Adhyaya 26

Verse 1

नारदौवाच । ततो गच्छेत राजेंद्र कुरुक्षेत्रमभिष्टुतम् । पापेभ्यो विप्रमुच्यंते तद्गताः सर्वजंतवः

Nārada berkata: “Wahai raja terbaik, kemudian hendaklah engkau pergi ke Kurukṣetra yang termasyhur; semua makhluk yang sampai ke sana dibebaskan dari dosa.”

Verse 2

कुरुक्षेत्रं गमिष्यामि कुरुक्षेत्रे वसाम्यहम् । य एवं सततं ब्रूयात्सर्वपापैः प्रमुच्यते

“Aku akan pergi ke Kurukṣetra; aku berdiam di Kurukṣetra.” Siapa yang terus-menerus mengucapkannya demikian, dibebaskan dari segala dosa.

Verse 3

तत्र मासं वसेद्धीरः सरस्वत्यां नराधिप । यत्र ब्रह्मादयो देवा यत्र ब्रह्मर्षिचारणाः

Wahai raja, orang yang teguh hendaknya tinggal di sana di tepi Sarasvatī selama sebulan—di tempat Brahmā dan para dewa lainnya hadir, dan tempat para brahmarṣi serta Cāraṇa berkelana.

Verse 4

गंधर्वाप्सरसो यक्षाः पन्नगाश्च महीपते । ब्रह्मक्षेत्रं महापुण्यमभिगच्छंति भारत

Wahai raja, wahai Bhārata, para Gandharva dan Apsaras, Yakṣa dan Nāga pun pergi menuju Brahma-kṣetra yang amat suci dan penuh jasa kebajikan itu.

Verse 5

मनसाप्यभिकामस्य कुरुक्षेत्रे युधिष्ठिर । पापानि विप्रणश्यंति ब्रह्मलोकं च गच्छति

Wahai Yudhiṣṭhira, bahkan hanya dengan berniat dalam batin untuk pergi ke Kurukṣetra, segala dosa lenyap sepenuhnya, dan ia mencapai Brahmaloka.

Verse 6

गत्वा हि श्रद्धया युक्तः कुरुक्षेत्रं कुरूद्वह । वाजपेयाश्वमेध्याभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः

Wahai yang terbaik di antara bangsa Kuru, seseorang yang pergi ke Kurukṣetra dengan penuh śraddhā memperoleh pahala yang sama seperti buah yajña Vājapeya dan Aśvamedha.

Verse 7

ततो मत्तर्णकं राजन्द्वारपालं महाबलम् । यं वै समभिवाद्यैव गोसहस्रफलं लभेत्

Kemudian, wahai Raja, hendaklah mendatangi Mattarṇaka, penjaga gerbang yang mahakuat; dengan bersujud memberi salam kepadanya saja, diperoleh pahala setara sedekah seribu ekor sapi.

Verse 8

ततो गच्छेत धर्मज्ञ विष्णोः स्थानमनुत्तमम् । सततं नाम राजेंद्र यत्र सन्निहितो हरिः

Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, pergilah ke tempat Viṣṇu yang tiada banding—wahai raja terbaik—yang bernama Satata, tempat Hari senantiasa bersemayam.

Verse 9

तत्र स्नात्वा च दृष्ट्वा च त्रिलोकप्रभवं हरिम् । अश्वमेधमवाप्नोति विष्णुलोकं च गच्छति

Dengan mandi suci di sana dan memandang Hari, sumber tiga dunia, seseorang memperoleh pahala Aśvamedha dan pergi menuju Viṣṇuloka.

Verse 10

ततः पारिप्लवं गच्छेत्तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं प्राप्नोति मानवः

Sesudah itu hendaknya pergi ke tīrtha bernama Pāriplava, termasyhur di tiga loka. Seorang manusia memperoleh pahala setara dengan yajña Agniṣṭoma dan Atirātra.

Verse 11

पृथिव्यां तीर्थमासाद्य गोसहस्रफलं लभेत् । ततः शाल्विकिनीं गत्वा तीर्थसेवी नराधिप

Dengan mencapai tīrtha itu di bumi, seseorang memperoleh pahala setara dengan sedekah seribu ekor sapi. Lalu, wahai raja, peziarah yang tekun mengunjungi tīrtha hendaknya pergi ke Śālvikinī.

Verse 12

दशाश्वमेधिके स्नात्वा तदेव लभते फलम् । सर्पनीविं समासाद्य नागानां तीर्थमुत्तमम्

Dengan mandi suci di Daśāśvamedhika, diperoleh pahala yang sama itu. Dan setelah mencapai Sarpanīvī—tīrtha utama para Nāga—diperoleh buah yang luhur.

Verse 13

अग्निष्टोममवाप्नोति नागलोकं च गच्छति । ततो गच्छेत धर्मज्ञ द्वारपालमतर्णकम्

Ia meraih pahala yajña Agniṣṭoma dan juga pergi ke alam para Nāga. Setelah itu, wahai yang mengetahui dharma, hendaknya menuju penjaga gerbang bernama Atarṇaka.

Verse 14

तत्रोष्य रजनीमेकां गोसहस्रफलं लभेत् । ततःपंचनदंगत्वानियतोनियताशनः

Dengan bermalam satu malam di sana, diperoleh pahala setara dengan sedekah seribu ekor sapi. Lalu, setelah pergi ke Pañcanada, dengan disiplin dan teratur dalam santapan, hendaknya melanjutkan laku tapa dan niyama.

