
Sukta 8.100
Indra (with Viśve Devāḥ as supporting powers)
આ સૂક્ત ઇન્દ્રને નિર્ણાયક વિજેતા તરીકે મહિમાવંત કરે છે—જે અવરોધ (વૃત્ર)ને ભેદી પ્રાણદાયી નદીઓને મુક્ત કરે છે; તેના વજ્ર માટે વિશ્વે દેવાઃ તથા વિષ્ણુ અને દ્યૌઃ જેવા સહાયક બળોને પણ આમંત્રિત કરવામાં આવે છે કે તેઓ બ્રહ્માંડિય અવકાશને વિસ્તૃત કરે. કવિ દેવોના માર્ગદર્શન અને આધારથી પોતે આગળ વધે છે એવી ભાવના સાથે નજીક આવે છે અને ઇન્દ્રને વિનંતી કરે છે કે તે “ભાગ સ્થાપે/નક્કી કરે” (ભાગ), જેથી વીરકર્મ અને સમૃદ્ધિ સિદ્ધ થઈ શકે. આ રીતે સૂક્ત વ્યક્તિગત સશક્તિકરણ, સામૂહિક એકતા-આહ્વાન અને વૃત્રવધના આદર્શ પુરાણને એક જ યાજ્ઞિક તથા માનસિક ગતિમાં—બંધનથી મુક્તિ તરફ—એકત્રિત કરે છે.
Mantra 1
अयं त एमि तन्वा पुरस्ताद्विश्वे देवा अभि मा यन्ति पश्चात् । यदा मह्यं दीधरो भागमिन्द्रादिन्मया कृणवो वीर्याणि ॥
હું મારા દેહસહિત તારી પાસે આગળથી આવું છું; અને સર્વ દેવો મારી પાછળથી અનુસરે છે. જ્યારે હે ઇન્દ્ર, તું મારા માટે મારો ભાગ નિર્ધારિત કરે છે, ત્યારે મારા દ્વારા જ વીરોને યોગ્ય એવા પરાક્રમો સિદ્ધ થાય છે.
Mantra 2
दधामि ते मधुनो भक्षमग्रे हितस्ते भागः सुतो अस्तु सोमः । असश्च त्वं दक्षिणतः सखा मेऽधा वृत्राणि जङ्घनाव भूरि ॥
હું તારી સામે મધુર પોષણ અર્પું છું; તારો ભાગ સ્થાપિત છે—સોમ દબાવેલો (સુત) થાઓ. અને તું જમણી બાજુએ મારા સખા બની બેઠો, ત્યારે આપણે અનેક અવરોધો (વૃત્રણિ)ને પગે કચડી દઈએ.
Mantra 3
प्र सु स्तोमं भरत वाजयन्त इन्द्राय सत्यं यदि सत्यमस्ति । नेन्द्रो अस्तीति नेम उ त्व आह क ईं ददर्श कमभि ष्टवाम ॥
હે સમૃદ્ધિ તરફ ધસી જનારાઓ, ઇન્દ્ર માટે સ્તોત્ર આગળ ધરો—સત્યભાવથી, જો સત્ય ખરેખર સત્ય છે. ‘ઇન્દ્ર નથી’ એમ કોઈ ન કહે; એને કોણે જોયો છે? તો પછી આપણે કોને સ્તુતિ કરીએ?
Mantra 4
अयमस्मि जरितः पश्य मेह विश्वा जातान्यभ्यस्मि मह्ना । ऋतस्य मा प्रदिशो वर्धयन्त्यादर्दिरो भुवना दर्दरीमि ॥
હે જરિતર (સ્તુતિકાર), હું અહીં છું—મને જો: મહિમાથી હું જન્મેલાં સર્વને આવરી લઉં છું. ઋતની દિશાઓ મને વિસ્તારે છે; તે પ્રેરણાથી હું ભુવનોને ગુંજાવું છું અને તેમની સ્થિર બંધનતા ભેદી નાખું છું.
Mantra 5
आ यन्मा वेना अरुहन्नृतस्यँ एकमासीनं हर्यतस्य पृष्ठे । मनश्चिन्मे हृद आ प्रत्यवोचदचिक्रदञ्छिशुमन्तः सखायः ॥
જ્યારે વેના (દર્શન-શોધક) મને ઋત તરફ ઉઠાવી ગયા—એકમાં આસન પામેલો, હરિત (પ્રકાશમાન)ના પીઠ પર બેઠેલો—ત્યારે હૃદયમાં રહેલું મારું મન પણ સંમતિમાં પ્રતિઉત્તર બોલી ઊઠ્યું; અને આનંદના નવજન્મ સમા શિશુભાવથી ભરેલા સખાઓ એકસાથે હર્ષધ્વનિ કરી ઊઠ્યા.
