Adhyaya 8

Verse 1

श्रीशौनक उवाच सूत जीव चिरं साधो वद नो वदतां वर । तमस्यपारे भ्रमतां नृणां त्वं पारदर्शन: ॥ १ ॥

シュリー・シャウナカは言った。「おおスータよ、聖なる方よ、長く生きよ。語り手の中の最勝者よ、どうか我らに続けて語ってください。無明の闇の彼方で迷う人々に、渡る道を示せるのは、まさにあなたのみです。」

Verse 2

आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भ‍ुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥

人々は言う。ムリカンドゥの子、聖仙マールカンデーヤは比類なき長寿であり、劫の終わり、滅尽の大洪水に宇宙が呑まれたとき、ただ彼一人が生き残った、と。しかるにその同じマールカンデーヤ—ブリグ族の最勝者—が、この現今の梵天の日の劫において我が一族に生まれており、しかも今に至るまで、この梵天の日に全面的な滅尽は起こっていない。さらに周知のとおり、彼は滅尽の大海を無力に漂ううち、恐るべき水の中で、榕樹（バニヤン）の葉の折り目にただ一人横たわる不思議な幼子という、驚異の人格を見たという。おおスータよ、これゆえ我らの疑念と好奇は甚だ大きい。大ヨーギーよ、プラーナにおいても権威と認められるあなたよ、どうか我らの迷いを断ち切ってください。

Verse 3

आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भ‍ुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥

人々は言う。ムリカンドゥの子、聖仙マールカンデーヤは比類なき長寿であり、劫の終わり、滅尽の大洪水に宇宙が呑まれたとき、ただ彼一人が生き残った、と。しかるにその同じマールカンデーヤ—ブリグ族の最勝者—が、この現今の梵天の日の劫において我が一族に生まれており、しかも今に至るまで、この梵天の日に全面的な滅尽は起こっていない。さらに周知のとおり、彼は滅尽の大海を無力に漂ううち、恐るべき水の中で、榕樹（バニヤン）の葉の折り目にただ一人横たわる不思議な幼子という、驚異の人格を見たという。おおスータよ、これゆえ我らの疑念と好奇は甚だ大きい。大ヨーギーよ、プラーナにおいても権威と認められるあなたよ、どうか我らの迷いを断ち切ってください。

Verse 4

आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भ‍ुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥

権威ある人々は語る。ムリカンドゥの子、聖仙マールカンデーヤは比類なき長寿のリシであり、梵天の一日が終わるとき、宇宙全体が滅尽の大洪水に呑み込まれる中で、ただ一人生き残ったという。しかるにその同じマールカンデーヤは、ブリグの裔の最勝者として、現今の梵天の日に我が一族に生まれたが、この梵天の日において、我らはいまだ全的な滅尽を見ていない。さらに周知のとおり、彼が滅尽の大海を無力に漂うとき、恐るべき水の中に、驚くべき御方—一本のバニヤンの葉の折り目に、ただ独り横たわる男児の乳児—を見たという。おおスータよ、私はこの大聖マールカンデーヤ・リシについて、深く惑い、知りたい思いに満ちている。大ヨーギーよ、あなたは諸プラーナにおいても権威として認められている。どうか我が迷いを断ち切ってください。

Verse 5

आहुश्चिरायुषमृषिं मृकण्डतनयं जना: । य: कल्पान्ते ह्युर्वरितो येन ग्रस्तमिदं जगत् ॥ २ ॥ स वा अस्मत्कुलोत्पन्न: कल्पेऽस्मिन् भार्गवर्षभ: । नैवाधुनापि भूतानां सम्प्लव: कोऽपि जायते ॥ ३ ॥ एक एवार्णवे भ्राम्यन् ददर्श पुरुषं किल । वटपत्रपुटे तोकं शयानं त्वेकमद्भ‍ुतम् ॥ ४ ॥ एष न: संशयो भूयान् सूत कौतूहलं यत: । तं नश्छिन्धि महायोगिन् पुराणेष्वपि सम्मत: ॥ ५ ॥

