローチシャ、ウッタマ、ターマサ、そしてライヴァタ——この四人のマヌは、プリヤヴラタの系統に属すると伝えられる。

Verse 66

षष्ठे खल्वपि पर्याये देवा ये चाक्षुषेंऽतरे / आद्याः प्रसूता भाव्यश्च पृथुकाश्च दिवौकसः

第六の巡り、チャークシュシャ・マンヴァンタラにおける देव々は、アーディヤ、プラスータ、バーヴィヤ、プルトゥカであり、皆「ディヴァウカサ」すなわち天界の住人と呼ばれる。

Verse 67

महानुभावा लेखास्छ पञ्च देवगणाः स्मृताः / दिवौकसः सर्व एव प्रोच्यन्ते मातृनामभिः

マハーヌバーヴァとレーカーらは、五つの देवの群として記憶される。これら天界の住人は皆、マートリ（母神）たちの名によって称えられる。

Verse 68

अत्रेः पुत्रस्य नप्तारो ह्यारण्यस्य प्रजापतेः / गणस्तु तेषां देवानामेकैको ह्यष्टकः स्मृतः

彼らは聖仙アトリの子の孫であり、プラジャーパティ・アーラニヤの系統に属する。かの神々の群れは、各々がそれぞれ一つの「アシュタカ」として記憶される。

Verse 69

अन्तरिक्षो वसुर्हव्यो ह्यतिथिश्च प्रियव्रतः / श्रोता मन्तानुमन्ता च त्वाद्या ह्येते प्रकीर्त्तिताः

アンタリクシャ、ヴァス、ハヴ்ய、アティティ、プリヤヴラタ、さらにシュローター、マンター（思惟する者）、アヌマンター——これらが初めの神々として称えられる。

Verse 70

श्येनभद्रस्तथा चैव श्वेतचक्षुर्महायशाः / सुमनाश्च प्रचेताश्च वनेनः सुप्रचेत्सौ

また、シュイェーナバドラ、偉名高きシュヴェータチャクシュ、スーマナー、プラチェータス、ヴァネーナ、スプラチェータス——これらもその一群に属する。

Verse 71

मुनिश्चैव महासत्त्वः प्रसूताः परिकीर्त्तिताः / विजयः सुजयश्चैव मनस्योदौ तथैव च

ムニとマハーサットヴァは、生まれ出た神々として語られる。さらにヴィジャヤ、スジャヤ、そしてマナスユとウダもまた然り。

Verse 72

मतिः परिमतिश्चैव विचेताः प्रियनिश्चयः / भव्या ह्येते स्मृता देवाः पृथुकांश्च निबोधत

マティ、パリマティ、ヴィチェーター、プリヤニシュチャヤ——これらの神々は「吉祥にして麗しき者」として記憶される。さらにプṛथुकāṃśaについても知れ。

Verse 73

ओजिष्ठः शकुनो देवो वानत्दृष्टस्तथैव च / सत्कृतः सत्यदृष्टिश्च जिगीषुर्विजयस्तथा

オージシュタ、シャクナ、デーヴァ、ヴァーナトドリシュタ、またサトクリタ、サティヤドリシュティ、ジギーシュ、ヴィジャヤ——これらもまた神々の名である。

Verse 74

अजितश्च महाभागः पृथुकास्ते दिवौकसः / लेशास्तथा प्रवक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत

アジタもまた大いなる福徳の者であり、彼らはプルトゥカと呼ばれる天界の住人である。いまその一部を名を挙げて説くゆえ、よく聞き取れ。

Verse 75

मनोजवः प्रघासश्च प्रचेताश्च महायशाः / ध्रुवो ध्रुवक्षितिश्चैव अत्युतश्चैव वीर्यवान्

マノージャヴァ、プラガーサ、そして大いなる名声のプラチェータ；さらにドゥルヴァ、ドゥルヴァクシティ、勇力あるアティユタ——これらもまた挙げられる。

Verse 76

युवना बृहस्पतिश्चैव लेखाः संपरिकीर्त्तिताः / मनोजवो महावीर्यस्तेषामिन्द्रस्तदाभवत्

ユヴァナーとブリハスパティ——これら「レーカー」の名もまたよく称えられる。その中で大いなる勇力のマノージャヴァが当時インドラとなった。

Verse 77

उत्तमो भार्गवश्चैव हविष्मानङ्गिरःसुतः / सुधामा काश्यपश्चैव वशिष्ठो विरजास्तथा

ウッタマ、バールガヴァ、そしてアンギラスの子ハヴィシュマン；さらにスダーマー、カーシャパ、ヴァシシュタ、ヴィラジャ——これらもまた聖なるリシたちである。

Verse 78

अतिनामा च पौलस्त्यः सहिष्णुः पौलहस्तथा / मधुरात्रेय इत्येते सप्त वै चाक्षुषेंऽतरे

アティナーマ、パウラステャ、サヒシュヌ、またパウラハとマドゥラートレーヤ—これらがチャークシュシャ・マンヴァンタラの七聖仙（リシ）である。

Verse 79

ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कृतिः / अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नशचेति ते नव

ウール、プル、シャタデュムナ、タパスヴィー、サティヤヴァーククリティ、アグニシュトゥト、アティラートラ、スデュムナ—これらが九者と説かれる。

Verse 80

अभिमन्युश्च दशमो नाड्वलेया मनोः सुताः / चाक्षुषस्य सुताः ह्येते षष्ठं चैव तदन्तरम्