Mantra 6
विश्वेत्ता ते सवनेषु प्रवाच्या या चकर्थ मघवन्निन्द्र सुन्वते । पारावतं यत्पुरुसम्भृतं वस्वपावृणोः शरभाय ऋषिबन्धवे ॥
હે મઘવન ઇન્દ્ર, સોમ પિરસનાર માટે, દરેક સવનમાં તારા આ સર્વ કર્મો પ્રખર રીતે પ્રચાર્ય છે—કે કેવી રીતે તું દૂર રહેલું, બહુ સંગ્રહિત વસુ ખોલી આપ્યું, ઋષિ-બંધુ શરભા માટે.
Mantra 7
प्र नूनं धावता पृथङ्नेह यो वो अवावरीत् । नि षीं वृत्रस्य मर्मणि वज्रमिन्द्रो अपीपतत् ॥
હવે આગળ ધાવો—પ્રત્યેક પોતપોતાની દિશામાં; અહીં એ છે જે તમને દબાવી રાખવા ઇચ્છે છે. ઇન્દ્રે વજ્રને વૃત્રના મર્મસ્થાને, તેની નબળી ગાંઠમાં, સીધો ઘૂસાડી દીધો.
Mantra 8
मनोजवा अयमान आयसीमतरत्पुरम् । दिवं सुपर्णो गत्वाय सोमं वज्रिण आभरत् ॥
મન જેટલો ઝડપી, સીધો આગળ વધતો, તેણે લોખંડની દુર્ગને પાર કરી. સુપર્ણ (ગરુડ) સ્વર્ગે ગયો અને વજ્રધારી માટે સોમ લાવી આપ્યો.
Mantra 9
समुद्रे अन्तः शयत उद्ना वज्रो अभीवृतः । भरन्त्यस्मै संयतः पुरःप्रस्रवणा बलिम् ॥
સમુદ્રની અંદર વજ્રશક્તિ શયન કરે છે, જળોથી આવૃત. નિયંત્રિત ક્રમમાં બંધાયેલી, આગળ વહેતી ધારા તેને બળનું બલિ અર્પે છે.
Mantra 10
यद्वाग्वदन्त्यविचेतनानि राष्ट्री देवानां निषसाद मन्द्रा । चतस्र ऊर्जं दुदुहे पयांसि क्व स्विदस्याः परमं जगाम ॥
જ્યારે વાણી અવિચેતન—અનુભવાતીત—વસ્તુઓને ઉચ્ચારે છે, ત્યારે દેવોની રાજ્ઞી રાષ્ટ્રિ આનંદમય થઈ બેસે છે. ચાર ઊર્જાઓ પોષક રસને દોહે છે, અને આનંદના પ્રવાહો વહે છે—પરંતુ તેની પરમ આસન તો ક્યાં ગયું છે?
Mantra 11
देवीं वाचमजनयन्त देवास्तां विश्वरूपाः पशवो वदन्ति । सा नो मन्द्रेषमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्मानुप सुष्टुतैतु ॥
દેવોએ દેવી વાણીને જન્માવી; સર્વરૂપ પશુઓ (પ્રાણીઓ) તેને ઉચ્ચારે છે. આનંદ, પ્રેરણા અને ઊર્જા દોહતી વાણી—ધેનુ સમી—સુસ્તુત થઈ અમારી પાસે નજીક આવે.
Mantra 12
सखे विष्णो वितरं वि क्रमस्व द्यौर्देहि लोकं वज्राय विष्कभे । हनाव वृत्रं रिणचाव सिन्धूनिन्द्रस्य यन्तु प्रसवे विसृष्टाः ॥
હે સખા વિષ્ણો, વધુ વિસ્તૃત રીતે પગલાં ભરો; હે દ્યૌ (આકાશ), જગ્યા આપો—વજ્રબળ માટે તેને ટેકો આપી ખુલ્લી કરો. ચાલો વૃત્રને હણીએ; નદીઓને મુક્ત કરીએ; પ્રેરણાથી છૂટેલી તે નદીઓ ઇન્દ્ર માટે વહેતી નીકળે.
The hymn centers on Indra striking down Vṛtra (the power of obstruction) with the vajra and thereby releasing the rivers—symbolizing the return of flow, fertility, and order.
They function as supporting powers who accompany and reinforce the act of worship and victory, showing that Indra’s breakthrough is upheld by a wider divine harmony.
It asks Indra to assign the worshipper’s rightful share of strength and prosperity, so that one’s efforts become effective and ‘heroic powers’ (vīrya) can be accomplished.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.