Verse 15

कोटितीर्थमुपस्पृश्य हयमेधफलं लभेत् । अश्विनीतीर्थमागम्य रूपवानभिजायते

Dengan mandi suci di Koṭitīrtha, seseorang memperoleh pahala setara buah yajña Aśvamedha. Dan dengan mendatangi Aśvinītīrtha, ia terlahir dengan rupa yang elok.

Verse 16

ततो गच्छेत धर्मज्ञ वाराहं तीर्थमुत्तमम् । विष्णुर्वाराहरूपेण पुरा यत्र स्थितोऽभवत्

Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, hendaknya ia menuju tīrtha utama bernama Vārāha, tempat dahulu kala Viṣṇu hadir berdiri dalam wujud Varāha (Babi Hutan Ilahi).

Verse 17

तत्र स्थित्वा नरव्याघ्र अग्निष्टोमफलं लभेत् । ततो जयिन्यां राजेंद्र सोमतीर्थं समाविशेत्

Dengan tinggal di sana, wahai harimau di antara manusia, ia memperoleh pahala setara yajña Agniṣṭoma. Lalu, wahai raja di atas para raja, di Jayinī hendaknya ia mengunjungi Soma-tīrtha.

Verse 18

स्नात्वा फलमवाप्नोति राजसूयस्य मानवः । एकहंसे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

Dengan mandi suci (di sana), seseorang meraih pahala yajña Rājasūya. Dan setelah mandi di Ekahaṃsa, seorang manusia memperoleh buah kebajikan setara sedekah seribu ekor sapi.

Verse 19

कृतशौचं समासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह । पुंडरीकमवाप्नोति कृतशौचो भवेच्च सः

Wahai yang terbaik di antara para Kuru, peziarah yang tekun melayani tīrtha dan mencapai kesucian ritual, memperoleh pahala bernama Puṇḍarīka; dan sungguh ia menjadi suci.

Verse 20

ततो मुंजावटं नाम महादेवस्य धीमतः । तत्रोष्य रजनीमेकां गाणपत्यमवाप्नुयात्

Kemudian hendaklah pergi ke tempat bernama Muṃjāvaṭa, milik Mahādeva yang bijaksana. Dengan bermalam satu malam di sana, seseorang memperoleh anugerah dan kedudukan Gaṇapati.

Verse 21

तत्रैव च महाराज जयां लोकपरिश्रुताम् । स्नात्वाभिगम्य राजेंद्र सर्वकाममवाप्नुयात्

Dan di sana juga, wahai raja agung, setelah mandi suci dan mendekati tirtha bernama Jayā yang termasyhur di dunia—wahai raja para raja—seseorang memperoleh terpenuhinya segala keinginan.

Verse 22

कुरुक्षेत्रस्य तद्द्वारं विश्रुतं भरतर्षभ । प्रदक्षिणमुपावृत्य तीर्थसेवी समावृतः

Wahai banteng di antara keturunan Bharata, gerbang Kurukṣetra yang termasyhur itu—setelah mengelilinginya dengan pradakṣiṇā searah jarum jam yang suci—peziarah pencari tirtha pun melanjutkan perjalanan.

Verse 23

संस्मृते पुष्कराणां तु स्नात्वार्च्य पितृदेवताः । जामदग्न्येन रामेण आहूते वै महात्मना

Ketika tirtha-tirtha suci Puṣkara dikenang, para dewa leluhur (Pitṛ) dimandikan dan dipuja; dan mereka sungguh dipanggil oleh Rāma putra Jamadagni, sang mahātmā.

Verse 24

कृतकृत्योभवेद्राजन्नश्वमेधं च विंदति । ततो रामह्रदं गच्छेत्तीर्थसेवी नराधिप

Wahai raja, ia menjadi tuntas dalam tujuan dan memperoleh pahala Aśvamedha-yajña. Kemudian, wahai penguasa manusia, peziarah pencari tirtha hendaklah menuju Rāma-hrada.

Verse 25

यत्र रामेण राजेंद्र तरसा दीप्ततेजसा । क्षत्रमुत्सार्य वीर्येण ह्रदाः पंच निषेविताः । पूरयित्वा नरव्याघ्र रुधिरेणेति नः श्रुतम्

Wahai raja di antara para raja! Di tempat itu, Rāma yang bercahaya gemilang, dengan daya yang cepat, mengusir para kṣatriya oleh keperkasaannya; di sana lima telaga didatangi; dan, wahai harimau di antara manusia, kami mendengar bahwa ia memenuhi telaga-telaga itu dengan darah.

Verse 26

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे षड्विंशोऽध्यायः

Demikian berakhir bab kedua puluh enam dalam Svarga-khaṇḍa dari Śrī Padma Mahāpurāṇa yang mulia.

Verse 27

रामराम महाभाग प्रीताः स्म तव भार्गव । अनया पितृभक्त्या च विक्रमेण च तेऽनघ

“Rāma, Rāma—wahai Bhārgava yang amat beruntung! Wahai yang tanpa noda! Kami berkenan kepadamu karena bakti kepada ayahmu dan karena keberanianmu.”