第十はアビマンユである。彼らはナードヴァレーヤ・マヌの子ら。皆チャークシュシャの子であり、これが第六のマンヴァンタラである。

Verse 81

वैवस्वतेन संख्यातस्तत्सर्गः सांप्रतेन तु / विस्तरेणानुपूर्व्या च चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

その創生（サルガ）はヴァイヴァスヴァタ（マヌ）によって簡略に数えられたが、今の語り手はチャークシュシャ・マヌのマンヴァンタラを順序立てて詳しく説き明かす。

Verse 82

ऋषय ऊचुः चाक्षुषः कस्य दायादः संभूतः सक्य वान्वये / तस्यान्ववाये ये ऽप्यन्येतान्नो ब्रूहि यथातथम्

聖仙たちは言った。「チャークシュシャは誰の後継として生まれ、いかなる系譜に属するのか。その系譜にある他の者たちについても、ありのままに我らに語ってください。」

Verse 83

सूत उवाच चाक्षुषस्य विसर्गं तु समासाच्छृणुत द्विजाः / यस्यान्ववाये संभूतः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्

スータは言った。「おお二度生まれし者たちよ、チャークシュシャ・マヌのヴィサルガ（創出）を要約して聞け。彼の系譜に、威光あるプṛトゥ・ヴァイニャが生まれた。」

Verse 84

प्रजानां पतयश्चान्ये दक्षः प्राचेतसस्तथा / उत्तानपादं जग्राह पुत्रमत्रिप्रजापतिः

また衆生の主たちも他にいた。プラーチェタサのダクシャである。さらにプラジャーパティ・アトリは、ウッターナパーダを子として受け入れた。

Verse 85

दत्तकः स तु पुत्रो ऽस्य राजा ह्यासीत्प्रजापतिः / स्वायंभुवेन मनुना दत्तो ऽत्रेः कारणं प्रति

彼はその養子であり、その王はまさしくプラジャーパティとなった。スヴァーヤンブヴァ・マヌは、ある理由により彼をアトリに授けた。

Verse 86

मन्वन्तरमथासाद्य भविष्यच्चाक्षुषस्य ह / षष्ठं तदनु वक्ष्यामि उपोद्धातेन वै द्विजाः

いまチャークシュシャの後に来たるマンヴァンタラに至り、二度生まれし者たちよ、私は序説を添えて第六のマンヴァンタラを語ろう。

Verse 87

उत्तानपादाच्चतुरः सूनृतासूत भामिनी / धर्मस्य कन्या सुश्रोणी सूनृता नाम विश्रुता

ウッターナパーダより、その麗しきスーンリターは四人の子を産んだ。彼女はダルマの娘、優美な腰つきの持ち主で、「スーンリター」の名で名高かった。

Verse 88

उत्पन्ना जापि धर्मेम ध्रुवस्य जननी शुभा / धर्मस्य पत्न्यां लक्ष्मयां वै उत्पन्ना सा शुचिस्मिता

たとえダルマの系に生まれたとしても、吉祥なるシュバーはドゥルヴァの母となった。清らかな微笑みのシュチスミターは、まことにダルマの妃ラクシュミーより生まれた。

Verse 89

ध्रुवं च कीर्त्तिमन्तं च त्वायुष्मन्तं वसुं तथा / उत्तानपादो ऽजनयत्कन्ये द्वे च शुचिस्मिते

ウッターナパーダは、ドゥルヴァ、キールティマン、アーユシュマン、ヴァスをもうけ、さらに、シュチスミテよ、二人の娘も授かった。

Verse 90

स्वरामनस्विनी चैव तयोः पुत्राः प्रकीर्त्तिताः / ध्रुवो वर्षसहस्राणि दश दिव्यानि वीर्यवान्

スヴァラーとマナスヴィニーが、彼らの子として語り継がれる。勇力あるドゥルヴァは、天界の一万年に等しい時を苦行に捧げた。

Verse 91

तपस्तेपे निराहारः प्रार्थयन्विपुलं यशः / त्रेतायुगे तु प्रथमे पौत्रः स्वायंभुवस्य तु

彼は断食して苦行に励み、広大なる名声を願った。スヴァーヤンブヴァ・マヌの孫として、トレーター・ユガの初めにそのようであった。

Verse 92

आत्मानं धारयन्योगान्प्रार्थयन्सुमहद्यशः / तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो ज्योतिषां स्थानमुत्तमम्

ヨーガによって自己を堅く保ち、彼はきわめて大いなる名声を願った。喜んだブラフマーは、星々の光の中で最上の座を彼に授けた。

Verse 93

आभूतसंप्लवाद्दिव्यमस्तोदयविवार्जितम् / तस्यातिमात्रामृद्धिं च महिमानं निरीक्ष्य तु

大劫の溶解（プララヤ）の後に現れ、没と昇の別を離れたその神聖なる境地と、その計り知れぬ繁栄と威光とを見定めて。

Verse 94

दैत्या सुराणामाचार्यः श्लोकमप्युशाना जगौ / अहो ऽस्य तपसो वीर्यमहो श्रुतमहो व्रतम्

ダイティヤと神々の師ウシャナーもまた一偈を唱えた。「ああ、その苦行の威力よ。ああ、その聖典の学びよ。ああ、その誓戒よ。」

Verse 95

कृत्वा यदेनमुपरि ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः / द्रुवे त्रिदिवमासक्तमीश्वरः स दिवस्पतिः