権威ある人々は語る。ムリカンドゥの子、聖仙マールカンデーヤは比類なき長寿のリシであり、梵天の一日が終わるとき、宇宙全体が滅尽の大洪水に呑み込まれる中で、ただ一人生き残ったという。しかるにその同じマールカンデーヤは、ブリグの裔の最勝者として、現今の梵天の日に我が一族に生まれたが、この梵天の日において、我らはいまだ全的な滅尽を見ていない。さらに周知のとおり、彼が滅尽の大海を無力に漂うとき、恐るべき水の中に、驚くべき御方—一本のバニヤンの葉の折り目に、ただ独り横たわる男児の乳児—を見たという。おおスータよ、私はこの大聖マールカンデーヤ・リシについて、深く惑い、知りたい思いに満ちている。大ヨーギーよ、あなたは諸プラーナにおいても権威として認められている。どうか我が迷いを断ち切ってください。

Verse 6

सूत उवाच प्रश्न‍स्त्वया महर्षेऽयं कृतो लोकभ्रमापह: । नारायणकथा यत्र गीता कलिमलापहा ॥ ६ ॥

スータ・ゴースヴァーミーは言った。「大聖シャウナカよ、あなたのこの問いそのものが万人の迷妄を取り除くであろう。なぜならそれは、歌われてカリの汚れを洗い去る、主ナーラーヤナの御物語へと導くからである。」

Verse 7

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

父が定めの儀礼を行って彼を清め、二度生まれ（ドヴィジャ）としての入門を授けた後、マールカンデーヤはヴェーダの讃歌を学び、法にかなって戒律を厳守した。苦行とスヴァーディヤーヤに秀で、生涯ブラフマチャーリーとして貞潔を守った。彼はきわめて静謐で、髪はジャターに結ばれ、樹皮の衣をまとい、托鉢者の水罐（カマンダル）、杖、聖紐、ブラフマチャーリーの帯を携えた。さらに規律を増すため、黒鹿皮、蓮の種の数珠、クシャ草の束をも持った。昼夜の聖なる交会時（サンディヤー）ごとに、彼はハリを五つの姿—供犠の火、太陽、霊性の師、ブラーフマナたち、そして心中のパラマートマー—として礼拝した。朝夕に乞食に出て、帰れば得た食をすべて師に捧げた。師が許すときのみ、沈黙して一日一度食し、そうでなければ断食した。このように苦行とヴェーダ学習に専心し、マールカンデーヤ・リシは感官の主フリシーケーシャ（至上人格神）を数え切れぬ千万百万年にわたり礼拝し、かくして征服し難い死をも克服した。

Verse 8

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

父が定めの儀礼を行って彼を清め、二度生まれ（ドヴィジャ）としての入門を授けた後、マールカンデーヤはヴェーダの讃歌を学び、法にかなって戒律を厳守した。苦行とスヴァーディヤーヤに秀で、生涯ブラフマチャーリーとして貞潔を守った。彼はきわめて静謐で、髪はジャターに結ばれ、樹皮の衣をまとい、托鉢者の水罐（カマンダル）、杖、聖紐、ブラフマチャーリーの帯を携えた。さらに規律を増すため、黒鹿皮、蓮の種の数珠、クシャ草の束をも持った。昼夜の聖なる交会時（サンディヤー）ごとに、彼はハリを五つの姿—供犠の火、太陽、霊性の師、ブラーフマナたち、そして心中のパラマートマー—として礼拝した。朝夕に乞食に出て、帰れば得た食をすべて師に捧げた。師が許すときのみ、沈黙して一日一度食し、そうでなければ断食した。このように苦行とヴェーダ学習に専心し、マールカンデーヤ・リシは感官の主フリシーケーシャ（至上人格神）を数え切れぬ千万百万年にわたり礼拝し、かくして征服し難い死をも克服した。

