Adhyaya 90: Description of the Threefold Goddess-Power and Brahmā’s Hymn to Sṛṣṭi

Verse 1

श्रीवराह उवाच । शृणु चान्यं वरारोहे तस्या देव्या महाविधिम् । या सा त्रिशक्तिरुद्दिष्टा शिवेन परमेष्ठिना ॥

શ્રીવરાહ બોલ્યા—હે વરારોહે, તે દેવીએ વિષેનો મહાવિધિ/મહાવિધાન વધુ સાંભળ; જેને પરમેષ્ઠી શિવે ‘ત્રિશક્તિ’ તરીકે ઉપદેશ કર્યો છે.

Verse 2

सर्वज्ञे त्वं वरारोहे सर्वसिद्धिप्रदायिनी । सिद्धिबुद्धिकरी देवि प्रसूतिः परमेश्वरि ॥

હે વરારોહે, તું સર્વજ્ઞા છે અને સર્વ સિદ્ધિઓ આપનારી છે. હે દેવી, તું સિદ્ધિ અને બુદ્ધિ કરાવનારી; હે પરમેશ્વરી, તું જ પ્રસૂતિ-સ્વરૂપા છે.

Verse 3

त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवि त्वमुत्पत्तिर्वरानने । त्वमोङ्कारस्थितादेवि वेदोत्पत्तिस्त्वमेव च ॥

હે દેવી, તું સ્વાહા છે, તું સ્વધા છે; હે વરાનને, તું જ ઉત્પત્તિ-સ્વરૂપા છે. હે દેવી, તું ઓંકારમાં સ્થિત છે; અને વેદોની ઉત્પત્તિ પણ તું જ છે.

Verse 4

देवानां दानवानां च यक्षगन्धर्वरक्षसाम् । पशूनां वीरुधां चापि त्वमुत्पत्तिर्वरानने ॥

હે વરાનને! દેવો અને દાનવો, યક્ષ-ગંધર્વ-રાક્ષસો તથા પશુઓ અને વનસ્પતિઓની પણ ઉત્પત્તિનું મૂળ કારણ તું જ છે।

Verse 5

विद्या विद्येश्वरी सिद्धा प्रसिद्धा त्वं सुरेश्वरी । सर्वज्ञा त्वं वरारोहे सर्वसिद्धिप्रदायिनी ॥

તું જ વિદ્યા છે; તું વિદ્યાની અધિષ્ઠાત્રી—સિદ્ધ અને પ્રસિદ્ધ—અને દેવોની ઈશ્વરી છે. હે વરારોહે! તું સર્વજ્ઞ છે અને સર્વ સિદ્ધિ આપનારી છે।

Verse 6

सर्वगा गतसन्देहा सर्वशत्रुनिबर्हिणी । सर्वविद्येश्वरी देवी नमस्ते स्वस्तिकारिणि ॥

હે દેવી! તું સર્વવ્યાપી, સંશયરહિત અને સર્વ શત્રુઓનો નાશ કરનારી છે. સર્વવિદ્યાની અધિષ્ઠાત્રી, કલ્યાણકારિણી—તને નમસ્કાર।

Verse 7

ऋतुस्नातां स्त्रियं गच्छेद्यस्त्वां स्तुत्वा वरानने । तस्यावश्यं भवेत्सृष्टिस्त्वत्प्रसादात्प्रजेश्वरि । स्वरूपा विजया भद्रा सर्वशत्रुप्रमोहिनी ॥

હે વરાનને! જે પુરુષ તારી સ્તુતિ કરીને ઋતુસ્નાતા સ્ત્રી પાસે જાય છે, હે પ્રજેશ્વરી, તારા પ્રસાદથી તેની અવશ્ય સંતાન-સૃષ્ટિ થાય છે. તું સ્વરૂપા, વિજયા, ભદ્રા અને સર્વ શત્રુઓને મોહિત કરનારી છે।