彼をドゥルヴァとして定め、その上に七仙が安住した。ドゥルヴァに三天界が結びついた—その自在主こそディヴァスパティである。

Verse 96

ध्रुवात्सृष्टिं च भव्यं च भूमिस्तौ सुषुवे नृपौ / स्वां छायामाह वै सृष्टिर्भवनारीति तां प्रभुः

ドゥルヴァより大地母（ブーミー）は「スリシュティ」と「バヴ்ய」という二人の王を産んだ。主はスリシュティに言った。「汝は我が影なり。『バヴァナーリー』と呼ばれよ。」

Verse 97

सत्याभिव्यहृतेस्तस्य सद्यः स्त्री साभवत्तदा / दिव्यसंहनना छाया दिव्याभरणभूषिता

彼の真実の言葉が発せられるや、その影はたちまち女人となった。神妙なる体躯を備え、天上の装身具で飾られていた。

Verse 98

छायायां सृष्टिराधत्त पञ्च पुत्रानकल्मषान् / प्राजीनगर्भं वृषभं वृकञ्च वृकलं धृतिम्

チャーヤーは創造して、穢れなき五人の पुत्रを生んだ――プラージーナガルバ、ヴリシャバ、ヴリカ、ヴリカラ、そしてドゥリティ。

Verse 99

पत्नी प्राचीनगर्भस्य सुवर्चा सुषुवे नुपम् / नाम्नोदारधियं पुत्रमिन्द्रो यः पूर्वजन्मनि

プラージーナガルバの妻スヴァルチャーは、すぐれた पुत्रウダーラディを産んだ。彼は前生においてインドラであった。

Verse 100

संवत्सरसहस्रान्ते सकृदाहारमाहरन् / एवं मन्वन्तरं युक्त इन्द्रत्वं प्राप्तवान्प्रभुः

千年の終わりごとにただ一度だけ食を取り、かくして一つのマンヴァンタラのあいだ戒律に結ばれた主は、インドラの位を得た。

Verse 101

उदारधेः सुतं भद्राजनयत्सा दिवञ्जयम् / रिपुं रिपुञ्जयाज्जज्ञे वराङ्गी तु दिवञ्जयात्

ウダーラディよりバドラはディヴァンジャヤを生み、ディヴァンジャヤよりヴァラーンギーはリプンジャヤを生み、リプンジャヤよりリプが生まれた。

Verse 102

रिपोराधत्त बृहती वक्षुषं सर्वतेजसम् / तस्य पुत्रो मनुर्विद्वान् ब्रह्मक्षत्त्रप्रवत्तकः / व्यजीजनत्पुष्करिणी वारुणी चाक्षुषं मनुम्

リプよりブリハティは、あらゆる光威を具えたヴァクシュシャを生んだ。その पुत्रは賢きマヌで、ブラーフマナとクシャトリヤの法を興した者である。プシュカリニーとヴァールニーはチャークシュシャ・マヌを生んだ。

Verse 103

ऋषय ऊचुः प्रजापतेः सुता कस्माद्वारुणी प्रोच्यते ऽनघ / एतदाचक्ष्व तत्वेन कुशलो ह्यसि विस्तरे

聖仙たちは言った。「罪なき御方よ、なぜプラジャーパティの娘は『ヴァールニー』と称されるのか。真実に即して詳しく語ってください。あなたは説き明かすことに長けている。」

Verse 104

सूत उवाच अरण्यस्योदकः पुत्रो वरुणत्वमुपागतः / तेन सा वारुणी ज्ञेया भ्रात्रा ख्यातिमुपागता

スータは語った。「アラニヤの子ウダカはヴァルナの位に至った。ゆえに彼女は『ヴァールニー』と知られ、兄によって名声を得たのである。」

Verse 105

मनोरजायन्त दश नड्वलायां सुताः शुभाः / कन्यायां सुमहावीर्या विरजस्य प्रजापतेः

ナドヴァラーからはマヌに十人の吉祥なる पुत्रが生まれ、カンヤーからはプラジャーパティ・ヴィラジャに大いなる勇力を備えた पुत्रたちが生まれた。

Verse 106

ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कृतिः / अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चेति वै नव

ウール、プル、シャタデュムナ、タパスヴィー、サティヤヴァーククリティ、アグニシュトゥト、アティラートラ、そしてスデュムナ——これらがまさに九人の（子）である。

Verse 107

अभिमन्युश्च दशमो नड्वलायां मनोः सुताः / ऊरोरजनयत्पुत्रान्षडाग्नेयी महाप्रभान्

アビマンユはナドヴァラーにおけるマヌの第十子であり、またウールによってアーグネイーは大いなる光輝を備えた六人の पुत्रを生んだ。

Verse 108

अङ्गं सुमनसं ख्यातिङ्गयं शुक्रं व्रजाजिनौ / अङ्गात्सुनीथापत्यंवै वेनमेकं व्यजायत

アンガ、スーマナサ、キャーティンガヤ、シュクラ、ヴラジャ、アジナの系のうち、アンガよりスニータの胎にただ一人の子、ヴェーナが生まれた。

Verse 109

तस्यापराधाद्वेनस्य प्रकोपस्तु महानभूत् / प्रजार्थमृषयो यस्यममन्थुर्दक्षिणां करम्

ヴェーナの罪過によって大いなる憤りが起こり、民のために聖仙たちは彼の右手を攪拌（マントゥ）した。

Verse 110

जनितस्तस्य पाणौ तु मथिते रूपवान्पृथुः / जनयित्वा सुतं तस्य पृथुं प्रथितपौरुषम्

その手が攪拌されると、姿麗しいプリトゥが生じ、勇武で名高い子プリトゥが現れた。

Verse 111

अब्रु वंस्त्वेष वो राजा ऋषयो मुदिताः प्रजाः / स धन्वी कवची जज्ञे तेजसा निर्दहन्निव