Verse 9

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

父が定めの儀礼によって二度生まれの浄化と婆羅門の入門を施すと、マールカンデーヤはヴェーダの讃歌を学び、ダルマの規律を厳守した。苦行とスヴァーディヤーヤに励み、生涯ブラフマチャーリーとして清浄を保った。結髪をなし樹皮衣をまとい、カマンダル、杖、聖紐、腰帯、黒鹿皮、数珠、クシャ草を携え、サンディヤーの時刻ごとに、祭火・太陽・師・バラモン・心中のパラマートマンという五つの姿においてシュリー・ハリを礼拝した。

Verse 10

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

夕べと朝、彼は言葉を慎み托鉢に出て、得た食をすべて師に捧げた。師が許すときのみ、沈黙のうちに一日一度食し、許しがなければ断食した。

Verse 11

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

このように苦行とヴェーダ学習に専心したマールカンデーヤ仙は、無数の千万年にわたり、感官の主バガヴァーン・フリシーケーシャを礼拝し、その結果、征服し難い死をも克服した。

Verse 12

ब्रह्मा भृगुर्भवो दक्षो ब्रह्मपुत्राश्च येऽपरे । नृदेवपितृभूतानि तेनासन्नतिविस्मिता: ॥ १२ ॥

ブラフマー神、ブリグ・ムニ、シヴァ神、プラジャーパティ・ダクシャ、ブラフマーの偉大な子ら、そして人間・神々・祖霊・幽霊類に至るまで、多くの者がマールカンデーヤ仙の成就に驚嘆した。

Verse 13

इत्थं बृहद्‌व्रतधरस्तप:स्वाध्यायसंयमै: । दध्यावधोक्षजं योगी ध्वस्तक्लेशान्तरात्मना ॥ १३ ॥

このように大誓戒を保つヨーギー、マールカンデーヤは、苦行・ヴェーダ学習・自制によって厳しい梵行を守った。内なる苦悩がすべて鎮まると、心を内へ向け、物質の感官を超越するアドホークシャジャなる至上主を観想した。

Verse 14

तस्यैवं युञ्जतश्चित्तं महायोगेन योगिन: । व्यतीयाय महान् कालो मन्वन्तरषडात्मक: ॥ १४ ॥

このようにヨーギーが大いなるヨーガによって心を統一している間に、マヌの六つのマンヴァンタラに等しい大時が過ぎ去った。

Verse 15

एतत् पुरन्दरो ज्ञात्वा सप्तमेऽस्मिन् किलान्तरे । तपोविशङ्कितो ब्रह्मन्नारेभे तद्विघातनम् ॥ १५ ॥

ブラーフマナよ、現今の第七マンヴァンタラにおいて、プランダラ（インドラ）はマールカンデーヤの苦行を知り、その神通の増大を恐れて修行を妨げようとした。

Verse 16

गन्धर्वाप्सरस: कामं वसन्तमलयानिलौ । मुनये प्रेषयामास रजस्तोकमदौ तथा ॥ १६ ॥

聖仙の修行を乱すため、インドラはカーマ神、ガンダルヴァとアプサラス、春とマラヤ山の白檀香る風、さらに貪欲と酩酊をも擬人化して送り込んだ。

Verse 17

ते वै तदाश्रमं जग्मुर्हिमाद्रे: पार्श्व उत्तरे । पुष्पभद्रा नदी यत्र चित्राख्या च शिला विभो ॥ १७ ॥