Verse 28

वरं वृणीष्व भद्रं ते किमिच्छसि महामते । एवमुक्तः स राजेंद्र रामः प्रवदतां वरः

“Pilihlah suatu anugerah—semoga kebaikan menyertaimu. Wahai yang berhati agung, apa yang engkau kehendaki?” Demikian disapa, wahai raja terbaik, Rāma—yang terdepan di antara para penutur—pun berkata.

Verse 29

अब्रवीत्प्रांजलिर्वाक्यं पितॄन्स गगने स्थितान् । भवंतो यदि मे प्रीता यद्यनुग्राह्यता मयि

Dengan tangan terkatup, ia mengucapkan kata-kata ini kepada para Pitṛ yang berada di angkasa: “Jika kalian berkenan kepadaku, dan jika aku layak menerima anugerah kalian,”

Verse 30

पितृप्रसादादिच्छेयं तपसाप्यायनं पुनः । यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं मया

Dengan anugerah ayahku, kini aku kembali berhasrat diteguhkan oleh tapa-brata; dan aku memohon penebusan atas kenyataan bahwa, dikuasai amarah, aku telah membinasakan tatanan kṣatriya.

Verse 31

ततश्च पापान्मुच्येयं युष्माकं तेजसा ह्यहम् । ह्रदाश्च तीर्थभूता मे भवेयुर्भुवि विश्रुताः

Kemudian, oleh daya sinar kemuliaan kalian, aku akan terbebas dari dosa; dan danau-danauku akan menjadi tirtha, tempat ziarah suci yang termasyhur di dunia.

Verse 32

एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं रामस्य पितरस्तदा । प्रत्यूचुः परमप्रीता रामं तोषसमन्विताः

Mendengar ucapan yang suci dan membawa berkah itu, para leluhur Rāma pun menjawab, sangat bersukacita dan dipenuhi rasa puas terhadap Rāma.

Verse 33

तपस्ते वर्द्धतां भूयः पितृभक्त्या विशेषतः । यच्च रोषाभिभूतेन क्षत्रमुत्सादितं त्वया

Semoga tapa-bratamu semakin bertambah—terutama karena bhakti kepada para leluhur. Dan mengenai perbuatanmu yang, dikuasai murka, telah membinasakan tatanan kṣatriya—

Verse 34

ततश्च पापान्मुक्तस्त्वं निहतास्ते स्वकर्म्मणा । ह्रदाश्च तव तीर्थत्वं गमिष्यंति न संशयः

Kemudian engkau akan terbebas dari dosa; mereka telah terbunuh oleh perbuatan mereka sendiri. Dan karena engkau, kolam-kolam ini pun akan memperoleh kedudukan sebagai tirtha—tanpa keraguan.

Verse 35

ह्रदेष्वेतेषु यः स्नात्वा पितॄन्संतर्पयिष्यति । पितरस्तस्य वै प्रीता दास्यंति भुवि दुर्ल्लभम्

Barangsiapa mandi suci di telaga-telaga ini lalu mempersembahkan tarpaṇa bagi para Pitṛ (leluhur), maka para leluhurnya yang sungguh berkenan akan menganugerahkan karunia yang sukar diperoleh di dunia ini.

Verse 36

ईप्सितं मनसः कामं स्वर्गलोकं सशाश्वतम् । एवं दत्त्वा वरं राजन्रामस्य पितरस्तदा । आमंत्र्य भार्गवं प्रीतास्तत्रैवांतर्दधुस्ततः

Demikianlah setelah menganugerahkan vara—keinginan hati yang didamba, yakni Svargaloka yang kekal—wahai Raja, para Pitṛ Rāma pun dengan gembira berpamitan kepada Bhārgava dan lenyap di tempat itu juga.

Verse 37

एवं रामह्रदाः पुण्या भार्गवस्य महात्मनः । स्नात्वा ह्रदेषु रामस्य ब्रह्मचारी शुभव्रतः

Demikianlah suci adanya Rāma-hrada milik Bhārgava yang berhati agung. Setelah mandi di telaga-telaga Rāma, sang brahmacārī yang berkaul mulia menjadi tersucikan.

Verse 38

राममभ्यर्च्य राजेंद्र लभेद्बहुसुवर्णकम् । वंशमूलं समासाद्य तीर्थसेवी कुरूद्वह

Wahai rājendra, dengan memuja Rāma seseorang memperoleh emas berlimpah. Setelah mencapai tīrtha Vaṃśamūla, wahai kebanggaan Kuru, sang pelayan tempat suci menjadi yang utama di antara para Kuru.

Verse 39

स्ववंशमुद्धरेद्राजन्स्नात्वा वै वंशमूलके । कायशोधनमासाद्य तीर्थं भरतसत्तम

Wahai Raja, dengan mandi suci di Vaṃśamūlaka seseorang mengangkat dan menyelamatkan garis keturunannya sendiri; lalu mencapai tīrtha bernama Kāyaśodhana, wahai yang terbaik di antara Bharata.

Verse 40

शरीरशुद्धिमाप्नोति स्नातस्तस्मिन्न संशयः । शुद्धदेहस्तु संयाति शुभांल्लोकाननुत्तमान्

Barangsiapa mandi di tempat suci itu, niscaya memperoleh kesucian jasmani—tanpa keraguan. Dengan tubuh yang disucikan, ia berangkat menuju loka-loka yang mujur dan tiada bandingnya.