彼らは言った。「これぞ汝らの王である」。聖仙と民は歓喜した。彼は弓を携え鎧をまとって生まれ、その威光は焼き尽くすかのようであった。

Verse 112

वृत्तीनामेष वो दाता भविष्यति नराधिपः / पृथुर्वैन्यस्तदा लोकान्ररक्ष क्षत्रपूर्वजः

この人王は汝らの生業を授ける者となる。かくして刹帝利の祖プリトゥ・ヴァイニャは諸世界を守護した。

Verse 113

राजसूयाभिषिक्तानामाद्यस्स वसुधाधिपः / तस्य स्तवार्थमुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ

ラージャスーヤの灌頂を受けた王たちの中で、彼は最初の大地の主であった。彼を讃えるため、巧みなスータとマーガダが生まれた。

Verse 114

तेनेयं गौर्महाराज्ञा दुग्धा सस्यानि धीमता / प्रजानां वृत्तिकामानां देवैश्चर्षिगणैः सह

その賢明なる大王は、牛の姿の大地を乳搾りした。民の生業のために穀物が現れ、神々とリシたちも共にあった。

Verse 115

पितृभिर् दानवैश्चैव गन्धर्वैश्चाप्सरोगणैः / सर्पैः पुण्यजनैश्चैव पर्वतैर्वृक्षवीरुधैः

また、祖霊ピトリ、ダーナヴァ、ガンダルヴァとアプサラスの群れ、蛇族、プンニャジャナ、さらに山々・樹木・蔓草によっても。

Verse 116

तेषु तेषु तु पात्रेषु दुह्यमाना वसुंधरा / प्रादाद्यथेप्सि तं क्षीरं तेन प्राणानधारयन्

ヴァスンダラーがそれぞれの器に搾られると、望まれる乳を授けた。その乳によって彼らは命を保った。

Verse 117

शांशपायन उवाच विस्तरेण पृथोर्जन्म कीर्त्तयस्व महाव्रत / यथा महात्मना तेन पूर्वं दुग्धा वसुंधरा

シャーンシャパーヤナは言った。「大誓願の人よ、プリトゥの誕生を詳しく語りなさい。あの大霊がかつてヴァスンダラーを搾ったように。」

Verse 118

यथा देवैश्च नागैश्च यथा ब्रह्मर्षिभिः सह / यक्षै राक्षसगन्धर्वैरप्सरोभिर्यथा पुरा

かつて神々とナーガたちと共にあったように、またブラフマリシたちと共にあったように、ヤクシャ、ラークシャサ、ガンダルヴァ、アプサラスとも古の時代にそのようであった。

Verse 119

यथा यथा च वै सूत विधिना येन येन च / तेषां पात्रविशेषांश्च दोग्धारं क्षीरमेव च

スータよ、いかなる作法により、どのようにして行われたのか――彼らの器の違い、乳を搾る者、そしてその乳そのものを語りなさい。

Verse 120

तथा वत्सविशेषांश्च त्वंनः प्रब्रूहि पृच्छताम् / यथा क्षीरविशेषांश्च सर्वानेवानुपूर्वशः

同様に、われらの問いに答えて、子牛（ヴァツァ）の種々の別も語り、乳（クシーラ）のあらゆる差異を順に説き明かしなさい。

Verse 121

यस्मिंश्च कारणे पाणिर्वनस्य मथितः पुरा / कुद्धैर्महर्षिभिः पूर्वैः कारणं ब्रूहि तद्धि नः

また、いかなる理由によって、昔、怒れる大聖仙たちが森を“攪拌（まとう）”してその精髄を取り出したのか――その因をわれらに語りなさい。

Verse 122

सूत उवाच कथयिष्यामि वो विप्राः पृथोर्वैन्यस्य संभवम् / एकाग्राः प्रयताश्चैव शुश्रूषध्वं द्विजोत्तमाः

スータは言った。「ヴィプラたちよ、プṛトゥ・ヴァイニャの出現を汝らに語ろう。最勝の二度生まれよ、心を一つにし、慎みをもって聴け。」

Verse 123

नाशुद्धाय न पापाय नाशिष्यायाहिताय च / वर्त्तनीयमिदं ब्रह्म नाव्रताय कथञ्चन

この梵（ブラフマン）の聖なる言葉は、不浄なる者、罪ある者、弟子ならぬ者、害をなす者に語ってはならない。誓戒なき者には決して語るな。

Verse 124

धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं वेदैश्च संमितम् / रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं शृणुयाद्यो ऽनसूयकः

この物語は福徳をもたらし、名声を与え、寿命を増し、功徳に満ち、ヴェーダにかなう。仙人たちが説いたこの秘義を、嫉みなき者は聴くがよい。

Verse 125

यश्चैवं श्रावयेन्मर्त्यः पृथोर्वैन्यस्य संभवम् / ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य न स शोचेत्कृताकृतम्

ブラーフマナたちに礼拝して、このようにプリトゥ・ヴァイニャの出現の物語を読誦させる者は、為したこと為さぬことを嘆かない。

Verse 126

गोप्ता धर्मस्य राजासौ बभूवात्रिसमः प्रभुः / अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यङ्गो नाम प्रजापतिः