大いなる力をもつシャウナカよ、彼らはヒマラヤ北側のその庵へ赴いた。そこにはプシュパバドラ川が流れ、「チトラー」と名高い岩峰がある。

Verse 18

तदाश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलताञ्चितम् । पुण्यद्विजकुलाकीर्णं पुण्यामलजलाशयम् ॥ १८ ॥ मत्तभ्रमरसङ्गीतं मत्तकोकिलकूजितम् । मत्तबर्हिनटाटोपं मत्तद्विजकुलाकुलम् ॥ १९ ॥ वायु: प्रविष्ट आदाय हिमनिर्झरशीकरान् । सुमनोभि: परिष्वक्तो ववावुत्तम्भयन् स्मरम् ॥ २० ॥

その庵はきわめて聖なる地であった。福徳の樹々と蔓に飾られ、清らかなブラーフマナの家々が集い、澄みきった聖なる水の池が満ちていた。酔える蜂の羽音は歌となり、昂ぶるコキラの声が響き、喜ぶ孔雀は舞い、群鳥のざわめきが満ちた。インドラの遣わした春風が入り、雪の滝の冷たい飛沫を運び、森の花の香に抱かれて、カーマ神の欲情を呼び覚まし始めた。

Verse 19

तदाश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलताञ्चितम् । पुण्यद्विजकुलाकीर्णं पुण्यामलजलाशयम् ॥ १८ ॥ मत्तभ्रमरसङ्गीतं मत्तकोकिलकूजितम् । मत्तबर्हिनटाटोपं मत्तद्विजकुलाकुलम् ॥ १९ ॥ वायु: प्रविष्ट आदाय हिमनिर्झरशीकरान् । सुमनोभि: परिष्वक्तो ववावुत्तम्भयन् स्मरम् ॥ २० ॥

マールカンデーヤ仙の聖なるアーシュラマは、功徳ある樹々と蔓草に飾られていた。そこには多くの清浄なバラモンが住み、澄みきった聖なる池の恵みを味わっていた。酔える蜂の羽音と、はしゃぐコーキラ（杜鵑）のさえずりが庵を満たし、喜びの孔雀が舞い、鳥の群れが我を忘れたように集っていた。インドラの遣わした春風が、近くの滝の冷たい飛沫を携えて入り、森の花の香に抱かれつつ、やがてカーマ神の欲情を呼び覚まし始めた。

Verse 20

तदाश्रमपदं पुण्यं पुण्यद्रुमलताञ्चितम् । पुण्यद्विजकुलाकीर्णं पुण्यामलजलाशयम् ॥ १८ ॥ मत्तभ्रमरसङ्गीतं मत्तकोकिलकूजितम् । मत्तबर्हिनटाटोपं मत्तद्विजकुलाकुलम् ॥ १९ ॥ वायु: प्रविष्ट आदाय हिमनिर्झरशीकरान् । सुमनोभि: परिष्वक्तो ववावुत्तम्भयन् स्मरम् ॥ २० ॥

インドラの遣わした春風が庵に入り、近くの滝の冷たい飛沫を運んできた。森の花の香に包まれたその風は、心にカーマ神の情を呼び起こし始めた。

Verse 21

उद्यच्चन्द्रनिशावक्त्र: प्रवालस्तबकालिभि: । गोपद्रुमलताजालैस्तत्रासीत् कुसुमाकर: ॥ २१ ॥

そのとき庵には春が現れた。昇る月の光に輝く夕空は、まさに春の顔となり、柔らかな芽と新しい花が樹々と蔓の群れを覆い尽くした。

Verse 22

अन्वीयमानो गन्धर्वैर्गीतवादित्रयूथकै: । अद‍ृश्यतात्तचापेषु: स्व:स्त्रीयूथपति: स्मर: ॥ २२ ॥

ついで、天女たちの群れを率いるカーマ神が、弓矢を携えてそこへ来た。後にはガンダルヴァの一団が、歌い奏でながら従っていた。

Verse 23

हुत्वाग्निं समुपासीनं दद‍ृशु: शक्रकिङ्करा: । मीलिताक्षं दुराधर्षं मूर्तिमन्तमिवानलम् ॥ २३ ॥

