Adhyaya 32

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । नारदस्त्वग्रतो गत्वा प्रणम्याथ हरिप्रियाम् । उवाच ललितां वाचं हर्षयन्द्वारकां पुरीम्

Prahlāda berkata: Nārada maju terlebih dahulu; setelah bersujud hormat kepada kekasih Hari, ia mengucapkan kata-kata lembut nan mulia—membahagiakan kota suci Dvārakā.

Verse 2

श्रीनारद उवाच । पश्यपश्य महाभागे सर्वे प्राप्ताः सुशोभने । तीर्थक्षेत्राणि देवाश्च ऋषयश्चैव कृत्स्नशः

Śrī Nārada berkata: Lihatlah, lihatlah, wahai yang amat beruntung dan elok rupawan—semuanya telah tiba: para tīrtha dan kṣetra suci, para dewa, serta para ṛṣi seluruhnya.

Verse 3

पश्येमं पुरतः प्राप्तं प्रयागं तीर्थकैः सह । द्वारके तव पादाब्जे लुण्ठंते श्रद्धयाद्भुतम्

Lihatlah, inilah Prayāga yang telah datang ke hadapanmu bersama tīrtha-tīrtha lainnya. Wahai Dvārakā, sungguh menakjubkan—dengan śraddhā mereka berguling dan bersujud di kaki teratamu.

Verse 4

इदं तु पुष्करं तीर्थं नमति श्रद्धया शुभे । इयं तु गौतमी पुण्या सर्वतीर्थसमाश्रया

Inilah tīrtha Puṣkara, wahai yang membawa keberkahan, ia menunduk dengan śraddhā. Dan inilah Gautamī yang suci—tumpuan segala tīrtha, penuh pahala dan termasyhur.

Verse 5

सिंहस्थे च गुरौ भद्रे संप्राप्ता सौभगं महत् । किन्तु दुर्जनसंसर्गाद्दग्धा पापाग्निना भृशम्

Saat Guru berada di Siṃha (Leo), wahai wanita mulia, ia meraih keberuntungan besar; namun karena pergaulan dengan orang durjana, ia hangus hebat oleh api dosa.

Verse 6

तत्रोपायमभिज्ञाय ऋषीणां शृण्वतां तदा । श्रुत्वा कर्णे महच्छब्दं संप्राप्तेयं तवांतिकम्

Di sana, setelah mengetahui upaya saat para resi mendengarkan, dan mendengar seruan agung di telinganya, ia pun datang mencapai hadirat-Mu.

Verse 7

नमस्करोति देवि त्वां द्वारके गौतमी शुभा । पश्यपश्य महापुण्या इयं भागीरथी शुभा

Wahai Dewi Dvārakā, Gautamī (Godāvarī) yang suci dan membawa berkah bersujud kepada-Mu. Lihatlah—lihatlah! Inilah Bhāgīrathī (Gaṅgā) yang amat berpahala dan mulia.

Verse 8

नमस्करोति ते पादौ संहृष्टा च पुनःपुनः । पश्येमां नर्मदां रम्यां प्रणतां तव पादयोः

Dengan sukacita ia bersujud berulang-ulang pada kaki-Mu. Lihatlah Narmadā yang elok ini, tersungkur hormat di kaki-Mu.

Verse 9

यमुना चन्द्रभागेयमियं प्राचीसरस्वती । सरयूर्गंडकी प्राप्ता गोमती पूर्ववाहिनी

Inilah Yamunā dan Candrabhāgā; inilah Sarasvatī yang mengalir ke timur. Sarayū dan Gaṇḍakī telah tiba, demikian pula Gomati, sungai yang mengalir ke timur.

Verse 10

शोणः सिन्धुनदी चैता अन्याश्च सरितां वराः । कृष्णा भीमरथी पुण्या कावेर्य्याद्याः सरिद्वराः

Śoṇa dan sungai Sindhu ada di sini, bersama sungai-sungai unggul lainnya. Kṛṣṇā, Bhīmarathī yang suci, serta sungai-sungai utama mulai dari Kāverī pun hadir.

Verse 11

सीताचक्षुर्नदी भद्रा नमंत्येताः पदांबुजम् । द्वारके ता महापुण्याः सप्तद्वीपोद्भवाः पराः

Sītā, Sungai Cakṣur, dan Bhadrā—semuanya bersujud pada padma-kaki-Mu. Di Dvārakā hadir para yang mahā-suci, berasal dari tujuh dvīpa (sapta-dvīpa).

