Sukta 13
Sukta 9.13
Soma Pavamāna (with explicit linkage to Vāyu and Indra as recipients).
Likely Triṣṭubh/Jagatī-class line length; requires syllable count verification.
આ પવમાન સોમ સૂક્ત સ્વયં-શુદ્ધ થનારા સોમનું સ્તવન કરે છે—તે ઊનના ગાળણમાંથી “હજાર ધારાઓમાં” ધસી નીકળે છે અને દેવો માટે યોગ્ય બને છે. ખાસ કરીને, શુદ્ધ થયેલો સોમસાર વાયુ અને ઇન્દ્ર માટે તૈયાર કરાયેલ હવિષ્ય/આહુતિ તરીકે રજૂ થાય છે; વહેતી ઇન્દુ-શક્તિઓ પ્રચુર ધન, વીરબળ, અને શત્રુ શક્તિઓના પરાજય માટે પ્રાર્થના કરે છે. અંતે, સોમ “ઋતના ગર્ભમાં” સ્થિર થાય છે—અને તેનાથી પવિત્રતા, યોગ્ય ક્રમ (ઋત), તથા પ્રકાશમય દૃષ્ટિ સ્થાપિત થાય છે—એ રીતે સૂક્ત પૂર્ણ થાય છે.
Mantras
Mantra 1
सोमः पुनानो अर्षति सहस्रधारो अत्यविः । वायोरिन्द्रस्य निष्कृतम् ॥
સોમ, પોતે શુદ્ધ થતો, સહસ્ર ધારાઓમાં વહે છે, ઊનના ગાળણને વટાવીને; તે વાયુ અને ઇન્દ્રના નિષ્કૃત—તૈયાર આસન અને યજ્ઞસ્થાન—તરફ જાય છે.
Mantra 2
पवमानमवस्यवो विप्रमभि प्र गायत । सुष्वाणं देववीतये ॥
હે વરદાનના ઇચ્છુકો, પવમાન સોમ—વિપ્ર (પ્રેરિત કવિ)—પ્રતિ ઊંચે સ્વરે ગાવો; સુષ્વાણ (પિષાયેલો/દબાયેલો) તે દેવવીતયે, દેવોના આનંદમય સ્વીકાર માટે આવે છે—જેથી દિવ્ય શક્તિઓ અમામાં પ્રવેશે અને ભાગ લે.
Mantra 3
पवन्ते वाजसातये सोमाः सहस्रपाजसः । गृणाना देववीतये ॥
વાજસાતયે—બળ-સમૃદ્ધિ જીતવા માટે—સહસ્રપાજસ (હજારગણી તેજશક્તિવાળા) સોમધારા પોતે પવિત્ર થાય છે; ગૃણાના—સ્તુતિથી ગવાતા—તે દેવવીતયે, દેવોના આનંદમય ભાગીદારી માટે વહે છે.
Mantra 4
उत नो वाजसातये पवस्व बृहतीरिषः । द्युमदिन्दो सुवीर्यम् ॥
અને અમારા માટે પણ, વાજસાતયે—સમૃદ્ધિ જીતવા માટે—તમે પવિત્ર થાઓ, બૃહતીરિષઃ—વિશાળ ઊર્જાપ્રેરણાઓમાં; હે ઇન્દુ, દ્યુમત્ સુવીર્યમ્—પ્રકાશમાન તેજ અને ઉત્તમ વીર્ય-શક્તિ—અમામાં પ્રદાન કરો.
Mantra 5
ते नः सहस्रिणं रयिं पवन्तामा सुवीर्यम् । सुवाना देवास इन्दवः ॥
હે નઃ—આ દેવકાર્યમાં પ્રવૃત્ત, સુસ્વરિત ઇન્દવઃ (સોમધારા) અમારે માટે સહસ્રગણ રયિ (સમૃદ્ધિ)ને શુદ્ધ કરે; અને સાથે સુવીર્ય (ઉત્તમ વીર્ય-શક્તિ, નાયકબળ) પણ પ્રદાન કરે.
Mantra 6
अत्या हियाना न हेतृभिरसृग्रं वाजसातये । वि वारमव्यमाशवः ॥
અત્યંત વેગે ધસી જતાં, અંકુશથી ન હાંકાતા ઝડપી અશ્વો સમા, તેઓ વાજસાતિ (સમૃદ્ધિ-વિજય) માટે વહેતા નીકળી આવ્યા; ઉત્સુક આશવો (ઝડપિયા)એ ઊની છણણી (અવ્યમ્)ને વિસ્તારી—શુદ્ધ આનંદ માટે માર્ગ ખોલ્યો.
Mantra 7
वाश्रा अर्षन्तीन्दवोऽभि वत्सं न धेनवः । दधन्विरे गभस्त्योः ॥
પ્રકાશમાન ઇન્દવઃ (સોમબિંદુઓ) વહે છે—વાછરડા તરફ રંભતી ધેનુઓ સમા; તેઓ ગભસ્ત્યોઃ (બે હાથ/કિરણ-હાથ)માં સ્થિર થાય છે, આધાર પામે છે—અર્પણ કરનાર અને શોધકના ગ્રહણમાં દૃઢ પકડ મેળવે છે.
