Sukta 15
Sukta 9.15
Soma Pavamāna (in relation to Indra)
આ પવમાન સોમ સ્તુતિ ગાળણીઓમાંથી શુદ્ધ થઈ વેગથી વહેતો, તેજસ્વી કિરણોથી ઝળહળતો અને વિજયશક્તિના ઇન્દ્રના “ખુલ્લા ક્ષેત્ર” તરફ ગતિ કરતો સોમ ગાય છે. સોમનું શુદ્ધિકરણ અહીં માત્ર યજ્ઞક્રિયા નહીં, પરંતુ એક વૈશ્વિક–આધ્યાત્મિક પ્રક્રિયા તરીકે પણ દર્શાવવામાં આવ્યું છે: તે પ્રકાશમય પાન બળ અને આનંદ બની જાય છે અને વિજય તથા યોગ્ય કર્મ માટે માર્ગ સાફ કરતું આંતરિક શસ્ત્ર બને છે.
Mantras
Mantra 1
एष धिया यात्यण्व्या शूरो रथेभिराशुभिः । गच्छन्निन्द्रस्य निष्कृतम् ॥
આ શૂરવીર સૂક્ષ્મ ધી (ધિયા) દ્વારા ઝડપી રથો સાથે ગતિ કરે છે; ચાલતો ચાલતો ઇન્દ્રના નિષ્કૃત તરફ જાય છે—વિજયી બળના મુક્ત ક્ષેત્ર તરફ.
Mantra 2
एष पुरू धियायते बृहते देवतातये । यत्रामृतास आसते ॥
આ સોમ અનેક ધી-જાગૃતિઓ સાથે ગતિ કરે છે—બૃહત્ (વિશાળ) તરફ અને દેવતાતિ (દૈવી પરિપૂર્ણતા) તરફ; ત્યાં જ્યાં અમૃતાસઃ, અમર શક્તિઓ, અમારામાં આસન ગ્રહણ કરે છે.
Mantra 3
एष हितो वि नीयतेऽन्तः शुभ्रावता पथा । यदी तुञ्जन्ति भूर्णयः ॥
એ સોમ, સ્થાપિત થયેલો, તેજસ્વી માર્ગે અંદર તરફ લઈ જવાય છે; જ્યારે દબાવનારી શક્તિઓ તેને ધકેલીને તેની સાચી ગતિમાં પ્રવર્તાવે છે.
Mantra 4
एष शृङ्गाणि दोधुवच्छिशीते यूथ्यो वृषा । नृम्णा दधान ओजसा ॥
એ સોમ, યુથનો વૃષભ, પોતાના શૃંગો હલાવે છે અને પોતાને તીક્ષ્ણ કરે છે; નૃમ્ણ અને ઓજસ ધારણ કરીને—વીર્ય અને બળથી પરિપૂર્ણ.
Mantra 5
एष रुक्मिभिरीयते वाजी शुभ्रेभिरंशुभिः । पतिः सिन्धूनां भवन् ॥
એ સોમ સુવર્ણ તેજથી શોભિત થઈ આગળ વધે છે; પોતાના શુદ્ધ કિરણો સાથે વાજી બની, બળની પૂર્ણતા વહન કરે છે; અને સિંધુઓનો પતિ બની જાય છે.
Mantra 6
एष वसूनि पिब्दना परुषा ययिवाँ अति । अव शादेषु गच्छति ॥
આ સોમ વાસુ—ધન-સંપત્તિઓ—ને પી જાય છે; કઠિન સ્થાનોને વટાવી, તે દૃઢ આધારવાળા આસનોમાં નીચે ઉતરે છે, જીવનમાં પ્રાપ્તિને સ્થાપવા માટે.
Mantra 7
एतं मृजन्ति मर्ज्यमुप द्रोणेष्वायवः । प्रचक्राणं महीरिषः ॥
તેને તેઓ શુદ્ધ કરે છે—શુદ્ધ થનારને—દ્રોણો (વાટ) પાસે; શોધક આયુઓ તેને ગતિમાં મૂકે છે, અને પોષણ તથા શક્તિની મહાન પ્રેરણાઓ તેની પાછળ ચક્રવત્ ફરવા લાગે છે.
