Rig Veda 2.13.12: Mandala 2, Sukta 13, Mantra 12

Sukta 2.13

Rishi: Gṛtsamada (traditional)

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अरमयः सरपसस्तराय कं तुर्वीतये च वय्याय च स्रुतिम् । नीचा सन्तमुदनयः परावृजं प्रान्धं श्रोणं श्रवयन्त्सास्युक्थ्यः ॥

Recitation with translationRig Veda 2.13.12

Transliteration

áramayaḥ sárāpasas tárāya kám turvī́taye ca vayyā́ya ca srutím | nīcā́ sántam úd anayaḥ parā-vṛ́jaṃ prá ā́ndhaṃ śróṇaṃ śraváyann sá āsy ukthyáḥ ||

Translation

Tumne Tara, Kam, Turviti aur Vayya ke liye tez ghode taiyaar kiye. Tumne unka rasta bhi banaya. Jo neeche gir gaya tha use uthaya. Jo peeche ho gaya use aage laya. Andhe aur langde ko bhi sunne ka haq diya. Isliye log tumhare baare mein gaate hain.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अरम्: duly, fittingly, sufficiently
• अरम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: अरम् (अव्यय-प्रातिपदिक) / √अर् (गत्यर्थ) (निरुक्त-सम्बन्ध)

• अयः: metal, iron
• अयः: Karma
• Type: Noun
• Root: अयस् (प्रातिपदिक)

• सरपसः: of the serpent/creeping one (serpent-like foe)
• सरपसः: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: सरपस् (प्रातिपदिक)

• तराय: for the overcoming / for the crossing (i.e., for surpassing)
• तराय: Sampradāna
• Type: Adjective
• Root: तर (प्रातिपदिक; तुलनार्थ-विशेषण)

• कम्: whom? / what?
• कम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तुर्वीतये: for impetuous advance / for swift onset
• तुर्वीतये: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: तुर्वीति (प्रातिपदिक; नामधातु/भाववाचक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• वय्याय: for pursuit/drive (impelling onward)
• वय्याय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: वय्य (प्रातिपदिक; वैदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• स्रुतिम्: a course, track, path
• स्रुतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: स्रुति (प्रातिपदिक)

• नीचा: down, downward
• नीचा: Karma (goal-direction) / Adverbial
• Type: Adjective
• Root: नीच (प्रातिपदिक)

• सन्तम्: being, existing
• सन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सत् (√अस् ‘to be’ का वर्तमान-कृदन्त; प्रातिपदिक)

• उदनयः: you led up/out, you brought forth
• उदनयः: Kartā (implied ‘त्वम्/इन्द्रः’) + Karma (object implied)
• Type: Verb
• Root: उद्-√नी (धातु)

• परावृजम्: turned away, driven off
• परावृजम्: Karma
• Type: Verb
• Root: परा-√वृज् (धातु; ‘to turn away/drive off’)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र

• अन्धम्: blind
• अन्धम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अन्ध (प्रातिपदिक)

• श्रोणम्: lame, crippled
• श्रोणम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: श्रोण (प्रातिपदिक)

• श्रवयन्: causing to hear, making (him) hear
• श्रवयन्: Kartā (agent-participle)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु) → श्रावय (णिच् causative) वर्तमान-कृदन्त

• सास्य: having a mouth / having speech
• सास्य: Kartā (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सास्य (प्रातिपदिक; वैदिक, ‘with mouth/with speech’)

• उक्थ्यः: praiseworthy with hymns / fit for the uktha
• उक्थ्यः: Kartā (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उक्थ्य (प्रातिपदिक; उक्थ ‘hymn’ से)