Verse 12

मन्दाकिनी महापुण्या भोगवत्यादिसंयुता । पश्याश्चर्यमिदं भद्रे वाराणसी विमुक्तिदा

Mandākinī yang mahā-suci, bersama Bhogavatī dan yang lainnya, ada di sini. Lihatlah keajaiban ini, wahai yang lembut: Vārāṇasī, pemberi mokṣa, seakan hadir di tempat ini.

Verse 13

भक्त्या ते च पदांभोजं शिरस्याधाय वर्तते । कुरुक्षेत्रं महापुण्यं नमति त्वामहर्निशम्

Dengan bhakti ia menaruh padma-kaki-Mu di atas kepalanya. Kurukṣetra yang mahā-suci bersujud kepada-Mu siang dan malam.

Verse 14

द्वारके मथुरां पश्य प्रणतां तव पादयोः । अयोध्याऽवंतिकामायास्ता नमंति पदांबुजम्

Wahai Dvārakā, pandanglah Mathurā yang bersujud pada kaki-Mu. Ayodhyā dan Avantikā (Ujjayinī) pun menunduk pada padma-kaki-Mu.

Verse 15

कांची गया विशाला च विरजा लुठति क्षितौ । शालिग्रामं महाक्षेत्रं पतितं तव पादयोः । विराजते प्रभासं च क्षेत्रं च पुरुषोत्तमम्

Kāñcī, Gayā, dan Viśālā—serta Virajā—berguling di bumi dalam penghormatan. Śāligrāma, kṣetra agung itu, tersungkur di kaki-Mu. Prabhāsa pun bersinar, demikian pula kṣetra suci Puruṣottama (Purī).

Verse 16

भार्गवादीनि चान्यानि सर्वक्षेत्राणि सुन्दरि । द्वारके प्रणमंति त्वां भक्त्योत्थाय पुनःपुनः

Wahai yang elok, Bhārgava dan semua kṣetra suci lainnya—bahkan seluruh tirtha—bangkit berulang-ulang dalam bhakti dan bersujud memberi pranam kepadamu, wahai Dvārakā.

Verse 17

पश्येमान्सागरान्सप्त पतितस्तांब पादयोः । पश्यारण्यानि सर्वाणि नैमिषं प्रणतं पुरः

“Lihatlah tujuh samudra—tersungkur penuh hormat di kaki padma-Mu. Lihatlah pula semua hutan suci; dan pandanglah Naimiṣa, menunduk berserah di hadapan-Mu.”

Verse 18

धनुष्कं च दशारण्यं दंडकारण्यमर्बुदम् । नारायणाश्रमं पश्य द्वारके प्रणतं तथा

“Lihatlah Dhanuṣka dan Daśāraṇya; lihatlah Daṇḍakāraṇya dan Arbuda; dan lihat pula Nārāyaṇāśrama—wahai Dvārakā, semuanya menunduk dalam hormat.”

Verse 19

अयं मेरुश्च कैलासो मन्दराद्याः सहस्रशः । हिमाद्रिर्विंध्यशैलश्च श्रीशैलाद्याः प्रहर्षिताः । एते ह्यृषिगणाः सर्वे नमंतिस्म पुनःपुनः

“Inilah Meru dan Kailāsa; Mandara dan ribuan gunung lainnya. Himālaya dan rangkaian Vindhya, serta Śrīśaila dan yang lain—hadir dengan sukacita. Sungguh, segenap rombongan ṛṣi ini bersujud berulang-ulang.”

Verse 20

गंगाद्याः सागराः शैला नृत्यंति पुरतस्तव । ऋषिदेवगणाः सर्वे सर्वे गर्जंति नामभिः

“Gaṅgā dan sungai-sungai suci lainnya, samudra, serta gunung-gunung menari di hadapan-Mu. Semua golongan ṛṣi dan dewa bergemuruh lantang—masing-masing melantunkan Nama-Nama.”

Verse 21

श्रीप्रह्लाद उवाच । इत्येवं वदतस्तस्य द्वारका हृष्टमानसा । नृत्यतो मुदितान्वीक्ष्य सर्वान्प्रेम्णाभिनंद्य च । उवाच ललिता वाचं गौतमीं स्पृश्य पाणिना

Śrī Prahlāda berkata: “Ketika ia berkata demikian, hati Dvārakā pun bersukacita. Melihat semua yang bergembira menari, ia menyapa mereka dengan kasih; lalu, menyentuh Sungai Gautamī dengan tangannya, ia berbicara dengan suara yang lembut.”

Verse 22

भागीरथीप्रयागादीन्क्षेत्रादीनथ सर्वशः । द्वारका मधुरालापैः सर्वानानंदयत्तदा

Kemudian Dvārakā, dengan tutur kata yang manis, membahagiakan Bhāgīrathī, Prayāga, serta semua kṣetra suci dan tempat ziarah lainnya dalam segala cara.

