Rig Veda 8.101.2: Mandala 8, Sukta 101, Mantra 2
Sukta 8.101
Rishi: Kāṇva tradition (probable; not specified in input)
Devata: Mitra-Varuṇa
Chandas: Triṣṭubh (probable; verification needed)
Samhita Patha (Devanagari)
वर्षिष्ठक्षत्रा उरुचक्षसा नरा राजाना दीर्घश्रुत्तमा । ता बाहुता न दंसना रथर्यतः साकं सूर्यस्य रश्मिभिः ॥
Transliteration
várṣiṣṭha-kṣatrā uru-cákṣasā nárā rājā́nā dīrgha-śrút-tamā | tā́ bāhútā na daṃsánā ratharyatáḥ sākáṃ sū́ryasya raśmí-bhiḥ ||
Translation
અતિશય ક્ષત્રવંત, વિશાળ દૃષ્ટિવાળા—બે નર, બે રાજા, અતિ દીર્ઘશ્રુત; પોતાના બાહુબળથી, પોતાની દંસના (શક્તિ)થી, તેઓ રથમાર્ગે સૂર્યના રશ્મિઓ સાથે એકસાથે ગતિ કરે છે.
Word by Word
वर्षिष्ठक्षत्राhaving the most excellent power/sovereignty
वर्षिष्ठक्षत्रा:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘नरा’ इत्यस्य)
TypeAdjective (dual epithet)
Rootवर्षिष्ठ- (वृध्/वृष्- ‘श्रेष्ठ/वर्षिष्ठ’ इति विशेषण-प्रातिपदिक) + क्षत्र-
उरुचक्षसाwith wide vision
उरुचक्षसा:
करण (गुण-करणम्: ‘with wide sight’)
TypeAdjective (instrumental epithet)
Rootउरु- + चक्षस्-
नराthe two men/heroes
नरा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनर-
राजानाthe two kings
राजाना:
कर्तृ (अप्पोजिशन: ‘नरा’ इत्यस्य)
TypeNoun
Rootराजन्-
दीर्घश्रुत्तमाmost far-famed / of longest renown
दीर्घश्रुत्तमा:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘राजाना/नरा’ इत्यस्य)
TypeAdjective (superlative epithet)
Rootदीर्घ- + श्रुत्- + तम (तमप्)
ताthose two
ता:
कर्तृ (अनुवादक-सर्वनाम; पूर्वोक्तयोः)
TypePronoun
Rootतद्-
बाहुताby/with (their) arm-power
बाहुता:
करण
TypeNoun (abstract)
Rootबाहु- + ता (भाव/अवस्था)
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
दंसना(two) wondrous deeds/acts of prowess
दंसना:
कर्तृ (अथवा विशेष्य-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootदंसन- (दंस्/दंश् ‘कर्म/कौशल/वीर्य’ इत्यर्थे)
रथर्यतःriding/going on a chariot
रथर्यतः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण ‘ता’ इत्यस्य)
TypeAdjective/Participle (agentive)
Rootरथ- + √ऋ (अर्/ऋ ‘गमन/यात्रा’) → रथर्यत् (रथ-यातृ/रथ-चर)
साकम्together with
साकम्:
सह/सम्बन्ध (सहयोग)
TypeIndeclinable
Rootसाकम्
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसूर्य-
रश्मिभिःwith (his) rays
रश्मिभिः:
करण (सह-करणम् ‘with the rays’)
TypeNoun
Rootरश्मि-
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.