その王はダルマの守護者となり、アトリに等しい主となった。アトリの系譜より、『アンガ』という名のプラジャーパティが生まれた。

Verse 127

तस्य पुत्रो ऽभवद्वेनो नात्यर्थं धार्मिकस्तथा / जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः

その子はヴェナであり、きわめてダルマに篤い者ではなかった。かのプラジャーパティは、死神ムリティユの娘スニータの胎より生まれた。

Verse 128

स मातामहदोषेण वेनः कालात्म जात्मजः / स धर्मं वृष्ठतः कृत्वा कामाल्लोकेष्वर्तत

母方の祖父の過失ゆえに、カーラートマジャの子ヴェーナはダルマを背に退け、欲望に支配されて諸世界をさまよった。

Verse 129

स्थापनां स्थापयामास धर्मायेतां स पार्थिवः / वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य सो ऽधर्मे निरतो ऽभवत्

その王はダルマのためと称して制度を立てたが、ヴェーダとシャーストラを踏み越え、アダルマに没入した。

Verse 130

निःस्वाध्यायवष्ट्कारे तस्मिन्राज्यं प्रशासति / न पिबन्ति तदा सोमं महायज्ञेषु देवताः

彼が治めるとき、スヴァーディヤーヤも「ヴァシャット」の唱和も絶え、神々は大供犠でソーマを飲まなかった。

Verse 131

न यष्टव्यं न दातव्यमिति तस्य प्रजापतेः / आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते

そのプラジャーパティの残酷な誓いは「供犠を行うな、布施をするな」であり、滅びが目前に迫っていた。

Verse 132

अहमीज्यश्च पूज्यश्च यज्ञे देवद्विजातिभिः / मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि

彼は言った。「供犠において神々と二度生まれ（ドヴィジャ）は、我こそ礼拝され供犠されるべき者とせよ。供犠は我のために設けられ、供物も我に捧げられるべきだ。」

Verse 133

तमतिक्रान्तमर्यादमवदानसुसंवृतम् / ऊचुर्महर्षयः सर्वे मरीचिप्रमुखास्तदा

そのとき、マリーチを筆頭とするすべての大聖仙たちは、法の境界を越え罪に覆われた彼を見て、こう告げた。

Verse 134

वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामः संवत्सरशतं नृप / त्वं मा कार्षीरधर्मं वै नैष धर्मः सनातनः

王よ、我らは百年のディークシャ（誓戒）に入る。汝はアダルマを行うな。これは永遠のダルマではない。

Verse 135

निधने संप्रसूतस्त्वं प्रजापतिरसंशयः / पालयिष्ये प्रजाश्चेति पूर्वं ते समयः कृतः

汝は滅びの時に生まれた。疑いなくプラジャーパティである。『衆生を守護する』と、かつて汝は誓った。

Verse 136

तां स्तथा वादिनः सर्वान्ब्रह्मर्षीनब्रवीत्तदा / वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिर्विदितेन च कोविदः

そのように語るすべての梵仙たちに向かい、愚かなヴェーナは嘲り笑い、知者を装って言い返した。

Verse 137

स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया / वीर्यण तपसा सत्यैर्मया वा कः समो भुवि

ダルマの創り手は我以外に誰がいる。私は誰の言葉を聞くべきか。武勇・苦行・真実において、この地上で我に等しい者が誰かいるか。

Verse 138

मन्दात्मानो न नूनं मां यूयं जानीत तत्त्वतः / प्रभवं सर्वलोकानां धर्माणां च विशेषतः

心の鈍き者たちよ、汝らはまことに我を真実のままには知らぬ。我は一切の世界の根源、ことにダルマの根本である。

Verse 139

इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलेन वा / सृजेयं वा ग्रसेयं वा नात्र कार्या विचारणा

我が望めば、大地を焼き、また水で沈めることもできる。創ることも呑み込むこともできる—ここに思案は要らぬ。

Verse 140

यदा न शक्यते स्तंभादानार्य्यभृशसंहितः / अनुनेतुं तदा वेनस्ततः क्रुद्धा महर्षयः

柱のごとく屈せず、非アーリヤにして甚だ残虐なヴェーナを諫め得なかったとき、大神仙たちは怒りに燃えた。

Verse 141

निगृह्य तं च बाहुभ्यां विस्फुरन्तं महा बलम् / ततो ऽस्य वामहस्तं ते ममन्थुर्भृशकोपिताः

大いなる力で暴れる彼を両腕で押さえ込み、激しい怒りのままに、その左手を揉みしだいた。

Verse 142

तस्मात्प्रमथ्यमानाद्वै जज्ञ पूर्वमिति श्रुतिः / ह्रस्वो ऽतिमात्रं पुरुषः कृष्णश्चापि बभूव ह

シュルティの伝えによれば、その揉みしだきからまず一人の男が生まれた。背は低く、肢体は過度に大きく、また黒色であった。

Verse 143

स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवानाकुलेन्द्रियः / तमार्त्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल

彼は恐れ、合掌して感官も乱れたまま立っていた。苦悩し動揺する彼を見て、人々は「座れ」と告げた。

Verse 144

निषादवंशकर्तासौ बभूवानन्तविक्रमः / धीवरानसृजच्चापि वेनकल्मषसंभवान्

彼は無尽の武威をもってニシャーダ族の祖となり、さらにヴェーナの穢れから生じたディーヴァラ（漁民）をも生み出した。

Verse 145

ये चान्ये विन्ध्यनिलयास्तंबुरास्तुबुराः खशाः / अधर्मरुचयश्चापि विद्धि तान्वेनकल्मषान्