Verse 23

अथाश्चर्यमभूत्तत्र सर्वानंदविवर्द्धनम् । अथ तावत्तदाऽकाशे गीतवाद्यजयस्वनाः

Lalu terjadilah di sana suatu keajaiban yang menambah sukacita semua. Pada saat itu juga, di angkasa terdengar bunyi nyanyian, alat musik, dan seruan kemenangan.

Verse 24

गर्जनानि सुपुण्यानि हरिशब्दैः पृथक्पृथक् । अपश्यन्वै तदा सर्वे ब्रह्माद्या देवनायकाः

Terdengarlah gemuruh yang suci, masing-masing terpisah, dipenuhi seruan “Hari!”. Maka para pemimpin para dewa, bermula dari Brahmā, sungguh menyaksikan keajaiban itu.

Verse 25

महेशः स्वगणैः सार्द्धं भवान्या समदृश्यत । इन्द्रस्तु त्रिदशैः सार्द्धं यक्षगन्धर्वकिन्नरैः

Maheśa menampakkan diri bersama para gaṇa pengiringnya, beserta Bhavānī. Dan Indra pun (tampak) bersama para Tridaśa, disertai Yakṣa, Gandharva, dan Kinnara.

Verse 26

मरुद्भिर्लोकपालैश्चा नृत्यमानाः प्रहर्षिताः । सिद्धविद्याधराः सर्वे वस्वादित्याश्च सग्रहाः

Bersama para Marut dan para Lokapāla, mereka menari dalam sukacita agung. Semua Siddha dan Vidyādhara hadir, demikian pula para Vasu dan Āditya—beserta rombongan surgawi mereka.

Verse 27

भृग्वाद्याः सनकाद्याश्च नृत्यमानाः प्रहर्षिताः । ब्रह्माणं च नमस्कृत्य सप्तस्वर्गस्थिताः सुराः

Bhr̥gu dan para resi lainnya, serta Sanaka dan para pertapa suci lainnya—menari dalam sukacita—bersujud memberi hormat kepada Brahmā. Para dewa yang bersemayam di tujuh surga pun turut menyampaikan penghormatan.

Verse 28

ऊचुस्ते द्वारकां दृष्ट्वा ब्रह्मेशानादयस्तदा । हर्षविह्वलितात्मानो वीक्ष्याऽन्योन्यं च विस्मिताः

Setelah menyaksikan Dvārakā, Brahmā, Īśāna (Śiva), dan yang lainnya pun berkata. Jiwa mereka terguncang oleh sukacita, saling memandang dengan takjub.

Verse 29

देवा ऊचुः । सेयं वै द्वारका देवी वहते यत्र गोमती । यत्राऽस्ते भगवान्कृष्णः सेयं पुण्या विराजते

Para dewa berkata: “Inilah sungguh Dewi Dvārakā, tempat Sungai Gomatī mengalir. Di mana Bhagavān Kṛṣṇa bersemayam—kota suci ini bersinar oleh kesucian.”

Verse 30

सर्वक्षेत्रोत्तमा या च सर्वतीर्थोत्तमोत्तमा । स्वर्गादप्यधिका भूमौ द्वारकेयं प्रकाशते

Dia yang terbaik di antara semua kṣetra suci, dan yang paling unggul di antara semua tīrtha—Dvārakā ini bersinar di bumi, bahkan melampaui surga.

Verse 31

एतद्वै चक्रतीर्थं च यच्छिला चक्र चिह्निता । मुक्तिदा पापिनां लोके म्लेच्छदेशेऽपि पूजिता

Inilah sesungguhnya Cakra-tīrtha, yang batunya bertanda cakra Sudarśana. Ia menganugerahkan mokṣa bahkan kepada para pendosa di dunia ini, dan dipuja juga di negeri-negeri orang asing (mleccha).

Verse 32

प्रह्लाद उवाच । ब्रह्मादीनागतान्दृष्ट्वा विस्मिता नारदादयः । क्षेत्राणि तीर्थमुख्यानि विस्मितानि सरिद्वराः । प्रणेमुर्युगपत्सर्वे सर्वाः सर्वाणि सर्वशः

Prahlāda berkata: Melihat Brahmā dan para dewa lainnya datang, Nārada dan yang lain pun tercengang. Tempat-tempat suci utama, tīrtha-tīrtha teragung, serta sungai-sungai terbaik dipenuhi rasa takjub; semuanya serentak bersujud—masing-masing kepada semuanya, dalam segala cara.

