Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

Mārkaṇḍeya Ṛṣi Tested by Indra and Blessed by Nara-Nārāyaṇa

प्राप्तद्विजातिसंस्कारो मार्कण्डेय: पितु: क्रमात् । छन्दांस्यधीत्य धर्मेण तप:स्वाध्यायसंयुत: ॥ ७ ॥ बृहद्‌व्रतधर: शान्तो जटिलो वल्कलाम्बर: । बिभ्रत् कमण्डलुं दण्डमुपवीतं समेखलम् ॥ ८ ॥ कृष्णाजिनं साक्षसूत्रं कुशांश्च नियमर्द्धये । अग्‍न्यर्कगुरुविप्रात्मस्वर्चयन् सन्ध्ययोर्हरिम् ॥ ९ ॥ सायं प्रात: स गुरवे भैक्ष्यमाहृत्य वाग्यत: । बुभुजे गुर्वनुज्ञात: सकृन्नो चेदुपोषित: ॥ १० ॥ एवं तप:स्वाध्यायपरो वर्षाणामयुतायुतम् । आराधयन् हृषीकेशं जिग्ये मृत्युं सुदुर्जयम् ॥ ११ ॥

prāpta-dvijāti-saṁskāro mārkaṇḍeyaḥ pituḥ kramāt chandāṁsy adhītya dharmeṇa tapaḥ-svādhyāya-saṁyutaḥ

夕べと朝、彼は言葉を慎み托鉢に出て、得た食をすべて師に捧げた。師が許すときのみ、沈黙のうちに一日一度食し、許しがなければ断食した。

प्राप्त-द्विजाति-संस्कारःone who has received the twice-born initiation rites
प्राप्त-द्विजाति-संस्कारः:
Karta (कर्ता/Subject-complement)
TypeAdjective
Rootप्राप्त (√आप् धातु; क्त-प्रत्यय) + द्विजाति (प्रातिपदिक) + संस्कार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) used adjectivally; समासः—द्विजाति-सम्बन्धी संस्कारः यस्य (षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद-तत्पुरुष)
मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
पितुःof (his) father
पितुः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
क्रमात्in due order; successively
क्रमात्:
Adhikarana (अधिकरण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त) = ablatival adverb; अर्थः—क्रमेण/अनुक्रमेण
छन्दांसिthe Vedic meters / Vedas
छन्दांसि:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
अधीत्यhaving studied
अधीत्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/Converb)
TypeVerb
Rootअधि-√इ (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund/absolutive) = having studied
धर्मेणby righteousness; according to dharma
धर्मेण:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
तपः-स्वाध्याय-संयुतःendowed with austerity and self-study
तपः-स्वाध्याय-संयुतः:
Karta (कर्ता/Subject-complement)
TypeAdjective
Rootतपस् (प्रातिपदिक) + स्वाध्याय (प्रातिपदिक) + संयुत (√युज् धातु; क्त-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; समासः—तपः च स्वाध्यायः च (द्वन्द्व-भावार्थ) ताभ्यां संयुतः (तृतीया-तत्पुरुष)
M
Mārkaṇḍeya Ṛṣi
G
guru (spiritual master)

FAQs

This verse shows the ideal brahmacārī life: bringing alms for the guru, controlling speech, and eating only by the guru’s permission—otherwise accepting fasting.

Because his training emphasized humility and obedience; the alms were offered to the guru, and personal consumption was regulated to cultivate discipline and detachment.

Practice mindful speech, reduce unnecessary talking, and adopt disciplined eating (simple food, moderation, occasional fasting) while keeping one’s spiritual commitments and guidance central.