インドラの従者たちは、定めの供物を祭火に捧げ終え、瞑想に座す聖仙を見た。三昧にて眼を閉じたその姿は、まさに火が形を取ったかのように、近づき難く不敗であった。

Verse 24

ननृतुस्तस्य पुरत: स्त्रियोऽथो गायका जगु: । मृदङ्गवीणापणवैर्वाद्यं चक्रुर्मनोरमम् ॥ २४ ॥

その聖仙の前で女たちは舞い、歌い手たちは歌った。ムリダンガやヴィーナ、シンバルなどの楽器が、心を奪う調べを奏でた。

Verse 25

सन्दधेऽस्त्रं स्वधनुषि काम: पञ्चमुखं तदा । मधुर्मनो रजस्तोक इन्द्रभृत्या व्यकम्पयन् ॥ २५ ॥

そのときカーマデーヴァは、五つの顔をもつ矢を弓につがえた。春神やマドゥ、そしてインドラの従者たちは、聖仙の心を揺さぶろうとした。

Verse 26

क्रीडन्त्या: पुञ्जिकस्थल्या: कन्दुकै: स्तनगौरवात् । भृशमुद्विग्नमध्याया: केशविस्रंसितस्रज: ॥ २६ ॥ इतस्ततोभ्रमद्‌‌दृष्टेश्चलन्त्या अनुकन्दुकम् । वायुर्जहार तद्वास: सूक्ष्मं त्रुटितमेखलम् ॥ २७ ॥

アプサラーのプンジカスタリーは、多くの毬で遊ぶふりをした。重い乳房のために腰は揺らぎ、髪の花輪は乱れた。毬を追って走り回り、あちこちに目を配るうち、薄衣の帯がほどけ、たちまち風がその衣をさらっていった。

Verse 27

क्रीडन्त्या: पुञ्जिकस्थल्या: कन्दुकै: स्तनगौरवात् । भृशमुद्विग्नमध्याया: केशविस्रंसितस्रज: ॥ २६ ॥ इतस्ततोभ्रमद्‌‌दृष्टेश्चलन्त्या अनुकन्दुकम् । वायुर्जहार तद्वास: सूक्ष्मं त्रुटितमेखलम् ॥ २७ ॥

アプサラーのプンジカスタリーは、多くの毬で遊ぶふりをした。重い乳房のために腰は揺らぎ、髪の花輪は乱れた。毬を追って走り回り、あちこちに目を配るうち、薄衣の帯がほどけ、たちまち風がその衣をさらっていった。

Verse 28

विससर्ज तदा बाणं मत्वा तं स्वजितं स्मर: । सर्वं तत्राभवन्मोघमनीशस्य यथोद्यम: ॥ २८ ॥

カーマデーヴァは聖仙を征服したと思い、矢を放った。だがその場の企てはすべて空しく終わった――神を否む者の徒労のように。

Verse 29

त इत्थमपकुर्वन्तो मुनेस्तत्तेजसा मुने । दह्यमाना निववृतु: प्रबोध्याहिमिवार्भका: ॥ २९ ॥

おおシャウナカよ。カーマデーヴァとその従者たちが聖仙を害そうとしたが、仙のテージャスに焼かれるかのように感じて悪戯をやめた。眠る蛇を起こした子らが退くように。

Verse 30

इतीन्द्रानुचरैर्ब्रह्मन् धर्षितोऽपि महामुनि: । यन्नागादहमो भावं न तच्चित्रं महत्सु हि ॥ ३० ॥

おおバラモンよ。インドラの従者たちが不遜にも大聖マールカンデーヤを襲ったが、彼は偽りの我慢に屈しなかった。大いなる魂にとって、この忍耐は驚くに値しない。

Verse 31

द‍ृष्ट्वा निस्तेजसं कामं सगणं भगवान् स्वराट् । श्रुत्वानुभावं ब्रह्मर्षेर्विस्मयं समगात् परम् ॥ ३१ ॥