Verse 33

ब्रह्मादीनां च तीर्थानां दृष्ट्वा यात्रां मनोहराम् । द्वारकां प्रति विप्रेन्द्रा विस्मिता द्वारकौकसः

Wahai yang terbaik di antara para brāhmaṇa, melihat arak-arakan ziarah yang menawan dari Brahmā dan para tīrtha, penduduk Dvārakā pun tercengang ketika rombongan itu bergerak menuju Dvārakā.

Verse 34

दृष्ट्वा देवगणाः सर्वे द्वारकां प्रति मंदिरे । गीतवाद्यादि निर्घोषैर्नृत्यमानाः प्रहर्षिताः

Melihat Dvārakā dan mendekati kuil-kuilnya, seluruh rombongan para dewa—di tengah gemuruh nyanyian dan bunyi alat musik—menari dengan sukacita.

Verse 35

वदन्तो जयशब्दांश्च सेयं कृष्णप्रियेति च । दृष्ट्वा ब्रह्ममहेशानौ द्वारकां प्रीतमानसौ

Sambil melantunkan seruan kemenangan dan berkata, “Inilah kekasih Kṛṣṇa!”, Brahmā dan Maheśa, ketika memandang Dvārakā, dipenuhi sukacita di dalam hati.

Verse 36

त्यक्त्वा च वाहने श्रेष्ठे दण्डवत्पतितौ भुवि । ऊचतुश्च तदा देवौ द्वारकां प्रति हर्षितौ

Meninggalkan tunggangan mereka yang mulia, kedua dewa itu tersungkur ke bumi dalam sujud penuh (daṇḍavat). Lalu dengan sukacita mereka berbicara menghadap Dvārakā.

Verse 37

श्रेष्ठा त्वमम्ब सर्वेभ्योऽस्मदादिभ्योऽपि सर्वतः । यतस्त्वां न त्यजेत्साक्षाद्भगवान्विष्णुरव्ययः

Wahai Ibu Ambā, engkau paling utama di atas semuanya, dalam segala hal, bahkan melampaui makhluk seperti kami. Sebab Bhagavān Viṣṇu Yang Tak-Binasanya sendiri tidak pernah meninggalkanmu.

Verse 38

अतो दर्शय देवेशं कृष्णं कंसविनाशनम् । यद्दर्शनान्महासिद्धिः सर्वेषां च भविष्यति

Karena itu, wahai Dewi, perlihatkanlah kepada kami Tuhan para dewa—Śrī Kṛṣṇa, pemusnah Kaṃsa—yang dengan darśana-Nya semata, mahāsiddhi akan terbit bagi semua.

Verse 39

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्त्वा प्रययौ देवी तीर्थक्षेत्रादिसंयुता । ब्रह्मेशानौ पुरस्कृत्य हृष्टौ दृष्ट्वा महोत्सवान्

Prahlāda berkata: Setelah berkata demikian, Sang Dewi berangkat, disertai tīrtha-tīrtha dan kṣetra-kṣetra suci. Menempatkan Brahmā dan Īśāna di depan, mereka bersukacita menyaksikan perayaan agung.

Verse 40

गीतवाद्यपताकैश्च दिव्योपायनपाणिभिः । प्राप्योवाच ततो देवान्द्वारका हर्षविह्वला

Dengan nyanyian, alat musik, dan panji-panji, serta tangan yang membawa persembahan ilahi, Dvārakā—terguncang oleh sukacita—mendekat lalu menyapa para dewa.

Verse 41

पश्यतां पश्यतां देवाः सोऽयं वै द्वारकेश्वरः । प्राप्य संदर्शनं यस्य मुक्तानां यत्फलं भवेत् । न विद्यते सहस्रेषु ब्रह्मांडेषु च यत्फलम्

Lihatlah, lihatlah, wahai para dewa! Inilah sungguh Dvāra-keśvara, Tuhan Dvārakā. Dengan memperoleh darśana langsung-Nya, timbullah buah yang dinikmati para mukta; buah demikian tak terdapat bahkan di ribuan jagat raya.

Verse 42

ततो देवगणाः सर्वे क्षेत्रतीर्थादिसंयुताः । पश्चिमाभिमुखं दृष्ट्वा कृष्णं क्लेशविनाशनम् । प्रणेमुर्युगपत्सर्वे प्रहृष्टाः समुपागताः

Kemudian seluruh rombongan para dewa, beserta kṣetra dan tīrtha suci, melihat Kṛṣṇa yang menghadap ke barat—pemusnah duka—mendekat dengan sukacita dan serentak bersujud hormat.