Verse 8

तत्र सृष्टिः पुरा प्रोक्ता श्वेतवर्णा स्वरूपिणी । एकाक्षरेति विख्याता सर्वाक्षरमयी शुभा ॥

ત્યાં પૂર્વે સૃષ્ટિનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે—શ્વેતવર્ણા, સ્વસ્વરૂપમાં સ્થિત; ‘એકાક્ષરી’ તરીકે વિખ્યાત, શુભ, અને સર્વ અક્ષરમયી।

Verse 9

वागीशेति समाख्याता क्वचिद्देवी सरस्वती । सैव विद्येश्वरी देवी सैव क्वाप्यमिताक्षरा । सैव ज्ञानविधिः क्वापि सैव देवी विभावरी ॥

ક્યાંક તે ‘વાગીશી’ તરીકે પ્રસિદ્ધ છે, ક્યાંક દેવી ‘સરಸ್ವતી’ તરીકે. તે જ વિદ્યાની અધિષ્ઠાત્રી દેવી છે; તે જ ક્યાંક ‘અમિતાક્ષરા’ કહેવાય છે. તે જ ક્યાંક જ્ઞાનવિધિ છે; તે જ દેવી ‘વિભાવરી’ છે.

Verse 10

यानि सौम्यानि नामानि यानि ज्ञानोद्भवानि च । तानि तस्या विशालाक्षि द्रष्टव्यानि वरानने ॥

જે સૌમ્ય નામો છે અને જે જ્ઞાનમાંથી ઉદ્ભવેલા નામો છે—હે વિશાલાક્ષિ, હે વરાનને—તે બધાં તેના જ નામો તરીકે વિચારવા યોગ્ય છે.

Verse 11

या वैष्णवी विशालाक्षी रक्तवर्णा सुरूपिणी । अपरा सा समाख्याता रौद्री चैव परापरा ॥

જે વૈષ્ણવી છે—વિશાલાક્ષી, રક્તવર્ણા, સુરૂપિણી—તે ‘અપરા’ તરીકે ઓળખાય છે; અને તે જ ‘રૌદ્રી’ તથા ‘પરાપરા’ પણ છે.

Verse 12

एतास्त्रयोऽपि सिद्ध्यन्ते यो रुद्रं वेत्ति तत्त्वतः । सर्वगेयं वरारोहे एकैव त्रिविधा स्मृता ॥

જે રુદ્રને તત્ત્વથી જાણે છે, તેના માટે આ ત્રણેય સિદ્ધ થાય છે. હે વરારોહે, આ સર્વત્ર ગેય છે—તે એક જ છે, પરંતુ ત્રિવિધ રૂપે સ્મરાય છે.

Verse 13

एषा सृष्टिर्वरारोहे कथिता ते पुरातनी । तया सर्वमिदं व्याप्तं जगत् स्थावरजङ्गमम् ॥

હે વરારોહે, આ પ્રાચીન સૃષ્ટિકથા તને કહી છે. તેના દ્વારા આ સમગ્ર જગત—સ્થાવર અને જંગમ—વ્યાપ્ત છે.

Verse 14

या सा आदौ वर्धिता सृष्टिर्ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । तया तुल्यां स्तुतिं चक्रे तस्या देव्याः पितामहः ॥

આદિમાં અવ્યક્ત-ઉદ્ભવ ધરાવતા બ્રહ્માએ જે સૃષ્ટિ વિસ્તારી હતી, તે દેવીએ યોગ્ય એવી સમતુલ્ય સ્તુતિ પિતામહ બ્રહ્માએ રચી।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । जयस्व सत्यसम्भूते ध्रुवे देवि वराक्षरे । सर्वगे सर्वजननि सर्वभूतमहेश्वरि ॥

બ્રહ્માએ કહ્યું—જય હો, હે સત્યસમ્ભૂતે; હે ધ્રુવે દેવી, હે વરાક્ષરે; હે સર્વગે, હે સર્વજનની, હે સર્વભૂતમહેશ્વરી।