Rig Veda 8.63.7: Mandala 8, Sukta 63, Mantra 7
Sukta 8.63
Devata: Indra
Samhita Patha (Devanagari)
यत्पाञ्चजन्यया विशेन्द्रे घोषा असृक्षत । अस्तृणाद्बर्हणा विपोऽर्यो मानस्य स क्षयः ॥
Transliteration
yát pā́ñca-janyayā viśéndre ghóṣā asṛ́kṣata | ástṛṇād barháṇā vipó’ryó mā́nasya sá kṣáyaḥ ||
Translation
જ્યારે પાંઞ્ચજન્ય (પાંચગણી જન્મેલી માનવ સમુદાય) માટે ઇન્દ્ર તરફ અભિલાષાના ઘોષ છૂટ્યા, ત્યારે વિપ (પ્રેરિત દ્રષ્ટાવાળો ઋષિ)એ બર્હણા (ઉન્નત કરનાર આસન/બર્હિ) પાથર્યું. એ જ આર્ય (અંતર-ઉત્કર્ષથી ઉન્નત) બનતા મનનું નિવાસસ્થાન છે.
Word by Word
यत्when
यत्:
Adhikaraṇa (काल-सम्बन्ध) / सम्बन्धक
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा यत् (सम्बन्ध-अव्यय)
पाञ्चजन्ययाwith/through the fivefold people (i.e., belonging to the five tribes)
पाञ्चजन्यया:
Karaṇa (साधन/हेतु) अथवा सहचर्य-निर्देशक
TypeAdjective
Rootपाञ्चजन्य (प्रातिपदिक; पञ्च-जन-सम्बन्धी)
विशाwith the clan/people
विशा:
Karaṇa / सह (सम्बद्ध समुदाय)
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक; ‘जन/कुल/समुदाय’)
इन्द्रेin/for Indra
इन्द्रे:
Adhikaraṇa (आश्रय/विषय: ‘इन्द्र में/इन्द्र के लिए/इन्द्र के प्रसंग में’)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
घोषाःshouts/cries (acclamations)
घोषाः:
Kartā
TypeNoun
Rootघोष (प्रातिपदिक)
असृक्षतthey let loose / sent forth
असृक्षत:
Kriyā
TypeVerb
Rootसृज् (धातु; ‘छोड़ना/प्रवाहित करना/उत्सर्जन करना’)
अस्तृणात्he spread (strewed)
अस्तृणात्:
Kriyā
TypeVerb
Rootस्तृ (धातु; ‘बिछाना/विस्तार करना’)
बर्हणाwith the sacred grass/with the strewing (barhis)
बर्हणा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootबर्हण (प्रातिपदिक; ‘बर्हिस्/स्तरण’ से सम्बन्धित)
विपःthe inspired poets/priests
विपः:
Kartā (अस्तृणात् के कर्ता-समूह के रूप में) / सहकर्ता
TypeNoun
Rootविप्/विप (प्रातिपदिक; ‘कवि/विप्र’ वर्ग)
अर्यःthe Arya (noble man)
अर्यः:
Kartā (मुख्य कर्ता/विषय) अथवा ‘विपः’ का विशेष्य
TypeNoun
Rootअर्य (प्रातिपदिक)
मानस्यof the mind / mental
मानस्य:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमानस (प्रातिपदिक; ‘मनस्’ से)
सःhe
सः:
Kartā/विषय-सूचक
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
क्षयःdwelling/abode
क्षयः:
Kartā-सम्बन्धी विधेय (नाम-प्रत्ययार्थ: ‘वह (एक) निवास/आश्रय है’)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक; ‘निवास/आवास/स्थिर-स्थान’)
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