Verse 43

गीतवाद्यप्रघोषैश्च नृत्यमानाः समंततः । जयशब्दं नमःशब्दं गर्जंतो हरिनामभिः

Dengan gemuruh nyanyian dan bunyi alat musik, menari di segala penjuru, mereka mengaumkan seruan “Jaya!” dan “Namaḥ!”, sambil melantunkan nama-nama Hari.

Verse 44

ब्रह्मा भवो भवानी च सेन्द्रा देवगणा भुवि । दृष्ट्वा कृष्णं प्रणेमुस्ते भक्त्योत्थाय पुनःपुनः

Di bumi, Brahmā, Bhava (Śiva), Bhavānī, serta para dewa bersama Indra, setelah melihat Kṛṣṇa, bersujud dengan bhakti; bangkit lalu bersujud lagi, berulang-ulang.

Verse 45

प्रयागादीनि तीर्थानि गंगाद्याः सरितोऽमलाः । ऋषयो देवगंधर्वाः शुकाद्याः सनकादयः । वीक्ष्य वक्त्रं महाविष्णोः प्रणेमुश्च मुहुर्मुहुः

Tīrtha seperti Prayāga, sungai-sungai suci nan murni mulai dari Gaṅgā, para ṛṣi, para Gandharva ilahi, Śuka dan lainnya, serta para Sanaka—menyaksikan wajah Mahāviṣṇu—bersujud berkali-kali.

Verse 46

कृष्णकृष्णेति कृष्णेति जय कृष्णेति वादिनः । स्नात्वा तु गोमतीनीरे तीरे चैव महोदधेः । कमलासनः संहृष्टः श्रीमत्कृष्णमपूजयत्

Sambil berseru, “Kṛṣṇa, Kṛṣṇa!” dan “Jaya Kṛṣṇa!”, mereka pun melangkah maju. Brahmā yang bersemayam di atas padma, setelah mandi suci di tepi Gomati dan di pantai samudra agung, dengan sukacita memuja Śrī Kṛṣṇa yang mulia.

Verse 47

स्वर्धेनुपयसा स्नाप्य दिव्यैश्चा मृतपंचकैः । भवश्चाथ भवानी च पूजयामास भक्तितः

Sesudah memandikan Tuhan dengan susu Kamadhenu surgawi serta lima nektar ilahi (pañcāmṛta), Bhava (Śiva) dan Bhavānī (Pārvatī) kemudian memuja-Nya dengan bhakti yang tulus.

Verse 48

इन्द्रो देवगणाः सर्वे योगिनः सनकादयः । ऋषयो नारदाद्याश्च गंगाद्याश्च सरिद्वराः

Indra, seluruh rombongan para dewa, para yogin mulai dari Sanaka, para resi mulai dari Nārada, serta sungai-sungai utama mulai dari Gaṅgā—semuanya berhimpun di sana.

Verse 49

अमूल्याभरणैर्भक्त्या महारत्नविनिर्मितैः । दिव्यैर्माल्यैरनेकैश्च नन्दनादिसमुद्भवैः

Dengan bhakti mereka mempersembahkan perhiasan tak ternilai yang dibuat dari ratna agung, serta banyak rangkaian bunga surgawi yang berasal dari taman Nandana dan kebun-kebun kahyangan lainnya.

Verse 50

प्रियया श्रीतुलस्या वै श्रीमत्कृष्णमपूजयन् । धूपैर्नीराजनैर्दिव्यैः कर्पूरैश्च पृथक्पृथक्

Mereka memuja Śrī Kṛṣṇa yang mulia dengan Tulasī suci yang terkasih; dan secara terpisah mempersembahkan dupa ilahi, pelita nīrājana untuk ārati, serta kapur barus.

Verse 51

नैवेद्यैर्विविधैः पुष्पैर्दिव्यैः कर्पूरवासितैः । सकर्पूरैश्च तांबूलैः प्रियैश्चोपायनैस्तथा

Dengan beragam naivedya (persembahan makanan), bunga-bunga ilahi yang harum oleh kapur barus, tāmbūla (sirih) bercampur kapur barus, serta aneka hadiah yang dicintai, mereka memuliakan-Nya.

Verse 52

महामांगलिकैः सर्वैः सुदिव्यैर्मंगलाऽर्तिकैः । संपूज्यैवं महाविष्णुं कृष्णं क्लेशविनाशनम् । प्रहृष्टा ननृतुः सर्वे गीतवाद्यप्रहर्षिताः

Demikianlah, setelah memuja sepenuhnya Mahāviṣṇu—Kṛṣṇa, pemusnah segala klesa—dengan seluruh upacara agung yang membawa keberkahan dan maṅgalārati yang gemilang, mereka semua bersukacita; digerakkan oleh nyanyian dan alat musik, mereka menari dengan gembira.

