Adhyaya 156: The Manifest Sacred Landscape of Mathurā: Merits of Vatsakrīḍanaka, Bhāṇḍīraka, Vṛndāvana, Keśītīrtha, and the Sūrya-Tīrthas

Verse 1

अथ मथुराप्रादुर्भावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ वत्सक्रीडनकं नाम तीर्थं वक्ष्ये परं मम ॥ तत्र रक्तशिलाबद्धं रक्तचन्दनभूषितम्

હવે મથુરાના પ્રાદુર્ભાવનું વર્ણન. શ્રીવરાહે કહ્યું—“મારું પરમ તીર્થ ‘વત્સક્રીડનક’ હું વર્ણવું છું. ત્યાં લાલ પથ્થરથી બંધાયેલ (સ્થાન) છે અને લાલ ચંદનથી શોભિત છે.”

Verse 2

स्नानमात्रेण तत्रैव वायुलोकं व्रजेन्नरः ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोके महीयते

ત્યાં માત્ર સ્નાન કરવાથી જ મનુષ્ય વાયુલોકને પ્રાપ્ત કરે છે. અને ત્યાં જ પ્રાણ ત્યાગે તો તે મારા લોકમાં માન પામે છે.

Verse 3

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ अस्ति भाण्डीरकं नाम यत्तीर्थं परमुत्तमम् ॥

ફરી એક વાત કહું છું; હે વસુંધરા, સાંભળ. ‘ભાંડિરક’ નામનું એક તીર્થ છે, જે પરમ ઉત્તમ તીર્થ માનવામાં આવે છે.

Verse 4

सालैस्तालैश्च तरुभिस्तमालैरर्जुनैस्तथा ॥ इङ्गुदैः पीलुकैश्चैव करीैरक्तपुष्पकैः ॥

તે સ્થાન શાલ અને તાલ વૃક્ષોથી, તેમજ તમાલ અને અર્જુન વૃક્ષોથી, અને ઇંગુદ, પીલુ તથા લાલ પુષ્પવાળા કરીર ઝાડીઓથી પરિપૂર્ણ છે।

Verse 5

तस्मिन्भाण्डीरके स्नातो नियतो नियताशनः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तश्चेन्द्रलोकं स गच्छति ॥

તે ભાંડીરકમાં સ્નાન કરીને, નિયમિત અને આહારમાં સંયમ રાખીને, મનુષ્ય સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ ઇન્દ્રલોકને પામે છે।

Verse 6

तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं च गच्छति ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि क्षेत्रं वृन्दावनं मम ॥

ત્યાં પછી તે પ્રાણ ત્યજી મારી લોકમાં જાય છે. હવે હું મારું બીજું ક્ષેત્ર—વૃન્દાવન—ફરી વર્ણવું છું।

Verse 7

तत्राहं क्रीडयिष्यामि गोभिर्गोपालकैः सह ॥ रम्यं च सुप्रतीतं च देवदानवदुर्लभम् ॥

ત્યાં હું ગાયો અને ગોપાલકો સાથે ક્રીડા કરીશ. તે સ્થાન રમ્ય અને સુપ્રસિદ્ધ છે; દેવો અને દાનવો માટે પણ તેને પામવું દુર્લભ છે।

Verse 8

तत्र कुण्डे महाभागे बहुगुल्मलतावृते ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत चैकरात्रोषितो नरः ॥

ત્યાં બહુ ઝાડીઓ અને લતાઓથી આવૃત એવા મહાભાગ કુંડમાં, મનુષ્યે એક રાત્રિ ત્યાં નિવાસ કરીને સ્નાન કરવું જોઈએ।

Verse 9

गन्धर्वैरप्सरोभिश्च क्रीडमानः स मोदते ॥ तत्राथ मुञ्चते प्राणान्मम लोकं च गच्छति ॥

ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ સાથે ક્રીડા કરતો તે આનંદિત થાય છે; અને ત્યાં જ પ્રાણ ત્યજી મારા લોકમાં જાય છે.