Mantra 8
जुष्ट इन्द्राय मत्सरः पवमान कनिक्रदत् । विश्वा अप द्विषो जहि ॥
ઇન્દ્રને પ્રિય અને સ્વીકાર્ય એવો ઉલ્લાસભર્યો સોમ—હે પવમાન—આનંદમાં ગર્જના કરે છે; અમારા અંદર પ્રકાશના વિકાસને રોકતી સર્વ દ્વેષભાવનાઓ અને શત્રુ ગતિઓને દૂર હાંકી દે.
Mantra 9
अपघ्नन्तो अराव्णः पवमानाः स्वर्दृशः । योनावृतस्य सीदत ॥
પોતાને શુદ્ધ કરતાં, શત્રુ અને વાંકાં બળોને પ્રહાર કરતાં, સૂર્યલોકને જોનારા સોમપ્રવાહો ઋત (સત્ય-વ્યવસ્થા)ના યોનિમાં બેસે છે.
Inside Sukta 13
How it unfolds
- Where it opens
Soma begins as an impetuous, thousand-streamed current, purifying himself as he rushes beyond the woolen filter toward the prepared divine seat.
- Development
The hymn shifts from vivid ritual imagery (flowing, straining, preparation) to the boon-request: may the purified Indu-powers bring abundant wealth and noble heroic strength.
- Climax
Soma’s purified force becomes openly militant and luminous—he smites hostile/crooked powers and attains ‘sun-seeing’ clarity.
- Where it settles
The currents finally ‘take their seat in the womb of Ṛta,’ closing on establishment in truth-order and the secure fruition of purification.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaSoma is the pressed and flowing sacred drink, here celebrated specifically as pavamāna—“self-purifying”—as it streams through the sheep’s-wool filter (avi) in many currents and becomes the refined oblation. The hymn depicts Soma as luminous, forceful, and truth-seated, driving away crooked/hostile powers and taking his place in the realm of Ṛta.
- Cosmic functionSoma mediates between earth and heaven: extracted from the plant, clarified through ritual order, and offered so that the gods—especially Vāyu (breath/wind) and Indra (victorious power)—are strengthened to uphold cosmic stability and victory.
- Inner significancePsychologically, Soma Pavamāna signifies the mind-life (prāṇa and thought) being clarified: impulses are strained of turbulence, energy becomes lucid, and the purified current settles into truth (ṛta), enabling ‘sun-seeing’ (svardṛś) consciousness.
The seer
- Anukramaṇī attribution requiredThis sukta’s seer is not identifiable from the supplied data; in Mandala 9 many hymns are attributed to Soma-pavamāna seers from multiple families, and the precise r̥ṣi must be verified from the Sarvānukramaṇī for RV 9.13.1.
Famous verses
sahasradhāro atyaviḥ
sahasriṇaṃ rayim
yonau ṛtasya
Attributes of the deity
- Self-purifying (pavamāna)
- Thousand-streamed abundance (sahasradhāra)
- Passes beyond the woolen filter (atyaviḥ)
- Prepared oblation-seat for Vāyu and Indra (vāyor indrasya niṣkṛtam)
- Bestower of wealth and heroic power (rayi, suvīrya)
- Destroyer of hostile/crooked forces (apaghnan arāvṇaḥ)
- Truth-seated, Ṛta-womb abiding (yonau ṛtasya)
- Luminous, ‘sun-world seeing’ (svardṛśaḥ)
Also by this seer
- Attribution cannot be responsibly listed without Anukramaṇī confirmation for RV 9.13.
The rite, step by step
- Soma is pressed/extracted (savana) and mixed as required with water for flow.
- The juice is poured through the woolen strainer (avi/pavitra), repeatedly purified as it streams.
- The clarified Soma is collected in the vessel and ‘prepared’ as niṣkṛta—fit/appointed for divine reception.
- Invocations are made to Soma Pavamāna while directing the offering intention toward Vāyu and Indra.
- Libations are offered into the fire or presented according to Soma-rite procedure, accompanied by requests for rayi (plenty) and suvīrya (heroic vigor).
- Concluding aspiration: the purified currents ‘sit’ in Ṛta—stability, right order, and victory over hostile forces are affirmed.
Offerings
- Pressed Soma juice (Soma-rasa)
- Water for washing/flowing in purification
- Optional accompaniments per rite (e.g., milk/curds in some traditions)
Frequently Asked Questions
It praises Soma as he is purified through the ritual strainer, then offered as a refined oblation—especially for Vāyu and Indra—while asking for wealth, strength, and protection.
Because Pavamāna Soma is defined by the act of purification: the juice is strained through wool so it becomes clear, potent, and ritually fit for offering.
It means the purified Soma settles into Ṛta—truth and right order—symbolizing that purification leads to clarity, harmony, and the defeat of crooked or hostile forces.
Ask anything about Sukta 13 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