強大なる王インドラは、カーマデーヴァとその一党が聖仙の前で無力となったのを見、また高徳の聖者マールカンデーヤの神秘の威力を聞いて、甚だしく驚嘆した。

Verse 32

तस्यैवं युञ्जतश्चित्तं तप:स्वाध्यायसंयमै: । अनुग्रहायाविरासीन्नरनारायणो हरि: ॥ ३२ ॥

苦行とヴェーダ学習と戒律によって自己実現に心を完全に定めた聖者マールカンデーヤに慈悲を授けるため、至上主シュリー・ハリはナーラとナーラーヤナの姿で自ら現れた。

Verse 33

तौ शुक्लकृष्णौ नवकञ्जलोचनौ चतुर्भुजौ रौरववल्कलाम्बरौ । पवित्रपाणी उपवीतकं त्रिवृत् कमण्डलुं दण्डमृजुं च वैणवम् ॥ ३३ ॥ पद्माक्षमालामुत जन्तुमार्जनं वेदं च साक्षात्तप एव रूपिणौ । तपत्तडिद्वर्णपिशङ्गरोचिषा प्रांशू दधानौ विबुधर्षभार्चितौ ॥ ३४ ॥

二柱は、一方は白く他方は黒みを帯び、咲き初めの蓮の花弁のような眼を持つ四臂の御方であった。鹿皮と樹皮の衣をまとい、三重の聖紐を掛け、清浄なる御手にカマンダル、まっすぐな杖、そして竹（ヴァイナヴァ）を携えていた。

Verse 34

तौ शुक्लकृष्णौ नवकञ्जलोचनौ चतुर्भुजौ रौरववल्कलाम्बरौ । पवित्रपाणी उपवीतकं त्रिवृत् कमण्डलुं दण्डमृजुं च वैणवम् ॥ ३३ ॥ पद्माक्षमालामुत जन्तुमार्जनं वेदं च साक्षात्तप एव रूपिणौ । तपत्तडिद्वर्णपिशङ्गरोचिषा प्रांशू दधानौ विबुधर्षभार्चितौ ॥ ३४ ॥

一方は白く、他方は黒みを帯び、両者は四臂であった。眼は咲き初めの蓮の花弁のごとく、ラウラヴァの鹿皮と樹皮の衣をまとい、三重の聖紐を掛けていた。浄めの御手にはカマンダル（水壺）、まっすぐな杖、ヴァイシュナヴァの法具、蓮子の数珠、清めの具、そしてダルバ草の束として象徴されたヴェーダを携え、背は高く、稲妻のような黄金の光を放ち、苦行そのものの化身として、最勝の天の聖仙たちに礼拝されていた。

Verse 35

ते वै भगवतो रूपे नरनारायणावृषी । द‍ृष्ट्वोत्थायादरेणोच्चैर्ननामाङ्गेन दण्डवत् ॥ ३५ ॥

その二人の聖仙、ナラとナーラーヤナは、至上主の直接の御姿であった。マールカンデーヤ仙はお二方を見てただちに立ち上がり、深い敬意をもってダンダヴァットの礼拝を捧げ、地にまっすぐ伏して拝した。

Verse 36

स तत्सन्दर्शनानन्दनिर्वृतात्मेन्द्रियाशय: । हृष्टरोमाश्रुपूर्णाक्षो न सेहे तावुदीक्षितुम् ॥ ३६ ॥

お二方を拝した歓喜は、マールカンデーヤの身・心・感官をすっかり満たした。全身に鳥肌が立ち、眼は涙で満ち、法悦に圧倒されて、彼はお二方をまともに見つめることさえ難しかった。

Verse 37

उत्थाय प्राञ्जलि: प्रह्व औत्सुक्यादाश्लिषन्निव । नमो नम इतीशानौ बभाशे गद्गदाक्षरम् ॥ ३७ ॥