Verse 53

पुरतः कृष्णदेवस्य ह्यप्सरोभिः समन्विताः । ब्रह्मा च ब्रह्मपुत्राश्च ततः सेन्द्रा मरुद्गणाः

Di hadapan Śrī Kṛṣṇadeva, bersama para apsarā, berdirilah Brahmā dan putra-putra Brahmā; kemudian datanglah rombongan Marut beserta Indra.

Verse 54

ब्रह्मादीन्नृत्यतः प्रेक्ष्य भगवान्कमलेक्षणः । वारयामास हस्तेन प्रीतः प्राह सुरान्विभुः

Melihat Brahmā dan yang lainnya menari, Bhagavān bermata teratai itu berkenan; dengan tangan-Nya Ia menahan mereka, lalu Sang Vibhū berbicara kepada para dewa.

Verse 55

श्रीभगवानुवाच । भोभो ब्रह्मन्महेशान हे भवानि महेश्वरि । क्षेत्राणि सर्वतीर्थानि नारदः सनकादयः । प्रीतोऽहं भवता सम्यक्सर्वान्कामानवाप्स्यथ

Śrī Bhagavān bersabda: “Wahai Brahman, wahai Maheśāna; wahai Bhavānī, wahai Mahēśvarī! Wahai segala kṣetra suci dan seluruh tīrtha; wahai Nārada serta Sanaka dan lainnya—Aku sungguh berkenan kepadamu. Kalian akan meraih segala tujuan yang diinginkan.”

Verse 56

प्रह्लाद उवाच । तदाभिलषितांल्लब्ध्वा स र्वान्कामवरानथ । भक्त्या परमया श्रीमत्कृष्णं प्रोचुः प्रहर्षिताः

Prahlāda berkata: “Kemudian, setelah memperoleh segala yang mereka dambakan dan semua anugerah terbaik, mereka—dipenuhi bhakti tertinggi—menyapa Śrī Kṛṣṇa yang mulia dengan sukacita besar.”

Verse 57

देवा ऊचुः । प्राप्तः कामवरोऽस्माभिः सर्वतः कृपया विभो । सप्रेमा त्वत्पदांभोजे भक्तिर्भव्याऽनपायिनी

Para Deva berkata: “Wahai Tuhan, oleh kasih karunia-Mu dari segala sisi kami telah memperoleh anugerah yang paling utama. Semoga bhakti yang penuh cinta pada padma kaki-Mu tumbuh dalam diri kami—mulia dan tak pernah sirna.”

Verse 58

प्रह्लाद उवाच । तथैव पूजयामासू रुक्मिणीं कृष्णवल्लभाम् । अथ ब्रह्ममहेशानौ सर्वेषां शृण्व तामिदम्

Prahlāda berkata: “Demikian pula mereka memuja Rukmiṇī, kekasih Kṛṣṇa. Lalu Brahmā dan Maheśa, di hadapan semua, menyampaikan kata-kata ini kepada Dvārakā—dengarkanlah.”

Verse 59

श्रद्धया परया युक्तौ द्वारकां प्रत्यवोचतुः । त्वं देवि सर्वतीर्थानां क्षेत्राणामुत्तमोत्तमा

Dengan śraddhā yang tertinggi, keduanya berkata kepada Dvārakā: “Wahai Dewi, di antara semua tīrtha dan kṣetra suci, engkaulah yang paling utama di antara yang utama.”

Verse 60

पर्वतानां यथा मेरुः सिन्धूनां सागरो यथा । प्राणो यथा शरीराणामिन्द्रियाणां तु वै मनः

“Sebagaimana Meru di antara gunung-gunung, sebagaimana samudra di antara sungai-sungai; sebagaimana prāṇa bagi tubuh, dan sungguh pikiran bagi indria—”

Verse 61

तेजस्विनां यथा वह्निस्तत्त्वानां चैत्त्य ईज्यते । यथा ग्रहर्क्षताराणां सोमो वै ज्योतिषां धुवम् । एषां प्रकाशपुंजानां यथा सूर्य्यः प्रकाशते

Sebagaimana api adalah yang utama di antara yang bercahaya; sebagaimana caitya, tempat suci, dipuja di antara hakikat-hakikat; sebagaimana Soma, Sang Bulan, menjadi poros di antara planet, rasi, dan bintang; dan sebagaimana Surya bersinar di antara gugusan cahaya ini—

Verse 62

यथा नः सर्वदेवानां महाविष्णुरयं महान् । तथैव सर्वतीर्थानां पूज्येयं द्वारका शुभा

Sebagaimana bagi kami Mahāviṣṇu yang agung ini adalah tertinggi di antara semua dewa, demikian pula di antara semua tīrtha, Dvārakā yang suci ini patut dipuja.

