Rig Veda 2.13.12 — Mandala 2, Sukta 13, Mantra 12

Sukta 2.13

Rishi: Gṛtsamada (traditional)

Devata: Indra

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

अरमयः सरपसस्तराय कं तुर्वीतये च वय्याय च स्रुतिम् । नीचा सन्तमुदनयः परावृजं प्रान्धं श्रोणं श्रवयन्त्सास्युक्थ्यः ॥

Transliteration

áramayaḥ sárāpasas tárāya kám turvī́taye ca vayyā́ya ca srutím | nīcā́ sántam úd anayaḥ parā-vṛ́jaṃ prá ā́ndhaṃ śróṇaṃ śraváyann sá āsy ukthyáḥ ||

Translation

താരാ, കം, തുർവീതി, വയ്യ എന്നിവർക്കായി നീ വേഗികളെയൊരുക്കി, പാത/ഗതി നിശ്ചയിച്ചു. താഴെ പതിഞ്ഞവനെ നീ മേലോട്ടു നയിച്ചു; പിൻതിരിഞ്ഞവനെ മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവന്നു; അന്ധനും മുടന്തനും കേൾക്കുമാറാക്കി—അവൻ തന്നെയാണ് സ്തുതിയുടെ യഥാർത്ഥ വിഷയൻ (ഉക്ത്യ).

Word by Word

• अरम्: duly, fittingly, sufficiently
• अरम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: अरम् (अव्यय-प्रातिपदिक) / √अर् (गत्यर्थ) (निरुक्त-सम्बन्ध)

• अयः: metal, iron
• अयः: Karma
• Type: Noun
• Root: अयस् (प्रातिपदिक)

• सरपसः: of the serpent/creeping one (serpent-like foe)
• सरपसः: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: सरपस् (प्रातिपदिक)

• तराय: for the overcoming / for the crossing (i.e., for surpassing)
• तराय: Sampradāna
• Type: Adjective
• Root: तर (प्रातिपदिक; तुलनार्थ-विशेषण)

• कम्: whom? / what?
• कम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: क (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• तुर्वीतये: for impetuous advance / for swift onset
• तुर्वीतये: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: तुर्वीति (प्रातिपदिक; नामधातु/भाववाचक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• वय्याय: for pursuit/drive (impelling onward)
• वय्याय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: वय्य (प्रातिपदिक; वैदिक)

• च: and
• च: —
• Type: Indeclinable
• Root: च

• स्रुतिम्: a course, track, path
• स्रुतिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: स्रुति (प्रातिपदिक)

• नीचा: down, downward
• नीचा: Karma (goal-direction) / Adverbial
• Type: Adjective
• Root: नीच (प्रातिपदिक)

• सन्तम्: being, existing
• सन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: सत् (√अस् ‘to be’ का वर्तमान-कृदन्त; प्रातिपदिक)

• उदनयः: you led up/out, you brought forth
• उदनयः: Kartā (implied ‘त्वम्/इन्द्रः’) + Karma (object implied)
• Type: Verb
• Root: उद्-√नी (धातु)

• परावृजम्: turned away, driven off
• परावृजम्: Karma
• Type: Verb
• Root: परा-√वृज् (धातु; ‘to turn away/drive off’)

• प्र: forth, forward
• प्र: —
• Type: Indeclinable
• Root: प्र

• अन्धम्: blind
• अन्धम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: अन्ध (प्रातिपदिक)

• श्रोणम्: lame, crippled
• श्रोणम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: श्रोण (प्रातिपदिक)

• श्रवयन्: causing to hear, making (him) hear
• श्रवयन्: Kartā (agent-participle)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु) → श्रावय (णिच् causative) वर्तमान-कृदन्त

• सास्य: having a mouth / having speech
• सास्य: Kartā (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सास्य (प्रातिपदिक; वैदिक, ‘with mouth/with speech’)

• उक्थ्यः: praiseworthy with hymns / fit for the uktha
• उक्थ्यः: Kartā (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उक्थ्य (प्रातिपदिक; उक्थ ‘hymn’ से)