彼は立ち上がり、合掌して頭を垂れ、あまりの切望に、二人の主を抱きしめているかのように感じた。法悦で声を詰まらせながら、「ナモー、ナモー（敬礼いたします）」と繰り返し唱えた。

Verse 38

तयोरासनमादाय पादयोरवनिज्य च । अर्हणेनानुलेपेन धूपमाल्यैरपूजयत् ॥ ३८ ॥

彼はお二方に座を捧げ、御足を洗い清めた。ついでアルギャの供水、白檀の塗香、香油、薫香、そして花鬘をもって礼拝した。

Verse 39

सुखमासनमासीनौ प्रसादाभिमुखौ मुनी । पुनरानम्य पादाभ्यां गरिष्ठाविदमब्रवीत् ॥ ३९ ॥

その二人の最も崇敬すべき聖仙は安らかに座し、慈悲を授けようとしておられた。そこでマールカンデーヤ仙は再びその蓮華の御足にひれ伏し、次のように申し上げた。

Verse 40

श्रीमार्कण्डेय उवाच किं वर्णये तव विभो यदुदीरितोऽसु: संस्पन्दते तमनु वाङ्‌मनइन्द्रियाणि । स्पन्दन्ति वै तनुभृतामजशर्वयोश्च स्वस्याप्यथापि भजतामसि भावबन्धु: ॥ ४० ॥

シュリー・マールカンデーヤは言った。「ああ全能の主よ、どうして私はあなたを語り尽くせましょう。あなたがプラーナ（生命気）を呼び覚ますと、それに従って言葉と心と感官が働き出します。これは凡夫のみならず、梵天やシヴァにさえ真実であり、まして私においては言うまでもありません。それでもあなたは、あなたを礼拝する者の親しい友となってくださいます。」

Verse 41

मूर्ती इमे भगवतो भगवंस्त्रिलोक्या: क्षेमाय तापविरमाय च मृत्युजित्यै । नाना बिभर्ष्यवितुमन्यतनूर्यथेदं सृष्ट्वा पुनर्ग्रससि सर्वमिवोर्णनाभि: ॥ ४१ ॥

おおバガヴァーンよ、あなたのこの二つの御身は、三界の究極の利益—苦悩の鎮息と死の征服—のために顕れました。主よ、あなたは宇宙を創造し、守護のために多くの超越的な姿を取り、やがて蜘蛛が網を張って後に引き戻すように、すべてを再び呑み込まれます。

Verse 42

तस्यावितु: स्थिरचरेशितुरङ्‍‍घ्रिमूलं यत्स्थं न कर्मगुणकालरज: स्पृशन्ति । यद् वै स्तुवन्ति निनमन्ति यजन्त्यभीक्ष्णं ध्यायन्ति वेदहृदया मुनयस्तदाप्‍त्यै ॥ ४२ ॥

あなたは動くもの動かぬものすべての守護者にして至上の統御者ゆえ、蓮華の御足に帰依する者は、業・グナ・時の塵に触れられません。ヴェーダの心髄を体得した聖仙たちは、あなたとの交わりを得るために讃嘆し、折に触れて礼拝し、絶えず供養し、常にあなたを観想します。

Verse 43

नान्यं तवाङ्‌घ्र्युपनयादपवर्गमूर्ते: क्षेमं जनस्य परितोभिय ईश विद्म: । ब्रह्मा बिभेत्यलमतो द्विपरार्धधिष्ण्य: कालस्य ते किमुत तत्कृतभौतिकानाम् ॥ ४३ ॥

おおイーシャよ、あなたはアパヴァルガ—解脱—そのものの御姿です。恐れに取り囲まれた人々にとって、あなたの蓮華の御足への帰依以外に安穏の道を私は知りません。二パラールダのあいだ位を保つ梵天でさえ時の流れを恐れるのですから、彼が創った物質の衆生については言うまでもありません。