Verse 63

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्त्वा सर्वदेवानां क्षेत्रादीनां च सत्तमाः । आधिपत्ये सुरेशानौ द्वारकामभिषेचतुः

Prahlāda berkata: Setelah berkata demikian, kedua penguasa para dewa—yang termulia di antara semua dewa dan kawasan suci—menahbiskan Dvārakā untuk kedaulatan.

Verse 64

ब्रह्मेशानौ तथा देवाः प्रजेशा ऋषयोऽमलाः । तीर्थानां क्षेत्रराजानां महाराजत्वकारणम्

Brahmā dan Īśāna, beserta para Deva, para penguasa makhluk (Prajā), dan para Ṛṣi yang suci tanpa noda, menjadi sebab bagi Dvārakā memperoleh kemaharajaan atas tīrtha dan medan suci yang laksana raja.

Verse 65

चक्रुर्महाभिषेकं तु द्वारकायाः प्रहर्षिताः । वादयन्तो विचित्राणि वादित्राणि महोत्सवे

Dengan sukacita mereka melaksanakan mahābhiṣeka bagi Dvārakā; dan dalam mahotsava itu mereka membuat beragam alat musik bergema.

Verse 66

दिव्यैः पञ्चामृतैस्तोयैः सर्वतीर्थसमुद्भवैः । पुण्यैश्चाकाशगंगाया दिग्गजानां करोद्धृतैः

Dengan air ilahi pañcāmṛta yang bersumber dari segala tīrtha, serta air suci Gaṅgā surgawi yang diangkat oleh tangan para gajah penjaga penjuru—

Verse 67

अथ वासांसि दिव्यानि दत्त्वा चाऽचमनं तथा । चर्चितां चन्दनैर्दिव्यैर्दिव्याभरणभूषिताम्

Kemudian mereka mempersembahkan busana ilahi dan memberikan air untuk ācamanam; mereka mengolesinya dengan pasta cendana surgawi dan menghiasinya dengan perhiasan langit.

Verse 68

पूजां च चक्रिरे पुष्पैश्चंदनादिसमुद्भवैः । तदा जाता महादिव्या पुरुषाः पार्षदा हरेः

Mereka pun melaksanakan pūjā dengan bunga-bunga serta persembahan yang berasal dari cendana dan lainnya. Saat itu tampak para makhluk ilahi yang amat bercahaya—para pāriṣada Hari.

Verse 69

विष्वक्सेनसुनंदाद्या द्योतयन्तो दिशो दश । जयशब्दं नमःशब्दं वदंतः पुष्पवर्षिणः

Viṣvaksena, Sunanda, dan yang lainnya menerangi sepuluh penjuru, menyerukan “Jaya!” dan “Namaḥ!”, sambil menurunkan hujan bunga.

Verse 70

गीतवादित्रघोषेण नृत्यमानाः प्रहर्षिताः । किरीटकुण्डलैर्हारैर्वैजयंत्या विभूषिताः

Di tengah gemuruh nyanyian dan bunyi alat musik, mereka menari dengan sukacita; berhias mahkota, anting, kalung, serta untaian Vaijayantī.

Verse 71

श्यामाश्चतुर्भुजाः पीतवस्त्रमाल्यैर्विभूषिताः । स्वप्रभा दीप्यमानौ ते दृष्ट्वा ब्रह्ममहेश्वरौ

Mereka berwarna gelap dan berlengan empat, berhias kain kuning serta untaian bunga; mereka bersinar oleh cahaya mereka sendiri. Melihat mereka, bahkan Brahmā dan Maheśvara pun tertegun dalam keajaiban.

Verse 72

नारदं सनकादींश्च महाभागवतानृषीन् । तेऽपि तानपि संहृष्टाः प्रहर्षागतसंभ्रमाः

Di sana hadir pula Nārada, para Sanaka, dan resi-resi Bhāgavata yang agung. Mereka pun bersukacita, tergugah oleh getaran semangat yang lahir dari kegembiraan.

Verse 73

ववंदिरे ततो ऽन्योऽन्यं हृष्टा आलिंगनादिभिः । ऋषयोऽन्ये च देवाश्च प्रणेमुर्विष्णुपार्षदान्

Kemudian, dengan hati bersukacita, mereka saling memberi penghormatan, berpelukan dan sebagainya. Para resi lain dan para dewa pun bersujud hormat kepada para parṣada (pengiring) Viṣṇu.