Verse 10

तीर्थं शतगुणं पुण्यं यत्र केशी निपातितः ॥ केश्यः शतगुणं पुण्यं यत्र विश्रमते हरिः ॥

જ્યાં કેશીનો નાશ થયો તે તીર્થ શતગણું પુણ્યદાયક છે. અને જ્યાં હરિ વિશ્રામ કરે છે તે કેશી-તીર્થ પણ શતગણું પુણ્યદાયક છે.

Verse 11

तस्माच्छतगुणं पुण्यं नात्र कार्या विचारणा ॥ तत्रापि च विशेषोऽस्ति केशितीर्थे वसुन्धरे ॥

અતએવ આ શતગણું પુણ્યદાયક છે—અહીં વિચાર કરવાની જરૂર નથી. અને હે વસુંધરા, તેમાં પણ કેશી-તીર્થનું વિશેષ મહાત્મ્ય છે.

Verse 12

तस्मिन्पिण्डप्रदानेन गयातुल्य फलं भवेत् ॥ स्नाने दाने तथा होमे अग्निष्टोमफलं भवेत् ॥

ત્યાં પિંડદાન કરવાથી ગયાસમાન ફળ મળે છે. તેમજ સ્નાન, દાન અને હોમ કરવાથી અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.

Verse 13

सूर्यतीर्थेषु वसुधे द्वादशादित्यसंज्ञके ॥ कालियो रमते तत्र कालिन्द्याः सलिले शुभे ॥

હે વસુધે, ‘દ્વાદશ આદિત્ય’ નામે ઓળખાતા સૂર્ય-તીર્થોમાં, કાલિયા ત્યાં કાલિન્દી (યમુના)ના શુભ જળમાં રમે છે.

Verse 14

आदित्या ऊचुः ॥ वरं ददासि नो देव वरार्हा यदि वा वयम् ॥ अस्मिंस्तीर्थवरे स्नानमस्माकं सम्प्रदीयताम् ॥

આદિત્યોએ કહ્યું—હે દેવ! જો અમે વર માટે યોગ્ય હોઈએ તો અમને વર આપો. આ શ્રેષ્ઠ તીર્થમાં સ્નાનવિધિ (અધિકાર/વ્રત) અમને વિધિપૂર્વક પ્રદાન કરો.

Verse 15

आदित्यानां वचः श्रुत्वा क्रीडां कृत्वा वसुन्धरे ॥ स्नानमात्रेण तत्रैव मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥

હે વસુંધરે! આદિત્યોના વચન સાંભળી અને ત્યાં ક્રીડા કરીને, ત્યાં માત્ર સ્નાન કરવાથી જ સર્વ પાપ-કલ્મષોથી મુક્તિ મળે છે.

Verse 16

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम लोकं स गच्छति ॥ उत्तरे हरिदेवस्य दक्षिणे कालियस्य तु ॥

પછી જે અહીં પ્રાણ ત્યાગે છે તે મારા લોકને જાય છે. આ સ્થાન હરિદેવના ઉત્તરે અને કાલિયના દક્ષિણે સ્થિત છે.

Verse 17

कालियो दमितस्तत्र आदित्याḥ स्थापिताः मया ॥ वरं वृणुध्वं भद्रं वो यद्वो मनसि वर्त्तते ॥

ત્યાં કાલિય દમિત થયો અને આદિત્યોને મેં સ્થાપિત કર્યા. તમે વર પસંદ કરો—તમારું કલ્યાણ થાઓ—તમારા મનમાં જે છે તે પ્રમાણે.

Verse 18

अनयोर्देवयोर्मध्ये ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ॥

આ બે દેવતાઓની વચ્ચે જે મૃત્યુ પામે છે, તેઓ અપુનર્ભવ (પુનર્જન્મથી રહિત) બને છે.

Verse 19

पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि महापातकनाशनम् ॥ तत्र वृन्दावने तीर्थे यत्र केशी निपातितः ॥

હવે હું ફરી એક અન્ય વર્ણન કહું છું, જે મહાપાતકોનો નાશ કરનાર છે—વૃન્દાવનના તે તીર્થમાં, જ્યાં કેશીનો સંહાર થયો હતો.