Verse 44

तद् वै भजाम्यृतधियस्तव पादमूलं हित्वेदमात्मच्छदि चात्मगुरो: परस्य । देहाद्यपार्थमसदन्त्यमभिज्ञमात्रं विन्देत ते तर्हि सर्वमनीषितार्थम् ॥ ४४ ॥

ゆえに、魂の至上の師なる主よ、私は身とそれに伴う自己を覆うものへの同一視を捨て、あなたの蓮華の御足の根元を礼拝いたします。これらの覆いは無益で実体なく、はかないもの—ただあなたから離れているという妄想にすぎません。万真理を知る至上人格神であるあなたを得る者は、望むすべてを得ます。

Verse 45

सत्त्वं रजस्तम इतीश तवात्मबन्धो मायामया: स्थितिलयोदयहेतवोऽस्य । लीला धृता यदपि सत्त्वमयी प्रशान्त्यै नान्ये नृणां व्यसनमोहभियश्च याभ्याम् ॥ ४५ ॥

主よ、束縛された魂の至上の友よ。この世界の創造・維持・滅尽のために、あなたは幻力を成す三つのグナ—善性・激情・無明—を受け入れられる。だが衆生を解放し安らがせるため、あなたはとりわけ善性を用いられ、他の二つは人々に苦しみと迷妄と恐れをもたらすのみである。

Verse 46

तस्मात्तवेह भगवन्नथ तावकानां शुक्लां तनुं स्वदयितां कुशला भजन्ति । यत् सात्वता: पुरुषरूपमुशन्ति सत्त्वं लोको यतोऽभयमुतात्मसुखं न चान्यत् ॥ ४६ ॥

バガヴァーンよ、それゆえ賢き帰依者たちは、純粋な善性から成る、あなたの愛すべき白く輝く御身を礼拝する。サートヴァタたちは、善性こそプルシャの姿—あなたの直接の顕現—であると言い、そこからのみ無畏と霊的歓喜と神の王国が得られ、他からは得られない。

Verse 47

तस्मै नमो भगवते पुरुषाय भूम्ने विश्वाय विश्वगुरवे परदैवताय । नारायणाय ऋषये च नरोत्तमाय हंसाय संयतगिरे निगमेश्वराय ॥ ४७ ॥

私は至上人格神に謹んで礼拝を捧げる。彼は無量のプルシャ、遍満し、宇宙そのものの姿であり、世界の霊的師、至上の神である。賢者として現れたナーラーヤナに、また人中最勝の聖者ナラ—ハンサの性を備え、言葉を制し、ヴェーダ聖典を弘める者—に伏して礼拝する。

Verse 48

यं वै न वेद वितथाक्षपथैर्भ्रमद्धी: सन्तं स्वकेष्वसुषु हृद्यपि द‍ृक्पथेषु । तन्माययावृतमति: स उ एव साक्षा- दाद्यस्तवाखिलगुरोरुपसाद्य वेदम् ॥ ४८ ॥

欺く感覚の道により知性が迷う物質主義者は、あなたが自らの感官と心、さらには知覚の対象の中にも常に在ますのに、あなたをまったく認められない。だが理解があなたのマーヤーに覆われていても、万師の根源なるあなたからヴェーダの智を受けるなら、彼はあなたを直接悟ることができる。

Verse 49

यद्दर्शनं निगम आत्मरह:प्रकाशं मुह्यन्ति यत्र कवयोऽजपरा यतन्त: । तं सर्ववादविषयप्रतिरूपशीलं वन्दे महापुरुषमात्मनिगूढबोधम् ॥ ४९ ॥

主よ、あなたの御姿の秘奥の智はヴェーダ聖典によってのみ照らされ、梵天をはじめ大賢者でさえ経験的手段で測ろうとして迷います。諸哲学者は各々の推論に従ってあなたを理解します。私は、束縛された魂の身体的呼称に覆われてその智が隠される大いなる御方（マハープルシャ）を礼拝します。