Verse 41

ततो गच्छेत राजेंद्र तीर्थं त्रैलोक्यदुर्लभम् । लोका यत्रोद्धृताः पूर्वं विष्णुना प्रभविष्णुना

Kemudian, wahai raja terbaik, hendaklah pergi ke tirtha yang langka bahkan di tiga dunia—tempat dahulu kala dunia-dunia diangkat oleh Viṣṇu, Tuhan Yang Mahakuasa.

Verse 42

लोकोद्धारं समासाद्य तीर्थं त्रैलोक्यविश्रुतम् । स्नात्वा तीर्थवरे राजन्लोकानुद्धरते स्वकान्

Setelah mencapai tirtha bernama Lokoddhāra, termasyhur di tiga dunia, wahai Raja, dengan mandi di tirtha terbaik itu seseorang mengangkat (membebaskan) kaum miliknya sendiri.

Verse 43

श्रीतीर्थं च समासाद्य विंदते श्रियमुत्तमाम् । कपिलातीर्थमासाद्य ब्रह्मचारी समाहितः

Setelah mencapai Śrī-tīrtha, seseorang memperoleh śrī yang utama (berkah kemakmuran). Setelah mencapai Kapilā-tīrtha, sang brahmacārin yang terkendali dan tenang menjadi teguh dalam pemusatan batin.

Verse 44

तत्र स्नात्वार्चयित्वा च देवानिह पितॄंस्तथा । कपिलानां सहस्रस्य फलं विंदति मानवः

Setelah mandi di sana dan memuja para dewa, demikian pula para pitṛ (leluhur), seseorang memperoleh pahala setara dengan sedekah seribu sapi kapilā (berwarna cokelat kemerahan).

Verse 45

सूर्यतीर्थं समासाद्य स्नात्वा नियतमानसः । अर्चयित्वा पितॄन्देवानुपवासपरायणः

Setelah mencapai Sūrya-tīrtha dan mandi di sana dengan batin yang terkendali, ia memuja para leluhur (pitṛ) dan para dewa, dengan tekun menjalankan puasa (upavāsa).

Verse 46

अग्निष्टोममवाप्नोति सूर्यलोकं च गच्छति । गवांभवनमासाद्य तीर्थसेवी यथाक्रमम्

Ia yang melayani tīrtha-tīrtha suci memperoleh pahala yajña Agniṣṭoma dan pergi ke Sūrya-loka; lalu, menurut urutan, setelah mencapai kediaman para sapi, sang pelayan tīrtha melanjutkan perjalanannya.

Verse 47

तत्राभिषेकं कुर्वाणो गोसहस्रफलं लभेत् । गंगातीर्थं समासाद्य तीर्थसेवी नराधिप

Barangsiapa melakukan abhiṣeka (pemandian/penyiraman suci) di sana memperoleh pahala setara sedekah seribu ekor sapi. Setelah mencapai Gaṅgā-tīrtha, wahai raja, ia menjadi pelayan setia tempat-tempat suci.

Verse 48

केव्यास्तीर्थे नरः स्नात्वा लभते वीर्यमुत्तमम् । ततो गच्छेत राजेंद्र द्वारपालं लवर्णकम्

Dengan mandi di tīrtha bernama Kevyā, seseorang memperoleh daya-vīrya yang utama. Kemudian, wahai rājendra, hendaklah ia pergi menuju tempat penjaga gerbang bernama Lavaṛṇaka.

Verse 49

तस्य तीर्थे सरस्वत्यां यथेंद्रस्य महात्मनः । तत्र स्नात्वा नरो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्

Wahai Raja, pada tīrtha di sungai Sarasvatī—yang termasyhur sebagai milik Indra yang berhati agung—dengan mandi di sana seseorang memperoleh pahala setara yajña Agniṣṭoma.

Verse 50

ततो गच्छेत धर्मज्ञ ब्रह्मावर्तं नराधिप । ब्रह्मावर्ते नरः स्नात्वा ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्

Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, wahai raja manusia, hendaklah pergi ke Brahmāvarta. Setelah mandi suci di Brahmāvarta, seseorang mencapai Brahmaloka, alam Brahmā.

Verse 51

ततो गच्छेत धर्मज्ञ सुतीर्थकमनुत्तमम् । यत्र सन्निहिता नित्यं पितरो दैवतैः सह

Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, lanjutkanlah ke tirtha yang tiada banding bernama Sutīrthaka, tempat para Pitṛ (leluhur) senantiasa hadir bersama para dewa.

Verse 52

तत्राभिषेकं कुर्वीत पितृदेवार्चने रतः । अश्वमेधमवाप्नोति पितृलोकं च गच्छति

Di sana hendaklah ia melakukan abhiṣeka (pemandian ritual), tekun dalam pemujaan kepada Pitṛ dan para dewa. Ia memperoleh pahala Aśvamedha dan juga pergi ke Pitṛloka.

Verse 53

ततोऽन्यतीर्थं धर्मज्ञ समासाद्य यथाक्रमम् । काशीश्वरस्य तीर्थेषु स्नात्वा भरतसत्तम

Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, setelah mencapai tirtha yang lain menurut urutan, wahai yang terbaik di antara keturunan Bharata, dan mandi di tirtha-tirtha milik Kāśīśvara,

Verse 54

सर्वव्याधिविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते । मातृतीर्थं च तत्रैव यत्र स्नातस्य पार्थिव

Terbebas dari segala penyakit, ia dimuliakan di Brahmaloka. Dan di tempat itu juga ada Mātṛ-tīrtha; wahai raja, siapa yang mandi di sana memperoleh berkah.