さらにヴィンディヤに住むタンブラー、トゥブラー、カシャ、そして不法（アダルマ）を好む者たちも、皆ヴェーナの穢れより生じたと知れ。

Verse 146

पुनर्महर्षयस्तस्य पाणिं वेनस्य दक्षिणम् / अरणीमिव संरब्धा ममन्थुर्जातमन्यवः

再び大聖仙たちは怒りを起こし、火を起こすアラニのように、ヴェーナの右手を揉み擦って攪拌した。

Verse 147

पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्जलजसन्निभात् / पृथोः करतलाद्वापि यस्माज्जातः पृषुस्ततः

蓮華に似たその手からプリトゥが生まれ、またプリトゥの掌からプルシュが生じたゆえに、彼はプルシュと名づけられた。

Verse 148

दीप्यमानश्च वपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन् / आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महारवम्

彼は輝く身体で、まさに火そのもののように燃え立ち、原初の弓「アージャガヴァ」を取りて大いなる咆哮を放った。

Verse 149

शारांश्च बिभ्रद्रक्षार्थ कवचं च महाप्रभम् / तस्मिञ्जा ते ऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः

護りのために矢を携え、まばゆい鎧をまとった。彼が生まれるや、あらゆる生きものは遍く歓喜した。

Verse 150

समापेतुर्महाराजं वेनश्च त्रिदिवं गतः / समुत्पन्नेन राजर्षिः सत्पुत्रेण महात्मना

人々は大王のもとに集い、ヴェナはトリディヴァ（天界）へ赴いた。大いなる魂をもつ善き子の出現により、王仙の事業は成就した。

Verse 151

त्रातः स पुरुषव्याघ्रः पुन्नाम्नो नरकात्तदा / तं नद्यश्च समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः

そのとき人中の虎は「プンナーマ」と名づく地獄から救われた。河川と大海は四方より宝珠を携えて彼のもとへ来た。

Verse 152

अभिषेकाय तोयं च सर्व एवोपत स्थिरे / पितामहश्च भगवानङ्गिरोभिः सहामरैः

灌頂（アビシェーカ）のための水を携え、皆がそこに整然と立ち並んだ。さらに尊き祖父神ピターマハ（梵天）も、アンギラスらと諸天を伴って来臨した。

Verse 153

स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि च सर्वशः / समागम्य तदा वैन्यमभ्य षिञ्चन्नराधिपम्

そのとき、静なるものも動くものもあらゆる生きとし生けるものが集い、ヴァイニャ王（人々の主）に灌頂の儀を施した。

Verse 154

महता राजराजेन प्रजापालं महाद्युतिम् / सो ऽभिषिक्तो महाराजो देवैरङ्गिरसः सुतैः

偉大なる王の中の王は、民を護る大いなる光輝のマハーラージャを、アンギラサの子なる神々によって灌頂し奉った。

Verse 155

आदि राजो महाभागः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् / पित्रापरञ्जितास्तस्य प्रजास्तेनानुरञ्जिताः

ヴァイニャのプリトゥは、福徳に満ちた威光ある初代の王。民はその父によって満たされ、また王は民の心を和らげ愛敬を得た。

Verse 156

ततो राजेति नामास्य ह्यनुरागादजायत / आपस्तस्तंभिरे तस्य समुद्रमभियास्यतः

かくして慕情ゆえに彼は「ラージャ（王）」と呼ばれ、海へと進むとき、水は彼のために止まり立った。

Verse 157

पर्वताश्चावदीर्यन्त ध्वजभङ्गश्च नाभवत् / अकृष्टपच्या पृथिवी सिद्ध्यन्त्यन्नानि चिन्तया

山々は裂けても旗は折れず、大地は耕さずとも実り、ただ念ずるだけで食は成就した。

Verse 158

सर्वकामदुघा गावः पृटके पुटके मधु / एतस्मिन्नेव काले तु यजतस्तस्य वै मखे

牛たちはあらゆる願いを叶える乳を与え、籠や器には蜜が満ちていた。その同じ時、祭主は自らの聖なる祭儀で供物を捧げていた。

Verse 159

सोमे सुते समु त्पन्नः सूतः सौत्ये तदाहनि / तस्मिन्नेवं समुत्पन्ने पुनर्जज्ञे ऽथ मागधः

ソーマが搾られたその日に、サウティヤの儀礼においてスータが生まれた。かくして彼が生じると、続いてマガダもまた生まれた。

Verse 160

सामगेषु च गायत्सु शुभाण्डे वैश्वदेविके / समागते समुत्पन्नस्तस्मान्मागध उच्यते

サーマの歌い手たちが詠唱し、吉祥なるヴァイシュヴァデーヴィカの儀礼に皆が集ったとき、彼は生じた。ゆえに「マガダ」と呼ばれる。

Verse 161

ऐन्द्रेण हविषा चापि हविः पृक्तं बृहस्पतेः / जुहावेन्द्राय दैवेन ततः सूतो व्यजायत

インドラへの供物に、ブリハスパティの供物が混ざってしまった。神々の定めによりそれがインドラへと注がれ、そこでスータが生まれた。

Verse 162

प्रमादस्तत्र संजज्ञ प्रायश्चित्तं च कर्मसु / शिष्यहव्येन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः

そこに過失が生じ、儀礼にはプラーヤシュチッタ（贖罪）が必要となった。弟子の供物が混ざったため、師の供物が覆われてしまったからである。

Verse 163

अधरोत्तरचारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम् / यच्च क्षत्रात्समभवद्ब्राह्मण्यां हीनयोनितः

