Prashna 2

Verse 2.1

अथ हैनं भार्गवो वैदर्भिः पप्रच्छ । भगवन् कत्येव देवाः प्रज्ञां दिधारयन्ते कतर एतत् प्रकाशयन्ते कः पुनरेषां वरिष्ठ इति ॥१॥

પછી ભાર્ગવ વૈદર્ભિએ તેમને પૂછ્યું - 'ભગવન્, કેટલા દેવતાઓ પ્રાણીને ધારણ કરે છે? કયા તેને પ્રકટ કરે છે? અને તેમાંથી કોણ શ્રેષ્ઠ છે?'

Verse 2.2

तस्मै स होवाचाकाशो ह वा एष देवो वायुरग्निरापः पृथिवी वाङ्मनश्चक्षुः श्रोत्रं च । ते प्रकाश्याभिवदन्ति वयमेतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामः ॥२॥

તેમને તેણે કહ્યું: આ દેવતા, એટલે આકાશ, વાયુ, અગ્નિ, જળ, પૃથ્વી, વાક્, મન, ચક્ષુ અને શ્રોત્ર—તે પોતાને પ્રકાશિત કરીને કહે છે: 'અમે આ સ્તંભભેદી બાણને પકડીને ટકાવી રાખીએ છીએ।'

Verse 2.3

तान् वरिष्ठः प्राण उवाच । मा मोहमापद्यथ अहमेवैतत् पञ्चधाऽऽत्मानं प्रविभज्यैतद्बाणमवष्टभ्य विधारयामीति तेऽश्रद्दधाना बभूवुः ॥३॥

તેમનામાં શ્રેષ્ઠ પ્રાણે કહ્યું: 'મોહમાં ન પડો. હું જાતે પાંચ ભાગમાં વિભાજીત થઈને આ સ્તંભભેદી બાણને પકડીને ટકાવી રાખું છું.' પણ તેઓ તેનામાં વિશ્વાસ ન મૂક્યા.

Verse 2.4

सोऽभिमानादूर्ध्वमुत्क्रामत इव तस्मिन्नुत्क्रामत्यथेतरे सर्व एवोत्क्रामन्ते तस्मिञ्च प्रतिष्ठमाने सर्व एव प्रतिष्ठन्ते । तद्यथा मक्षिका मधुकरराजानमुत्क्रामन्तं सर्व एवोत्क्रमन्ते तस्मिञ्च प्रतिष्ठमाने ...

તે અભિમાનથી ઊર્ધ્વદિશામાં ઊઠતો જણાયો. તે ઊઠે તે બધા ઊઠે; તે સ્થિર રહે તે બધા સ્થિર રહે. જેમ મધમાખીઓ રાજા ઊઠે ત્યારે બધી ઊઠે, રાજા બેસે ત્યારે બધી બેસે—તેમ વાક્, મન, ચક્ષુ અને શ્રોત્ર પ્રસન્ન થઈ પ્રાણની સ્તુતિ કરે.

Verse 2.5

एषोऽग्निस्तपत्येष सूर्य एष पर्जन्यो मघवानेष वायुः एष पृथिवी रयिर्देवः सदसच्चामृतं च यत् ॥५॥

આ [પ્રાણ] જ એ અગ્નિ છે જે બળે છે; આ જ સૂર્ય છે; આ પર્જન્ય છે, દાતા ઈન્દ્ર; આ વાયુ છે; આ પૃથ્વી છે, દિવ્ય સંપત્તિ; [તે] સત અને અસત બંને છે, અને અમૃત છે।

Verse 2.6

अरा इव रथनाभौ प्राणे सर्वं प्रतिष्ठितम् । ऋचो यजूꣳषि सामानि यज्ञः क्षत्रं ब्रह्म च ॥६॥

રથના પૈડાના આંકડાની જેમ, બધું જ પ્રાણમાં સ્થિત છે. ઋગ્વેદના ઋચા, યજુર્વેદના યજુઃ, સામવેદના સામગાન, યજ્ઞ, ક્ષત્ર શક્તિ, અને બ્રહ્મ જ્ઞાન.