Mantra 8
एतमु त्यं दश क्षिपो मृजन्ति सप्त धीतयः । स्वायुधं मदिन्तमम् ॥
આ જ તેને દસ ઝડપી હાથો શુદ્ધ કરે છે, અને સાત પ્રેરિત ધીતિઓ (વિચારો); તે સ્વયં-આયુધધારી છે, સર્વાધિક મદિન્તમ—શોધકમાં પ્રકાશનું શસ્ત્ર બનતું આનંદ.
Inside Sukta 15
How it unfolds
- Where it opens
Soma is introduced as a heroic, subtle-intelligence-guided power moving swiftly—like chariots—toward Indra’s liberated, victorious space (niṣkṛtam).
- Development
The hymn expands Soma’s radiance and force: he advances adorned with golden splendor and bright rays, mastering the ‘streams’ and flowing energies while being ritually and inwardly purified.
- Climax
The purification peaks in the image of “ten swift hands” and “seven inspired thoughts” cleansing Soma, revealing him as self-armed and most exhilarating—joy transmuted into a weapon of light.
- Where it settles
The movement resolves in Soma’s readiness for Indra: purified, radiant, and empowered, he stands fit to be offered and to confer victory, clarity, and vigor.
The deity: Soma Pavamāna, in relation to Indra
- In the VedaSoma is the pressed and filtered sacred draught that runs like a shining stream, clothed in bright rays (aṃśu), cleansed by hands and inspired thoughts, and offered to Indra as exhilarating strength. As Pavamāna, he is specifically Soma-in-the-act-of-purifying—swift, radiant, and victorious.
- Cosmic functionHe mediates between earth and heaven as the flowing essence that invigorates the gods (especially Indra), sustains ṛta (ordered truth), and renews vitality through cyclical purification and offering.
- Inner significanceThe refining of Soma mirrors the refining of consciousness: thoughts and senses ‘cleanse’ the inner drink of awareness until it becomes luminous, force-giving clarity—an energizing delight that can serve as a ‘weapon’ against inertia and confusion.
The seer
- Anonym (Pavamāna Soma tradition; ascription uncertain)This sukta belongs to the Ninth Maṇḍala’s specialized Soma corpus, where many hymns are preserved in family collections but individual verse-level ṛṣi attributions can be uncertain in some recensions; the voice is characteristic of the Pavamāna poets who focus on Soma’s purification, radiance, and Indra-connection.
Famous verses
indrasya niṣkṛtam
patiḥ sindhūnām
svāyudham madintamam
Attributes of the deity
- Purifying/cleansing power (pavamāna)
- Radiance and ‘rays’ (aṃśu) imagery
- Swift movement like chariots/streams
- Intoxicating delight that strengthens (madintama)
- Indra-empowering potency
- Lordship over the ‘streams’ (sindhūnām patiḥ)
Also by this seer
- Part of the RV Ninth Maṇḍala (Soma Pavamāna) hymn-cycle used in Soma pressing/filtration contexts
- Shares diction and imagery with other Pavamāna hymns describing Soma’s rush, shining ‘aṃśu’ rays, and empowerment of Indra
The rite, step by step
- Press Soma stalks and collect the juice (savana context).
- Filter/clarify the juice through wool or strainer (pavitra), repeatedly ‘cleansing’ it as it runs.
- Mix according to rite (often with water/milk as prescribed) and prepare offering portions.
- Recite Pavamāna verses as Soma ‘moves’ and ‘shines,’ inviting Indra to partake.
- Offer Soma into the ritual sequence (graha/offering portions) with accompanying fires and formulas.
- Conclude with distribution/consumption according to the ritual system (where applicable).
Offerings
- Filtered Soma juice (primary)
- Ghee and ancillary oblations as part of the Soma rite
- Water/milk admixtures where prescribed by the ritual tradition
Frequently Asked Questions
It praises Soma in the moment of purification—rushing through the filters, shining brightly, and becoming the empowering drink offered to Indra for strength and victory.
Because purified Soma is imagined as a powerful flow: it can mean literal flowing waters and also the inner currents of energy and inspiration that Soma is said to master.
They point to two kinds of cleansing: the physical ritual cleansing by priests’ hands and the inner cleansing by concentrated, inspired thought—making Soma a clear, luminous force in both senses.
Ask anything about Sukta 15 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