Verse 55

प्रजा विवर्द्धते राजन्स्वर्गतिं समवाप्नुयात् । ततः शीतवनं गच्छेन्नियतो नियताशनः

Wahai Raja, keturunannya bertambah dan ia meraih jalan menuju surga. Setelah itu, dengan disiplin dan makan secukupnya, hendaklah ia pergi ke Śītavana.

Verse 56

तीर्थं तत्र महाराज महदन्यत्र दुर्लभम् । पुनाति दर्शनादेव दंडेनैकं नराधिप

Wahai Raja agung, di sana ada sebuah tīrtha yang sangat mulia, yang sukar ditemukan di tempat lain. Hanya dengan memandangnya saja ia menyucikan, wahai penguasa manusia; dan ia sendiri menganugerahkan buah setara satu daṇḍa (laku tapa sehari semalam).

Verse 57

केशानावप्य वै तस्मिन्पूतो भवति भारत । तत्र तीर्थवरं चान्यत्स्नात लोकार्तिहं स्मृतम्

Wahai Bhārata, bahkan hanya dengan membasuh rambut di sana seseorang menjadi suci. Di tempat itu juga ada tīrtha lain yang utama; mandi sucinya dikenal sebagai penghapus derita dunia.

Verse 58

तत्र विप्रा नरव्याघ्र विद्वांसस्तत्र तत्पराः । गतिं गच्छंति परमां स्नात्वा भरतसत्तम

Di sana, wahai harimau di antara manusia, para brāhmaṇa yang berilmu—tekad dan khusyuk pada laku suci itu—setelah mandi di sana, wahai terbaik di antara keturunan Bharata, mencapai keadaan tertinggi.

Verse 59

स्वर्णलोमापनयने तीर्थे भरतसत्तम । प्राणायामैर्निर्हरंति स्वलोमानि द्विजोत्तमाः

Wahai terbaik di antara Bhārata, di tīrtha bernama Svarṇalomāpanayana, para brāhmaṇa utama, dengan prāṇāyāma, menyingkirkan bulu-bulu pada tubuh mereka sendiri.

Verse 60

पूतात्मानश्च राजेन्द्र प्रयांति परमां गतिम् । दशाश्वमेधिके चैव तस्मिंस्तीर्थे महीपते

Wahai Rajendra, mereka yang batinnya telah disucikan mencapai keadaan tertinggi. Dan sungguh, di tirtha suci bernama Daśāśvamedhika itu, wahai penguasa bumi, mereka meraih tujuan paling luhur.

Verse 61

तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र गच्छंति परमां गतिम् । ततो गच्छेत राजेंद्र मानुषं लोकविश्रुतम्

Setelah mandi suci di sana, wahai harimau di antara manusia, mereka mencapai keadaan tertinggi. Sesudah itu, wahai Rajendra, hendaknya seseorang melanjutkan perjalanan menuju alam manusia yang termasyhur, dikenal di seluruh dunia.

Verse 62

तत्र कृष्णामृगा राजन्व्याधेन शरपीडिताः । विगाह्य तस्मिन्सरसि मानुषत्वमुपागताः

Di sana, wahai raja, kijang hitam—terluka oleh anak panah pemburu—menyelam ke dalam danau itu lalu memperoleh kelahiran sebagai manusia.

Verse 63

तस्मिंस्तीर्थे नरः स्नात्वा ब्रह्मचारी समाहितः । सर्वपापविशुद्धात्मा स्वर्गलोके महीयते

Setelah mandi di tirtha itu, seorang lelaki yang hidup sebagai brahmacārin yang berdisiplin dan berbatin teguh menjadi suci dari segala dosa, lalu dimuliakan di Svargaloka (alam surga).

Verse 64

मानुषस्य तु पूर्वेण क्रोशमात्रं महीपते । आपगा नाम विख्याता नदी सिद्धनिषेविता

Wahai raja, di sebelah timur Mānuṣa sejauh satu krośa mengalir sungai termasyhur bernama Āpagā, aliran yang kerap didatangi para siddha (resī yang telah sempurna).

Verse 65

श्यामाक भोजनं तत्र यः प्रयच्छति मानवः । देवान्पितॄन्समुद्दिश्य तस्य धर्मफलं महत्

Barangsiapa di sana mempersembahkan santapan śyāmāka (jelai/millet) dengan niat dipersembahkan kepada para dewa dan para leluhur (pitṛ), ia memperoleh pahala dharma yang agung.

Verse 66

एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवति भोजिता । तत्र स्नात्वार्चयित्वा च दैवतानि पितॄंस्तथा

Bila satu brāhmaṇa diberi makan, seakan-akan sepuluh juta telah diberi makan. Setelah mandi di sana dan bersembahyang, hendaknya memuja para dewa dan demikian pula para pitṛ (leluhur).

Verse 67

उषित्वा रजनीमेकामग्निष्टोमफलं लभेत् । ततो गच्छेत धर्म्मज्ञ ब्रह्मणः स्थानमुत्तमम्

Dengan bermalam satu malam di sana, seseorang memperoleh pahala yajña Agniṣṭoma. Sesudah itu, wahai yang mengetahui dharma, ia menuju kediaman luhur Brahmā.

