Rig Veda Sukta 99
Mandala 7Sukta 997 Mantras

Sukta 99

Sukta 7.99

Rishi

Vasiṣṭha (traditional for Maṇḍala 7)

Devata

Viṣṇu

Chandas

Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

આ સૂક્ત વિષ્ણુને અપરિમેય, સર્વવ્યાપી શક્તિ તરીકે સ્તુતિ કરે છે; તેની મહિમાને કોઈ સંપૂર્ણ રીતે પહોંચી શકતું નથી, અને તેને પરમ લોકનું જ્ઞાન છે. યજ્ઞ માટે વિશાળ અવકાશ રચવો, સૂર્ય–ઉષા–અગ્નિની સ્થાપના કરવી, અને શત્રુઓની કપટી છેતરપિંડીને પરાજિત કરવી—આવા જગત-વ્યવસ્થાપક કાર્યોનું તે સ્મરણ કરાવે છે. અંતે સ્થાયી રક્ષણ અને કલ્યાણ માટે ઔપચારિક ‘વષટ્’ આવાહન સાથે સૂક્ત પૂર્ણ થાય છે.

Mantras

Mantra 1

परो मात्रया तन्वा वृधान न ते महित्वमन्वश्नुवन्ति । उभे ते विद्म रजसी पृथिव्या विष्णो देव त्वं परमस्य वित्से ॥

પોતાની જ તનુ વડે માપથી પરે વધતા, તારી મહિમા સુધી કોઈ પહોંચી શકતું નથી. અમે તારા બે તેજોમય રજસ અને પૃથ્વીને જાણીએ છીએ. હે વિષ્ણો દેવ, તું પરમનું વિદ્વાન અને અધિપતિ છે.

Mantra 2

न ते विष्णो जायमानो न जातो देव महिम्नः परमन्तमाप । उदस्तभ्ना नाकमृष्वं बृहन्तं दाधर्थ प्राचीं ककुभं पृथिव्याः ॥

હે વિષ્ણો દેવ, ન જન્મતા ન જન્મેલા—કોઈ સ્થિતિમાં તું તારી મહિમાની પરમ સીમા સુધી પહોંચ્યો નથી. તું ઉપર ઊંચું, વિશાળ નાક (આકાશ) સ્થિર રાખ્યું; અને પૃથ્વીની પૂર્વ દિશાની ઊંચાઈ અને શિખરને દૃઢ સ્થાપિત કર્યું.

Mantra 3

इरावती धेनुमती हि भूतं सूयवसिनी मनुषे दशस्या । व्यस्तभ्ना रोदसी विष्णवेते दाधर्थ पृथिवीमभितो मयूखैः ॥

ઇરાવતી, ધેનુમતી—દૂધદાયી શક્તિથી સમૃદ્ધ, સુયવસિની—સારા ચરાગાહ ધરાવતી—માનવ માટે સેવનીય અને પોષણીય બની છે. હે (ઇન્દ્ર-વિષ્ણુ), તમે વિષ્ણુ માટે આ બે લોક—દ્યો અને પૃથ્વી—ને અલગ કરીને સ્થિર કર્યા; અને કિરણોના તેજથી પૃથ્વીને સર્વ તરફથી ધારણ કરી રાખી છે.

Mantra 4

उरुं यज्ञाय चक्रथुरु लोकं जनयन्ता सूर्यमुषासमग्निम् । दासस्य चिद्वृषशिप्रस्य माया जघ्नथुर्नरा पृतनाज्येषु ॥

યજ્ઞ માટે તમે બેવે વિશાળ લોક રચ્યો—સૂર્ય, ઉષા અને અગ્નિને જન્મ આપતા. દાસના, વૃષશિપ્ર—વૃષભ-ઓઠવાળા—ના માયાજાળને પણ, હે નરો, તમે દબાણભરી યુદ્ધોમાં ચકનાચૂર કર્યો.

Mantra 5

इन्द्राविष्णू दृंहिताः शम्बरस्य नव पुरो नवतिं च श्नथिष्टम् । शतं वर्चिनः सहस्रं च साकं हथो अप्रत्यसुरस्य वीरान् ॥

હે ઇન્દ્રા-વિષ્ણુ, તમારી શક્તિમાં દૃઢ સ્થિત, તમે શમ્બરના નવ કિલ્લા અને નવ્વે વધુને પણ તોડી નાંખ્યા. સાથે મળીને તમે અપ્રત્યસુર—અપરાજેય અસુર—ના સો અને હજાર તેજસ્વી વીરોને સંહાર્યા.

Mantra 6

इयं मनीषा बृहती बृहन्तोरुक्रमा तवसा वर्धयन्ती । ररे वां स्तोमं विदथेषु विष्णो पिन्वतमिषो वृजनेष्विन्द्र ॥

આ વિશાળ અને ઉન્નત મનીષા (દિવ્ય વિચાર) — હે મહાનોય, હે દૂર-પગલાં ભરનાર વિષ્ણુ — તમારા તવસ્ (પરાક્રમ)થી વધે છે. હે વિષ્ણુ, વિદથો (સભાઓ)માં તેણે તમારે બંને માટે સ્તોમ (સ્તુતિગીત) રચ્યો છે; હે ઇન્દ્ર, અમારા કર્મક્ષેત્રોમાં અમારે માટે ઇષઃ (પ્રેરણાઓ)ને પિન્વત (વધારો), પોષક અન્ન અને બળની દિવ્ય સમૃદ્ધિ આપો.

Mantra 7

वषट् ते विष्णवास आ कृणोमि तन्मे जुषस्व शिपिविष्ट हव्यम् । वर्धन्तु त्वा सुष्टुतयो गिरो मे यूयं पात स्वस्तिभिः सदा नः ॥

હે વિષ્ણુ, હું તારા માટે વષટ્-કાર કરું છું; હે શિપિવિષ્ટ, મારું હવ્ય (અર્પણ) સ્વીકાર. મારી સુસ્થીત સ્તુતિઓ અને વાણી તને વધારતી રહે; તમે સદા અમને સ્વસ્તિભિઃ (કલ્યાણકારી શક્તિઓથી) રક્ષા કરો.

Frequently Asked Questions

It praises Viṣṇu as the immeasurable power who upholds cosmic order, makes wide space for sacrifice, establishes the lights (Sun, Dawn, Fire), and protects worshippers from harm and deception.

It presents Viṣṇu as spanning the full structure of the cosmos—earth plus the two shining regions above—showing that his presence and authority extend through all worlds.

Vaṣaṭ is an offering-call used at the moment of oblation; here it marks the hymn’s ritual conclusion, asking Viṣṇu to accept the havis and grant ongoing svasti (well-being and safe passage).

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App