卑と高の行いが交じったため、そのヴァルナに変質が生じた。また、クシャトリヤがブラーフマニーにもうけ、卑しい胎より生まれた者もそうである。

Verse 164

सूतः पूर्वेण साधर्म्यात्तुल्यधर्मः प्रकीर्त्तितः / मध्यमो ह्येष सूतस्य धर्मः क्षेत्रोपजीवनम्

スータは先のヴァルナとの類似ゆえに同じ法を持つ者と称えられる。スータの中ほどのダルマは田畑によって生きること、すなわち農である。

Verse 165

रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम् / पृथुस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः

戦車・象・馬を操ること、そして卑しい業とされる医術が語られる。プṛథुを讃えるため、その二人は大聖たちによりそこへ招かれた。

Verse 166

तावूचुर्मुनयः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः / कर्मैतदनुरूपं च पात्रं चायं नराधिपः

そこで諸牟尼は皆言った。「この地上の王を讃えよ。これはその務めにふさわしく、この人の王もまた受けるに足る器である。」

Verse 167

तावूचतुस्ततः सर्वांस्तानृषीन्सूतमागधौ / आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयावः स्वकर्मतः

それからスータとマーガダは諸仙に言った。「我らは自らの務めによって、神々と仙人たちの双方を喜ばせよう。」

Verse 168

न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः / स्तोत्रं येनास्य कुर्याव प्रोचुस्तेजस्विनो द्विजाः

賢者たちは彼の行い・徴（しるし）・名声をそのままには知らなかった。そこで光輝あるバラモンたちは言った――いかなる讃歌によって彼を讃えようか。

Verse 169

एष कर्मरतो नित्यं सत्यवाक्संयतेन्द्रियः / ज्ञानशीलो वदान्यश्च संग्रामेष्वपरजितः

彼は常に行為に励み、真実を語り、諸感官を制し、智慧に富み、施しに寛く、戦場において不敗である。

Verse 170

ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयतामिति / यानि कर्माणि कृतवान् पृथुः पश्चान्महाबलः

仙人たちはその二人に命じた。「後の世の人々によって彼が讃えられるようにせよ」。そして後に、大いなる力をもつプリトゥが成した諸々の業。

Verse 171

तानि गीतनिबद्धानि ह्यस्तुतां सूतमागधौ / ततस्तवान्ते सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः

それらの業は歌として編まれ、スータとマーガダが讃え歌った。讃歌の終わりに、民の主プリトゥは大いに満悦し、彼らに施しを与えた。

Verse 172

अनूपदेशं सूताय मगधं मागधाय च / तदादि पृथिवीपालाः स्तूयन्ते सूतमागधैः

プリトゥはスータにアヌーパデーシャの地を、マーガダにはマガダ国を授けた。以来、地上の王たちはスータとマーガダによって讃えられる。

Verse 173

आशीर्वादैः प्रबोध्यन्ते सूतमागधबन्दिभिः / तं दृष्ट्वा परमप्रीताः प्रजा ऊचुर्महर्षयः

スータ、マーガダ、讃歌の者たちは祝福の言葉で彼を目覚めさせた。彼を見て大いに喜んだ民と大聖仙たちはこう言った。

Verse 174

एष वृत्तिप्रदो वैन्यो भविष्यति नराधिपः / ततो वैन्यं महाभागं प्रजाः समभिदुद्रुवुः

このヴァイニャこそ、民に生計を授ける人王となるであろう。そこで人々は、その幸い多きヴァイニャのもとへ駆け寄った。

Verse 175

त्वं नो वृत्तिं विधत्स्वेति महार्षिवच नात्तदा / सो ऽभिद्रुतः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया

「我らの生計を定め給え」と大聖仙は告げたが、彼はその時は受け入れなかった。それでも民の益を願い、民は彼のもとへ駆け寄り取り囲んだ。

Verse 176

धनुर्गृहीत्वा बाणांश्च वसुधामाद्रवद्बली / ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही

勇猛なる者は弓と矢を取り、地を追って駆けた。するとヴァイニャを恐れた大地は牝牛の姿となって逃げ去った。

Verse 177

तां पृथुर्धनुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत / सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयात्तदा

プリトゥは弓を取り、逃げる大地を追って駆けた。大地はその時、ヴァイニャを恐れて、梵天界をはじめとする諸世界へと赴いた。

Verse 178

संददर्शाग्रतो वैन्यं कार्मुकोद्यतपाणिकम् / ज्वलद्भिर्निशितैर्बाणैर्दीप्ततेजसमच्युतम्

彼女は目前にヴァイニャを見た。弓を掲げた手に、燃え立つ鋭い矢を備え、アチュタのごときテージャスに輝いていた。

Verse 179

महायोगं महात्मानं दुर्द्धर्षममरैरपि / अलबन्ती तु सा त्राणं वैन्यमेवान्वपद्यत

彼は大ヨーガの大霊で、天人すら抗しがたい。ゆえに彼女は守りを得られず、ただヴァイニャにのみ帰依した。

Verse 180

कृताञ्जलिपुटा देवी पूज्या लोकैस्त्रिभिः सादा / उवाच वैनं नाधर्मः स्त्रीवधे परिपश्यति

三界に常に礼拝される女神は合掌してヴァイニャに言った。「女人を殺すことにダルマは見えぬ。」

Verse 181

कथं धारयिता चासि प्रजा या वर्द्धिता मया / मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत्