Verse 68

ब्रह्मानुस्वरमित्येवं प्रकाशं भुवि भारत । तत्र सप्तर्षिकुंडेषु स्नातस्य भरतर्षभ

Demikianlah tempat ini di bumi dikenal sebagai “Brahmānusvara”, wahai Bhārata. Dan wahai yang terbaik di antara keturunan Bharata, siapa yang mandi di kolam-kolam Tujuh Ṛṣi, memperoleh kebajikan yang besar.

Verse 69

केदारे चैव राजेंद्र कपिलस्य महात्मनः । ब्रह्माणमभिगम्याथ शुचिः प्रयतमानसः

Wahai raja, di Kedāra, Kapila yang berhati luhur itu mendekati Brahmā—dalam kesucian, dengan batin teratur dan terpusat.

Verse 70

सर्वपापविशुद्धात्मा ब्रह्मलोकं प्रपद्यते । कपिष्ठलस्य केदारं समासाद्य सुदुर्लभम्

Dengan jiwa yang disucikan dari segala dosa, ia mencapai Brahmaloka; setelah tiba di Kedāra yang amat langka di Kapiṣṭhala.

Verse 71

अंतर्धानमवाप्नोति तपसा दग्धकिल्बिषः । ततो गच्छेत राजेंद्र सर्वकं लोकविश्रुतम्

Setelah membakar dosanya dengan tapa, ia memperoleh kesaktian untuk lenyap (tak terlihat). Kemudian, wahai raja agung, hendaklah ia menuju Sarvaka yang termasyhur di seluruh dunia.

Verse 72

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यामभिगम्य वृषध्वजं । लभते सर्वकामान्हि स्वर्गलोकं च गच्छति । तिस्रःकोट्यश्च तीर्थानां प्रवरं कुरुनंदन

Pada caturdaśī di paruh gelap bulan, siapa yang mendekat dan memuja Vṛṣadhvaja (Śiva) sungguh memperoleh segala keinginan dan pergi ke Svargaloka. Wahai keturunan Kuru, inilah tīrtha paling utama, melampaui tiga krore tempat ziarah.

Verse 73

रुद्रकोटी तथा कूपे ह्रदेषु च समंतकः । इलास्पदं च तत्रैव तीर्थं भरतसत्तम

Di sana pula ada tīrtha bernama Rudrakoṭī, juga tīrtha di sumur; di antara telaga ada (tīrtha) Samantaka; dan Ilāspada pun ada di tempat itu, wahai yang terbaik di antara Bharata.

Verse 74

तत्र स्नात्वार्चयित्वा च दैवतानि पितॄनपि । न दुर्गतिमवाप्नोति वाजपेयं च विंदति

Setelah mandi di sana dan memuja para dewa serta para leluhur (pitṛ), ia tidak jatuh ke nasib buruk, dan memperoleh pahala setara dengan yajña Vājapeya.

Verse 75

किंदाने च नरः स्नात्वा किंजपे च महीपते । अप्रमेयमवाप्नोति दानं यज्ञं तथैव च । कलश्यां वार्य्युपस्पृश्य श्रद्दधानो जितेंद्रियः

Wahai Raja, siapa yang mandi suci di Kiṃdāna dan di Kiṃjapa memperoleh pahala yang tak terukur—setara dengan dana (sedekah suci) dan yajña (kurban suci). Dengan śraddhā dan pengendalian indria, sekadar menyentuh air dalam kalaśa pun memberi hasil itu.

Verse 76

अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः । सरकस्य तु पूर्वेण नारदस्य महात्मनः

Seseorang memperoleh buah dari yajña Agniṣṭoma; dan bahkan sebelum kisah Saraka, ajaran ini telah disampaikan oleh resi agung Nārada yang berhati luhur.

Verse 77

कुरुश्रेष्ठ शुभं तीर्थं रामजन्मेति विश्रुतम् । तत्र तीर्थे नरः स्नात्वा प्राणांश्चोत्सृज्य भारत

Wahai yang terbaik di antara Kuru, ada tīrtha yang suci dan membawa kebaikan, termasyhur sebagai “Kelahiran Rāma”. Wahai Bhārata, setelah mandi di tīrtha itu, seseorang melepaskan nafas kehidupannya.

Verse 78

नारदेनाभ्यनुज्ञातो लोकानाप्नोति दुर्ल्लभान् । शुक्लपक्षे दशम्यां तु पुंडरीकं समाविशेत्

Dengan memperoleh izin Nārada, seseorang meraih alam-alam yang sukar dicapai. Dan pada hari kesepuluh paruh terang (śukla-pakṣa), hendaknya ia memasuki tempat suci bernama Puṇḍarīka.

Verse 79

तत्र स्नात्वा नरो राजन्पुंडरीकफलं लभेत् । ततस्त्रिविष्टपं गच्छेत्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम्

Wahai Raja, setelah mandi suci di sana, seseorang memperoleh kebajikan yang disebut “buah Puṇḍarīka”. Sesudah itu ia menuju Triviṣṭapa (svarga), yang termasyhur di tiga dunia.