Verse 2.7

प्रजापतिश्चरसि गर्भे त्वमेव प्रतिजायसे । तुभ्यं प्राण प्रजास्त्विमा बलिं हरन्ति यः प्रणैः प्रतितिष्ठसि ॥७॥

હે પ્રાણ, તમે પ્રજાપતિ રૂપે ગર્ભમાં વિચરો છો; તમે જ વારંવાર જન્મ લો છો. હે પ્રાણ, આ જ પ્રાણીઓ તમારા માટે ભેટ લાવે છે; જે પ્રાણો દ્વારા સ્થિત છો.

Verse 2.8

देवानामसि वह्नितमः पितृणां प्रथमा स्वधा । ऋषीणां चरितं सत्यमथर्वाङ्गिरसामसि ॥८॥

તું દેવોનો અગ્રણી વાહક છે; તું પિતૃઓને પ્રથમ સ્વધા (ભેટ) છે; તું ઋષિઓના આચરણનું સત્ય છે; તું અથર્વાંગિરસનો છે.

Verse 2.9

इन्द्रस्त्वं प्राण तेजसा रुद्रोऽसि परिरक्षिता । त्वमन्तरिक्षे चरसि सूर्यस्त्वं ज्योतिषां पतिः ॥९॥

હે પ્રાણ, તમે તેજથી ઇન્દ્ર છો; તમે રુદ્ર, રક્ષક છો; તમે અંતરિક્ષમાં વિચરો છો; તમે સૂર્ય છો, જ્યોતિઓના સ્વામી.

Verse 2.10

यदा त्वमभिवर्षस्यथेमाः प्राण ते प्रजाः । आनन्दरूपास्तिष्ठन्ति कामायान्नं भविष्यतीति ॥१०॥

હે પ્રાણ! જ્યારે તું વરસે છે, ત્યારે તારી આ પ્રજાઓ આનંદસ્વરૂપે સ્થિર રહે છે, એમ વિચારીને કે ‘ઇચ્છા મુજબ અન્ન પ્રાપ્ત થશે’ ।

Verse 2.11

व्रात्यस्त्वं प्राणैकर्षरत्ता विश्वस्य सत्पतिः । वयमाद्यस्य दातारः पिता त्वं मातरिश्व नः ॥११॥

હે પ્રાણ, તમે વ્રાત્ય છો, એક-અક્ષર સાર, સમગ્ર બ્રહ્માંડના સત્ય સ્વામી; અમે આદિકાળથી તમારા અર્પણના દાતા છીએ; હે માતરિશ્વન, તમે અમારા પિતા છો.

Verse 2.12

या ते तनूर्वाचि प्रतिष्ठिता या श्रोत्रे या च चक्षुषि । या च मनसि सन्तता शिवां तां कुरु मा उत्क्रमीः ॥१२॥

હે પ્રાણ! તારી જે તનુ વાણીમાં પ્રતિષ્ઠિત છે, જે કાનમાં, જે આંખમાં, અને જે મનમાં વિસ્તરેલી છે—તેને શુભ કર; હે દેવ! તું પ્રસ્થાન ન કર ।

Verse 2.13

प्राणस्येदं वशे सर्वं त्रिदिवे यत् प्रतिष्ठितम् । मातेव पुत्रान् रक्षस्व श्रीश्च प्रज्ञां च विधेहि न इति ॥१३॥

ત્રણ લોકમાં સ્થિત આ બધું પ્રાણના વશમાં છે. માતા પોતાના પુત્રોનું રક્ષણ કરે તેમ અમારું રક્ષણ કરો અને અમને સમૃદ્ધિ અને પ્રજ્ઞા પ્રદાન કરો.