王よ、私が育て増した民を、そなたはいかに支えるのか。諸世界は我に宿り、この宇宙は我によって保たれている。

Verse 182

मत्कृते न विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव वर्द्धिताः / स मां नर्हसि वै हन्तुं श्रेयस्त्वं च चिकीर्षसि

地の王よ、我によって増え栄えた民が滅びぬように。ゆえに、善を成そうと望むなら、我を殺すべきではない。

Verse 183

प्रजानां पृथिवीपाल शृणु चेदं वचो मम / उपायतः समारब्धा सर्वे सिद्ध्यन्त्युपक्रमाः

大地を治める王よ、民のために我が言葉を聞け。巧みな方策をもって始めた企ては、ことごとく成就する。

Verse 184

हत्वापि मां न शक्तस्त्वं प्रजानां पालने नृप / अन्तर्भूता भविष्यामि जहि कोपं महाद्युते

王よ、たとえ我を殺しても、民を守り養うことはできぬ。私は姿を隠すであろう――大いなる光輝の者よ、怒りを捨てよ。

Verse 185

अवध्यश्च स्त्रियः प्राहुस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि / सत्त्वषु पृथिवीपाल धम न त्यक्तुमर्हसि

女人は、たとえ畜生の胎にあっても、殺すべからずと言われる。大地を治める者よ、あらゆる生きものへのダルマを捨ててはならぬ。

Verse 186

एवं बहुविधं वाक्यं श्रुत्वा तस्या महामनाः / क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्

彼女のさまざまな言葉を聞くと、広き心のダルマの人は怒りを抑え、ヴァスダー（大地）にこう告げた。

Verse 187

एकस्यार्थाय यो हन्यादात्मनो वा परस्य च / एकं प्राणी बहून्वापि कर्म तस्यास्ति पातकम्

己のためであれ他者のためであれ、一人の利益のために一命を、あるいは多くの命を奪う者、その行いは罪業となる。

Verse 188

यस्मिंस्तु निहते भद्रे जीवन्ते बहवः सुखम् / तस्मिन्हते नास्ति शुभे पातकं चोपपातकम्

吉祥なる者よ、もし一人を殺すことで多くの者が幸福に生きられるならば、その者を殺すことに大罪も小罪もない。

Verse 189

सो ऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुन्धरे / यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्

それゆえ、ヴァスンダラー（大地）よ。もし今日、世界の利益となる私の言葉をお前が実行しないならば、私は民のために、お前を殺すであろう。

Verse 190

त्वां निहत्याशु बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् / आत्मानं प्रथयित्वेह प्रजा धारयिता स्वयम्

私の命令に背を向けたお前を、矢で速やかに殺し、私自身が己を拡張して、民を支えるであろう。

Verse 191

सा त्वं वचनमास्थाय मम धर्मभृतां वरे / संजीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः

それゆえ、法（ダルマ）を保つ者の中で最も優れた者よ。私の言葉に従い、常に民を生かしなさい。お前にはその力がある、疑いはない。

Verse 192

दुहितृत्वं च मे गच्छ चैवमेतमहं शरम् / नियच्छेयं त्वद्वधार्थमुद्यन्तं घोरदर्शनम्

私の娘となりなさい。そうすれば、お前を殺すために振り上げた、この恐ろしい矢を収めよう。

Verse 193

प्रत्युवाच ततो वैन्यमेवमुक्ता सती मही / सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः

すると大地の女神はヴァイニャに答えた。「王よ、これらすべてを我が成し遂げよう。疑いはない。」

Verse 194

वत्सं तु मम तं पश्य क्षरेयं येन वत्सला / समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं धर्म्मभृतां वर / यथा विस्पन्दमानं मे क्षीरं सर्वत्र भावयेत्

「わが子牛を見よ。これによって我は母の慈しみをもって乳を滴らせよう。法を支える者の中の最勝よ、我を至る所で平らにせよ。そうすれば我が脈打つ乳は遍く行き渡る。」

Verse 195

सूत उवाच तत उत्सारयामास शिलाजालनि सर्वशः / धनुष्कोट्या तथा वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः

スータは語った。ついでヴァイニャは至る所の岩塊を押し退け、弓の先で山々を高く育てた。

Verse 196

मन्वन्तरेष्वतीतेषु विषमासीद्वसुन्धरा / स्वभावेना भवत्तस्याः समानि विषमाणि च

過ぎ去ったマンヴァンタラの時代には、大地はでこぼこであった。その本性により、平らな所と険しい所とが生じていた。

Verse 197

न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमे पृथिवीतले / प्रविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वापि विद्यते

そもそも太古の創成において、大地が険しく不均一であった時代には、都の区分も村の区分も存在しなかった。

Verse 198

न सस्यानि न गोरक्षं न कृषिर्न वणिक्पथः / चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल

チャークシュシャのマヌヴァンタラ以前の太古には、穀物もなく、牛を護ることもなく、農も商いの道もなかったと伝えられる。

Verse 199

वैवस्वतेंऽतरे तस्मिन्सर्व स्यैतस्य संभवः / समत्वं यत्र यत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि

このヴァイヴァスヴァタのマヌヴァンタラにおいて、これらすべてが生じた。地がどこかで平らであった所々に、それは可能となった。

Verse 200

तत्र तत्र प्रजास्ता वै निवसंति च सर्वशः / आहारः फल मूले तु प्रजानामभवत्किल

あちらこちらに民は遍く住み、食は伝えられるところによれば果実と根のみであった。