Verse 80

तत्र वैतरणी पुण्या नदी पापप्रमोचनी । तत्र स्नात्वार्चयित्वा च शूलपाणिं वृषध्वजम्

Di sana mengalir Sungai Vaitaraṇī yang suci, pelepas dari dosa. Setelah mandi di sana dan mempersembahkan pemujaan, hendaklah menyembah Śiva—Śūlapāṇi, Vṛṣadhvaja, yang panjinya bergambar lembu jantan.

Verse 81

सर्वपापविशुद्धात्मा गच्छेत परमां गतिम् । ततो गच्छेत राजेंद्र फलकीवनमुत्तमम्

Setelah jiwa disucikan dari segala dosa, seseorang mencapai keadaan tertinggi. Kemudian, wahai raja di atas para raja, ia melanjutkan perjalanan menuju rimba luhur bernama Phalakīvana.

Verse 82

तत्र देवाः सदा राजन्फलकीवनमाश्रिताः । तपश्चरंति विपुलं बहुवर्षसहस्रकम्

Di sana, wahai Raja, para dewa senantiasa berdiam dengan berlindung di hutan Phalakī; mereka menjalankan tapa yang agung selama beribu-ribu tahun.

Verse 83

दृषत्पाने नरः स्नात्वा तर्पयित्वा च देवताः । अग्निष्टोमातिरात्राभ्यां फलं विंदति मानवः

Dengan mandi di Dṛṣatpāna dan mempersembahkan tarpaṇa untuk memuaskan para dewa, seseorang memperoleh pahala; ia meraih jasa setara kurban Agniṣṭoma dan Atirātra.

Verse 84

तीर्थे च सर्वदेवानां स्नात्वा भरतसत्तम । गोसहस्रस्य राजेंद्र फलमाप्नोति मानवः

Wahai yang terbaik di antara keturunan Bharata, wahai raja di atas para raja—dengan mandi di tīrtha milik semua dewa, seseorang memperoleh pahala setara sedekah seribu ekor sapi.

Verse 85

पाणिख्याते नरः स्नात्वा तर्पयित्वा च देवताः । अवाप्नुते राजसूयमृषिलोकं च गच्छति

Seseorang yang mandi suci di Pāṇikhyāta dan mempersembahkan tarpaṇa (libasi air) kepada para dewa memperoleh pahala yajña Rājasūya dan juga pergi ke alam para ṛṣi.

Verse 86

ततो गच्छेत धर्मज्ञ मिश्रकं लोकविश्रुतम् । तत्र तीर्थानि राजेंद्र मिश्रितानि महात्मना

Kemudian, wahai yang mengetahui dharma, hendaklah pergi ke Miśraka yang termasyhur di seluruh dunia. Wahai raja terbaik, di sana berbagai tīrtha telah dihimpun dan dipadukan oleh seorang mahātma.

Verse 87

व्यासेन नृपशार्दूल द्विजार्थमिति नः श्रुतम् । सर्वतीर्थेषु स स्नाति मिश्रके स्नाति यो नरः

Wahai harimau di antara raja-raja, kami mendengar bahwa Vyāsa menyatakan ini demi kaum dvija: siapa yang mandi di Miśraka, ia dianggap telah mandi di semua tīrtha.

Verse 88

ततो व्यासवनं गच्छेन्नियतो नियताशनः । मनोजवे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

Kemudian, dengan disiplin dan makanan yang teratur, hendaklah pergi ke hutan Vyāsa. Setelah mandi di Manojava, seseorang memperoleh pahala setara dengan sedekah seribu ekor sapi.

Verse 89

गत्वा मधुवनीं चापि देव्याः स्थानं नरः शुचिः । तत्र स्नात्वार्चयेद्देवान्पितॄंश्च नियतः शुचिः

Setelah pergi pula ke Madhuvanī, seorang yang suci hendaklah menuju ke kediaman suci Sang Dewi. Di sana, setelah mandi, dengan disiplin dan kemurnian, ia hendaknya memuja para dewa dan juga para pitṛ (leluhur).

Verse 90

सदेव्या समनुज्ञातो गोसहस्रफलं लभेत् । कौशिक्याः संगमे यस्तु दृषद्वत्याश्च भारत

Wahai Bhārata, siapa yang setelah memperoleh izin Sang Dewi melakukan mandi suci atau upacara di pertemuan sungai Kauśikī dan Dṛṣadvatī, memperoleh pahala setara sedekah seribu ekor sapi.

Verse 91

स्नातो वै नियताहारः सर्वपापैः प्रमुच्यते । ततो व्यासस्थली नाम यत्र व्यासेन धीमता

Sungguh, siapa yang telah mandi suci dan mengekang makanannya, terbebas dari segala dosa. Lalu ada tempat bernama Vyāsasthalī, tempat sang bijaksana Vyāsa dahulu berdiam atau berkarya.

Verse 92

पुत्रशोकाभितप्तेन देहत्यागाय निश्चयः । कृतो देवैश्च राजेंद्र पुनरुत्थापितस्तथा

Wahai raja, terbakar oleh duka atas putranya, ia berketetapan meninggalkan raganya; namun para dewa kemudian membangkitkannya kembali sebagaimana itu terjadi.