Verse 74

अथ ते समुपागम्य द्वारकां विष्णुपार्षदाः । नत्वाऽथ द्वारकानाथं द्वारकां वै तथैव च

Lalu para parṣada Viṣṇu itu mendekati Dvārakā. Setelah bersujud, mereka memberi hormat kepada Dvārakānātha, dan demikian pula kepada Dvārakā sendiri.

Verse 75

संपूज्य श्रद्धया भक्त्या निःश्रेयसवनोद्भवैः । कुसुमैर्विविधैर्दिव्यैस्तुलस्या तद्वनोत्थया

Dengan श्रद्धा dan bhakti, mereka memuja dengan khidmat, mempersembahkan beraneka bunga surgawi yang lahir dari Niḥśreyasa-vana, serta daun tulasī yang tumbuh dari kebun suci itu juga.

Verse 76

तदुत्पन्नैः फलैर्दिव्यैर्धूपैर्नीराजनैः प्रभुम् । विविधैश्चान्नतांबूलैर्दत्त्वा कृष्णमतोषयन्

Dengan buah-buah ilahi yang lahir di sana, dengan dupa dan upacara nīrājana (melambaikan pelita), serta mempersembahkan aneka hidangan dan tambūla (sirih), mereka menyenangkan Śrī Kṛṣṇa, Sang Tuhan.

Verse 77

क्षेत्रतीर्थादिराजानां महाराजस्त्वमीश्वरि । इति सर्वे वदन्तस्तु द्वारकां च ववंदिरे

“Wahai Dewi Penguasa, di antara segala kṣetra suci dan tīrtha yang utama, Engkaulah Maharaja tertinggi.” Demikian ujar mereka semua, lalu bersujud hormat kepada Dvārakā.

Verse 78

एतस्मिन्नंतरे विप्रा देवदुन्दुभिनिस्वनाः । अश्रूयंत महाशब्दा अभवन्पुष्पवृष्टयः

Saat itu juga, wahai para brāhmaṇa, terdengarlah gema devadundubhi, genderang para dewa; bunyi dahsyat pun bangkit, dan hujan bunga pun turun.

Verse 79

अथाऽसीन्महदाश्चर्य्यं शृण्वन्तु ऋषिसत्तमाः । कुरुक्षेत्रं प्रयागं च सव्यदक्षिणपार्श्वयोः

Lalu terjadilah keajaiban besar—dengarkan, wahai para ṛṣi terbaik: Kurukṣetra dan Prayāga tampak di sisi kiri dan kanan.

Verse 80

स्थित्वा जगृहतुर्द्दिव्ये श्वेतच्छत्रे मनोहरे । द्वारकायस्तथा शुभ्रे चामरव्यजने शुभे

Berdiri di sana, mereka mengangkat payung putih yang ilahi dan menawan; dan bagi Dvārakā pula, mereka memegang cāmara yang suci dan membawa berkah, kipas dari ekor yak.

Verse 81

अयोध्या मथुरा माया वाराणसी जयस्वनैः । स्तुवंत्यन्यास्तथान्यानि सर्वक्षेत्राणि सर्वशः

Ayodhyā, Mathurā, Māyā, dan Vārāṇasī—dengan seruan kemenangan—memuji dia; demikian pula semua kṣetra suci lainnya di segala penjuru turut melantunkan pujian.

Verse 82

तीर्थानि सरितः सर्वा द्वारकाया मुखांबुजम् । पश्यतः परमानंदं लेभिरे देवमानवाः

Segala tīrtha dan semua sungai, memandang wajah Dvārakā yang laksana teratai, memperoleh kebahagiaan tertinggi—baik para dewa maupun manusia.

Verse 83

आहुश्च पार्षदा विष्णोर्धन्यान्येतानि सर्वशः । दृष्ट्वा तु द्वारकां पुण्यां सर्वलोकैकमण्डनाम्

Dan para pengiring Viṣṇu berkata: “Sungguh berbahagialah semuanya ini,” sebab mereka telah menyaksikan Dvārakā yang suci—perhiasan tunggal bagi segenap dunia.

Verse 84

वेदयज्ञतपोजाप्यैः सम्यगाराधितो हरिः । प्रसीदेद्यस्य तस्य स्याद्द्वारकागमने मतिः

Barangsiapa memuja Hari dengan benar melalui Veda, yajña, tapa, dan japa, kepadanya Hari berkenan; dan dalam dirinya bangkit tekad untuk berziarah menuju Dvārakā.