Verse 93

अभिगम्य स्थलद्यं तस्य गोसहस्रफलं लभेत् । ऋणांतं कूपमासाद्य तिलप्रस्थं प्रदाय च

Dengan mengunjungi tempat suci itu, seseorang memperoleh pahala setara sedekah seribu ekor sapi. Dan setelah mencapai sumur di batas penanda, hendaknya ia mempersembahkan satu prastha takaran biji wijen.

Verse 94

गच्छेत परमां सिद्धिमृणैर्मुक्तो नरेश्वर । वेदीतीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

Wahai raja manusia, setelah bebas dari utang, seseorang mencapai kesempurnaan tertinggi. Dengan mandi suci di Vedī-tīrtha, ia pun memperoleh pahala setara sedekah seribu ekor sapi.

Verse 95

अहश्च सुदिनश्चैव द्वे तीर्थे नृप दुर्लभे । तयोः स्नात्वा नरः श्रेष्ठ सूर्यलोकमवाप्नुयात्

Wahai raja, ‘Aha’ dan ‘Sudina’ adalah dua tirtha suci yang sukar diperoleh. Si insan utama yang mandi suci di sana mencapai alam Surya (Dewa Matahari).

Verse 96

मृगधूमं ततो गच्छेत्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र रुद्रपदे स्नात्वा समभ्यर्च्य च मानवः

Kemudian hendaklah ia pergi ke Mṛgadhūma, yang termasyhur di tiga dunia. Di sana, pada Rudrapada, setelah mandi suci dan bersembahyang dengan tata cara, ia menunaikan laku ritusnya.

Verse 97

शूलपाणिं महात्मानमश्वमेधफलं लभेत् । कोटितीर्थे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

Dengan memuja Śūlapāṇi yang mahabesar (Śiva), seseorang memperoleh pahala yajña Aśvamedha. Dan siapa mandi suci di Koṭitīrtha memperoleh pahala setara sedekah seribu ekor sapi.

Verse 98

अथ वामनकं गत्वा त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् । तत्र विष्णुपदे स्नात्वा समभ्यर्च्य च वामनम्

Kemudian, setelah pergi ke Vāmanaka yang termasyhur di tiga dunia, hendaklah ia mandi suci di Viṣṇupada dan memuja Vāmana dengan tata cara yang semestinya.

Verse 99

सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकमवाप्नुयात् । कुलंपुने नरः स्नात्वा पुनाति स्वकुलं नरः

Dengan jiwa yang disucikan dari segala dosa, ia mencapai Viṣṇuloka. Setelah mandi suci, seseorang menyucikan garis keturunannya; sungguh ia menyucikan keluarganya sendiri.

Verse 100

पवनस्य ह्रदं गत्वा मरुतां तीर्थमुत्तमम् । तत्र स्नात्वा नरव्याघ्र वायुलोके महीयते

Setelah pergi ke telaga Pavana—tīrtha utama para Marut—wahai harimau di antara manusia, siapa yang mandi di sana dimuliakan di alam Vāyu (Vāyuloka).

Verse 101

अमराणां ह्रदे स्नात्वा समभ्यर्च्यामराधिपम् । अमराणां प्रभावेण स्वर्गलोके महीयते

Setelah mandi di telaga para amara (yang abadi) dan memuja dengan semestinya Penguasa para amara, oleh daya para amara ia ditinggikan di alam surga (Svargaloka).

Verse 102

शालिहोत्रस्य राजेंद्र शालिसूर्ये यथाविधि । स्नात्वा नरवरश्रेष्ठ गोसहस्रफलं लभेत्

Wahai raja, bila seseorang mandi di tīrtha Śālisūrya yang terkait dengan Śālihotra sesuai tata-ritus, wahai insan terbaik, ia memperoleh pahala setara sedekah seribu ekor sapi.

Verse 103

श्रीकुंजं च सरस्वत्यां तीर्थं भरतसत्तम । तत्र स्नात्वा नरो राजन्नग्निष्टोमफलं लभेत्

Wahai terbaik di antara keturunan Bharata, di Sungai Sarasvatī ada pula tīrtha bernama Śrīkuñja. Wahai raja, dengan mandi di sana seseorang meraih pahala setara yajña Agniṣṭoma.

Verse 104

ततो नैमिषिकुंजं च समासाद्य सुदुर्लभम् । ऋषयः किल राजेंद्र नैमिषेयास्तपोधनाः

Kemudian, wahai raja, setelah mencapai Naimiṣa grove (Naimiṣikuñja) yang amat sukar diperoleh, di sana sungguh ada para resi Naimiṣeya, kaya akan daya tapa.

Verse 105

तीर्थयात्रां पुरस्कृत्य कुरुक्षेत्रे गताः पुरा । ततः कुंजः सरस्वत्यां कृतो भरतसत्तम

Dengan mengutamakan ziarah ke tīrtha-tīrtha suci, dahulu mereka pergi ke Kurukṣetra. Lalu, wahai yang terbaik di antara keturunan Bhārata, sebuah kuñja (rimbun suci) didirikan di tepi Sungai Sarasvatī.

Verse 106

ऋषीणामवकाशः स्याद्यथा तुष्टिकरो महान् । तस्मिन्कुंजे नरः स्नात्वा गोसहस्रफलं लभेत्

Di sana ada tempat beristirahat bagi para ṛṣi, yang agung dan sangat memberi kepuasan batin. Siapa pun yang mandi di kuñja itu memperoleh pahala setara dengan sedekah seribu ekor sapi.